৬. মহাসচ্চকসুত্তৰণ্ণনা

৩৬৪. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতীতি ইমিনা তদা ভগৰতো ৰেসালিযং নিৰাসপরিচ্ছিন্নো পুব্বণ্হাদিভেদো সব্বো সমযো সাধারণতো গহিতো, তথা তেন খো পন সমযেনাতি চ ইমিনা. পুব্বণ্হসমযন্তি পন ইমিনা তব্বিসেসো, যো ভিক্খাচারত্থায পচ্চৰেক্খণকালো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘তীহি পদেহি একোৰ সমযো ৰুত্তো’’তি ৰুত্তং ৰিসেসস্স সামঞ্ঞন্তোগধত্তা. মুখধোৰনস্স পুব্বকালকিরিযাভাৰসামঞ্ঞতো ৰুত্তং ‘‘মুখং ধোৰিত্ৰা’’তি. মুখং ধোৰিত্ৰা এৰ হি ৰাসধুরো চে, ৰেলং সল্লক্খেত্ৰা যথাচিণ্ণং ভাৰনানুযোগং, গন্থধুরো চে, গন্থপরিচযে কতিপযে নিসজ্জৰারে অনুযুঞ্জিত্ৰা পত্তচীৰরং আদায ৰিতক্কমাল়ং উপগচ্ছতি.

কারণং যুত্তং, অনুচ্ছৰিকন্তি অত্থো. পুব্বে যথাচিন্তিতং পঞ্হং অপুচ্ছিত্ৰা অঞ্ঞং পুচ্ছন্তো মগ্গং ঠপেত্ৰা উম্মগ্গতো পরিৰত্তেন্তো ৰিয হোতীতি আহ ‘‘পস্সেন তাৰ পরিহরন্তো’’তি.

৩৬৫. ঊরুক্খম্ভোপি নাম ভৰিস্সতীতি এত্থ নাম-সদ্দো ৰিম্হযত্থোতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘ৰিম্হযত্থৰসেনা’’তিআদি. ‘‘অন্ধো নাম পব্বতং অভিরুহিস্সতী’’তিআদীসু ৰিয ৰিম্হযৰাচীসদ্দযোগেন হি ‘‘ভৰিস্সতী’’তি অনাগতৰচনং. কাযন্ৰযন্তি কাযানুগতং. ‘‘অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতো’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৯; ম. নি. ১.১১২; ম. নি. ৩.১৫৪) কাযস্স অসুভানিচ্চাদিতায অনুপস্সনা কাযভাৰনাতি আহ ‘‘কাযভাৰনাতি পন ৰিপস্সনা ৰুচ্চতী’’তি. অনাগতরূপন্তি অভীতে অত্থে অনাগতসদ্দারোপনং অনাগতপ্পযোগো ন সমেতি. অত্থোপীতি ‘‘ঊরুক্খম্ভোপি নাম ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তঅত্থোপি ন সমেতি. অযন্তি অত্তকিলমথানুযোগো. তেসন্তি নিগণ্ঠানং.

৩৬৬. অত্তনো অধিপ্পেতকাযভাৰনং ৰিত্থারেন্তো ৰিত্থারতো দস্সেন্তো যে তং অনুযুত্তা, তে নামগোত্ততো ৰিভাৰেন্তো ‘‘নন্দো ৰচ্ছো’’তিআদিমাহ. কিলিট্ঠতপানন্তি কাযস্স কিলেসনতপানং পুগ্গলানং. জাতমেদন্তি মেদভাৰাপত্তিৰসেন উপ্পন্নমেদং. পুরিমং পহাযাতি কালপরিচ্ছেদেন অনাহারঅপ্পাহারতাদিৰসেন কাযস্স অপচিননং খেদনং পরিচ্চজিত্ৰা. কাযভাৰনা পন ন পঞ্ঞাযতীতি নিযমং পরমত্থতো কাযভাৰনাপি তৰ ঞাণেন ন ঞাযতি, সেসতোপি ন দিস্সতি.

