৫. চূল়সচ্চকসুত্তৰণ্ণনা
৩৫৩. হংসৰট্টকচ্ছন্নেনাতি হংসৰট্টকপটিচ্ছন্নেন, হংসমণ্ডলাকারেনাতি অত্থো.
ৰদন্তি এতেনাতি ৰাদো, মগ্গো. কিং ৰদন্তি? উত্তরং. ৰাদানং সতানি ৰাদসতানি. ‘‘নিগণ্ঠো পঞ্চৰাদসতানি, নিগণ্ঠী পঞ্চৰাদসতানী’’তি এৰং নিগণ্ঠো চ নিগণ্ঠী চ পঞ্চ পঞ্চ ৰাদসতানি উগ্গহেত্ৰা ৰিচরন্তা. কিরিযতো তে পুচ্ছিংসু, লিঙ্গতো পন নিগণ্ঠভাৰো ঞাতো. তেনাহ ‘‘অহং ৰাদং আরোপেস্সামী’’তি.
জগ্গন্তো সম্মজ্জনাদিৰসেন. দিৰাতরন্তি অতিদিৰং. ‘‘কস্স পুচ্ছা, কস্স ৰিস্সজ্জনং হোতূ’’তি পরিব্বাজিকাহি ৰুত্তে থেরো আহ ‘‘পুচ্ছা নাম অম্হাকং পত্তা’’তি. পুচ্ছা ৰাদানং পুব্বপক্খো, যস্মা তুম্হে ৰাদপসুতা ৰাদাভিরতা ধজং পগ্গয্হ ৰিচরথ, তস্মা ৰাদানং পুব্বপক্খো অম্হাকং পত্তো, এৰং সন্তেপি তুম্হাকং মাতুগামভাৰতো পুব্বপক্খং দেমাতি আহ ‘‘তুম্হে পন মাতুগামা নাম পঠমং পুচ্ছথা’’তি. তা পরিব্বাজিকা একেকা অড্ঢতেয্যসতৰাদমগ্গং পুচ্ছন্তিযো ৰাদসহস্সং পুচ্ছিংসু. যথা নিসিতস্স খগ্গস্স কুমুদনাল়চ্ছেদনে কিমত্থি ভারিযং, এৰং পটিসম্ভিদাপ্পত্তস্স সাৰকেসু পঞ্ঞৰন্তানং অগ্গভাৰে ঠিতস্স ধম্মসেনাপতিনো পুথুজ্জনপরিকপ্পিতপঞ্হৰিস্সজ্জনে কিমত্থি ভারিযং. তেনাহ ‘‘থেরো খগ্গেনা’’তিআদি. তত্থ নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৰাতি যথা তা পুন তত্থ জটং গণ্ঠিং কাতুং ন ৰিসহন্তি, তথা ৰিজটেত্ৰা কথেসি. অযং থেরো চতুরঙ্গসমন্নাগতে অন্ধকারে সহস্সৰট্টিকং দীপেন্তো ৰিয অঞ্ঞেসং অৰিসযে অন্ধকারভূতে পঞ্হে পুচ্ছিতমত্তেযেৰ ৰিস্সজ্জেসীতি থেরস্স পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযং দিস্ৰা সযঞ্চ অন্তিমভৰিকতায কোহঞ্ঞে ঠাতুং অসক্কোন্তিযো ‘‘এত্তকমেৰ, ভন্তে, মযং জানামা’’তি আহংসু. থেরস্স ৰিসযন্তি থেরস্স পঞ্ঞাৰিসযং.
নেৰ অন্তং ন কোটিং অদ্দসংসূতি একন্তি ৰত্তব্বস্স বহুভাৰতো তস্সা পুচ্ছায অত্থো এৰমন্তো এৰমৰসানকোটীতি ন পস্সিংসু ন জানিংসু. থেরো তাসং অজ্ঝাসযং ওলোকেন্তো পব্বজ্জারুচিং দিস্ৰা আহ ‘‘ইদানি কিং করিস্সথা’’তি? উত্তরিতরপঞ্ঞোতি ৰাদমগ্গপরিচযেন মেধাৰিতায চ যাদিসা তাসং পঞ্ঞা, ততো উত্তরিতরপঞ্ঞো.
