২. অলগদ্দূপমসুত্তৰণ্ণনা
২৩৪. বাধযিংসূতি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪১৭) হনিংসু. তংতংসম্পত্তিযা ৰিবন্ধনৰসেন সত্তসন্তানস্স অন্তরে ৰেমজ্ঝে এতি আগচ্ছতীতি অন্তরাযো, দিট্ঠধম্মিকাদিঅনত্থো, অনতিক্কমনট্ঠেন তস্মিং অন্তরাযে নিযুত্তা, অন্তরাযং ৰা ফলং অরহন্তি, অন্তরাযস্স ৰা করণসীলাতি অন্তরাযিকা. তেনাহ ‘‘অন্তরাযং করোন্তীতি অন্তরাযিকা’’তি. আনন্তরিযধম্মাতি আনন্তরিযসভাৰচেতনাধম্মা. তত্রাযং ৰচনত্থো – চুতিঅনন্তরফলং অনন্তরং নাম, তস্মিং অনন্তরে নিযুত্তা, তন্নিব্বত্তনেন অনন্তরকরণসীলা, অনন্তরপযোজনাতি ৰা আনন্তরিকা, তে এৰ আনন্তরিযাতি ৰুত্তা. কম্মানি এৰ অন্তরাযিকাতি কম্মন্তরাযিকা. মোক্খস্সেৰ অন্তরাযং করোতি, ন সগ্গস্স মিচ্ছাচারলক্খণাভাৰতো. ন হি ভিক্খুনিযা ধম্মরক্খিতভাৰো অত্থি. পাকতিকভিক্খুনীৰসেন চেতং ৰুত্তং, অরিযায পন পৰত্তং অপাযসংৰত্তনিযমেৰ. নন্দমাণৰকো চেত্থ নিদস্সনং. উভিন্নং সমানচ্ছন্দতাৰসেন ৰা অসগ্গন্তরাযিকতা, মোক্খন্তরাযিকতা পন মোক্খত্থপটিপত্তিযা ৰিদূসনতো, অভিভৰিত্ৰা পন পৰত্তিযং সগ্গন্তরাযিকতাপি ন সক্কা নিৰারেতুন্তি. অহেতুকদিট্ঠিঅকিরিযদিট্ঠিনত্থিকদিট্ঠিযোৰ নিযতভাৰং পত্তা নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিধম্মা. পটিসন্ধিধম্মাতি পটিসন্ধিচিত্তুপ্পাদমাহ. পণ্ডকাদিগ্গহণঞ্চেত্থ নিদস্সনমত্তং সব্বাযপি অহেতুকপটিসন্ধিযা ৰিপাকন্তরাযিকভাৰতো. যা হি অরিযে উপৰদতি, সা চেতনা অরিযূপৰাদধম্মা. ততো পরন্তি খমাপনতো উপরি. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং মহাসীহনাদস্স লীনত্থপকাসনে ৰুত্তমেৰ. যাৰ ভিক্খুভাৰং পটিজানাতি পারাজিকং আপন্নো. ন ৰুট্ঠাতি সেসং গরুকাপত্তিং. ন দেসেতি লহুকাপত্তিং.
অযং ভিক্খু অরিট্ঠো. রসেন রসং সংসন্দিত্ৰাতি অনৰজ্জেন পচ্চযপরিভুঞ্জনরসেন সাৰজ্জং কামগুণপরিভোগরসং সমানেত্ৰা. উপনেন্তো ৰিযাতি বন্ধনং উপনেন্তো ৰিয. ‘‘ঘটেন্তো ৰিযা’’তিপি পাঠো. উপসংহরন্তো ৰিযাতি সদিসতং উপসংহরন্তো ৰিয একন্তসাৰজ্জে অনৰজ্জভাৰপক্খেপেন. পাপকন্তি লামকট্ঠেন দুগ্গতিসম্পাপনট্ঠেন চ পাপকং. সেতুকরণৰসেন মহাসমুদ্দং বন্ধন্তেন ৰিয. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ‘‘সাৰজ্জ’’ন্তি দিট্ঠং ‘‘অনৰজ্জ’’ন্তি গহণেন তেন পটিৰিরুজ্ঝন্তো. একন্ততো অনন্তরাযিকন্তি গহণেন ৰেসারজ্জঞাণং পটিবাহন্তো. কামকণ্টকেহি অরিযমগ্গসম্মাপটিপত্তি ন উপক্কিলিস্সতীতি ৰদন্তো ‘‘অরিযমগ্গে খাণুকণ্টকাদীনি পক্খিপন্তো’’তি ৰুত্তো. পঠমপারাজিকসিক্খাপদসঙ্খাতে, ‘‘অব্রহ্মচরিযং পহাযা’’তি (দী. নি. ১.৮, ১৯৪) আদিদেসনাসঙ্খাতে চ আণাচক্কে.
পুচ্ছমানা সমনুযুঞ্জন্তি নাম. পুচ্ছা হি অনুযোগোতি. তেনাধিগতায লদ্ধিযা অনুৰজ্জনত্থং পচ্চনুভাসনেন পুন পটিজানাপনং পতিট্ঠাপনং, তং পনস্স আদায সমাদাপনং ৰিয হোতীতি আহ ‘‘সমনুগাহন্তি নামা’’তি. তস্সা পন লদ্ধিযা অনুযুঞ্জিতায ৰুচ্চমানম্পি কারণং কারণপতিরূপকমেৰাতি তস্স পুচ্ছনং সমনুভাসনং. অনুদহনট্ঠেন অনুপাযপটিপত্তিযা সম্পতি আযতিঞ্চ অনুদহনট্ঠেন. মহাভিতাপনট্ঠেন অনৰট্ঠিতসভাৰতায. ইত্তরপচ্চুপট্ঠানট্ঠেন মুহুত্তরমণীযতায. তাৰকালিকট্ঠেন পরেহি অভিভৰনীযতায. সব্বঙ্গপচ্চঙ্গপলিভঞ্জনট্ঠেন ছেদনভেদনাদিঅধিকরণভাৰেন. উগ্ঘাটসদিসতায অধিকুট্টনট্ঠেন. অৰণে ৰণং উপ্পাদেত্ৰা অন্তো অনুপৰিসনসভাৰতায ৰিনিৰিজ্ঝনট্ঠেন. দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকঅনত্থনিমিত্ততায সাসঙ্কসপ্পটিভযট্ঠেন.দিট্ঠিথামেনাতি তস্সা দিট্ঠিযা থামগতভাৰেন. দিট্ঠিপরামাসেনাতি দিট্ঠিসঙ্খাতপরামসনেন. দিট্ঠিযেৰ হি ধম্মসভাৰং অতিক্কমিত্ৰা পরতো আমসনেন পরামাসো. অভিনিৰিস্সাতি তণ্হাভিনিৰেসপুব্বঙ্গমেন দিট্ঠাভিনিৰেসেন ‘‘ইদমেৰেত্থ তথ’’ন্তি অভিনিৰিসিত্ৰা. যস্মা হি অভিনিৰেসনং তত্থ অভিনিৰিট্ঠং নাম হোতি.তস্মা আহ ‘‘অধিট্ঠহিত্ৰা’’তি.
২৩৫. নত্থীতি ৰত্তুকামোপীতি অত্তনো লদ্ধিং নিগুহেতুকামতায অৰজানিতুকামোপি. সম্পটিচ্ছতি পটিজানাতি. দ্ৰে কথাতি ৰিসংৰাদনকথং সন্ধায ৰদতি. অভূতকথা হি পুব্বে পৰত্তা ভূতকথায ৰসেন দ্ৰে কথাতি ৰুচ্চতি.
২৩৬. কস্স খো নামাতি ইমিনা সত্থা ‘‘ন মম তুয্হং তাদিসস্স অত্থায ধম্মদেসনা নাম ভূতপুব্বা’’তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘খত্তিযস্স ৰা’’তিআদি.