৩৬৭. ইমস্মিং পন ঠানেতি ‘‘কাযভাৰনম্পি খো ত্ৰং, অগ্গিৰেস্সন, ন অঞ্ঞাসি, কুতো পন ত্ৰং চিত্তভাৰনং জানিস্সসী’’তি ইমস্মিং ঠানে. তথা ‘‘যো ত্ৰং এৰং ওল়ারিকং দুব্বলং কাযভাৰনং ন জানাসি, সো ত্ৰং কুতো সন্তসুখুমং চিত্তভাৰনং জানিস্সসী’’তি এতস্মিং অত্থৰণ্ণনাঠানে. অবুদ্ধৰচনং নামেতং পদন্তি কাযভাৰনাসঞ্ঞিতৰিপস্সনাতো চিত্তভাৰনা সন্তা, ৰিপস্সনা পন পাদকজ্ঝানতো ওল়ারিকা চেৰ দুব্বলা চাতি অযঞ্চ এতস্স পদস্স অত্থো. ‘‘অবুদ্ধৰচনং নামেতং ৰচনং সিযা’’তি ৰত্ৰা থেরো পক্কমিতুং আরভতি. অথ নং মহাসীৰত্থেরো ‘‘ৰিপস্সনা নামেসা ন আদিতো সুব্রূহিতা বলৰতী তিক্খা ৰিসদা হোতি, তস্মা তরুণৰসেনাযমত্থো ৰেদিতব্বো’’তি দস্সেন্তো ‘‘দিস্সতি, ভিক্খৰে’’তি সুত্তপদং (সং. নি. ২.৬২) আহরি. তত্থ আদানন্তি পটিসন্ধি. নিক্খেপনন্তি চুতি. ওল়ারিকন্তি অরূপধম্মেহি দুট্ঠুল্লভাৰত্তা ওল়ারিকং. কাযন্তি চতুসন্ততিরূপসমূহভূতং কাযং. ওল়ারিকন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, ওল়ারিকাকারেনাতি অত্থো. তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘আদানম্পি নিক্খেপনম্পী’’তি.

৩৬৮. সুখসারাগেন সমন্নাগতোতি সুখৰেদনায বলৰতররাগেন সমঙ্গীভূতো. পট্ঠানে পটিসিদ্ধা অৰচনেনেৰ. তস্মাতি সুখে ঠিতে এৰ দুক্খস্সানুপ্পজ্জনতো. এৰং ৰুত্তন্তি ‘‘সুখায ৰেদনায নিরোধা উপ্পজ্জতি দুক্খা ৰেদনা’’তি এৰং ৰুত্তং, ন অনন্তরাৰ উপ্পজ্জনতো. খেপেত্ৰাতি কুসলানি খেপেত্ৰা. গণ্হিত্ৰা অত্তনো এৰ ওকাসং গহেত্ৰা. উভতোপক্খং হুত্ৰাতি ‘‘কদাচি সুখৰেদনা, কদাচি দুক্খৰেদনা’’তি পক্খদ্ৰযৰসেনপি ৰেদনা চিত্তস্স পরিযাদায হোতি যথাক্কমং অভাৰিতকাযস্স অভাৰিতচিত্তস্স.