কথামগ্গোতি ৰাদমগ্গো. তস্মা তেহি তেহি পরপ্পৰাদাদীহি ভস্সং ৰাদমগ্গং পকারেহি ৰদেতীতি ভস্সপ্পৰাদকো. পণ্ডিতৰাদোতি অহং পণ্ডিতো নিপুণো বহুস্সুতোতি এৰংৰাদী. যং যং নক্খত্তাচারেন আদিসতীতি নক্খত্তগতিযা কালঞাণেন ‘‘অসুকদিৰসে চন্দগ্গাহো ভৰিস্সতি, সূরিযগ্গাহো ভৰিস্সতী’’তিআদিনা যং যং আদেসং ভণতি. সাধুলদ্ধিকো ঞাণসম্পত্তিযা সুন্দরো. আরোপিতোতি পটিঞ্ঞাহেতুনিদস্সনাদিদোসং উপরি আরোপিতো ৰাদো স্ৰারোপিতো. দোসপদং আরোপেন্তেন ৰাদিনা পরৰাদিম্হি অভিভুয্য তস্স ধাতুক্খোভোপি সিযা, চিত্তৰিক্খেপেন যেন দোসো তেন সঙ্কপ্পিতো সম্পৰেধিতোতি. থূণন্তি সরীরং খোভিতন্তি কত্ৰা. থূণন্তি হি লোহিতপিত্তসেম্হানং অধিৰচনং সব্বঙ্গসরীরধারণতো. অপিচ থূণপদো নাম অত্থি কথামগ্গো ৰাদমগ্গং গণ্হন্তানং. সচ্চকো পন কোহঞ্ঞে ঠত্ৰা অত্তনো ৰাদপ্পভেদৰসেন পরে ৰিম্হাপেন্তো ‘‘থূণং চেপাহ’’ন্তিআদিমাহ. সাৰকানং ৰিনযং নাম সিক্খাপদং, তঞ্চ ধম্মদেসনা হোতীতি এসা এৰ চস্স অনুসাসনীতি ৰিনযনাদিমুখেন সম্মাসম্বুদ্ধস্স মতং সাসনং পুচ্ছন্তো সচ্চকো ‘‘কথং পন, ভো, অস্সজী’’তিআদিমাহ. অথস্স থেরো ‘‘লক্খণত্তযকথা নাম অনঞ্ঞসাধারণা বুদ্ধাৰেণিকা ধম্মদেসনা, তত্র চ মযা অনিচ্চকথায সমুট্ঠাপিতায তং অসহন্তো সচ্চকো তুচ্ছমানেন পটপটাযন্তো কুরুমানো লিচ্ছৰী গহেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং আগমিস্সতি, অথস্স ভগৰা ৰাদং মদ্দিত্ৰা অনিচ্চন্তি পতিট্ঠপেন্তো ধম্মং কথেস্সতি, তদা ভৰিস্সতি ৰিজহিতৰাদো সম্মাপটিপত্তিযা পতিট্ঠিতো’’তি চিন্তেত্ৰা অনিচ্চানত্তলক্খণপটিসংযুত্তং ভগৰতো অনুসাসনং দস্সেন্তো ‘‘এৰং, ভো, অগ্গিৰেস্সনা’’তিআদিমাহ.
কস্মা পনেত্থ দুক্খলক্খণং অগ্গহিতন্তি আহ ‘‘থেরো পনা’’তিআদি. ‘‘উপারম্ভস্স ওকাসো হোতী’’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তং ৰিৰরিতুং ‘‘মগ্গফলানী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পরিযাযেনাতি সঙ্খারদুক্খতাপরিযাযেন. অযন্তি সচ্চকো. নযিদং তুম্হাকং সাসনং নামাতি যত্থ তুম্হে অৰট্ঠিতা, ইদং তুম্হাকং সব্বঞ্ঞুসাসনং নাম ন হোতি দুক্খতো অনিস্সরণত্তা, অথ খো মহাআঘাতনং নামেতং, মহাদুক্খনিদ্দিট্ঠত্তা পন নিরযুস্সদো নাম উস্সদনিরযো নাম, তস্মা নত্তি নাম তুম্হাকং সুখাসা. উট্ঠাযুট্ঠাযাতি উস্সুক্কং কত্ৰা, দুক্খমেৰ জীরাপেন্তা সব্বসো দুক্খমেৰ অনুভৰন্তা, আহিণ্ডথ ৰিচরথাতি. সব্বমিদং তস্স মিচ্ছাপরিকপ্পিতমেৰ. কস্মা? দুক্খসচ্চূপসঞ্হিতাযেৰ হেত্থ নিপ্পরিযাযকথা নাম. তস্স হি পরিঞ্ঞত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. মগ্গফলানি সঙ্খারভাৰেন ‘‘যদনিচ্চং, তং দুক্খ’’ন্তি পরিযাযতো দুক্খং, ন নিপ্পরিযাযতো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. সোতুং অযুত্তং মিচ্ছাৰাদত্তাতি অধিপ্পাযো.
