৮. মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তৰণ্ণনা
৩৯৬. লদ্ধিমত্তন্তি মিচ্ছাগাহমত্তং, ন দিট্ঠাভিনিৰেসো. সস্সতদিট্ঠীতি নিচ্চাভিনিৰেসো. সোতি অরিট্ঠো ভিক্খু. কথেত্ৰা সমোধানেন্তন্তি যোজনা. সমোধানেন্তন্তি চ নিগমেন্তন্তি অত্থো. তত্থ তত্থেৰাতি তেসু তেসু এৰ ভৰেসু নিরুজ্ঝন্তি, ন ভৰন্তরং সঙ্কমন্তি. ৰিঞ্ঞাণং পন অভিন্নসভাৰং অনঞ্ঞন্তি অধিপ্পাযো. ইধলোকতোতি ইমস্মা অত্তভাৰা. পরলোকন্তি পরভৰসঞ্ঞিতং অত্তভাৰং. সন্ধাৰতীতি নিচ্চতায কেনচি অসম্বদ্ধং ৰিয গচ্ছতি. তেন ইধলোকতো পরলোকগমনমাহ. সংসরতীতি ইমিনা পরলোকতো ইধাগমনং. সন্ধাৰতীতি ৰা ভৰন্তরসঙ্কমনমাহ. সংসরতীতি তত্থ তত্থ অপরাপরসঞ্চরণং.
‘‘পচ্চযে সতি ভৰতী’’তিআদিনা ৰিঞ্ঞাণস্স অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো চ পটিচ্চসমুপ্পন্নভাৰং দস্সেন্তো সস্সতভাৰং পটিক্খিপতি. বুদ্ধেন অকথিতং কথেসীতি ইমিনা ‘‘যং অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন, তং ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেতী’’তি (চূল়ৰ. ৩৫২, ৩৫৩) ইমস্মিং ভেদকরৰত্থুস্মিং সন্দিস্সতীতি দস্সেতি. জিনচক্কে পহারং দেতীতি ‘‘তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং…পে… অনঞ্ঞ’’ন্তি নিচ্চতং পটিজানন্তো – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা (ধ. প. ২৭৭), রূপং, ভিক্খৰে, অনিচ্চ’’ন্তি (সং. নি. ৩.৯৩-৯৪) চ আদিনযপ্পৰত্তে সত্থু ধম্মচক্কে খীলং উপ্পাদেন্তো পহারং দেতি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন অনিচ্চন্তি দিট্ঠং পৰেদিতঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চন্তি পটিজানন্তো ৰেসারজ্জঞাণং পটিবাহতি. সোতুকামং জনন্তি অরিযধম্মাধিগমস্স একন্তউপাযভূতং ৰিপস্সনামগ্গং সোতুকামং জনং নিচ্চগ্গাহপগ্গণ্হনেন ৰিসংৰাদেতি. ততো এৰ অরিযপথে অরিযধম্মৰীথিযং তস্সা পটিক্খিপনেন তিরিযং নিপতিত্ৰা.
৩৯৮. ৰিঞ্ঞাণসীসেন অত্তনা গহিতং অত্তানং ৰিভাৰেন্তো ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰদো ৰেদেয্যোতিআদযো সস্সতদিট্ঠিযা এৰ অভিনিৰেসাকারা. ৰদতীতি ৰদো, ৰচীকম্মস্স কারকোতি অত্থো. ইমিনা হি কারকভাৰুপাযিকসত্তানং হিতসুখাৰবোধনসমত্থতং অত্তনো দস্সেতি. ৰেদিযোৰ ৰেদেয্যো, জানাতি অনুভৰতি চাতি অত্থো. ঈদিসানঞ্হি পদানং বহুলা কত্তুসাধনতং সদ্দৰিদূ মঞ্ঞন্তি. ৰেদযতীতি তং তং অনুভৰিতব্বং অনুভৰতি. তহিং তহিন্তি তেসু তেসু ভৰযোনিগতিঠিতিসত্তাৰাসসত্তনিকাযেসু.