ঞাণমযা উস্মা এতস্স অত্থীতি উস্মী, তথারূপেহি পচ্চযেহি অনুস্মীকতো তস্মিং অত্তভাৰে পটিৰেধগব্ভোঅপি উস্মীকতোতি ৰিকতভাৰতো পঞ্ঞাবীজমস্স ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অপি নু অত্থীতি ভগৰা ভিক্খূ পুচ্ছতি. তে পটিক্খিপন্তা ৰদন্তি ঠানগতেন দুচ্চরিতেন ঞাণুপহতভাৰং সম্পস্সন্তা. নিত্তেজভূতোতি নিত্তেজং ভূতো তেজোহানিপ্পত্তো. ততো এৰ ভিক্খূনম্পি সম্মুখা ওলোকেতুং অসমত্থতায পত্তক্খন্ধো অধোমুখো. সহধম্মিকং কিঞ্চি ৰত্তুং অৰিসহনতো অপ্পটিভানো. সম্পত্তূপগন্তি সম্পত্তিআৰহং. পটিপ্পস্সম্ভেন্তোতি পটিসেধেন্তো.
২৩৭. অন্তরাযকরলদ্ধিযা সভাৰৰিভাৰনেন পরিসং সোধেতি. নিস্সারেতি নীহরতি অৰিসুদ্ধদিট্ঠিতায. কস্সচি বুদ্ধানুভাৰং অজানন্তস্স. তস্স হি এৰং ভৰেয্য ‘‘সহসা কথিত’’ন্তি. ন হি কদাচি বুদ্ধানং সহসা কিরিযা নাম অত্থি. অস্সাতি ‘‘কস্সচী’’তি ৰুত্তভিক্খুস্স. সুত্ৰাপি তুণ্হীভাৰং আপজ্জেয্যাতি অথাপি সিযাতি সম্বন্ধো. তং সব্বন্তি ‘‘সচে হী’’তিআদিনা ৰুত্তং সব্বং পরিকপ্পনং. ন করিস্সন্তীতি পরিসায লদ্ধিং সোধেতীতি সম্বন্ধো. লদ্ধিং পকাসেন্তোতি মহাসাৰজ্জতাৰসেন পকাসেন্তো. সঞ্ঞাৰিতক্কেহীতি সুভনিমিত্তানুব্যঞ্জনগ্গাহাদিৰসেন পৰত্তেহি সঞ্ঞাৰিতক্কেহি. তেনাহ ‘‘কিলেসকামসম্পযুত্তেহী’’তি. মেথুনসমাচারন্তি ইদং অধিকারৰসেন ৰুত্তং. তদঞ্ঞম্পি পন – ‘‘অপিচ খো মাতুগামস্স উচ্ছাদনং পরিমদ্দনং নহাপনং সম্বাহনং সাদিযতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৭.৫০) আগতং ৰিসভাগৰত্থুৰিসযং আমিসপরিভোগং. ‘‘অঞ্ঞত্রেৰ কামেহি অঞ্ঞত্র কামসঞ্ঞাহি অঞ্ঞত্র কামৰিতক্কেহি সমাচরিস্সতী’’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.
২৩৮. যোনিসো পচ্চৰেক্খণেন নত্থি এত্থ ছন্দরাগোতি নিচ্ছন্দরাগো, তং নিচ্ছন্দরাগং. কদাচি উপোসথিকভাৰেন সমাদিন্নসীলাপি হোন্তি কদাচি নোতি অনিবদ্ধসীলানং গহট্ঠানং. সীলসমাদানভাৰতো অন্তরাযকরং. ৰত্থুকামানং সচ্ছন্দরাগপরিভোগঞ্চ. অপচ্চৰেক্খণেন ভিক্খূনং আৰরণকরং. পচ্চযানং সচ্ছন্দরাগপরিভোগঞ্চ. অযং অরিট্ঠো দুগ্গহিতায পরিযত্তিযা ৰসেন অম্হে চেৰ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খনতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতীতি এৰং সঞ্ঞা মা হোন্তূতি দুগ্গহিতায পরিযত্তিযা দোসং দস্সেন্তো আহ. উগ্গণ্হন্তীতি সজ্ঝাযন্তি চেৰ ৰাচুগ্গতং করোন্তা ধারেন্তি চাতি অত্থো.
সুত্তন্তিআদিনা নৰপ্পভেদম্পি পরিযত্তিধম্মং পরিযাদিযতি. কথং সুত্তং নৰপ্পভেদং? সগাথকঞ্হি সুত্তং গেয্যং, নিগ্গাথকং সুত্তং ৰেয্যাকরণং, তদুভযৰিনিমুত্তঞ্চ সুত্তং উদানাদিৰিসেসসঞ্ঞাৰিরহিতং নত্থি, যং সুত্তঙ্গং সিযা, মঙ্গলসুত্তাদীনঞ্চ সুত্তঙ্গসঙ্গহো ন সিযা গাথাভাৰতো ধম্মপদাদীনং ৰিয, গেয্যঙ্গসঙ্গহো ৰা সিযা সগাথকত্তা সগাথাৰগ্গস্স ৰিয, তথা উভতোৰিভঙ্গাদীসু সগাথকপ্পদেসানন্তি? ৰুচ্চতে –
সুত্তন্তি সামঞ্ঞৰিধি, ৰিসেসৰিধযো পরে;
সনিমিত্তা নিরূল়্হত্তা, সহতাঞ্ঞেন নঞ্ঞতো. (দী. নি. টী. ১.নিদানকথাৰণ্ণনা; অ. নি. টী. ২.৪.৬; সারত্থ. টী. ১.বাহিরনিদানকথা);
সব্বস্সপি হি বুদ্ধৰচনস্স সুত্তন্তি অযং সামঞ্ঞৰিধি. তেনেৰাহ আযস্মা মহাকচ্চানো নেত্তিযং (নেত্তি. ১.সঙ্গহৰার) ‘‘নৰৰিধসুত্তন্তপরিযেট্ঠী’’তি. ‘‘এত্তকং তস্স ভগৰতো সুত্তাগতং সুত্তপরিযাপন্নং (পাচি. ৬৫৫, ১২৪২), সকৰাদে পঞ্চ সুত্তসতানী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা; কথা. অট্ঠ. নিদানকথা) এৰমাদি চ এতস্স অত্থস্স সাধকং. তদেকদেসেসু পন গেয্যাদযো ৰিসেসৰিধযো তেন তেন নিমিত্তেন পতিট্ঠিতা. তথা হি গেয্যস্স সগাথকত্তং তব্ভাৰনিমিত্তং. লোকেপি হি সসিলোকং সগাথকং ৰা চুণ্ণিযগন্থং ‘‘গেয্য’’ন্তি ৰদন্তি. গাথাৰিরহে পন সতি পুচ্ছং কত্ৰা ৰিস্সজ্জনভাৰো ৰেয্যাকরণস্স তব্ভাৰনিমিত্তং. পুচ্ছাৰিস্সজ্জনঞ্হি ‘‘ব্যাকরণ’’ন্তি ৰুচ্চতি, ব্যাকরণমেৰ ৰেয্যাকরণং.