৩৫৪. সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তি সন্ধাগারং, রাজকুলানং সন্থাপনঅগারন্তিপি সন্ধাগারং, তস্মিং সন্থাগারেতি অত্থো. একস্মিং কালে তাদিসে কালে রাজকিচ্চানং সন্থানমেত্থ ৰিচারেন্তীতি সন্ধাগারং, তস্মিং সন্থাগারেতিপি অত্থো. পতিট্ঠিতন্তি ‘‘অনিচ্চং অনত্তা’’তি চ পটিঞ্ঞাতং. ইদানেৰ পিট্ঠিং পরিৰত্তেন্তোতি ভগৰতো নলাটং অনোলোকেত্ৰা ৰিমুখভাৰং আপজ্জন্তো. সুরাঘরেতি সুরাসম্পাদকগেহে. পিট্ঠকিলঞ্জন্তি পিট্ঠঠপনকিল়ঞ্জং. ৰালন্তি চঙ্গৰারং. সাণসাটককরণত্থন্তি সাণসাটকং করোন্তি এতেনাতি সাণসাটককরণং, সুত্তং, তদত্থং. সাণৰাকা এতেসু সন্তীতি সাণৰাকা, সাণদণ্ডা. তে গহেত্ৰা সাণানং ধোৰনসদিসং কীল়িতজাতং যথা ‘‘উদ্দালপুপ্ফভঞ্জিকা, সাণভঞ্জিকা’’তি চ. কিং সো ভৰমানোতি কীদিসো হুত্ৰা সো ভৰমানো, কিং হোন্তো লোকে অগ্গপুগ্গলস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰাদারোপনং নাম ততো উত্তরিতরসূরগুণো এৰ যক্খাদিভাৰেন সো ভৰমানো অভিসম্ভুণেয্য. অযং পন অপ্পানুভাৰতায পিসাচরূপো কিং এত্তকং কালং নিদ্দাযন্তো অজ্জ পবুজ্ঝিত্ৰা এৰং ৰদতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘কিং যক্খো’’তিআদি.
৩৫৫. মহামজ্ঝন্হিকসমযেতি মহতি মজ্ঝন্হিককালে, গগনমজ্ঝে সূরিযগতৰেলায. দিৰাপধানিকা পধানানুযুঞ্জকা. ৰত্তং দস্সেত্ৰাতি পচ্ছাভত্তং দিৰাৰিহারূপগমনতো পুব্বে কাতব্বৰত্তং দস্সেত্ৰা পটিপজ্জিত্ৰা. ভগৰন্তং দস্সেন্তোতি ভগৰতি গারৰবহুমানং ৰিভাৰেন্তো উভো হত্থে কমলমকুলাকারে কত্ৰা উক্খিপ্প ভগৰন্তং দস্সেন্তো.
তং সন্ধাযাতি তং অপরিচ্ছিন্নগণনং সন্ধায এৰং ‘‘মহতিযা লিচ্ছৰিপরিসাযা’’তি ৰুত্তং. কিং সীসেন ভূমিং পহরন্তেনেৰ ৰন্দনা কতা হোতি? কেরাটিকাতি সঠা. মোচেন্তাতি ভিক্খাদানতো মোচেন্তা. অৰক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৰিযাতি হেট্ঠাখিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৰিয. যত্থ কত্থচীতি অত্তনো অনুরূপং ৰচনং অসল্লপেন্তো যত্থ কত্থচি.