৩৯৯. তং ৰাদং পগ্গয্হ ঠিতত্তা সাতিস্স ছিন্নপচ্চযতা অৰিরুল়্হধম্মতা চ ৰেদিতব্বা. হেট্ঠাতি অলগদ্দসুত্তসংৰণ্ণনং (ম. নি. অট্ঠ. ২.২৩৬-২৩৭) সন্ধাযাহ. পরতো হেট্ঠাতি ৰুত্তট্ঠানেপি এসেৰ নযো. পাটিযেক্কো অনুসন্ধীতি তীহিপি অনুসন্ধীহি অৰোমিস্সো ৰিসুংযেৰেকো অনুসন্ধি. ননু চাযম্পি সাতিস্স অজ্ঝাসযৰসেন পৰত্তিতত্তা অজ্ঝাসযানুসন্ধিযেৰাতি? ন, নিয্যানমুখেন অপ্পৰত্তত্তা. নিয্যানঞ্হি পুরক্খত্ৰা পুচ্ছাদিৰসেন পৰত্তা ইতরা দেসনাপুচ্ছানুসন্ধিআদযো. ইধ তদভাৰতো ৰুত্তং ‘‘পাটিযেক্কো অনুসন্ধী’’তি. পরিসায লদ্ধিং সোধেন্তোতি যাদিসী সাতিস্স লদ্ধি, তদভাৰদস্সনৰসেন পরিসায লদ্ধিং সোধেন্তো, পরিসায লদ্ধিসোধনেনেৰ সাতি গণতো নিস্সারিতো নাম জাতো.
৪০০. যং যদেৰাতি ইদং যদিপি অৰিসেসতো পচ্চযধম্মগ্গহণং, ‘‘ৰিঞ্ঞাণন্ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি পন ৰুত্তত্তা তংতংৰিঞ্ঞাণস্স সমঞ্ঞানিমিত্তপচ্চযজাতং গহিতন্তি দট্ঠব্বং. তেন ৰুত্তং পাল়িযং – ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণন্ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তিআদি. অথ ৰা তংতংদ্ৰারনিযতং ইতরম্পি সব্বং তস্স তস্স ৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযজাতং ইধ ‘‘যং যদেৰা’’তি গহিতং, তত্থ পন যং অসাধারণং, তেন সমঞ্ঞাতি ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণন্ত্ৰেৰা’’তিআদি ৰুত্তং. দ্ৰারসঙ্কন্তিযা অভাৰন্তি ৰিঞ্ঞাণস্স দ্ৰারন্তরসঙ্কমনস্স অভাৰং. স্ৰাযং ওল়ারিকনযেন মন্দবুদ্ধীনং সুখাৰবোধনত্থং নযদস্সনৰসেন ৰুত্তো. ন হি কদাচি পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ৰিগচ্ছন্তং অনন্তরৰিঞ্ঞাণং সঙ্কমতি অনন্তরাদিপচ্চযালাভে তস্স অনুপ্পজ্জনতো.
