৭. চূল়তণ্হাসঙ্খযসুত্তৰণ্ণনা

৩৯০. তত্রাতি তস্মিং পুব্বারামমিগারমাতুপাসাদানং অত্থৰিভাৰনে অযং ইদানি ৰুচ্চমানা অনুপুব্বী কথা. মণীনন্তি এত্থ পদুমরাগমণীনং অধিপ্পেতত্তা আহ ‘‘অঞ্ঞেহি চা’’তি. তেন ইন্দনীলাদিমণীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সরকবরৰণ্ণৰসেন সত্তৰণ্ণেহি.

তণ্হা সব্বসো খীযন্তি এত্থাতি তণ্হাসঙ্খযো (অ. নি. টী. ৩.৭.৬১), তস্মিং. তণ্হাসঙ্খযেতি চ ৰিসযে ইদং ভুম্মন্তি আহ ‘‘তং আরম্মণং কত্ৰা’’তি. ৰিমুত্তচিত্ততাযাতি সব্বসংকিলেসেহি ৰিমুত্তচিত্ততায. অপরভাগপটিপদা নাম অরিযসচ্চাভিসমযো, সা সাসনচারিগোচরা পচ্চত্তং ৰেদিতব্বতোতি আহ ‘‘পুব্বভাগপ্পটিপদং সংখিত্তেন দেসেথাতি পুচ্ছতী’’তি. অকুপ্পধম্মতায খযৰযসঙ্খাতং অন্তং অতীতাতি অচ্চন্তা, সো এৰ অপরিহানসভাৰত্তা অচ্চন্তা নিট্ঠা এতস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠো. তেনাহ ‘‘একন্তনিট্ঠো সততনিট্ঠোতি অত্থো’’তি. ন হি পটিৰিদ্ধস্স লোকুত্তরধম্মস্স দস্সনং কুপ্পনং নাম অত্থি. অচ্চন্তমেৰ চতূহি যোগেহি খেমো এতস্স অত্থীতি অচ্চন্তযোগক্খেমী. মগ্গব্রহ্মচরিযস্স ৰুসিতত্তা, তস্স চ অপরিহানসভাৰত্তা অচ্চন্তং ব্রহ্মচারীতি অচ্চন্তব্রহ্মচারী. তেনাহ ‘‘নিচ্চব্রহ্মচারীতি অত্থো’’তি. পরিযোসানন্তি ব্রহ্মচরিযস্স পরিযোসানং.

ৰেগাযতীতি তুরিতাযতি. সল্লক্খেসীতি চিন্তেসি, অত্তনা যথা সুতায সত্থু দেসনায অনুস্সরণৰসেন উপধারেসি. অনুগ্গণ্হিত্ৰাৰাতি অত্থৰিনিচ্ছযৰসেন অনুগ্গহেত্ৰা এৰ. ছসু দ্ৰারেসু নিযুত্তাতি ছদ্ৰারিকা, তেহি.

পঞ্চক্খন্ধাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. সক্কাযসব্বঞ্হি সন্ধায ইধ ‘‘সব্বে ধম্মা’’তি ৰুত্তং ৰিপস্সনাৰিসযস্স অধিপ্পেতত্তা, তস্মা আযতনধাতুযোপি তগ্গতিকা এৰ দট্ঠব্বা. তেনাহ ভগৰা ‘‘নালং অভিনিৰেসাযা’’তি. ন যুত্তা অভিনিৰেসায ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি অজ্ঝোসানায. ‘‘অলমেৰ নিব্বিন্দিতুং অলং ৰিরজ্জিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১২৪-১২৫, ১২৮, ১৩৪, ১৪৩) ৰিয অলং-সদ্দো যুত্তত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘ন যুত্তা’’তি. সম্পজ্জন্তীতি ভৰন্তি. যদিপি ‘‘ততিযা, চতুত্থী’’তি ইদং ৰিসুদ্ধিদ্ৰযং অভিঞ্ঞাপঞ্ঞা, তস্সা পন সপ্পচ্চযনামরূপদস্সনভাৰতো, সতি চ পচ্চযপরিগ্গহে সপ্পচ্চযত্তা (নামরূপস্স অনিচ্চতা, অনিচ্চং দুক্খং, দুক্খঞ্চ অনত্তাতি অত্থতো) লক্খণত্তযং সুপাকটমেৰ হোতীতি আহ ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ঞাতপরিঞ্ঞায অভিজানাতী’’তি. তথেৰ তীরণপরিঞ্ঞাযাতি ইমিনা অনিচ্চাদিভাৰেন নালং অভিনিৰেসাযাতি নামরূপস্স উপসংহরতি, ন অভিঞ্ঞাপঞ্ঞানং সম্ভারধম্মানং. পুরিমায হি অত্থতো আপন্নলক্খণত্তযং গণ্হাতি সলক্খণসল্লক্খণপরত্তা তস্সা, দুতিযায সরূপতো তস্সা লক্খণত্তযারোপনৰসেন সম্মসনভাৰতো. একচিত্তক্খণিকতায অভিনিপাতমত্ততায চ অপ্পমত্তকম্পি. রূপপরিগ্গহস্স ওল়ারিকভাৰতো অরূপপরিগ্গহং দস্সেতি. দস্সেন্তো চ ৰেদনায আসন্নভাৰতো, ৰিসেসতো সুখসারাগিতায, ভৰস্সাদগধিতমানসতায চ সক্কস্স ৰেদনাৰসেন নিব্বত্তেত্ৰা দস্সেতি.