৩৫৬. দিস্সতি ‘‘ইদং ইমস্স ফল’’ন্তি অপদিস্সতি এতেনাতি দেসো, কারণং, তদেৰ তস্স পৰত্তিট্ঠানতায ওকাসোতি আহ ‘‘কঞ্চিদেৰ দেসন্তি কঞ্চি ওকাসং কিঞ্চি কারণ’’ন্তি. ওকাসো ঠানন্তি চ কারণং ৰুচ্চতি ‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.১৬১; ম. নি. ৩.১২৮-১৩১; অ. নি. ১.২৬৮-২৯৫; ৰিভ. ৮০৯). যদাকঙ্খসীতি ন ৰদন্তি অনৰসেসধম্মৰিসযত্তা পটিঞ্ঞায. তুম্হন্তি তুম্হাকং. যক্খ…পে… পরিব্বাজকানন্তি এত্থ ‘‘পুচ্ছাৰুসো, যদাকঙ্খসী’’তিআদীনি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. আল়ৰকসুত্ত) পুচ্ছাৰচনানি যথাক্কমং যোজেতব্বানি.
ঞত্ৰা সযং লোকমিমং পরঞ্চাতি ইদং মহাসত্তো নিরযং সগ্গঞ্চ তেসং পচ্চক্খতো দস্সেত্ৰা আহ.
তগ্ঘ তে অহমক্খিস্সং, যথাপি কুসলো তথাতি যথা পকারেন সুকুসলো সব্বঞ্ঞূ জানাতি কথেতি, তথা অহং কথেস্সামি. তস্স পন কারণং অকারণঞ্চ অৰিজানন্তো রাজানং করোতু ৰা মা ৰা, অহং পন তে অক্খিস্সামীতি আহ ‘‘রাজা চ খো…পে… ন ৰা’’তি.
কথিতনিযামেনেৰ কথেন্তোতি তেপরিৰট্টকথায দুক্খলক্খণম্পেস কথেস্সতি, ইধ পন অঞ্ঞথা সাৰকেন অস্সজিনা কথিতং, অঞ্ঞথা সমণেন গোতমেনাতি ৰচনোকাসপরিহরণত্থং দুক্খলক্খণং অনামসিত্ৰা থেরেন কথিতনিযামেনেৰ অনিচ্চানত্তলক্খণমেৰ কথেন্তেন ভগৰতা – ‘‘রূপং অনত্তা যাৰ ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা’’তি ৰুত্তে সচ্চকো তং অসম্পটিচ্ছন্তো উপমায অত্থঞাপনে উপমাপমাণং যথা ‘‘গো ৰিয গৰযো’’তি অত্তানং উপমেয্যং কত্ৰা উপমাপমাণেন পতিট্ঠাপেতুকামো আহ ‘‘উপমা মং, ভো গোতম, পটিভাতী’’তি, উপমং তে করিস্সামি, উপমাযপিধেকচ্চে ৰিঞ্ঞূ পুরিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তীতি অধিপ্পাযো. ভগৰা উপমাসতেন, অঞ্ঞেন ৰাপি পমাণেন তৰ অত্তা পতিট্ঠাপেতুং ন লব্ভা অত্তনো ৰিয পমাণস্সপি অনুপলব্ভনতোতি আহ ‘‘পটিভাতু তং অগ্গিৰেস্সনা’’তি. যথা হি অত্তা নাম কোচি পরমত্থতো ন উপলব্ভতি একংসেন অনুপলদ্ধিতো, এৰস্স ঞাপকপুগ্গলং পমাণম্পি ন উপলব্ভতি. তেনাহ ‘‘আহর তং উপমং ৰিস্সত্থো’’তি, ন তেন তৰ অত্তৰাদো পতিট্ঠং লভতীতি অধিপ্পাযো.