এৰমেৰাতি যথা অগ্গি উপাদানং পটিচ্চ জলন্তো অনুপাদানো তত্থেৰ নিব্বাযতি, ন কত্থচি সঙ্কমতি, এৰমেৰ. ‘‘পচ্চযৰেকল্লেন তত্থেৰ নিরুজ্ঝতী’’তি কস্মা ৰুত্তং, ন হেত্থ অনুপ্পাদনিরোধো ইচ্ছিতো তাদিসস্স নিরোধস্স ইধ অনধিপ্পেতত্তা, অথ খো খণনিরোধো, সো চ সাভাৰিকত্তা ন পচ্চযৰেকল্লহেতুকো? সচ্চমেতং, তংতংদ্ৰারিকস্স পন ৰিঞ্ঞাণস্স দ্ৰারন্তরং অসঙ্কমিত্ৰা তত্থ তত্থেৰ নিরুজ্ঝনং ইধাধিপ্পেতং. যেসঞ্চ পচ্চযানং ৰসেন দ্ৰারন্তরিকৰিঞ্ঞাণেন ভৰিতব্বং, তেসং তদভাৰতো পচ্চযৰেকল্লগ্গহণং, তস্মা পচ্চযৰেকল্লেন ন সোতাদীনি সঙ্কমিত্ৰা সোতৰিঞ্ঞাণন্তিআদি সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি যোজনা. এতেন যং ৰিঞ্ঞাণং চক্খুরূপাদিপচ্চযসামগ্গিযা ৰসেন চক্খুৰিঞ্ঞাণসঙ্খ্যং গচ্ছতি, তত্থ তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি তাৰকালিকভাৰতো, তস্স পন সোতসদ্দাদিপচ্চযাভাৰতো কুতো সোতৰিঞ্ঞাণাদিসমঞ্ঞা, এৰমপ্পৰত্তিতো তস্স কুতো সঙ্কমোতি দস্সিতং হোতি. ৰিঞ্ঞাণপ্পৰত্তেতি ৰিঞ্ঞাণপ্পৰত্তিযং. দ্ৰারসঙ্কন্তিমত্তন্তি দ্ৰারন্তরসঙ্কমনমত্তম্পি ন ৰদামি তত্থ তত্থেৰ ভিজ্জনতো পচ্চযস্স উপ্পাদৰন্ততো সতি চ উপ্পাদে অৰস্সংভাৰী নিরোধোতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চতা দীপিতা হোতীতি.
৪০১. ‘‘পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ৰুত্তং মযা, অঞ্ঞত্র পচ্চযা নত্থি ৰিঞ্ঞাণস্স সম্ভৰো’’তি পাল়িযা অন্ৰযতো চ ব্যতিরেকতো চ ৰিঞ্ঞাণস্স সঙ্খততাৰ দস্সিতাতি আহ ‘‘সপ্পচ্চযভাৰং দস্সেত্ৰা’’তি. হেতুপচ্চযেহি জাতং নিব্বত্তং ‘‘ভূত’’ন্তি ইধাধিপ্পেতং, তং অত্থতো পঞ্চক্খন্ধা তব্বিনিমুত্তস্স সপ্পচ্চযস্স অভাৰতো, যঞ্চ খন্ধপঞ্চকং অত্তনো তেসঞ্চ ভিক্খূনং, তং ‘‘ভূতমিদ’’ন্তি ভগৰা অৰোচাতি আহ ‘‘ইদং খন্ধপঞ্চক’’ন্তি. অত্তনো ফলং আহরতীতি আহারো, পচ্চযো. সম্ভৰতি এতস্মাতি সম্ভৰো, আহারো সম্ভৰো এতস্সাতি আহারসম্ভৰং. তেনাহ ‘‘পচ্চযসম্ভৰ’’ন্তি. তস্স পচ্চযস্স নিরোধাতি যেন অৰিজ্জাদিনা পচ্চযেন খন্ধপঞ্চকং সম্ভৰতি, তস্স পচ্চযস্স অনুপ্পাদনিরোধা. খণনিরোধো পন কারণনিরপেক্খো.
