৫. নিৰাপসুত্তৰণ্ণনা
২৬১. নিৰপ্পতীতি নিৰাপো, নিৰাপং ৰত্তেতি, নিৰাপভোজনং ৰা এতস্সাতি নেৰাপিকো, নিৰাপেন মিগে পলোভেত্ৰা গণ্হনকমাগৰিকো. তিণবীজানীতি নিৰাপতিণবীজানি. ৰপ্পন্তি সস্সং ৰিয ৰপিতব্বট্ঠেন ৰপ্পং. ‘‘মযং ৰিয অঞ্ঞে কে ঈদিসং লভিস্সন্তী’’তি মানমদং আপজ্জিস্সন্তি. ৰিস্সট্ঠসতিভাৰন্তি অনুস্সঙ্কিতপরিসঙ্কিতভাৰং. তিরচ্ছানা হি ৰিজাতিযবলৰতিরচ্ছানৰসনট্ঠানেসু সাসঙ্কা উব্বিগ্গহদযা অপ্পমত্তা হোন্তি ৰিসেসতো মাগৰিকাদিমনুস্সূপচারে, রসতণ্হায পন বদ্ধা পমাদং আপজ্জস্সন্তি. নিৰপতি এত্থাতি নিৰাপো, নিৰাপভূমি নিৰাপট্ঠানং. তেনাহ ‘‘নিৰাপট্ঠানে’’তি. ‘‘যথাকামকরণীযা’’তি ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘একং কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ নীৰারৰনং ৰিযাতি নীৰারস্স সমূহো ৰিয. নীৰারো নাম অরঞ্ঞে সযংজাতৰীহিজাতি. মেঘমালা ৰিযাতি মেঘঘটা ৰিয. একগ্ঘনন্তি একজ্ঝং ৰিয অৰিরট্ঠং. পক্কমন্তীতি আসঙ্কপরিসঙ্কা হুত্ৰা পক্কমন্তি. কণ্ণে চালযমানাতি অনাসঙ্কন্তানং পহট্ঠাকারদস্সনং. মণ্ডলগুম্বন্তি মণ্ডলকাকারেন ঠিতং গুম্বং.
২৬২. কপ্পেত্ৰাতি উপমাভাৰেন পরিকপ্পেত্ৰা. মিগে অত্তনো ৰসে ৰত্তাপনং ৰসীভাৰো. সো এৰ ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি, পভাৰনট্ঠেন আনুভাৰো.
২৬৩. ভযেন ভোগতোতি ভযেন সহ সভযং নিৰাপপরিভোগতো. বলৰীরিযন্তি কাযবলঞ্চ উট্ঠানৰীরিযঞ্চ. অট্ঠকথাযং পন বলমেৰ ৰীরিযং. বলন্তি চ সরীরবলং, তঞ্চ অত্থতো মনসিকারমগ্গেহি অপরাপরং সঞ্চরণকৰাতোতি ৰুত্তং ‘‘অপরাপরং সঞ্চরণৰাযোধাতূ’’তি.
২৬৪. সিক্খিতকেরাটিকাতি পরিচিতসাঠেয্যা, ৰঞ্চকাতি অত্থো. ইদ্ধিমন্তো ৰিয আনুভাৰৰন্তো ৰিয. পচুরজনেহি পরভূতা জাতাতি পরজনা, মহাভূতা. তেনাহ ‘‘যক্খা’’তি. সমন্তা সপ্পদেসন্তি সমন্ততো পদেসৰন্তং ৰিপুলোকাসসন্নিৰাসট্ঠানং. তস্স পন সপ্পদেসতা মহাওকাসতাযাতি ৰুত্তং ‘‘মহন্তং ওকাস’’ন্তি.
২৬৫. ঘট্টেস্সন্তীতি ‘‘সভযসমুট্ঠান’’ন্তি সঞ্ঞাদানৰসেন চিত্তং চেতেস্সন্তি, তাসেস্সন্তীতি অত্থো. পরিচ্চজিস্সন্তীতি নিব্বিসিস্সন্তি. মহল্লকোতি জাতিযা মহল্লকো জিণ্ণো. দুব্বলোতি ব্যাধিৰসেন, পকতিযা ৰা বলৰিরহিতো.
২৬৭. নিৰাপসদিসতায নিৰাপোতি ৰা. লোকপরিযাপন্নং হুত্ৰা কিলেসেহি আমসিতব্বতায লোকামিসানীতি ৰা. ৰট্টে আমিসভূতত্তা ৰট্টামিসভূতানং. ৰসং ৰত্তেতীতি কামগুণেহি কামগুণে গিদ্ধে সত্তে তস্সেৰ গেধস্স ৰসেন অত্তনো ৰসে ৰত্তেতীতি. তেনাহ –
‘‘অন্তলিক্খচরো পাসো, য্ৰাযং চরতি মানসো;
তেন তং বাধযিস্সামি, ন মে সমণ মোক্খসী’’তি. (সং. নি. ১.১৫১; মহাৰ. ৩৩);
অযন্তি পঠমমিগজাতূপমা. ৰানপত্থস্স সতোৰ পপঞ্চপরদত্তিকাদিসপুত্তদারনিক্খমনং সন্ধাযাহ ‘‘সপুত্তভরিযপব্বজ্জাযা’’তি.