এৰং সন্তে সগাথকাদীনম্পি পুচ্ছং কত্ৰা ৰিস্সজ্জনৰসেন পৰত্তানং ৰেয্যাকরণভাৰো আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি গেয্যাদিসঞ্ঞানং অনোকাসভাৰতো, ‘‘গাথাৰিরহে সতী’’তি ৰিসেসিতত্তা চ. তথা হি ধম্মপদাদীসু কেৰলং গাথাবন্ধেসু, সগাথকত্তেপি সোমনস্সঞাণমযিকগাথাযুত্তেসু, ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তি (ইতিৰু. ১) আদিৰচনসম্বন্ধেসু, অব্ভুতধম্মপটিসংযুত্তেসু চ সুত্তৰিসেসেসু যথাক্কমং গাথা-উদান-ইতিৰুত্তক-অব্ভুতধম্ম-সঞ্ঞা পতিট্ঠিতা, তথা সতিপি গাথাবন্ধভাৰে ভগৰতো অতীতাসু জাতীসু চরিযানুভাৰপ্পকাসকেসু জাতকসঞ্ঞা, সতিপি পঞ্হৰিস্সজ্জনভাৰে সগাথকত্তে চ কেসুচি সুত্তন্তেসু ৰেদস্স লভাপনতো ৰেদল্লসঞ্ঞা পতিট্ঠিতাতি এৰং তেন তেন সগাথকত্তাদিনা নিমিত্তেন তেসু তেসু সুত্তৰিসেসেসু গেয্যাদিসঞ্ঞা পতিট্ঠিতাতি ৰিসেসৰিধযো সুত্তঙ্গতো পরে গেয্যাদযো. যং পনেত্থ গেয্যঙ্গাদিনিমিত্তরহিতং, তং সুত্তঙ্গং ৰিসেসসঞ্ঞাপরিহারেন সামঞ্ঞসঞ্ঞায পৰত্তনতোতি. ননু চ সগাথকং সুত্তং গেয্যং, নিগ্গাথকং সুত্তং ৰেয্যাকরণন্তি সুত্তঙ্গং ন সম্ভৰতীতি চোদনা তদৰত্থা এৰাতি? ন তদৰত্থা সোধিতত্তা. সোধিতঞ্হি পুব্বে ‘‘গাথাৰিরহে সতি পুচ্ছাৰিস্সজ্জনভাৰো ৰেয্যাকরণস্স তব্ভাৰনিমিত্ত’’ন্তি.
যঞ্চ ৰুত্তং ‘‘গাথাভাৰতো মঙ্গলসুত্তাদীনং সুত্তঙ্গসঙ্গহো ন সিযা’’তি (খু. পা. ৫.১; সু. নি. ২৬১), তং ন, নিরুল়্হত্তা. নিরুল়্হো হি মঙ্গলসুত্তাদীনং সুত্তভাৰো. ন হি তানি ধম্মপদবুদ্ধৰংসাদযো ৰিয গাথাভাৰেন পঞ্ঞাতানি, কিন্তু সুত্তভাৰেনেৰ. তেনেৰ হি অট্ঠকথাযং ‘‘সুত্তনামক’’ন্তি নামগ্গহণং কতং. যং পন ৰুত্তং ‘‘সগাথকত্তা গেয্যঙ্গসঙ্গহো সিযা’’তি, তদপি নত্থি, যস্মা সহতাঞ্ঞেন. সহ গাথাহীতি হি সগাথকং, সহভাৰো চ নাম অত্থতো অঞ্ঞেন হোতি, ন চ মঙ্গলসুত্তাদীসু গাথাৰিনিমুত্তো কোচি সুত্তপদেসো অত্থি, যো ‘‘সহ গাথাহী’’তি ৰুচ্চেয্য, ন চ সমুদাযো নাম কোচি অত্থি. যদপি ৰুত্তং ‘‘উভতোৰিভঙ্গাদীসু সগাথকপ্পদেসানং গেয্যঙ্গসঙ্গহো সিযা’’তি, তদপি ন অঞ্ঞতো. অঞ্ঞা এৰ হি তা গাথা জাতকাদিপরিযাপন্নত্তা, অতো ন তাহি উভতোৰিভঙ্গাদীনং গেয্যঙ্গভাৰোতি. এৰং সুত্তাদীনং অঙ্গানং অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্করাভাৰো ৰেদিতব্বো.
অত্থত্থন্তি অত্থভূতং যথাভূতং অত্থং. অনত্থম্পি কেচি ৰিপল্লাসৰসেন ‘‘অত্থো’’তি গণ্হন্তীতি ‘‘অত্থত্থ’’ন্তি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং. কারণত্থন্তি কারণভূতং অত্থং, সীলং সমাধিস্স কারণং, সমাধি ৰিপস্সনাযাতি এৰং তস্স তস্স কারণভূতং অত্থং. তেনাহ ‘‘ইমস্মিং ঠানে সীল’’ন্তিআদি. তেনেতং দস্সেতি – ইমস্মিং ঠানে সীলং কথিতং, তঞ্চ যাৰদেৰ সমাধত্থং, সমাধি ৰিপস্সনত্থো, ৰিপস্সনা মগ্গত্থা, মগ্গো ফলত্থো, ৰট্টং কথিতং যাৰদেৰ ৰিৰট্টাধিগমত্থন্তি জানিতুং ন সক্কোন্তীতি. এৰং পাল়িযং ‘‘অত্থ’’ন্তি ইমিনা ভাসিতত্থপযোজনত্থানং গহিততা ৰেদিতব্বা. ন পরিগ্গণ্হন্তীতি ন ৰিচারেন্তি, নিজ্ঝানপঞ্ঞাক্খমা ন হোন্তি, নিজ্ঝাযিত্ৰা পঞ্ঞায রোচেত্ৰা গহেতব্বা ন হোন্তীতি অধিপ্পাযো. ইতি এৰং এতায পরিযত্তিযা ৰাদপ্পমোক্খানিসংসা অত্তনো উপরি পরেহি আরোপিতৰাদস্স নিগ্গহস্স মোক্খপযোজনা হুত্ৰা ধম্মং পরিযাপুণন্তি. ৰাদপ্পমোক্খো ৰা নিন্দাপমোক্খো. যস্স চাতি যস্স চ সীলাদিপূরণেন পত্তব্বস্স, মগ্গস্স ৰা তদধিগমেন পত্তব্বস্স, ফলস্স ৰা তদধিগমেন পত্তব্বস্স, অনুপাদাৰিমোক্খস্স ৰা অত্থায. ধম্মং পরিযাপুণন্তি, ঞাযেন পরিযাপুণন্তীতি অধিপ্পাযো. নানুভোন্তি ন ৰিন্দন্তি. তেসং তে ধম্মা দুগ্গহিতা উপারম্ভমানদপ্পমক্খপল়াসাদিহেতুভাৰেন দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তি.
২৩৯. অলং পরিযত্তো গদো অস্সাতি অলগদ্দো অনুনাসিকলোপং দ-কারাগমঞ্চ কত্ৰা. ৰট্টদুক্খকন্তারতো নিত্থরণত্থায পরিযত্তি নিত্থরণপরিযত্তি. ভণ্ডাগারে নিযুত্তো ভণ্ডাগারিকো, ভণ্ডাগারিকো ৰিয ভণ্ডাগারিকো, ধম্মরতনানুপালকো. অঞ্ঞং অত্থং অনপেক্খিত্ৰা ভণ্ডাগারিকস্সেৰ সতো পরিযত্তি ভণ্ডাগারিকপরিযত্তি. ‘‘ৰংসানুরক্খকোৰা’’তি অৰধারণং সীহাৰলোকনঞাযেন তন্তিধারকোৰ পৰেণিপালকোৰাতি পুরিমপদদ্ৰযেপি যোজেতব্বং.
যদি তন্তিধারণাদিঅত্থং বুদ্ধৰচনস্স পরিযাপুণনং ভণ্ডাগারিকপরিযত্তি, কস্মা ‘‘খীণাসৰস্সা’’তি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং, ননু একচ্চস্স পুথুজ্জনস্সপি অযং নযো লব্ভতীতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. অত্তনো ঠানেতি নিত্থরণট্ঠানে. কামং পুথুজ্জনো ‘‘পৰেণিং পালেস্সামী’’তি অজ্ঝাসযেন পরিযাপুণাতি. অত্তনো পন ভৰকন্তারতো অনিত্তিণ্ণত্তা তস্স সা পরিযত্তি নিত্থরণপরিযত্তি এৰ নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘পুথুজ্জনস্সা’’তিআদি.
নিজ্ঝানং খমন্তীতি নিজ্ঝানপঞ্ঞং খমন্তি. তত্থ তত্থ আগতে সীলাদিধম্মে নিজ্ঝাযিত্ৰা পঞ্ঞায রোচেত্ৰা যাথাৰতো গহেতব্বা হোন্তি. তেনাহ ‘‘ইধ সীল’’ন্তিআদি. ন কেৰলং সুগ্গহিতং পরিযত্তিং নিস্সায মগ্গভাৰনাফলসচ্ছিকিরিযা, পরৰাদনিগ্গহসকৰাদপতিট্ঠাপনাদীনিপি ইজ্ঝন্তীতি দস্সেতুং ‘‘পরৰাদে’’তিআদি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহং নিগ্গহিত্ৰা’’তিআদি (দী. নি. ২.২৬৮). ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানন্তি দিট্ঠিৰিনিৰেঠনাদিৰসেন ইচ্ছিতং ইচ্ছিতং পাল়িপদেসং. মোচেতুন্তি অপনেতুং. অহিতায দুক্খায অসংৰত্তনম্পি তদভাৰে উপ্পজ্জনকহিতসুখস্স কারণমেৰ তস্মিং সতি ভাৰতোতি. সুগ্গহিতঅলগদ্দস্সপি হিতায সুখায সংৰত্তনতা দট্ঠব্বা.