উপ্পাদৰযট্ঠেনাতি উদযব্বযসভাৰেন উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝনেন. অনিচ্চাতি অদ্ধু ৰা. অনিচ্চলক্খণং অনিচ্চতা উদযৰযতা. তস্মাতি যস্মা পঞ্চন্নং খন্ধানং খযতো ৰযতো দস্সনঞাণং অনিচ্চানুপস্সনা, তংসমঙ্গী চ পুগ্গলো অনিচ্চানুপস্সী, তস্মা. খযৰিরাগোতি খযসঙ্খাতো ৰিরাগো সঙ্খারানং পলুজ্জনা. যং আগম্ম সব্বসো সঙ্খারেহি ৰিরজ্জনা হোতি, তং নিব্বানং অচ্চন্তৰিরাগো. নিরোধানুপস্সিম্হিপীতি নিরোধানুপস্সিপদেপি. ‘‘এসেৰ নযো’’তি অভিদিসিত্ৰা তং একদেসেন ৰিৰরন্তো ‘‘নিরোধোপি হি…পে… দুৰিধোযেৰা’’তি আহ. সব্বাসৰসংৰরে ৰুত্তৰোস্সগ্গোৰ ইধ ‘‘পটিনিস্সগ্গো’’তি ৰুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘পটিনিস্সগ্গো ৰুচ্চতি ৰোস্সগ্গো’’তিআদিমাহ. পরিচ্চাগৰোস্সগ্গো ৰিপস্সনা. পক্খন্দনৰসেন অপ্পনতো পক্খন্দনৰোস্সগ্গো মগ্গো অঞ্ঞস্স তদভাৰতো. সোতি মগ্গো. আরম্মণতোতি কিচ্চসাধনৰসেন আরম্মণকরণতো. এৰঞ্হি মগ্গতো অঞ্ঞেসং নিব্বানারম্মণানং পক্খন্দনৰোস্সগ্গাভাৰো সিদ্ধো হোতি. পরিচ্চজনেন পক্খন্দনেন চাতি দ্ৰীহিপি ৰা কারণেহি. সব্বেসং খন্ধানং ৰোস্সজ্জনং তপ্পটিবদ্ধসংকিলেসপ্পহানেন দট্ঠব্বং. চিত্তং পক্খন্দতীতি মগ্গসম্পযুত্তং চিত্তং সন্ধাযাহ. উভযম্পেতং ৰোস্সজ্জনং. তদুভযসমঙ্গীতি ৰিপস্সনাসমঙ্গী মগ্গসমঙ্গী চ. ‘‘অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তিআদিৰচনতো (পটি. ম. ১.৫২) যথা ৰিপস্সনায কিলেসানং পরিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো লব্ভতি, এৰং আযতিং তেহি কিলেসেহি উপ্পাদেতব্বখন্ধানম্পি পরিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো ৰত্তব্বো, পক্খন্দনপটিনিস্সগ্গো পন মগ্গে লব্ভমানায একন্তকারণভূতায ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনায ৰসেন ৰেদিতব্বো, মগ্গে পন তদুভযম্পি ঞাযাগতমেৰ নিপ্পরিযাযতোৰ লব্ভমানত্তা. তেনাহ ‘‘তদুভযসমঙ্গী পুগ্গলো’’তিআদি.

পুচ্ছন্তস্স অজ্ঝাসযৰসেন ‘‘ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতী’’তি এত্থ কামুপাদানৰসেন উপাদিযনং পটিক্খিপীযতীতি আহ ‘‘তণ্হাৰসেন ন উপাদিযতী’’তি. তণ্হাৰসেন ৰা অসতি উপাদিযনে দিট্ঠিৰসেন উপাদিযনং অনৰকাসমেৰাতি ‘‘তণ্হাৰসেন’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. ন পরামসতীতি নাদিযতি, দিট্ঠিপরামাসৰসেন ৰা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ন পরামসতি. সংখিত্তেনেৰ খিপ্পং কথেসীতি তস্স অজ্ঝাসযৰসেন পপঞ্চং অকত্ৰা কথেসি.