২৬৮. কামতো চিত্তস্স ৰিমুত্তি ইধ চেতোৰিমুত্তীতি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘চেতোৰিমুত্তি নাম…পে… উপ্পন্নঅজ্ঝাসযো’’তি. কামে ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুন তত্থ নিমুগ্গতায দুতিযসমণব্রাহ্মণা দুতিযমিগজাতূপমা ৰুত্তা.
২৬৯. ততিযসমণব্রাহ্মণা যথাপরিচ্চত্তে কামে পরিচ্চজিত্ৰা এৰং ঠিতা, ন দুতিযা ৰিয তত্থ নিমুগ্গাতি অধিপ্পাযেন ‘‘কিং পন তে অকংসূ’’তি পুচ্ছতি. ইতরে কামং উজুকং কামগুণেসু ন নিমুগ্গা, পরিযাযেন পন নিমুগ্গা দিট্ঠিজালেন চ অজ্ঝোত্থটাতি দস্সেন্তো ‘‘গামনিগমজনপদরাজধানিযো’’তিআদিমাহ. দিট্ঠিজালম্পি তণ্হাজালানুগতমেৰাতি আহ ‘‘মারস্স পাপিমতো দিট্ঠিজালেন পরিক্খিপিত্ৰা’’তি.
২৭১. খন্ধকিলেসাভিসঙ্খারমারা ৰা ইধ মারগ্গহণেন গহিতাতি দট্ঠব্বং. অক্খীনি ভিন্দি দট্ঠুং অসমত্থভাৰাপাদনেন. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনাপাদকজ্ঝান’’ন্তিআদি. কিঞ্চাপি মারো যং কিঞ্চি ঝানং সমাপন্নস্সপি ভিক্খুনো চিত্তং ইমং নাম আরম্মণং নিস্সায ৰত্ততীতি ন জানাতি, ইধাধিপ্পেতস্স পন ভিক্খুনো ৰসেন ‘‘ৰিপস্সনাপাদকজ্ঝান’’ন্তি ৰুত্তং. তেনেৰ পরিযাযেনাতি ‘‘ন মারস্স অক্খীনি ভিন্দী’’তি এৰমাদিনা যথাৰুত্তপরিযাযেন. অদস্সনং গতোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. চক্খুস্স পদং পতিট্ঠাতি চ ইধ আরম্মণং অধিপ্পেতং তং পরিগ্গয্হ পৰত্তনতোতি আহ ‘‘অপ্পতিট্ঠং নিরারম্মণ’’ন্তি. সোতি মারো. দিস্ৰাতি দস্সনহেতু. যস্মা মগ্গেন চতুসচ্চদস্সনহেতু আসৰা ন পরিক্খীণা. ফলক্খণে হি তে খীণাতি ৰুচ্চন্তীতি.
লোকেতি সত্তলোকে সঙ্খারলোকে চ. সত্তৰিসত্তভাৰেনাতি লগ্গভাৰেন চেৰ সৰিসেসং আসত্তভাৰেন চ. অথ ৰাতিআদিনা নিদ্দেসনযৰসেন (মহানি. ৩, চূল়নি. মেত্তগূমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ২২, ২৩; চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৪) ৰিসত্তিকাপদং নিদ্দিসতি. ৰিসতাতি ৰিত্থটা রূপাদীসু তেভূমকধম্মেসু ব্যাপনৰসেন ৰিসটাতি পুরিমৰচনমেৰ তকারস্স টকারং কত্ৰা ৰুত্তং. ৰিসালাতি ৰিপুলা. ৰিসক্কতীতি পরিসক্কতি সহতি. রত্তো হি রাগৰত্থুনা পাদেন তালিযমানোপি সহতি. ওসক্কনং, ৰিপ্ফন্দনং ৰা ৰিসক্কনন্তিপি ৰদন্তি. ৰিসংহরতীতি যথা তথা কামেসু আনিসংসং দস্সেন্তী ৰিৰিধেহি আকারেহি নেক্খম্মাভিমুখপ্পৰত্তিতো চিত্তং সংহরতি সঙ্খিপতি, ৰিসং ৰা দুক্খং, তং হরতি উপনেতীতি অত্থো. ৰিসংৰাদিকাতি অনিচ্চাদিং নিচ্চাদিতো গণ্হাপেন্তী ৰিসংৰাদিকা হোতি. দুক্খনিব্বত্তকস্স কম্মস্স হেতুভাৰতো ৰিসমূলা, ৰিসং ৰা দুক্খদুক্খাদিভূতা ৰেদনা মূলং এতিস্সাতি ৰিসমূলা. দুক্খসমুদযত্তা ৰিসং ফলং এতিস্সাতি ৰিসফলা. তণ্হায রূপাদিকস্স দুক্খস্সেৰ পরিভোগো হোতি, ন অমতস্সাতি সা ‘‘ৰিসপরিভোগা’’তি ৰুত্তা. সব্বত্থ নিরুত্তিৰসেন সদ্দসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. যো পনেত্থ পধানো অত্থো, তং দস্সেতুং পুন ‘‘ৰিসালা ৰা পনা’’তিআদি ৰুত্তং. নিত্তিণ্ণো উত্তিণ্ণোতি উপসগ্গৰসেন পদং ৰড্ঢিতং. নিরৰসেসতো ৰা তিণ্ণো নিত্তিণ্ণো. তেন তেন মগ্গেন উদ্ধমুদ্ধং তিণ্ণো উত্তিণ্ণো. যং পনেত্থ অত্থতো অৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
নিৰাপসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.