যং দিট্ঠং কাযিকং ৰা পুঞ্ঞাপুঞ্ঞং পুরিসপুগ্গলে উপলব্ভতি, তেন ৰিঞ্ঞাযতি রূপত্তাযং পুরিসপুগ্গলো, তথা যং দিট্ঠং সুখদুক্খপটিসংৰেদনং পুরিসপুগ্গলে উপলব্ভতি, যং দিট্ঠং নীলাদিসঞ্জাননং, যং দিট্ঠং রজ্জনদুস্সনাদি, যং দিট্ঠং আরম্মণপটিৰিজাননং পুরিসপুগ্গলে উপলব্ভতি, তেন ৰিঞ্ঞাযতি ৰিঞ্ঞাণত্তাযং পুরিসপুগ্গলোতি. এৰং রূপাদিলক্খণো অত্তা তত্থ তত্থ কাযে কল্যাণপাপকানং কম্মানং ৰিপাকং সুখদুক্খং পটিসংৰেদেতি, এৰঞ্চেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং, অঞ্ঞথা কম্মফলসম্বন্ধো ন যুজ্জেয্যাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা কিং দীপেতী’’তিআদিমাহ. তত্থ তেতি সত্তা. পতিট্ঠাযাতি নিস্সায. ‘‘রূপত্তাযং পুরিসপুগ্গলো’’তিআদিনা রূপাদিধম্মে ‘‘অত্তা’’তি ৰত্ৰা পুন ‘‘রূপে পতিট্ঠাযা’’তিআদিং ৰদন্তো অযং নিগণ্ঠো অত্তনো ৰাদং ভিন্দতি পতিট্ঠানস্স, পতিট্ঠাযকস্স চ অভেদদীপনতো. রূপাদযো ৰেদনাদিসভাৰা অত্তা তন্নিস্সযেন পুঞ্ঞাদিকিরিযাসমুপলদ্ধিতো ইধ যং নিস্সায পুঞ্ঞাদিকিরিযা সমুপলব্ভতি, তে রূপাদযো সত্তসঞ্ঞিতা অত্তসভাৰা দিট্ঠা যথা তং দেৰতাদীসু, যে পন সত্তসঞ্ঞিতা ততো অঞ্ঞে অসত্তসভাৰা দিট্ঠা যথা তং কট্ঠকলিঙ্গরাদীসূতি এৰং সাধেতব্বং অত্থং সহেতুং কত্ৰা দস্সেন্তো নিগণ্ঠো নিদস্সনং আনেসীতি আহ ‘‘অতিৰিয সকারণং কত্ৰা উপমং আহরী’’তি. তস্স পন ‘‘বলকরণীযা’’তি ৰুত্তপুরিসপ্পযোগা ৰিয বীজগামভূতগামাপি সজীৰা এৰাতি লদ্ধীতি তে সদিসূদাহরণভাৰেন ৰুত্তাতি দট্ঠব্বং. সচে পন যে জীৰস্স আধারণভাৰেন সহিতেন পৰত্তেতব্বভাৰেন সল্লক্খেতব্বা, তে সজীৰাতি ইচ্ছিতা, ন কেৰলেন পৰত্তেতব্বভাৰেন. এৰং সতি ‘‘বলকরণীযা কম্মন্তা’’তি ৰদন্তেন ৰিসদিসূদাহরণভাৰেন উপনীতন্তি দট্ঠব্বং.
সমত্থো নাম নত্থি অত্তৰাদভঞ্জনস্স অনত্ততাপতিট্ঠাপনস্স চ সুগতাৰেণিকত্তা. যং পনেতরহি সাসনিকা যথাসত্তি তদুভযং করোন্তি, তং বুদ্ধেহি দিন্ননযে ঠত্ৰা তেসং দেসনানুসারতো. নিৰত্তেত্ৰাতি নীহরিত্ৰা, ৰিসুং কত্ৰাতি অত্থো. সকলং ৰেসালিন্তি সব্বৰেসালিৰাসিনং জনং নিস্সযূপচারেন নিস্সিতং ৰদতি যথা ‘‘গামো আগতো’’তি. সংৰট্টিত্ৰাতি সম্পিণ্ডিত্ৰা, একজ্ঝং গহেত্ৰাতি অত্থো.
৩৫৭. পতিট্ঠপেত্ৰাতি যথা তং ৰাদং ন অৰজানাতি, এৰং পটিঞ্ঞং কারেত্ৰাতি অত্থো. ঘাতি-সদ্দো হিংসনত্থো, ততো চ সদ্দৰিদূ অরহত্থং তায-সদ্দং উপ্পাদেত্ৰা ঘাতেতাযন্তি রূপসিদ্ধিং ইচ্ছন্তীতি আহ ‘‘ঘাতারহ’’ন্তি. জাপেতাযন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. ৰত্তিতুঞ্চ মরহতীতি ম-কারো পদসন্ধিকরো. ৰিসেসেত্ৰা দীপেতীতি ‘‘ৰত্ততি’’ইচ্চেৰ অৰত্ৰা ‘‘ৰত্তিতুঞ্চ মরহতী’’তি দুতিযেন পদেন ভগৰতা ৰুত্তং ৰিসেসেত্ৰা দীপেতি.