২৪০. উত্তরন্তি এতেনাতি উত্তরো, সিনন্তি বন্ধন্তীতি সেতু, উত্তরো চ সো সেতু চাতি উত্তরসেতু. কূলং পরতীরং ৰহতি পাপেতীতি কুল্লং. কলাপং কত্ৰা বদ্ধোতি ৰেল়ুনল়াদীহি কলাপৰসেন বদ্ধো. অণুন্তি ইদং অট্ঠসমাপত্তিআরম্মণং সঞ্ঞোজনং সন্ধায ৰদতি. থূলন্তি ইতরং. দিট্ঠিন্তি যথাভূতদস্সনং, ৰিপস্সনন্তি অত্থো. এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতন্তি তেভূমকেসু ধম্মেসু ঞাতং ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি, এৰং তণ্হাদিট্ঠিসংকিলেসাভাৰেন সব্বসো ৰিসুদ্ধং, পরিসুদ্ধত্তা এৰ পরিযোদাতং. ন অল্লীযেথাতি নিকন্তিৰসেন ন নিস্সযেথ. ন কেলাযেথাতি ন মমাযেথ. ন ধনাযেথাতি ধনং দ্রব্যং ন কযিরাথ. উভযত্থাতি সমথে ৰিপস্সনায চ.
অসদ্ধম্মেতিআদীসু অসতং হীনজ্ঝাসযানং ধম্মোতি অসদ্ধম্মো. গামৰাসীনং ধম্মোতি গামধম্মো. কিলেসানং ৰস্সনসভাৰতায ৰসলধম্মো. কিলেসেহি দূসিতত্তা থূলত্তা চ দুট্ঠুল্লো. উদকসুদ্ধিপরিযোসানতায ওদকন্তিকো. ‘‘ধম্মাপি ৰো পহাতব্বা’’তি ইমিনাপি ওৰাদেন ভিক্খূ উদ্দিস্স কথেন্তোপি অরিট্ঠংযেৰ নিগ্গণ্হাতি.
২৪১. তিৰিধগ্গাহৰসেনাতি তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহৰসেন. যদি এৰং ‘‘অহং মমাতি গণ্হাতী’’তি গাহদ্ৰযমেৰ কস্মা ৰুত্তন্তি? নযিদমেৰং তত্থাপি গাহত্তযস্সেৰ ৰুত্তত্তা. ‘‘অহ’’ন্তি হি ইমিনা মানদিট্ঠিগ্গাহা ৰুত্তা ‘‘অহমস্মী’’তি গাহসামঞ্ঞতো. দিট্ঠিপি দিট্ঠিট্ঠানং পুরিমুপ্পন্নায দিট্ঠিযা উত্তরদিট্ঠিযা সক্কাযদিট্ঠিযা সস্সতদিট্ঠিযা চ কারণভাৰতো. আরম্মণং পঞ্চ খন্ধা, রূপারম্মণাদীনি চ. দিট্ঠিযা পচ্চযো অৰিজ্জা-ফস্স-সঞ্ঞা-ৰিতক্ক-অযোনিসোমনসিকার-পাপমিত্তপরতোঘোসাদিকো দিট্ঠিযা উপনিস্সযাদিপচ্চযো. ৰুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.১২৪)‘‘কতমানি অট্ঠ দিট্ঠিট্ঠানানি অৰিজ্জাপি ফস্সোপি সঞ্ঞাপি ৰিতক্কোপি অযোনিসোমনসিকারোপি পাপমিত্তোপি পরতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তিআদি. রূপারম্মণাতি রুপ্পনসভাৰধম্মারম্মণা. রূপং পন অত্তাতি ন ৰত্তব্বং ইধ ‘‘রূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৮১, ৩৪৫) ইমস্স গাহস্স অনধিপ্পেতত্তা. সো হি ‘‘যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তিআদিনা পরতো ৰুচ্চতি. ইধ পন ‘‘রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি, অত্তনি রূপং, রূপস্মিং অত্তান’’ন্তি ইমে তযো গাহা অধিপ্পেতাতি কেচি, তদযুত্তং. যস্মা রূপং অত্তা ন হোতি, অত্তগ্গাহস্স পন আলম্বনং হোতি, অত্তসভাৰেযেৰ ৰা রূপাদিধম্মে আরব্ভ অত্তদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, ন অত্তানং তস্স পরমত্থতো অনুপলব্ভনতো, তস্মা রূপাদিআরম্মণাৰ অত্তদিট্ঠীতি কত্ৰা ৰুত্তং, রূপং পন ‘‘অত্তা’’তি ন ৰত্তব্বন্তি অযমেত্থ অত্থো. ‘‘যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তিআদিনা পন ৰিপস্সনাপটিৰিপস্সনা ৰিয দিট্ঠিঅনুপস্সনা নাম দস্সিতা.
গন্ধরসফোট্ঠব্বাযতনানং সম্পত্তগাহিন্দ্রিযৰিসযতায পত্ৰা গহেতব্বতা. তঞ্হি তস্স অত্তনো ৰিসযং পরিভুত্ৰা সম্বন্ধং হুত্ৰা গণ্হাতি. অৰসেসানি সত্তাযতনানি ৰিঞ্ঞাতং নাম মনসা ৰিঞ্ঞাতব্বতো. অঞ্ঞথা ইতরেসম্পি ৰিঞ্ঞাততা সিযা. পত্তন্তি অধিগতং. পরিযেসিতন্তি গৰেসিতং. অনুৰিচরিতন্তি চিন্তিতং. তেনাহ ‘‘মনসা’’তি. এত্থ চ পত্তপরিযেসনানং অপটিক্খেপস্স, ৰিসুং, একজ্ঝং পটিক্খেপস্স চ ৰসেন চতুক্কোটিকং দস্সেত্ৰা পত্তপরিযেসিতেহি অনুৰিচরিতস্স ভেদং দস্সেতুং ‘‘লোকস্মিঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং. পরিযেসিত্ৰা পত্তং পঠমং চেতসা পচ্ছা কাযেন পত্তত্তা পত্তং নাম. পরিযেসিত্ৰা নোপত্তং পরিযেসিতং নাম কেৰলং পরিযেসিতভাৰতো. অপরিযেসিত্ৰা পত্তঞ্চ নোপত্তঞ্চ মনসা অনুৰিচরিতব্বতো মনসানুৰিচরিতং নাম.
অযঞ্চ ৰিকপ্পো আকুলো ৰিযাতি ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. পত্তট্ঠেনাতি পত্তভাৰেন পত্ততাসামঞ্ঞেন. অপরিযেসিত্ৰা নোপত্তং মনসানুৰিচরিতং নাম পত্তিযা পরিযেসনায চ অভাৰতো. সব্বং ৰা এতন্তি ‘‘পরিযেসিত্ৰা পত্তম্পী’’তিআদিনা ৰুত্তং চতুব্বিধম্পি. ইমিনাতি ‘‘যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং’’তিআদিৰচনেন. ৰিঞ্ঞাণারম্মণা তণ্হামানদিট্ঠিযো কথিতা পারিসেসঞাযেন. এৰং পারিসেসঞাযপরিগ্গহে কিং পযোজনন্তি আহ ‘‘দেসনাৰিলাসেনা’’তিআদি. যেসং ৰিনেয্যানং দেসেতব্বধম্মস্স সরূপং অনামসিত্ৰা আরম্মণকিচ্চ-সম্পযুত্তধম্ম-ফলৰিসেসাদি-পকারন্তরৰিভাৰনেন পটিৰেধো হোতি, তেসং তপ্পকারভেদেহি ধম্মেহি, যেসং পন যেন একেনেৰ পকারেন সরূপেনেৰ ৰা ৰিভাৰনে কতে পটিৰেধো হোতি, তেসং তং ৰত্ৰা ধম্মিস্সরত্তা তদঞ্ঞং নিরৰসেসাকারৰিভাৰনঞ্চ দেসনাৰিলাসো. তেনাহ ‘‘দিট্ঠাদিআরম্মণৰসেন ৰিঞ্ঞাণং দস্সিত’’ন্তি.