৩৬৯. ৰিপস্সনা চ সুখস্স পচ্চনীকাতি সুক্খৰিপস্সকস্সআদিকম্মিকস্স মহাভূতপরিগ্গহাদিকালে বহি চিত্তচারং নিসেধেত্ৰা কম্মট্ঠানে এৰ সতিং সংহরন্তস্স অলদ্ধস্সাদং কাযসুখং ন ৰিন্দতি, সম্বাধে ৰজে সন্নিরুদ্ধো গোগণো ৰিয ৰিহঞ্ঞতি ৰিপ্ফন্দতি, অচ্চাসন্নহেতুকঞ্চ সরীরে দুক্খং উপ্পজ্জতেৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘দুক্খস্স আসন্না’’তি. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা’’তিআদি. অদ্ধানে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তেতি মহাভূতপরিগ্গহাদিৰসেন কালে গচ্ছন্তে. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং সরীরপদেসে. দুক্খং দূরাপগতং হোতি সমাপত্তিবলেন ৰিক্খম্ভিতত্তা অপ্পনাভাৰতো. অনপ্পকং ৰিপুলং. সুখন্তি ঝানসুখং. ওক্কমতীতি ঝানসমুট্ঠানপণীতরূপৰসেন রূপকাযং অনুপৰিসতি, নামকাযোক্কমনে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. কাযপস্সদ্ধিকম্মিকস্সপি সম্মসনভাৰনা পট্ঠপেত্ৰা নিসিন্নস্স কস্সচি আদিতোৰ কাযকিলমথচিত্তুপঘাতাপি সম্ভৰন্তি, সমাধিস্স পন অপচ্চনীকত্তা সিনিদ্ধভাৰতো চ ন সুক্খৰিপস্সনা ৰিয সুখস্স ৰিপচ্চনীকো, অনুক্কমেন চ দুক্খং ৰিক্খম্ভেতীতি আহ ‘‘যথা সমাধী’’তি. যথা সমাধি, ৰিপস্সনায পনেতং নত্থীতি আহ ‘‘ন চ তথা ৰিপস্সনা’’তি. তেন ৰুত্তন্তি যস্মা ৰিপস্সনা সুখস্স পচ্চনীকা, সা চ কাযভাৰনা, তেন ৰুত্তং ‘‘উপ্পন্নাপি সুখা ৰেদনা চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ভাৰিতত্তা কাযস্সা’’তি. তথা যস্মা সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সো চ চিত্তভাৰনা, তেন ৰুত্তং ‘‘উপ্পন্নাপি দুক্খা ৰেদনা চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ভাৰিতত্তা চিত্তস্সা’’তি যোজনা.

৩৭০. গুণে ঘট্টেত্ৰাতি অপদেসেন ৰিনা সমীপমেৰ নেত্ৰা. তং ৰত মম চিত্তং উপ্পন্না সুখা ৰেদনা পরিযাদায ঠস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতীতি যোজনা.

৩৭১. কিং ন ভৰিস্সতি, সুখাপি দুক্খাপি ৰেদনা যথাপচ্চযং উপ্পজ্জতেৰাতি অত্থো. তমত্থন্তি সুখদুক্খৰেদনানং উপ্পত্তিযা অত্তনো চিত্তস্স অনভিভৰনীযতাসঙ্খাতং অত্থং. তত্থ তাৰ পাসরাসিসুত্তে বোধিপল্লঙ্কে নিসজ্জা ‘‘তত্থেৰ নিসীদি’’ন্তি ৰুত্তা. ইধ মহাসচ্চকসুত্তে দুক্করকারিকায দুক্করচরণে নিসজ্জা ‘‘তত্থেৰ নিসীদি’’ন্তি ৰুত্তা.

৩৭৪. ছন্দকরণৰসেনাতি তণ্হাযনৰসেনাতি অত্থো. সিনেহকরণৰসেনাতি সিনেহনৰসেন. মুচ্ছাকরণৰসেনাতি মোহনৰসেন পমাদাপাদনেন. ৰিপাসাকরণৰসেনাতি পাতুকম্যতাৰসেন. অনুদহনৰসেনাতি রাগগ্গিনা অনুদহনৰসেন. লোকুত্তরমগ্গৰেৰচনমেৰ ৰট্টনিস্সরণস্স অধিপ্পেতত্তা.

অল্লগ্গহণেন কিলেসানং অসমুচ্ছিন্নভাৰং দস্সেতি, সস্নেহগ্গহণেন অৰিক্খম্ভিতভাৰং, উদকে পক্খিত্তভাৰগ্গহণেন সমুদাচারাৰত্থং, উদুম্বরকট্ঠগ্গহণেন অত্তভাৰস্স অসারকত্তং. ইমিনাৰ নযেনাতি ‘‘অল্লং উদুম্বরকট্ঠ’’ন্তিআদিনা ৰুত্তনযেন. সপুত্তভরিযপব্বজ্জাযাতি পুত্তভরিযেহি সদ্ধিং কতপরিব্বাজকপব্বজ্জাৰসেন ৰেদিতব্বা. কুটীচকবহূদকহংস-পরমহংসাদিভেদা ব্রাহ্মণপব্বজ্জা.