পাসাদিকং অভিরূপন্তি অভিমতরূপসম্পন্নং সব্বাৰযৰং. ততো এৰ সুসজ্জিতং সব্বকালং সুট্ঠু সজ্জিতাকারমেৰ. এৰংৰিধন্তি যাদিসং সন্ধায ৰুত্তং, তং দস্সেতি ‘‘দুব্বণ্ণ’’ন্তিআদিনা. ইমস্মিং ঠানেতি ‘‘ৰত্ততি তে তস্মিং রূপে ৰসো’’তি এতস্মিং কারণগ্গহণে. কারণঞ্হেতং ভগৰতা গহিতং ‘‘ৰত্ততি…পে… মা অহোসী’’তি. তেনেতং দস্সেতি রূপং অনত্তা অৰসৰত্তনতো, যঞ্হি ৰসে ন ৰত্ততি, তং অনত্তকমেৰ দিট্ঠং যথা তং সম্পত্তি. ৰাদন্তি দোসং নিগ্গহং আরোপেস্সতি. সত্তধা মুদ্ধা ফলতীতি সহধম্মিকসাকচ্ছাহি তথাগতে, পুচ্ছন্তে অব্যাকরণেন ৰিহেসায কযিরমানত্তা ততিযে ৰারে ধম্মতাৰসেন ৰিহেসকস্স সত্তধা মুদ্ধা ফলতি যথা তং সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞায ভগৰতো সম্মুখভাৰূপগমনে. ৰজিরপাণি পন কস্মা ঠিতো হোতীতি? ভগৰা ৰিয অনুকম্পমানো মহন্তং ভযানকং রূপং মাপেত্ৰা তাসেত্ৰা ইমং দিট্ঠিং ৰিস্সজ্জাপেমীতি তস্স পুরতো আকাসে ৰজিরং আহরন্তো তিট্ঠতি, ন মুদ্ধং ফালেতুকামো. ন হি ভগৰতো পুরতো কস্সচি অনত্থো নাম হোতি. যস্মা পন ভগৰা একংসতো সহধম্মিকমেৰ পঞ্হং পুচ্ছতি, তস্মা অট্ঠকথাযং ‘‘পুচ্ছিতে’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং.
আদিত্তন্তি দিপ্পমানং. অক্খিনাসাদীনীতি আদি-সদ্দেন এল়কসীসসদিসকেসমস্সুআদীনং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘দিট্ঠিৰিস্সজ্জাপনত্থ’’ন্তি ৰত্ৰা নযিদং যদিচ্ছাৰসেন আগমনং, অথ খো আদিতো মহাব্রহ্মানং পুরতো কত্ৰা অত্তনা কতপটিঞ্ঞাৰসেনাতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. ন্তি ৰজিরপাণিং. তং সচ্চকস্স পটিঞ্ঞায পরিৰত্তনকারণং. অঞ্ঞেপি নু খোতিআদি সচ্চকস্স ৰীমংসকভাৰদস্সনং. অৰীমংসকেন হি তং দিস্ৰা মহাযক্খোতি ৰদেয্য, তেনস্স অসারুপ্পং সিযা, অযং পন অঞ্ঞেসং অভীতভাৰং উপধারেত্ৰা ‘‘অদ্ধামে যক্খং ন পস্সন্তি, তস্মা ময্হমেৰ ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি তীরেত্ৰা যুত্তপ্পত্তৰসেন পটিপজ্জি.