দিট্ঠিট্ঠানন্তি দিট্ঠি এৰ দিট্ঠিট্ঠানং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. যং রূপং এসা দিট্ঠি ‘‘লোকো চ অত্তা চা’’তি গণ্হাতি. তং রূপং সন্ধায ‘‘সো লোকো সো অত্তা’’তি ৰচনং ৰুত্তন্তি যোজনা. সো পেচ্চভৰিস্সামীতি উদ্ধমাঘাতনিকৰাদৰসেনাযং দিট্ঠীতি আহ ‘‘সো অহং পরলোকং গন্ত্ৰা নিচ্চো ভৰিস্সামী’’তিআদি. ধুৰোতি থিরো. সস্সতোতি সব্বদাভাৰী. অৰিপরিণামধম্মোতি জরায মরণেন চ অৰিপরিণামেতব্বসভাৰো, নিব্বিকারোতি অত্থো. তম্পি দস্সনন্তি তম্পি তথাৰুত্তং দিট্ঠিদস্সনং অত্তানং ৰিয তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহৰিসেসেন গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘এতং মমা’’তিআদি. দিট্ঠারম্মণাতি দিট্ঠিৰিসযা. কথং পন দিট্ঠি দিট্ঠিৰিসযা হোতীতি আহ ‘‘ৰিপস্সনাযা’’তিআদি. পটিৰিপস্সনাকালেতি যমকতো সম্মসনাদিকালং সন্ধাযাহ. তত্থ অক্খরচিন্তকানং সদ্দে ৰিয, ৰেদজ্ঝাযীনং ৰেদসত্থে ৰিয চ দিট্ঠিযং দিট্ঠিগতিকানং দিট্ঠিগ্গাহপ্পৰত্তি দট্ঠব্বা.
সমনুপস্সতীতি পদস্স চ তস্সো সমনুপস্সনা অত্থোতি যোজনা. তেন সমনুপস্সনা নাম চতুব্বিধাতি দস্সেতি. তত্থ ঞাণং তাৰ সমৰিসমং সম্মা যাথাৰতো অনুপস্সতীতি সমনুপস্সনা. ইতরা পন সংকিলেসৰসেন অনু অনু পস্সন্তীতি সমনুপস্সনা. যদি এৰং হোতু তাৰ দিট্ঠিসমনুপস্সনা মিচ্ছাদস্সনভাৰতো, কথং তণ্হামানাতি? তণ্হাযপি সত্তানং পাপকরণে উপাযদস্সনৰসেন পঞ্ঞাপতিরূপিকা পৰত্তি লব্ভতেৰ, যায ৰঞ্চননিকতিসাচিযোগা সম্ভৰন্তি. মানোপি সেয্যাদিনা দস্সনৰসেনেৰ তথা অত্তানং ঊহতীতি তণ্হামানানং সমনুপস্সনাপতিরূপিকা পৰত্তি লব্ভতীতি দট্ঠব্বং. অৰিজ্জমানেতি ‘‘এতং মমা’’তি এৰং গহেতব্বে তণ্হাৰত্থুস্মিং অজ্ঝত্তখন্ধপঞ্চকে অনুপলব্ভমানে ৰিনট্ঠে. ন পরিতস্সতি ভযপরিত্তাসতণ্হাপরিত্তাসানং মগ্গেন সমুগ্ঘাতিতত্তা.
২৪২. চতূহি কারণেহীতি ‘‘অসতি ন পরিতস্সতী’’তি ৰুত্তম্পি ইতরেহি তীহি সহ গহেত্ৰা ৰুত্তং. চতূহি কারণেহীতি চতুক্কোটিকসুঞ্ঞতাকথনস্স কারণেহি. বহিদ্ধা অসতীতি বাহিরে ৰত্থুস্মিং অৰিজ্জমানে. সা পনস্স অৰিজ্জমানতা লদ্ধৰিনাসেন ৰা অলদ্ধালাভেন ৰাতি পাল়িযং – ‘‘অহু ৰত মে, তং ৰত মে নত্থি, সিযা ৰত মে, তং ৰতাহং ন লভামী’’তি ৰুত্তন্তি তদুভযং পরিক্খারৰসেন ৰিভজিত্ৰা তত্থ পরিতস্সনং দস্সেতুং ‘‘বহিদ্ধা পরিক্খারৰিনাসে’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যানং ‘‘রথো ৰয্হ’’ন্তি এৰমাদি. ৰাহনং হত্থিঅস্সাদি.
যেহি কিলেসেহীতি যেহি অসন্তপত্থনাদীহি কিলেসেহি. এৰং ভৰেয্যাতি এৰং ‘‘অহু ৰত মে’’তিআদিনা চোদনাদি ভৰেয্য. দিট্ঠিট্ঠানাধিট্ঠানপরিযুট্ঠানাভিনিৰেসানুসযানন্তি এত্থ অপরাপরং পৰত্তাসু দিট্ঠীসু যা পরতো উপ্পন্না দিট্ঠিযো, তাসং পুরিমুপ্পন্না দিট্ঠিযো কারণট্ঠেন দিট্ঠিট্ঠানানি. অধিকরণট্ঠেন দিট্ঠাধিট্ঠানানি, পরিযুট্ঠানপ্পত্তিযা সব্বাপি দিট্ঠিপরিযুট্ঠানানি. ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি (ম. নি. ২.২০২, ৪২৭; ৩.২৭-২৯; উদা. ৫৫; মহানি. ২০; নেত্তি. ৫৯) পৰত্তিযা অভিনিৰেসা. অপ্পহীনভাৰেন সন্তানে সযন্তীতি অনুসযাতি এৰং দিট্ঠিট্ঠানাদীনং পদানং ৰিভাগো ৰেদিতব্বো. তণ্হাদীহি কম্পনিযতায সব্বসঙ্খারাৰ ইঞ্জিতানীতি সব্বসঙ্খারইঞ্জিতানি. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. উপধীযতি এত্থ দুক্খন্তি উপধি, খন্ধাৰ উপধি খন্ধূপধি. এস নযো সেসেসুপি. তদেৰ চ আগম্ম তণ্হা খীযতি ৰিরজ্জতি নিরুজ্ঝতীতি যোজনা. উচ্ছিজ্জিস্সামি নামস্সূতিআদীসু নিপাতমত্তং, সংসযে ৰা. তাসোতি অত্তনিযাভাৰং পটিচ্চ তণ্হাপরিত্তাসো চেৰ ভযপরিত্তাসো চ. তেনাহ ‘‘তাসো হেসো’’তিআদি. নো চস্সং,নো চ মে সিযাতি ‘‘অহ’’ন্তি কির কোচি নো চস্সং, ‘‘মে’’তি চ কিঞ্চি নো সিযাতি. তাসপ্পতীকারদস্সনঞ্হেতং.