৩৭৬. কুতোপি ইমস্স আপোসিনেহো নত্থীতি কোল়াপং. তেনাহ ‘‘ছিন্নসিনেহং নিরাপ’’ন্তি. কোল়ন্তি ৰা সুক্খকলিঙ্গরং ৰুচ্চতি, কোল়ং কোল়ভাৰং আপন্নন্তি কোল়াপং. পটিপন্নস্স উপক্কমমহত্তনিস্সিততা পকতিযা কিলেসেহি অনভিভূততায. অতিন্ততা পটিপক্খভাৰনায. তথা হি সুক্খকোল়াপভাৰো, আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তভাৰো চ নিদস্সিতো. ওপক্কমিকাহীতি কিলেসঅতিনিগ্গণ্হনুপক্কমপ্পভৰাহি. ৰেদনাহীতি পটিপত্তিৰেদনাহি. দুক্খা পটিপদা হি ইধাধিপ্পেতা.

৩৭৭. কিং পন ন সমত্থো, যতো এৰং পরেহি চিন্তিতুম্পি অসক্কুণেয্যং দুক্করচরিযং ছব্বস্সানি অকাসীতি অধিপ্পাযো. কত্ৰাপি অকত্ৰাপি সমত্থোৰ কারণস্স নিপ্ফন্নত্তা. ‘‘যথাপি সব্বেসম্পি খো বোধিসত্তানং চরিমভৰে অন্তমসো সত্তাহমত্তম্পি ধম্মতাৰসেন দুক্করচরিযা হোতিযেৰ, এৰং ভগৰা সমত্থো দুক্করচরিযং কাতুং, এৰঞ্চ নং অকাসি, ন পন তায বুদ্ধো জাতো, অথ খো মজ্ঝিমায এৰ পটিপত্তিযা’’তি তস্সা ব্যতিরেকমুখেন সদেৰকস্স লোকস্স বোধায অমগ্গভাৰদীপনত্থং, ইমস্স পন ভগৰতো কম্মৰিপাকৰসেন ছব্বস্সানি দুক্করচরিযা অহোসি. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘অৰচাহং জোতিপালো, কস্সপং সুগতং তদা;

কুতো নু বোধি মুণ্ডস্স, বোধি পরমদুল্লভা.

তেন কম্মৰিপাকেন, অচরিং দুক্করং বহুং;

ছব্বস্সানুরুৰেলাযং, ততো বোধিমপাপুণিং.

নাহং এতেন মগ্গেন, পাপুণিং বোধিমুত্তমং;

কুমগ্গেন গৰেসিস্সং, পুব্বকম্মেন ৰারিতো’’তি.

দুক্করচরিযায বোধায অমগ্গভাৰদস্সনত্থং দুক্করচরিযং অকাসীতি কেচি. অথ ৰা লোকনাথস্স অত্তনো পরক্কমসম্পত্তিদস্সনত্থায দুক্করচরিযা. পণীতাধিমুত্তিযা হি পরমুক্কংসগতভাৰতো অভিনীহারানুরূপং সম্বোধিযং তিব্বছন্দতায সিখাপ্পত্তিযা তদত্থং ঈদিসম্পি নাম দুক্করচরিযং অকাসীতি লোকে অত্তনো ৰীরিযানুভাৰং ৰিভাৰেতুং – ‘‘সো চ মে পচ্ছা পীতিসোমনস্সাৰহো ভৰিস্সতী’’তি লোকনাথো দুক্করচরিযং অকাসি. তেনাহ ‘‘সদেৰকস্স লোকস্সা’’তিআদি. তত্থ ৰীরিযনিম্মথনগুণোতি ৰীরিযস্স সংৰড্ঢনসম্পাদনগুণো. যথাৰুত্তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘পাসাদে’’তিআদি ৰুত্তং. সঙ্গামে দ্ৰে তযো সম্পহারেতি দ্ৰিক্খত্তুং তিক্খত্তুং ৰা পরসেনায পহারপযোগে. পধানৰীরিযন্তি সম্মপ্পধানেহি আসেৰনৰীরিযং, সব্বং ৰা পুব্বভাগৰীরিযং.