৩৯১. অভিসমাগন্ত্ৰাতি অভিমুখঞাণেন ঞেয্যং সমাগন্ত্ৰা যাথাৰতো ৰিদিত্ৰা. তেনাহ ‘‘জানিত্ৰা’’তি. যথাপরিসৰিঞ্ঞাপকত্তাতি যথাপরিসং ধম্মসম্পটিগ্গাহিকায মহতিযা, অপ্পকায ৰা পরিসায অনুরূপমেৰ ৰিঞ্ঞাপনতো. পরিযন্তং ন নিচ্ছরতীতি ন পৰত্ততি. মা নিরত্থকা অগমাসীতি ইদং ধম্মতাৰসেন ৰুত্তং, ন সত্থু অজ্ঝাসযৰসেন. একঞ্হেতং সত্থু ৰচীঘোসস্স অট্ঠসু অঙ্গেসু, যদিদং পরিসপরিযন্ততা. ছিদ্দৰিৰরোকাসোতি ছিদ্দভূতো, ৰিৰরভূতো ৰা ওকাসোপি নত্থি, ভগৰতো সদ্দাসৰনকারণং ৰুত্তমেৰ. তস্মাতি যথাৰুত্তকারণতো.

পঞ্চ অঙ্গানি এতস্সাতি পঞ্চঙ্গং, পঞ্চঙ্গং এৰ পঞ্চঙ্গিকং. মহতীআদি ৰীণাৰিসেসোপি আততমেৰাতি ‘‘চম্মপরিযোনদ্ধেসূ’’তি ৰিসেসিতং. একতলং কুম্ভথূণদদ্দরাদি. চম্মপরিযোনদ্ধং হুত্ৰা তন্তিবদ্ধং আততৰিততং. তেনাহ ‘‘তন্তিবদ্ধপণৰাদী’’তি. গোমুখীআদীনম্পি এত্থেৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৰংসাদীতি আদি-সদ্দেন সঙ্খসিঙ্গাদীনং সঙ্গহো. সম্মাদীতি সম্মতাল়কংসতাল়সিলাসলাকতাল়াদি. তত্থ সম্মতাল়ং নাম দণ্ডমযতাল়ং. কংসতাল়ং লোহমযং. সিলায অযোপত্তেন চ ৰাদনতাল়ং সিলাসলাকতাল়ং. সমপ্পিতোতি সম্মা অপ্পিতো উপেতো. তেনাহ ‘‘উপগতো’’তি. উপট্ঠানৰসেন পঞ্চহি তূরিযসতেহি উপেতো. এৰংভূতো চ যস্মা তেহি উপট্ঠিতো সমন্নাগতো নাম হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সমঙ্গীভূতোতি তস্সেৰ ৰেৰচন’’ন্তি. পরিচারেতীতি পরিতো চারেতি. কানি পন চারেতি, কথং ৰা চারেতীতি আহ ‘‘সম্পত্তিং…পে… চারেতী’’তি. তত্থ ততো ততোতি তস্মিং তস্মিং ৰাদিতে তত্থ তত্থ চ ৰাদকজনে. অপনেত্ৰাতি ৰাদকজনে নিসেধেত্ৰা. তেনাহ ‘‘নিস্সদ্দানি কারাপেত্ৰা’’তি. দেৰচারিকং গচ্ছতিযেৰ দেৰতানং মনুস্সানঞ্চ অনুকম্পায. স্ৰাযমত্থো ৰিমানৰত্থূহি (ৰি. ৰ. ১) দীপেতব্বো.

৩৯২. অপ্পেৰ সকেন করণীযেনাতি মারিস, মোগ্গল্লান, মযং সকেন করণীযেন অপ্পেৰ বহুকিচ্চাপি ন হোম. অপিচ দেৰানংযেৰাতি অপিচ খো পন দেৰানংযেৰ তাৰতিংসানং করণীযেন ৰিসেসতো বহুকিচ্চাতি অত্থযোজনা. ভুম্মট্ঠকদেৰতানম্পি কেচি অট্টা সক্কেন ৰিনিচ্ছিতব্বা হোন্তীতি আহ ‘‘পথৰিতো পট্ঠাযা’’তি. নিযমেন্তোতি অৰধারেন্তো. তং পন করণীযং সরূপতো দস্সেতুং ‘‘দেৰানং হী’’তিআদি ৰুত্তং. তাসন্তি দেৰধীতুদেৰপুত্তপাদপরিচারিকানং. মণ্ডনপসাধনকারিকাতি মণ্ডনপসাধনসংৰিধাযিকা. অট্টকরণং নত্থি সংসযস্সেৰ অভাৰতো.