২৪৩. এত্তাৰতাতি ‘‘এৰং ৰুত্তে’’তিআদিনা, পুচ্ছানুসন্ধিৰসেন পৰত্তায ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিট্ঠানানী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪১) ৰা. সাপি হি অজ্ঝত্তখন্ধৰিনাসে পরিতস্সনকং দস্সেত্ৰা অপরিতস্সনকং দস্সেন্তী পৰত্তাতি তস্সনকস্স সুঞ্ঞতাদস্সনং অকিচ্চসাধকম্পি সুঞ্ঞতাদস্সনমেৰাতি ইমেসং ৰসেন ‘‘চতুক্কোটিকা সুঞ্ঞতা কথিতা’’তি ৰুত্তং. বহিদ্ধা পরিক্খারন্তি বাহিরং সৰিঞ্ঞাণকং অৰিঞ্ঞাণকঞ্চ সত্তোপকরণং. তঞ্হি জীৰিতৰুত্তিযা পরিক্খারকট্ঠেন ‘‘পরিক্খারো’’তি ৰুত্তং. পরিগ্গহং নাম কত্ৰাতি ‘‘মম ইদ’’ন্তি পরিগ্গহেতব্বতায পরিগ্গহিতং নাম কত্ৰা. সব্বোপি দিট্ঠিগ্গাহো ‘‘অত্তা নিচ্চো ধুৰো সস্সতো, অত্তা উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতী’’তিআদিনা অত্তদিট্ঠিসন্নিস্সযোযেৰাতি ৰুত্তং ‘‘সক্কাযদিট্ঠিপমুখা দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিযো’’তি. অযাথাৰগ্গাহিনা অভিনিৰেসনপঞ্ঞাপনানং উপত্থম্ভভাৰতো দিট্ঠি এৰ নিস্সযোতি দিট্ঠিনিস্সযো. পরিগ্গণ্হেয্যাতি নিচ্চাদিৰিসেসযুত্তং কত্ৰা পরিগ্গণ্হেয্য. কিমেৰং পরিগ্গহেতুং সক্কুণেয্য? সব্বত্থাতি ‘‘তং, ভিক্খৰে, অত্তৰাদুপাদানং উপাদিযেথ, তং, ভিক্খৰে, দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযেথা’’তি এতেসুপি.
২৪৪. অত্তনি ৰা সতীতি যস্স অত্তনো সন্তকভাৰেন কিঞ্চি অত্তনিযন্তি ৰুচ্চেয্য, তস্মিং অত্তনি সতি, সো এৰ পন অত্তা পরমত্থতো নত্থীতি অধিপ্পাযো. সক্কা হি ৰত্তুং বাহিরকপরিকপ্পিতো অত্তা ‘‘পরমত্থো’’তি? সিযা খন্ধপঞ্চকং ঞেয্যসভাৰত্তা যথা তং ঘটো, যদি পন তদঞ্ঞং নাম কিঞ্চি অভৰিস্স, ন তং নিযমতো ৰিপরীতং সিযাতি? ন চ সো পরমত্থতো অত্থি পমাণেহি অনুপলব্ভমানত্তা তুরঙ্গমৰিসাণং ৰিযাতি. অত্তনিযে ৰা পরিক্খারে সতীতি ‘‘ইদং নাম অত্তনো সন্তক’’ন্তি তস্স কিঞ্চনভাৰেন নিচ্ছিতে কিস্মিঞ্চি ৰত্থুস্মিং সতি. অত্তনো ইদন্তি হি অত্তনিযন্তি. অহন্তি সতীতি ‘‘অহং নামায’’ন্তি অহংকারৰত্থুভূতে পরমত্থতো নিদ্ধারিতসরূপে কিস্মিঞ্চি সতি তস্স সন্তকভাৰেন মমাতি কিঞ্চি গহেতুং যুত্তং ভৰেয্য. মমাতি সতি ‘‘অহ’’ন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. ইতি পরমত্থতো অত্তনো অনুপলব্ভমানত্তা অত্তনিযং কিঞ্চি পরমত্থতো নত্থেৰাতি সব্বসঙ্খারানং অনত্ততায অনত্তনিযতং, অনত্তনিযতায চ অনত্তকতং দস্সেতি. ভূততোতি ভূতত্থতো. তথতোতি তথসভাৰতো. থিরতোতি ঠিতসভাৰতো নিব্বিকারতো.
যস্মা হুত্ৰা ন হোতীতি যস্মা পুব্বে অসন্তং পচ্চযসমৰাযেন হুত্ৰা উপ্পজ্জিত্ৰা পুন ভঙ্গুপগমেন ন হোতি, তস্মা ন নিচ্চন্তি অনিচ্চং, অধুৰন্তি অত্থো. ততো এৰ উপ্পাদৰযৰত্তিতোতি উপ্পজ্জনৰসেন নিরুজ্ঝনৰসেন চ পৰত্তনতো. সভাৰৰিগমো ইধ ৰিপরিণামো, খণিকতা তাৰকালিকতা, নিচ্চসভাৰাভাৰো এৰ নিচ্চপটিক্খেপো. অনিচ্চধম্মা হি তেনেৰ অত্তনো অনিচ্চভাৰেন অত্থতো নিচ্চতং পটিক্খিপন্তি নাম. তথা হি ৰুত্তং ‘‘ন নিচ্চন্তি অনিচ্চ’’ন্তি. উপ্পাদজরাভঙ্গৰসেন রূপস্স নিরন্তরবাধতাতি পটিপীল়নাকারেনস্স দুক্খতা. সন্তাপো দুক্খদুক্খতাদিৰসেন সন্তাপনং পরিদহনং, ততো এৰস্স দুস্সহতায দুক্খমতা. তিস্সন্নং দুক্খতানং সংসারদুক্খস্স চ অধিট্ঠানতায দুক্খৰত্থুকতা. সুখসভাৰাভাৰো এৰ সুখপটিক্খেপো. ৰিপরিণামধম্মন্তি জরায মরণেন চ ৰিপরিণমনসভাৰং. যস্মা ইদং রূপং পচ্চযসমৰাযেন উপ্পাদং, উপ্পাদানন্তরং জরং পত্ৰা অৰস্সমেৰ ভিজ্জতি, ভিন্নঞ্চ ভিন্নমেৰ, নাস্স কস্সচি সঙ্কমোতি ভৰন্তরানুপগমনসঙ্খাতেন সঙ্কমাভাৰেন ৰিপরিণামধম্মতং পাকটং কাতুং ‘‘ভৰসঙ্কন্তি উপগমনসভাৰ’’ন্তি ৰুত্তং. পকতিভাৰৰিজহনং সভাৰৰিগমো নিরুজ্ঝনমেৰ. ন্তি অনিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং রূপং. ইমিনাতি ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি রূপস্স তণ্হাদিগ্গাহানং ৰত্থুভাৰপটিক্খেপেন. রূপঞ্হি উপ্পন্নং ঠিতিং মা পাপুণাতু, ঠিতিপ্পত্তং মা জীরতু, জরপ্পত্তং মা ভিজ্জতু, উদযব্বযেহি মা কিলমিযতূতি ন এত্থ কস্সচি ৰসীভাৰো অত্থি, স্ৰাযমস্স অৰসৰত্তনট্ঠো অনত্ততাসল্লক্খণস্স কারণং হোতীতি আহ ‘‘অৰসৰত্তনাকারেন রূপং, ভন্তে, অনত্তাতি পটিজানন্তী’’তি. নিৰাসিকারকৰেদকঅধিট্ঠাযকৰিরহেন ততো সুঞ্ঞতা সুঞ্ঞট্ঠো, সামিভূতস্স কস্সচি অভাৰো অস্সামিকট্ঠো, যথাৰুত্তৰসৰত্তিভাৰাভাৰো অনিস্সরট্ঠো, পরপরিকপ্পিতঅত্তসভাৰাভাৰো এৰ অত্তপটিক্খেপট্ঠো.
যস্মা অনিচ্চলক্খণেন ৰিয দুক্খলক্খণং, তদুভযেন অনত্তলক্খণং সুৰিঞ্ঞাপযং, ন কেৰলং, তস্মা তদুভযেনেত্থ অনত্তলক্খণৰিভাৰনং কতন্তি দস্সেন্তো ‘‘ভগৰা হী’’তিআদিমাহ. তত্থ অনিচ্চৰসেনাতি অনিচ্চতাৰসেন. দুক্খৰসেনাতি দুক্খতাৰসেন. ন উপপজ্জতীতি ন যুজ্জতি. তমেৰ অযুজ্জমানতং দস্সেতুং ‘‘চক্খুস্স উপ্পাদোপী’’তিআদি ৰুত্তং. যস্মা অত্তৰাদী অত্তানং নিচ্চং পঞ্ঞপেতি, চক্খুং পন অনিচ্চং, তস্মা চক্খু ৰিয অত্তাপি অনিচ্চো আপন্নো. তেনাহ ‘‘যস্স খো পনা’’তিআদি. তত্থ ৰেতীতি ৰিগচ্ছতি নিরুজ্ঝতি. ইতি চক্খু অনত্তাতি চক্খুস্স উদযব্বযৰন্ততায অনিচ্চতা, অত্তনো চ অত্তৰাদিনা অনিচ্চতায অনিচ্ছিতত্তা চক্খু অনত্তা.