অভিদন্তন্তি অভিভৰনদন্তং, উপরিদন্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘উপরিদন্ত’’ন্তি. সো হি ইতরং মুসলং ৰিয উদুক্খলং ৰিসেসতো কস্সচি খাদনকালে অভিভুয্য ৰত্ততি. কুসলচিত্তেনাতি বলৰসম্মাসঙ্কপ্পযুত্তেন কুসলচিত্তেন. অকুসলচিত্তন্তি কামৰিতক্কাদিসহিতং অকুসলচিত্তং. অকুসলচিত্তস্স পৰত্তিতুং অপ্পদানং নিগ্গহো. তংতংপটিক্খেপৰসেন ৰিনোদনং অভিনিপ্পীল়নং. ৰীরিযতাপেন ৰিক্খম্ভনং অভিসন্তাপনং. সদরথোতি সপরিল়াহো. পধানেনাতি পদহনেন, কাযস্স কিলমথুপ্পাদকেন ৰীরিযেনাতি অত্থো. ৰিদ্ধস্সাতি তুদস্স. সতোতি সমানস্স.

৩৭৮. সীসৰেঠনন্তি সীসং রজ্জুযা বন্ধিত্ৰা দণ্ডকেন পরিৰত্তকৰেঠনং. অরহন্তো নাম এৰরূপা হোন্তীতি ইমিনা যথাযং, এৰং ৰিসঞ্ঞীভূতাপি হুত্ৰা ৰিহরন্তীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘মতকসদিসা’’তি, ৰেদনাপ্পত্তা ৰিয হোন্তীতি অত্থো. সুপিনপ্পটিগ্গহণতো পট্ঠাযাতি পটিসন্ধিগ্গহণে সেতৰারণসুপিনং পস্সিত্ৰা ব্রাহ্মণেহি ব্যাকতকালতো পট্ঠায.

৩৭৯. ধম্মসরীরস্স অরোগভাৰেন সাধূতি মরিসনিযোতি মারিসো, পিযাযনৰচনমেতং. তেনাহ ‘‘সম্পিযাযমানা’’তিআদি. অজজ্জিতন্তি এৰং অভুঞ্জিতং ভকারস্স জকারাদেসং কত্ৰা. তেনাহ ‘‘অভোজন’’ন্তি. এৰং মা করিত্থাতি ‘‘লোমকূপেহি অজ্ঝোহারেস্সাম অনুপ্পৰেসেস্সামা’’তি যথা তুম্হেহি ৰুত্তং, এৰং মা করিত্থ. কস্মা? যাপেস্সামহন্তি অহঞ্চ যাৰদত্থং আহারমত্তং ভুঞ্জন্তো যথা যাপেস্সামি, এৰং আহারং পটিসেৰিস্সামি.

৩৮০-৮১. এতাৰ পরমন্তি এত্তকং পরমং, ন ইতো পরং ওপক্কমিকদুক্খৰেদনাৰেদিযনং অত্থীতি অত্থো. রঞ্ঞো গহেতব্বনঙ্গলতো অঞ্ঞানি সন্ধায ‘‘একেন ঊন’’ন্তি ৰুত্তং. তং সুৰণ্ণপরিক্খতং, ইতরানি রজতপরিক্খতানি. তেনাহ ‘‘অমচ্চা একেনূনঅট্ঠসতরজতনঙ্গলানী’’তি. আল়ারুদকসমাগমে লদ্ধজ্ঝানানি ৰট্টপাদকানি, আনাপানসমাধি পন কাযগতাসতিপরিযাপন্নত্তা সব্বেসঞ্চ বোধিসত্তানং ৰিপস্সনাপাদকত্তা ‘‘বোধায মগ্গো’’তি ৰুত্তো. বুজ্ঝনত্থাযাতি চতুন্নং অরিযসচ্চানং, সব্বস্সেৰ ৰা ঞেয্যধম্মস্স অভিসম্বুজ্ঝনায. সতিযা অনুস্সরণকৰিঞ্ঞাণং সতানুসারিৰিঞ্ঞাণং. কস্সা পন সতিযাতি তং দস্সেতুং ‘‘নযিদ’’ন্তিআদি ৰুত্তং.