নোস্সূতি সংসযজোতনো নিপাতোতি আহ ‘‘ভূতং নু খো ইদং, ন নু খো ভূত’’ন্তি. ভূতমিদং নোস্সূতি চ ইমিনা খন্ধপঞ্চকমেৰ নু খো ইদং, উদাহু অত্তত্তনিযন্তি এৰংজাতিকো সংসযনাকারো গহিতো. তদাহারসম্ভৰং নোস্সূতি পন ইমিনা সহেতুকং নু খো ইদং ভূতং, উদাহু অহেতুকন্তি যথা অহেতুকভাৰাপন্নো সংসযনাকারো গহিতো, এৰং ৰিসমহেতুকভাৰাপন্নোপি সংসযনাকারো গহিতোতি দট্ঠব্বং. ৰিসমহেতুনোপি পরমত্থতো ভূতস্স অহেতুকভাৰতো. ৰিসমহেতুৰাদোপি পরেহি পরিকপ্পিতমত্ততায সভাৰনিযতিযদিচ্ছাদিৰাদেহি সমানযোগক্খমোতি. নিরোধধম্মং নোস্সূতি ইমিনা যথা অনিচ্চং নু খো ইদং ভূতং, উদাহু নিচ্চন্তি অনিচ্চতং পটিচ্চ সংসযনাকারো গহিতো, এৰং দুক্খং নু খো, উদাহু ন দুক্খং, অনত্তা নু খো, উদাহু ন অনত্তাতিপি সংসযনাকারো গহিতোযেৰাতি দট্ঠব্বং অনিচ্চস্স দুক্খভাৰাদিঅৰস্সংভাৰতো, নিচ্চে চ তদুভযাভাৰতো. যাথাৰসরসলক্খণতোতি অৰিপরীতসরসতো সলক্খণতো চ, কিচ্চতো চেৰ সভাৰতো চাতি অত্থো. ৰিপস্সনায অধিট্ঠানভূতাপি পঞ্ঞা ৰিপস্সনা এৰাতি ৰুত্তং ‘‘ৰিপস্সনাপঞ্ঞাযা’’তি. সরসতোতি চ সভাৰতো. সলক্খণতোতি সামঞ্ঞলক্খণতো. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনাপঞ্ঞায সম্মা পস্সন্তস্সা’’তি. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘যাথাৰসরসলক্খণতো’’তি ৰুত্তনযেনেৰ. যে যেতি তস্সং পরিসাযং যে যে ভিক্খূ. সল্লক্খেসুন্তি সম্মদেৰ উপধারেসুং.
তেহীতি তেহি ভিক্খূহি. তত্থাতি তিস্সং ৰিপস্সনাপঞ্ঞাযং. নিত্তণ্হভাৰন্তি তণ্হাভাৰং ‘‘এতং মম’’ন্তি তণ্হাগ্গাহস্স পহীনতং. এতেনপি ভগৰা ‘‘অহং, ভিক্খৰে, ধম্মেসুপি তণ্হাপহানমেৰ ৰণ্ণেমি, সাতি পন মোঘপুরিসো অত্তভাৰেপি তণ্হাসংৰদ্ধনিং ৰিপরীতদিট্ঠিং পগ্গয্হ তিট্ঠতী’’তি সাতিং নিগ্গণ্হাতি. সভাৰদস্সনেনাতি ধম্মানং অৰিপরীতসভাৰদস্সনেন. পচ্চযদস্সনেনাতি কারণদস্সনেন অনৰসেসতো হেতুনো পচ্চযস্স চ দস্সনেন. অল্লীযেথাতি তণ্হাদিট্ঠিৰসেন নিস্সযেথ. তেনাহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহী’’তি. কেলাযেথাতি পরিহরণকেল়িযা পরিহরেয্যাথ. তেনাহ ‘‘কীল়মানা ৰিহরেয্যাথা’’তি. ধনং ৰিয ইচ্ছন্তাতি ধনং ৰিয দ্রব্যং ৰিয ইচ্ছং তণ্হং জনেন্তা. তেনাহ ‘‘গেধং আপজ্জেয্যাথা’’তি. মমত্তং উপ্পাদেয্যাথাতি ‘‘মমমিদ’’ন্তি তণ্হাদিট্ঠিৰসেন অভিনিৰেসং জনেয্যাথ. নিকন্তিৰসেনপি গহণত্থায নো দেসিতো, তস্স ৰা সণ্হসুখুমস্স ৰিপস্সনাধম্মস্স গহণং নাম নিকন্তিযা এৰ সিযা, ন ওল়ারিকতণ্হাযাতি ৰুত্তং ‘‘নিকন্তিৰসেনা’’তি.