কামং অনত্তলক্খণসুত্তে (সং. নি. ৩.৫৯; মহাৰ. ২০) – ‘‘যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, রূপং অনত্তা, তস্মা রূপং আবাধায সংৰত্ততী’’তি রূপস্স অনত্ততায দুক্খতা ৰিভাৰিতা ৰিয দিস্সতি, তথাপি ‘‘যস্মা রূপং আবাধায সংৰত্ততি, তস্মা অনত্তা’’তি পাকটতায সাবাধতায রূপস্স অত্তসারাভাৰো ৰিভাৰিতো, ততো এৰ চ ‘‘ন লব্ভতি রূপে এৰং মে রূপং হোতু, এৰং মে রূপং মা অহোসী’’তি রূপে কস্সচি অনিস্সরতা, তস্স চ অৰসৰত্তনাকারো দস্সিতোতি আহ ‘‘দুক্খৰসেন অনত্ততং দস্সেতী’’তি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি যং ৰত্থু অনিচ্চং, তং দুক্খং উদযব্বযপটিপীল়িতত্তা, যং পন নিচ্চং তদভাৰতো, তং সুখং যথা তং নিব্বানন্তি অধিপ্পাযো. যং তন্তি কারণনিদ্দেসোৰাযং, যস্মা রূপং অনিচ্চং, তং তস্মাতি অত্থো. যং দুক্খং তদনত্তাতি এত্থ ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. অনিচ্চন্তি ইমিনা ঘটাদি ৰিয পচ্চযুপ্পন্নত্তা রূপং অনিচ্চন্তি ইমমত্থং দস্সেতি. ইমিনাৰ নযেন ‘‘অনত্তা’’তি ৰত্তুং লব্ভমানেপি ‘‘অনত্তা’’তি ৰত্তা নাম নত্থি. এৰং দুক্খন্তি ৰদন্তীতি এত্থাপি যথারহং ৰত্তব্বং ‘‘অক্খিসূলাদিৰিকারপ্পত্তকালে ৰিয পচ্চযুপ্পন্নত্তা দুক্খং রূপ’’ন্তিআদিনা. দুদ্দসং দুপ্পঞ্ঞাপনং. তথা হি সরভঙ্গাদযোপি সত্থারো নাদ্দসংসু, কুতো পঞ্ঞাপনা. তযিদং অনত্তলক্খণং.
তস্মাতিহাতিআদিনা তিযদ্ধগতরূপং লক্খণত্তযং আরোপেত্ৰা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘এতরহি অঞ্ঞদাপী’’তি. তং পন যাদিসং তাদিসম্পি তথা ৰুত্তন্তি অজ্ঝত্তাদিৰিসেসোপি ৰত্তব্বো. পি-সদ্দেন ৰা তস্সাপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
২৪৫. উক্কণ্ঠতীতি নাভিরমতি. অঞ্ঞত্থ ‘‘নিব্বিদা’’তি বলৰৰিপস্সনা ৰুচ্চতি, সানুলোমা পন সঙ্খারুপেক্খা ‘‘ৰুট্ঠানগামিনী’’তি, সা ইধ কথং নিব্বিদা নাম জাতাতি আহ ‘‘ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনায হী’’তিআদি. ইমিনা সিখাপত্তনিব্বেদতায ৰুট্ঠানগামিনী ইধ নিব্বিদানামেন ৰুত্তাতি দস্সেতি.
‘‘সো অনুপুব্বেন সঞ্ঞগ্গং ফুসতী’’তি (দী. নি. ১.৪১৪, ৪১৫) ৰত্ৰা ‘‘সঞ্ঞা খো পোট্ঠপাদ পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা ঞাণ’’ন্তি (দী. নি. ১.৪১৬) ৰুত্তত্তা সঞ্ঞগ্গন্তি ৰুত্তা লোকিযাসু পহানসঞ্ঞাসু সিখাপত্তভাৰতো. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তি ৰুত্তা ইদপ্পচ্চযতাদস্সনস্স মত্থকপ্পত্তীতি কত্ৰা. ততো পরঞ্হি অসঙ্খতারম্মণং ঞাণং হোতি. তেনাহ – ‘‘পুব্বে খো সুসিম ধম্মট্ঠিতিঞাণং, পচ্ছা নিব্বানে ঞাণ’’ন্তি (সং. নি. ২.৭০). পারিসুদ্ধিপধানিযঙ্গন্তি ৰুত্তা মগ্গাধিগমস্স পরিপন্থভূতসব্বসংকিলেসৰিসুদ্ধি পধানিকস্স যোগিনো, পধানভাৰনায ৰা জাতং অঙ্গন্তি কত্ৰা. পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধীতি ৰুত্তা পরমুক্কংসগতপটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিভাৰতো. অতম্মযতন্তি এত্থ তম্মযতা নাম তণ্হা, কামতণ্হাদীসু তায তায নিব্বত্তত্তা তম্মযং নাম তেভূমিকপ্পৰত্তং, তস্স ভাৰোতি কত্ৰা. তস্সা তণ্হায পরিযাদানতো ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা অতম্মযতাতি ৰুচ্চতি. নিস্সাযাতি তং অতম্মযতং পচ্চযং কত্ৰা. আগম্মাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. নানত্তাতি নানাসভাৰা বহূ অনেকপ্পকারা. নানত্তসিতাতি নানারম্মণনিস্সিতা রূপাদিৰিসযা. একত্তাতি একসভাৰা. একত্তসিতাতি একংযেৰ আরম্মণং নিস্সিতা. তং নিস্সাযাতি তং একত্তসিতং উপেক্খং পচ্চযং কত্ৰা. এতিস্সাতি এতিস্সা উপেক্খায. পহানং হোতীতি অঞ্ঞাণুপেক্খতো পভুতি সব্বং উপেক্খং পজহিত্ৰা ঠিতস্স ‘‘অতম্মযতা’’তি ৰুত্তায ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনায অরূপাৰচরসমাপত্তিউপেক্খায ৰিপস্সনুপেক্খায চ পহানং হোতীতি পরিযাদানন্তি ৰুত্তাতি. সব্বসঙ্খারগতস্স মুঞ্চিতুকম্যতাপটিসঙ্খানস্স সিখাপত্তভাৰতো ৰুট্ঠানগামিনী মুঞ্চিতুকম্যতা পটিসঙ্খানন্তি চ ৰুত্তা. মুদুমজ্ঝাদিৰসেন পৰত্তিআকারমত্তং, অত্থতো একত্থা মুঞ্চিতুকম্যতাদযো, ব্যঞ্জনমেৰ নানং. দ্ৰীহি নামেহীতি গোত্রভু, ৰোদানন্তি ইমেহি দ্ৰীহি নামেহি.
ৰিরাগোতি মগ্গো, অচ্চন্তমেৰ ৰিরজ্জতি এতেনাতি ৰিরাগো, তেন. মগ্গেন হেতুভূতেন. ৰিমুচ্চতীতি পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তিৰসেন ৰিমুচ্চতি. তেনাহ ‘‘ফলং কথিত’’ন্তি.