৩৮২. পচ্চুপট্ঠিতাতি তংতংৰত্তকরণৰসেন পতিউপট্ঠিতা উপট্ঠাযকা. তেনাহ ‘‘পণ্ণসালা’’তিআদি. পচ্চযবাহুল্লিকোতি পচ্চযানং বাহুল্লায পটিপন্নো. আৰত্তোতি পুব্বে পচ্চযগেধপ্পহানায পটিপন্নো, ইদানি ততো পটিনিৰত্তো. তেনাহ ‘‘রসগিদ্ধো…পে… আৰত্তো’’তি. ধম্মনিযামেনাতি ধম্মতায. তমেৰ ধম্মতং দস্সেতুং ‘‘বোধিসত্তস্সা’’তিআদিমাহ. বারাণসিমেৰ তত্থাপি চ সব্ববুদ্ধানং অৰিজহিতধম্মচক্কপৰত্তনট্ঠানমেৰ অগমংসু. পঞ্চৰগ্গিযা কির ৰিসাখমাসস্স অদ্ধমাসিযং গতা. তেনাহ ‘‘তেসু গতেসু অড্ঢমাসং কাযৰিৰেকং লভিত্ৰা’’তি.

৩৮৭. ‘‘অদ্ধাভোতো গোতমস্স সাৰকাচিত্তভাৰনানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরন্তি, নো কাযভাৰন’’ন্তি ইমং সন্ধাযাহ ‘‘একং পঞ্হং পুচ্ছি’’ন্তি. ইমং ধম্মদেসনন্তি ‘‘অভিজানামি খো পনাহ’’ন্তিআদিকং ধম্মদেসনং. অসল্লীনো তণ্হাদিট্ঠিকিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তা তেহি সব্বসো ন লিত্তো. অনুপলিত্তোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং তণ্হানন্দিযা অভাৰেন. গোচরজ্ঝত্তমেৰাতি গোচরজ্ঝত্তসঞ্ঞিতে ফলসমাপত্তিযা আরম্মণে, নিব্বানেতি অত্থো. যং সন্ধায পাল়িযং ‘‘পুরিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে’’তি ৰুত্তং সন্নিসীদাপেমীতি ফলসমাপত্তিসমাধিনা অচ্চন্তসমাদানৰসেন চিত্তং সম্মদেৰ নিসীদাপেমি. পুব্বাভোগেনাতি সমাপজ্জনতো পুব্বে পৰত্তআভোগেন. পরিচ্ছিন্দিত্ৰাতি সমাপজ্জনক্খণং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা. তেনাহ ‘‘সাধুকার…পে… অৰিচ্ছিন্নেযেৰা’’তি. এৰমস্স পরিচ্ছিন্নকালসমাপজ্জনং যথাপরিচ্ছিন্নকালং ৰুট্ঠানঞ্চ বুদ্ধানং ন ভারিযং ৰসীভাৰস্স তথাসুপ্পগুণভাৰতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘বুদ্ধানং হী’’তিআদি. ধম্মসম্পটিগ্গাহকানং অস্সাসৰারে ৰা. তদা হি দেসিযমানং ধম্মং উপধারেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা তস্মিং খণে দেসিতদেসনা নিরত্থকা সিযা. ন হি বুদ্ধানং নিরত্থকা কিরিযা অত্থি.