৪০২. পটিচ্চ এতস্মা ফলং এতীতি পচ্চযো, সব্বো কারণৰিসেসোতি আহ ‘‘খন্ধানং পচ্চযং দস্সেন্তো’’তি. যাৰ অৰিজ্জা হি সব্বো নেসং কারণৰিসেসো ইধ দস্সিতো. পুন আদিতো পট্ঠায যাৰ পরিযোসানা, অন্ততো পট্ঠায যাৰ আদীতি অনুলোমতো পটিলোমতো চ ৰট্টৰিৰট্টদস্সনৰসেন নানানযেহি পটিচ্চসমুপ্পাদো দস্সিতো, নিচ্চগ্গাহস্স নিমিত্তভূতো কিলেসোপি ইধ নত্থীতি দীপেতি. তম্পি ৰুত্তত্থমেৰাতি তম্পি ‘‘ইমে চ, ভিক্খৰে, চত্তারো আহারা’’তিআদি যাৰ ‘‘তণ্হাপভৰা’’তি পাল়িপদং, তাৰ ৰুত্তত্থমেৰ সম্মাদিট্ঠিসুত্তৰণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.৮৯). সেসং পটিচ্চসমুপ্পাদকথাভাৰতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৫৭০) ৰিত্থারিতাৰাতি ইমিনাৰ সঙ্গহিতং.
৪০৪. ইমস্মিং সতি ইদং হোতীতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং পরমত্থদীপনিযং উদানট্ঠকথাযং (উদা. অট্ঠ. ১) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৪০৭. পটিধাৰনাতি পটিসরণং, পুব্বে অত্তনো আগতং অতীতং অদ্ধানং উদ্দিস্স তণ্হাদিট্ঠিৰসেন পটিগমনন্তি অত্থো. ননু ৰিচিকিচ্ছাৰসেন পাল়িযং পটিধাৰনা আগতাতি? সচ্চং আগতা, সা পন তণ্হাদিট্ঠিহেতুকাতি ‘‘তণ্হাদিট্ঠিৰসেনা’’তি ৰুত্তং. তত্থাতি তস্মিং যথাধিগতে ঞাণদস্সনে.
নিচ্চলভাৰন্তি সুপ্পতিট্ঠিতভাৰং, তিত্থিযৰাদৰাতেহি অকম্পিযভাৰঞ্চ. গরূতি গরুগুণযুত্তো. ভারিকো পাসাণচ্ছত্তসদিসো. অকামা অনুৰত্তিতব্বোতি সদ্ধামত্তকেনেৰ অনুৰত্তনমাহ, ন অৰেচ্চপ্পসাদেন. কিচ্চন্তি সত্থুকিচ্চং. ব্রাহ্মণানন্তি জাতিমন্তব্রাহ্মণানং. ৰতসমাদানানীতি মগৰতাদিৰতসমাদানানি. দিট্ঠিকুতূহলানীতি তংতংদিট্ঠিগ্গাহৰসেন ‘‘ইদং সচ্চং, ইদং সচ্চ’’ন্তিআদিনা গহেতব্বকুতূহলানি. এৰং নিস্সট্ঠানীতি যথা মযা তুম্হাকং ওৰাদো দিন্নো, এৰং নিস্সট্ঠানি ৰতাদীনি তং অতিক্কমিত্ৰা কিং গণ্হেয্যাথ. সযং ঞাণেন ঞাতন্তি পরনেয্যতং মুঞ্চিত্ৰা অত্তনো এৰ ঞাণেন যাথাৰতো ঞাতং. এৰংভূতঞ্চ সযং পচ্চক্খতো দিট্ঠং নাম হোতীতি আহ ‘‘সযং পঞ্ঞাচক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি. সযং ৰিভাৰিতন্তি তেহি ভিক্খূহি তস্স অত্থস্স পচ্চত্তং ৰিভূতভাৰং আপাদিতং. উপনীতাতি উপক্কমেন ধম্মদেসনানুসারেন নীতা. মযাতি কত্তরি করণৰচনং. ধম্মেনাতি কারণেন. এতং ৰচনন্তি এতং ‘‘সন্দিট্ঠিকো’’তিআদিৰচনং.
৪০৮. তং সম্মোহট্ঠানং অস্স লোকস্স. সমোধানেনাতি সমাগমেন. গব্ভতি অত্তভাৰভাৰেন ৰত্ততীতি গব্ভো, কললাদিঅৰত্থো ধম্মপবন্ধো, তন্নিস্সিতত্তা পন সত্তসন্তানো ‘‘গব্ভো’’তি ৰুত্তো যথা ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং করোন্তী’’তি. তন্নিস্সযভাৰতো মাতুকুচ্ছি ‘‘গব্ভো’’তি ৰেদিতব্বো, গব্ভো ৰিযাতি ৰা. যথা হি নিৰাসট্ঠানতায সত্তানং ওৰরকো ‘‘গব্ভো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং গব্ভসেয্যকানং যাৰ অভিজাতি নিৰাসট্ঠানতায মাতুকুচ্ছি ‘‘গব্ভো’’তি ৰুত্তোতি.