৩৫৮. উপধারেত্ৰাতি ব্যাকাতব্বমত্থং সল্লক্খেত্ৰা. এসেৰ নযোতি সঙ্খারৰিঞ্ঞাণেসুপি সঞ্ঞায ৰিয নযোতি অত্থো. ৰুত্তৰিপরিযাযেনাতি ‘‘অকুসলা দুক্খা ৰেদনা মা অহোসি, অকুসলা দোমনস্সসম্পযুত্তা সঞ্ঞা মা অহোসী’’তিআদিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. সপ্পদট্ঠৰিসন্তি সব্বসত্তানং সপ্পদট্ঠট্ঠানে সরীরপদেসে পতিতং ৰিসং. অল্লীনোতি সংসিলিট্ঠো. উপগতোতি ন অপগতো. অজ্ঝোসিতোতি গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা ঠিতো. পরিতো জানেয্যাতি সমন্ততো সব্বসো কিঞ্চিপি অসেসেত্ৰা জানেয্য. পরিক্খেপেত্ৰাতি আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনৰসেন সব্বসো খেপেত্ৰা. তথাভূতো চস্স খযৰযং উপনেতি নামাতি আহ ‘‘খযং ৰযং অনুপ্পাদং উপনেত্ৰা’’তি.
৩৫৯. অত্তনো ৰাদস্স অসারভাৰতো, যথাপরিকপ্পিতস্স ৰা সারস্স অভাৰতো অন্তোসারৰিরহিতো রিত্তো. ৰিপ্পকারন্তি দিট্ঠিযা সীলাচারস্স চ ৰসেন ৰিরূপতং সাপরাধতং সাৰজ্জতং তেসং উপরি আরোপেত্ৰা. সিন্নপত্তোতি তনুকপত্তো. ৰিফারিতন্তি ৰিফাল়িতং.
অসারকরুক্খপরিচিতোতি পলাসাদিঅসাররুক্খকোট্টনে কতপরিচযো. থদ্ধভাৰন্তি ৰিপক্কভাৰং, তিক্খভাৰন্তি অত্থো. নত্থীতি সদা নত্থীতি ন ৰত্তব্বং. পরিসতীতি চতুপরিসমজ্ঝে. তথা হি ‘‘গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৰা পটিচ্ছন্নসরীরা’’তি ৰুত্তং. যন্তারুল়্হস্স ৰিযাতি ব্যাকরণত্থং ৰাযমযন্তং আরুল়্হস্স ৰিয.
৩৬০. দিট্ঠিৰিসূকানীতি দিট্ঠিকিঞ্চকানি. দিট্ঠিসঞ্চরিতানীতি দিট্ঠিতাল়নানি. দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতানীতি দিট্ঠিইঞ্জিতানি. তেসং অধিপ্পাযং ঞত্ৰাতি তেসং লিচ্ছৰিকুমারানং ইঞ্জিতেনেৰ অজ্ঝাসযং জানিত্ৰা. তেনাহ ‘‘ইমে’’তিআদি.
৩৬১. যস্মিং অধিগতে পুগ্গলো সত্থুসাসনে ৰিসারদো হোতি পরেহি অসংহারিযো, তং ঞাণং ৰিসারদস্স ভাৰোতি কত্ৰা ৰেসারজ্জন্তি আহ ‘‘ৰেসারজ্জপ্পত্তোতি ঞাণপ্পত্তো’’তি. ততো এৰমস্স ন পরো পচ্চেতব্বো এতস্স অত্থীতি অপরপ্পচ্চযো. ন পরো পত্তিযো সদ্দহাতব্বো এতস্স অত্থীতি অপরপ্পত্তিযো. কামং সচ্চকো সেক্খভূমি অসেক্খভূমীতি ইদং সাসনৰোহারং ন জানাতি. পস্সতীতি পন দস্সনকিরিযায ৰিপ্পকতভাৰস্স ৰুত্তত্তা ‘‘ন এত্তাৰতা ভিক্খুকিচ্চং পরিযোসিত’’ন্তি অঞ্ঞাসি, তস্মা পুন ‘‘কিত্তাৰতা পনা’’তি পুচ্ছং আরভি. তেন ৰুত্তং ‘‘পস্সতীতি ৰুত্তত্তা’’তিআদি.