ওকপ্পনীযমেতন্তি ‘‘তস্সা এৰ কথাযা’’তিআদিনা ৰুত্তং অতিৰিয অচ্ছরিযগতং অট্ঠুপ্পত্তিং সুত্ৰা ঈদিসী পটিপত্তি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৰ হোতীতি উপৰাদৰসেন ৰদতি, ন সভাৰেন. তেনাহ ‘‘সত্থরি পসাদমত্তম্পি ন উপ্পন্ন’’ন্তি. কাযদরথোতি পচ্চযৰিসেসৰসেন রূপকাযস্স পরিস্সমাকারো. উপাদিন্নকেতি ইন্দ্রিযবদ্ধে. অনুপাদিন্নকেতি অনিন্দ্রিযবদ্ধে. ৰিকসন্তি সূরিযরস্মিসম্ফস্সেন. তদভাৰেন মকুলানি হোন্তি. কেসঞ্চি তিন্তিনিকাদিরুক্খানং. পতিলীযন্তি নিস্সযরূপধম্মঅৰিপ্ফারিকতায. অরূপধম্মতায পঞ্চৰিঞ্ঞাণানঞ্চেৰ কিরিযামযৰিঞ্ঞাণানঞ্চ অপ্পৰত্তিসঞ্ঞিতা অৰিপ্ফারিকতা হোতি, যত্থ নিদ্দাসমঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘দরথৰসেন ভৰঙ্গসোতঞ্চ ইধ নিদ্দাতি অধিপ্পেত’’ন্তি. তত্থ দরথৰসেনাতি দরথৰসেনেৰ, ন থিনমিদ্ধৰসেনাতি অৰধারণং অৰধারণফলঞ্চ নিদ্ধারেতব্বং. তং সন্ধাযাতি কাযস্স দরথসঙ্খাতসরীরগিলানহেতুকং নিদ্দং সন্ধায. সরীরগিলানঞ্চ ভগৰতো নত্থীতি ন সক্কা ৰত্তুং ‘‘পিট্ঠি মে আগিলাযতী’’তি (দী. নি. ৩.৩০০; ম. নি. ২.২২; চূল়ৰ. ৩৪৫) ৰচনতো. সম্মোহৰিহারস্মিন্তি পচ্চত্তে এতং ভুম্মৰচনন্তি আহ ‘‘সম্মোহৰিহারোতি ৰদন্তী’’তি, সম্মোহৰিহারস্মিং ৰা পরিযাপন্নং এতং ৰদন্তি, যদিদং দিৰা নিদ্দোক্কমনন্তি যোজনা.

৩৮৯. উপনীতেহীতি দোসমগ্গং নিন্দাপথং উপনীতেহি. অভিনন্দিত্ৰাতি সম্পিযাযিত্ৰা. তেনাহ ‘‘চিত্তেন সম্পটিচ্ছন্তো’’তি. অনুমোদিত্ৰাতি ‘‘সাধু সাধূ’’তি দেসনায থোমনৰসেন অনুমোদিত্ৰা. তেনাহ ‘‘ৰাচাযপি পসংসন্তো’’তি. সম্পত্তে কালেতি পব্বজ্জাযোগ্গে কালে অনুপ্পত্তে.

গণং ৰিনোদেত্ৰাতি গণং অপনেত্ৰা গণপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা. পপঞ্চন্তি অৰসেসকিলেসং. ‘‘পুঞ্ঞৰা রাজপূজিতো’’তি ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘তস্মিঞ্হি কালে’’তিআদি ৰুত্তং. ছন্দৰাসহরণেন উপোসথকম্মং করোন্তো.

সকলং রত্তিং বুদ্ধগুণানংযেৰ কথিতত্তা থেরস্স ঞাণং দেসনাৰিভৰঞ্চ ৰিভাৰেন্তো আহ ‘‘এত্তকাৰ, ভন্তে, বুদ্ধগুণা’’তি. ইমায, ভন্তে, তুম্হাকং ধম্মকথায অনৰসেসতো বুদ্ধগুণা কথিতা ৰিয জাযন্তি, এৰং সন্তেপি অনন্তাপরিমেয্যাৰ তে, কিং ইতো পরেপি ৰিজ্জন্তেৰাতি থেরং তত্থ সীহনাদং নদাপেতুকামো আহ ‘‘উদাহু অঞ্ঞেপি অত্থী’’তিআদি. রজ্জস্স পদেসিকত্তা, যথাৰুত্তসুভাসিতস্স চ অনগ্ঘত্তা ৰুত্তং ‘‘অযং মে দুগ্গতপণ্ণাকারো’’তি. তিযোজনসতিকন্তি ইদং পরিক্খেপৰসেন ৰুত্তং, তঞ্চ খো মনুস্সানং পরিভোগৰসেনাতি দট্ঠব্বং.

মহাসচ্চকসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.