যমেকরত্তিন্তি যস্সং একরত্তিযং. ভুম্মত্থে হি ইদং উপযোগৰচনং, অচ্চন্তসংযোগে ৰা. পঠমন্তি সব্বপঠমং পটিসন্ধিক্খণে. গব্ভেতি মাতুকুচ্ছিযং. মাণৰোতি সত্তো. যেভুয্যেন সত্তা রত্তিযং পটিসন্ধিং গণ্হন্তীতি রত্তিগ্গহণং. অব্ভুট্ঠিতোৰাতি উট্ঠিতঅব্ভো ৰিয, অভিমুখভাৰেন ৰা উট্ঠিতো এৰ মরণস্সাতি অধিপ্পাযো. সো যাতীতি সো মাণৰো যাতি পঠমক্খণতো পট্ঠায গচ্ছতেৰ. স গচ্ছং ন নিৰত্ততীতি সো এৰং গচ্ছন্তো খণমত্তম্পি ন নিৰত্ততি, অঞ্ঞদত্থু মরণমেৰ উপগচ্ছতীতি গাথায অত্থো.
উতুসমযং সন্ধায ৰুত্তং, ন লোকসমঞ্ঞাতরজস্স লগ্গনদিৰসমত্তং. ইদানি ৰুত্তমেৰত্থং পাকটতরং কাতুং ‘‘মাতুগামস্স কির যস্মি’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তস্মিং গব্ভাসযে. সণ্ঠহিত্ৰাতি নিব্বত্তিত্ৰা. ভিজ্জিত্ৰাতি অগ্গহিতগব্ভা এৰ ভিন্না হুত্ৰা. অযঞ্হি তস্সা সভাৰো. ৰত্থু সুদ্ধং হোতীতি পগ্ঘরিতলোহিতত্তা অনামযত্তা চ গব্ভাসযো সুদ্ধো হোতি. সুদ্ধৰত্থুত্তা ততো পরং কতিপযদিৰসানি খেত্তমেৰ হোতি গব্ভসণ্ঠহনস্স পরিত্তস্স লোহিতলেসস্স ৰিজ্জমানত্তা. সম্ভৰস্স পন কথং সব্ভাৰোতি আহ ‘‘তস্মিং সমযে’’তিআদি. ইত্থিসন্তানেপি সুক্কধাতু লব্ভতেৰ. তেনাহ ‘‘অঙ্গপরামসনেনপি দারকো নিব্বত্ততিযেৰা’’তি. যথা পারিকায নাভিপরামসনেন সামস্স বোধিসত্তস্স, দিট্ঠমঙ্গলিকায নাভিপরামসনেন মণ্ডব্যস্স নিব্বত্তি. গন্ধব্বোতি গন্ধনতো উপ্পজ্জনগতিযা নিমিত্তুপট্ঠাপনেন সূচনতো গন্ধোতি লদ্ধনামেন ভৰগামিকম্মুনা অব্বতি পৰত্ততীতি গন্ধব্বো, তত্থ উপ্পজ্জনকসত্তো. তেনাহ ‘‘তত্রূপগসত্তো’’তি. কম্মযন্তযন্তিতোতি তত্রূপপত্তিআৰহেন কম্মসঙ্খাতেন পেল্লনকযন্তেন তথত্তায পেল্লিতো উপনীতো. মহন্তেন জীৰিতসংসযেনাতি ৰিজাযনপরিক্কিলেসেন ‘‘জীৰিস্সামি খো, ন নু খো জীৰিস্সামি অহং ৰা, পুত্তো ৰা মে’’তি এৰং পৰত্তেন জীৰিতসংসযেন ৰিপুলেন গরুতরেন সংসযেন. তং ঠানন্তি থনপ্পদেসমাহ. কীল়ন্তি তেনাতি কীল়নং, কীল়নমেৰ কীল়নকং.