যথাভূতং পস্সতীতি দস্সনং, ৰিসিট্ঠট্ঠেন অনুত্তরিযং, দস্সনমেৰ অনুত্তরিযন্তি দস্সনানুত্তরিযং, দস্সনেসু ৰা অনুত্তরিযং দস্সনানুত্তরিযং. লোকিযপঞ্ঞাতি চেত্থ ৰিপস্সনাপঞ্ঞা ৰেদিতব্বা. সা হি সব্বলোকিযপঞ্ঞাহি ৰিসিট্ঠট্ঠেন ‘‘অনুত্তরা’’তি ৰুত্তা. লোকিযপটিপদানুত্তরিযেসুপি এসেৰ নযো. ইদানি নিপ্পরিযাযতোৰ তিৰিধম্পি অনুত্তরিযং দস্সেতুং ‘‘সুদ্ধলোকুত্তরমেৰা’’তিআদি ৰুত্তং. সতিপি সব্বেসম্পি লোকুত্তরধম্মানং অনুত্তরভাৰে উক্কট্ঠনিদ্দেসেন অগ্গমগ্গপঞ্ঞা ততো উত্তরিতরস্স অভাৰতো দস্সনানুত্তরিযং. তেনাহ ‘‘অরহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠী’’তি. সেসানি মগ্গঙ্গানীতি সেসানি অরহত্তমগ্গঙ্গানি. তানি হি মত্থকপ্পত্তানি নিব্বানগামিনী পটিপদাতি. অগ্গফলৰিমুত্তীতি অগ্গমগ্গস্স ফলৰিমুত্তি অরহত্তফলং. খীণাসৰস্সাতি সব্বসো খীযমানাসৰস্স. নিব্বানদস্সনন্তি অগ্গমগ্গসম্মাদিট্ঠিযা সচ্ছিকিরিযাভিসমযমাহ. তত্থ মগ্গঙ্গানীতি অট্ঠ মগ্গঙ্গানি. চতুসচ্চন্তোগধত্তা সব্বস্স ঞেয্যধম্মস্স ‘‘চত্তারি সচ্চানি বুদ্ধো’’তি ৰুত্তং. সচ্চানুগতসম্মোহৰিদ্ধংসনেনেৰ হি ভগৰতো সব্বসো ঞেয্যাৰরণপ্পহানং. নিব্বিসেৰনোতি নিরুদ্ধকিলেসৰিসেৰনো.
৩৬২. ধংসীতি অনুদ্ধংসনসীলা. অনুপহতন্তি অৰিক্খিত্তং. সকলন্তি অনূনং. কাযঙ্গন্তি কাযমেৰ অঙ্গন্তি ৰদন্তি, কাযসঙ্খাতং অঙ্গং সীসাদিঅৰযৰন্তি অত্থো. তথা ‘‘হোতু, সাধূ’’তি এৰমিদং ৰাচায অৰযৰো ৰাচঙ্গন্তি.
৩৬৩. আহরন্তীতি অভিহরন্তি. পুঞ্ঞন্তি পুঞ্ঞফলসঙ্খাতো আনুভাৰো. পুঞ্ঞফলম্পি হি উত্তরপদলোপেন ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি ৰুচ্চতি – ‘‘কুসলানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৮০). তেনাহ ‘‘আযতিং ৰিপাকক্খন্ধা’’তি. পুঞ্ঞমহীতি মহতি পুঞ্ঞফলৰিভূতি সেতচ্ছত্তমকুটচামরাদি. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিপাকক্খন্ধানংযেৰ পরিৰারো’’তি. লিচ্ছৰীহি পেসিতেন খাদনীযভোজনীযেন সমণো গোতমো সসাৰকসঙ্ঘো মযা পরিৰিসিতো, তস্মা লিচ্ছৰীনমেৰ তং পুঞ্ঞং হোতীতি. তেনাহ ‘‘তং দাযকানং সুখায হোতূ’’তি. যস্মা পন ভগৰতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ সচ্চকেন দানং দিন্নং, ন লিচ্ছৰীহি, তস্মা ভগৰা সচ্চকস্স সতিং পরিৰত্তেন্তো ‘‘যং খো’’তিআদিমাহ. তেন ৰুত্তং ‘‘ইতি ভগৰা’’তিআদি. নিগণ্ঠস্স মতেন ৰিনাযেৰাতি সচ্চকস্স চিত্তেন ৰিনা এৰ তস্স দক্খিণং খেত্তগতং কত্ৰা দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অত্তনো দিন্নং দক্খিণং…পে… নিয্যাতেসী’’তি.
চূল়সচ্চকসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.