যন্তি সৰনুগ্গহণাদিৰসেন সুপরিচিতম্পি যং অত্থজাতং. ন দিস্সতি, পঞ্ঞাচক্খুনো সব্বসো ন পটিভাতীতি অত্থো. কেচীতি সারসমাসাচরিযা. সোমনস্সসংৰেগন্তি সোমনস্সসমুট্ঠানং সংৰেগং, ন চিত্তসন্তাসং.

সমুপব্যূল়্হোতি যুজ্ঝনৰসেন সহপতিতো সমোগাল়্হো. এৰংভূতো চ যস্মা সমূহৰসেন সম্পিণ্ডিতো হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সন্নিপতিতো রাসিভূতো’’তি. অনন্তরে অত্তভাৰেতি ইদং দুতিযং সক্কত্তভাৰং ততো অনন্তরাতীতেন সক্কত্তভাৰেন সক্কত্তভাৰসামঞ্ঞতো একমিৰ কত্ৰা গহণৰসেন ৰুত্তং, অঞ্ঞথা ‘‘ততিযে অত্তভাৰে’’তি ৰত্তব্বং সিযা. মঘত্তভাৰো হি ইতো ততিযোতি. অথ ৰা যস্মিং অত্তভাৰে সো দেৰাসুরসঙ্গামো অহোসি, তস্স অনন্তরত্তা মঘত্তভাৰস্স ৰুত্তং ‘‘অনন্তরে অত্তভাৰে’’তি. সত্তানং হিতেসিতায মাতাপিতুউপট্ঠানাদিনা চরিযাহি বোধিসত্তচরিযা ৰিযস্স চরিযা অহোসি. সত্ত ৰতপদানীতি সত্ত ৰতকোট্ঠাসে.

মহাপানন্তি মহন্তং সুরাপানং. গণ্ডপানন্তি গণ্ডসুরাপানং, অধিমত্তপানন্তি অত্থো. পরিহরমানাতি পরিৰারেন্তা. ৰেদিকাপাদাতি সিনেরুস্স পরিযন্তে ৰেদিকাপরিক্খেপা. পঞ্চসু ঠানেসূতি পঞ্চসু পরিভণ্ডট্ঠানেসু নাগসেনাদীহি আরক্খং ঠপেসি.

৩৯৩. রামণেয্যকন্তি রমণীযভাৰং. মসারগল্লত্থম্ভেতি কবরমণিমযে থম্ভে. সুৰণ্ণাদিমযে ঘটকেতি ‘‘রজতত্থম্ভেসু সুৰণ্ণমযে, সুৰণ্ণত্থম্ভেসু রজতমযে’’তিআদিনা সুৰণ্ণাদিমযে ঘটকে ৰাল়রূপকানি চ. পবাল়্হং মত্তোতি পমত্তো. তেনাহ ‘‘অতিৰিয মত্তো’’তি. নাটকপরিৰারেনাতি অচ্ছরাপরিৰারেন.

অচ্ছরিযব্ভুতন্তি পদদ্ৰযেনপি ৰিম্হযনাকারোৰ ৰুত্তো, তস্মা সঞ্জাতং অচ্ছরিযব্ভুতং ৰিম্হযনাকারো এতেসন্তি সঞ্জাতঅচ্ছরিযঅব্ভুতা, তথা পৰত্তচিত্তুপ্পাদা. অচ্ছরিযব্ভুতহেতুকা সঞ্জাতা তুট্ঠি এতেসন্তি সঞ্জাততুট্ঠিনো. সংৰিগ্গন্তি সঞ্জাতসংৰেগং. স্ৰাযং সংৰেগো যস্মা পুরিমাৰত্থায চিত্তস্স চলনং হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘চলিত’’ন্তি.

৩৯৪. তমং ৰিনোদিতন্তি পাটিহারিযদস্সনেন ‘‘অহো থেরস্স ইদ্ধানুভাৰো’’তি সম্মাপটিপত্তিযং সঞ্জাতবহুমানো, ঈদিসং নাম সাসনং লভিত্ৰাপি মযং নিরত্থকেন ভোগমদেন সম্মত্তা ভৰামাতি যোনিসো মনসিকারুপ্পাদনেন সম্মোহতমং ৰিনোদিতং ৰিধমিতং. এতেতি মহাথেরো সক্কো চাতি তে দ্ৰেপি সমানব্রহ্মচরিযতায সব্রহ্মচারিনো.

৩৯৫. পঞ্ঞাতানন্তি পাকটানং চাতুমহারাজ-সুযাম-সন্তুসিত-পরনিম্মিতৰসৰত্তিমহাব্রহ্মানং অঞ্ঞতরো, ন যেসং কেসঞ্চীতি অধিপ্পাযো. আরদ্ধধম্মৰসেনেৰ পরিযোসাপিতত্তা যথানুসন্ধিনাৰ নিট্ঠপেসি.

চূল়তণ্হাসঙ্খযসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.