৪০৯. সারজ্জতীতি সারত্তচিত্তো হোতি. ব্যাপজ্জতীতি ব্যাপন্নচিত্তো হোতি. কাযে কেসাদিদ্ৰত্তিংসাসুচিসমুদাযে তংসভাৰারম্মণা সতি কাযসতি. অনুপট্ঠপেত্ৰাতি অনুপ্পাদেত্ৰা, যথাসভাৰতো কাযং অনুপধারেত্ৰাতি অত্থো. পরিত্তচেতসোতি কিলেসেহি পরিতো খণ্ডিতচিত্তো. তেনাহ ‘‘অকুসলচিত্তো’’তি. এতে অকুসলধম্মা. নিরুজ্ঝন্তীতি নিরোধং পত্তা হোন্তি. তণ্হাৰসেন অভিনন্দতীতি সপ্পীতিকতণ্হাৰসেন অভিমুখং হুত্ৰা নন্দতি. অভিৰদতীতি তণ্হাৰসেন তং তং আরম্মণং অভিনিৰিস্স ৰদতি. অজ্ঝোসাযাতি অনঞ্ঞসাধারণং ৰিয আরম্মণং তণ্হাৰসেন অনুপৰিসিত্ৰা. তেনাহ ‘‘গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা’’তি. দুক্খং কথং অভিনন্দতীতি এত্থ দুক্খহেতুকং অভিনন্দন্তো দুক্খং অভিনন্দতি নামাতি দট্ঠব্বং. অট্ঠকথাযং পন যাৰতা যস্স দুক্খে দিট্ঠিতণ্হা অভিনন্দনা অপ্পহীনা, তাৰতাযং দুক্খং অভিনন্দতি নামাতি দস্সেতুং ‘‘অহং দুক্খিতো মম দুক্খন্তি গণ্হন্তো অভিনন্দতি নামা’’তি ৰুত্তং. তেন গাহদ্ৰযহেতুকা তত্থ অভিনন্দনাতি দস্সেতি. পুন একৰারন্তি পুনপি একৰারং. ফলহেতুসন্ধিহেতুফলসন্ধিৰসেন দ্ৰিসন্ধী. ‘‘গব্ভস্সাৰক্কন্তি হোতী’’তিআদিনা অত্থতো সরূপতো চ এতরহি ফলসঙ্খেপস্স. সরূপেনেৰ চ ইতরদ্ৰযস্স দেসিতত্তা আহ ‘‘তিসঙ্খেপ’’ন্তি.
৪১০-৪১৪. সমথযানিকস্স ভিক্খুনো ৰেদনামুখেন সঙ্খেপেনেৰ যাৰ অরহত্তা কম্মট্ঠানং ইধ কথিতন্তি আহ ‘‘সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিং ধারেথা’’তি. ‘‘ইমং তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তি’’ন্তি চ ভগৰা যথাদেসিতং দেসনং অৰোচাতি ৰুত্তং ‘‘ইমং…পে… ৰিমুত্তিদেসন’’ন্তি. যদি এৰং কথং দেসনা ৰিমুত্তীতি আহ ‘‘দেসনা হি…পে… ৰিমুত্তীতি ৰুত্তা’’তি. যস্সা তণ্হায ৰসেন সাতি ভিক্খু সস্সতগ্গাহমহাসঙ্ঘাটপটিমুক্কো, সা সব্ববুদ্ধানং দেসনা হত্থাৰলম্বমানেপি দুরুগ্ঘাটিযা জাতাতি আহ ‘‘মহাতণ্হাজালতণ্হাসঙ্ঘাটপটিমুক্ক’’ন্তি. মহাতণ্হাজালেতি মহন্তে তণ্হাজটে. তণ্হাসঙ্ঘাটেতি তণ্হায সঙ্ঘাটে. তথাভূতো চ তস্স অব্ভন্তরে কতো নাম হোতীতি আহ ‘‘অনুপৰিট্ঠো অন্তোগধো’’তি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.