মহাখীণাসৰোতি পসংসাৰচনং যথা ‘‘মহারাজা’’তি. তথা হি তং পসংসন্তো সত্থা ‘‘অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো ইতিপী’’তিআদিমাহাতি. তদত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘ইদানি তস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. যথাভূতেহীতি যাথাৰতো ভূতেহি. দুরুক্খিপনট্ঠেনাতি পচুরজনেহি উক্খিপিতুং অসক্কুণেয্যভাৰেন. নিব্বাননগরপ্পৰেসে ৰিবন্ধনেন পলিঘো ৰিযাতি পলিঘোতি ৰুচ্চতি. মত্থকচ্ছিন্নো তালো পত্তফলাদীনং অনঙ্গতো তালাৰত্থু অসিৰে ‘‘সিৰা’’তি সমঞ্ঞা ৰিয. তেনাহ ‘‘সীসচ্ছিন্নতালো ৰিয কতা’’তি. পুনব্ভৰস্স করণসীলো, পুনব্ভৰং ৰা ফলং অরহতীতি পোনোভৰিকো. এৰংভূতো পন পুনব্ভৰং দেতি নামাতি আহ ‘‘পুনব্ভৰদাযকো’’তি. পুনব্ভৰখন্ধানং পচ্চযোতি ইমিনা জাতিসংসারোতি ফলূপচারেন কারণং ৰুত্তন্তি দস্সেতি. পরিক্খাতি ৰুচ্চতি সন্তানস্স পরিক্খিপনতো. সংকিণ্ণত্তাতি সব্বসো কিণ্ণত্তা ৰিনাসিতত্তা. গব্ভীরানুগতট্ঠেনাতি গম্ভীরং অনুপৰিট্ঠট্ঠেন. লুঞ্চিত্ৰাতি উদ্ধরিত্ৰা. এতানীতি কামরাগসঞ্ঞোজনাদীনি. অগ্গল়াতি ৰুচ্চন্তি অৰধারণট্ঠেন. অগ্গমগ্গেন পতিতো মানদ্ধজো এতস্সাতি পতিতমানদ্ধজো. ইতরভারোরোপনস্স পুরিমপদেহি পকাসিতত্তা ‘‘মানভারস্সেৰ ওরোপিতত্তা পন্নভারোতি অধিপ্পেতো’’তি ৰুত্তং. মানসংযোগেনেৰ ৰিসংযুত্তত্তাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. পঞ্চপি খন্ধে অৰিসেসতো অস্মীতি গহেত্ৰা পৰত্তমানো ‘‘অস্মিমানো’’তি অধিপ্পেতোতি ৰুত্তং ‘‘রূপে অস্মীতি মানো’’তিআদি.
নগরদ্ৰারস্স পরিস্সযপটিবাহনত্থঞ্চেৰ সোভনত্থঞ্চ উভোসু পস্সেসু এসিকত্থম্ভে নিখণিত্ৰা ঠপেন্তীতি আহ ‘‘নগরদ্ৰারে উস্সাপিতে এসিকত্থম্ভে’’তি. পাকারৰিদ্ধংসনেনেৰ পরিক্খায ভূমিসমকরণং হোতীতি আহ ‘‘পাকারং ভিন্দন্তো পরিক্খং সংকিরিত্ৰা’’তি. এৰন্তিআদি উপমাসংসন্দনং. সন্তো সংৰিজ্জমানো কাযো ধম্মসমূহোতি সক্কাযো, উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং. দ্ৰত্তিংস কম্মকারণা দুক্খক্খন্ধে আগতা. অক্খিরোগসীসরোগাদযো অট্ঠনৰুতি রোগা. রাজভযাদীনি পঞ্চৰীসতি মহাভযানি.
২৪৬. অনধিগমনীযৰিঞ্ঞাণতন্তি ‘‘ইদং নাম নিস্সায ইমিনা নাম আকারেন পৰত্ততী’’তি এৰং দুৰিঞ্ঞেয্যচিত্ততং. অন্ৰেসন্তি পচ্চত্তে একৰচনন্তি আহ ‘‘অন্ৰেসন্তো’’তি. সত্তোপি তথাগতোতি ৰুচ্চতি ‘‘তথাগতো পরং মরণা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৬৫) ৰিয. সত্তো হি যথেকো কম্মকিলেসেহি ইত্থত্তং আগতো, তথা অপরোপি আগতোতি ‘‘তথাগতো’’তি ৰুচ্চতি. উত্তমপুগ্গলোতি ভগৰন্তং সন্ধায ৰদতি. খীণাসৰোপীতি যো কোচি খীণাসৰোপি ‘‘তথাগতো’’তি অধিপ্পেতো. সোপি হি যথেকো চতূসু সতিপট্ঠানেসু সূপট্ঠিতচিত্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা অনুত্তরং অরহত্তং আগতো অধিগতো, তথা অপরোপি আগতোতি ‘‘তথাগতো’’তি ৰুচ্চতি. অসংৰিজ্জমানোতি পরমত্থতো অনুপলব্ভনীযো. অৰিন্দেয্যোতি ন ৰিন্দিতব্বো, দুৰিঞ্ঞেয্যোতি অত্থো.
তথাগতো সত্তো পুগ্গলোতি ন পঞ্ঞপেমি পরমত্থতো সত্তস্সেৰ অভাৰতোতি অধিপ্পাযো. কিং পঞ্ঞপেস্সামি পঞ্ঞত্তিউপাদানস্সপি ধরমানকস্স অভাৰতো. ‘‘অনুপ্পাদো খেমং, অনুপ্পত্তি খেম’’ন্তিআদিনা অসঙ্খতায ধাতুযা পক্খন্ধনৰসেন পৰত্তং অগ্গফলসমাপত্তিঅত্থং ৰিপস্সনাচিত্তং ৰা.
তুচ্ছাতি করণে নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘তুচ্ছকেনা’’তি. ৰিনযতীতি ৰিনযো, সো এৰ ৰেনযিকো. তথা মন্তি তথাভূতং মং. পরমত্থতো ৰিজ্জমানস্স হি সত্তস্স অভাৰং ৰদন্তো সত্তৰিনাসপঞ্ঞাপকো চ নাম সিযা, অহং পন পরমত্থতো অৰিজ্জমানং তং ‘‘নত্থী’’তি ৰদামি. যথা চ লোকো ৰোহরতি, তথেৰ তং ৰোহরামি, তথাভূতং মং যে সমণব্রাহ্মণা ‘‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো’’তি ৰদন্তা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তীতি যোজনা. অপ্পটিসন্ধিকস্স খীণাসৰস্স চরিমচিত্তং নিরুপাদানতো অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো পরিনিব্বুতং ইদং নাম নিস্সিতন্তি ন পঞ্ঞাযতীতি ৰদন্তো কিমেত্তাৰতা উচ্ছেদৰাদী ভৰেয্য, নাহং কদাচিপি অত্থি, নাপি কোচি অত্থীতি ৰদামি. এৰং সন্তে কিং নিস্সায তে মোঘপুরিসা সতো সত্তস্স নাম উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেতীতি ৰদন্তা অসতা…পে… অব্ভাচিক্খন্তীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.
মহাবোধিমণ্ডম্হীতি বোধিমণ্ডগ্গহণেন সত্তসত্তাহমাহ. তেন ধম্মচক্কপৰত্তনতো (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৩; পটি. ম. ২.৩০) পুব্বে ৰুত্তং তন্তিদেসনং ৰদতি. চতুসচ্চমেৰ পঞ্ঞপেমীতি এতেন সচ্চৰিমুত্তা সত্থুদেসনা নত্থীতি দস্সেতি. এত্থ চ – ‘‘পুব্বে চেৰ এতরহি চ দুক্খঞ্চেৰ পঞ্ঞপেমি দুক্খস্স চ নিরোধ’’ন্তি ৰদন্তো ভগৰা নাহং কদাচিপি ‘‘অত্তা উচ্ছিজ্জতি, ৰিনস্সতী’’তি ৰা, ‘‘অত্তা নাম কোচি অত্থী’’তি ৰা ৰদামি. এৰং সন্তে কিং নিস্সায তে মোঘপুরিসা ‘‘সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেতী’’তি অসতা তুচ্ছেন অব্ভাচিক্খন্তীতি দস্সেতি. পরেতি অমামকা, মম ওৰাদস্স অভাজনভূতাতি অত্থোতি আহ ‘‘সচ্চানি…পে… অসমত্থপুগ্গলা’’তি. অধিপ্পাযেনাতি ইমিনা তেসং অধিপ্পাযমত্তং, রোসনৰিহেসনানি পন তথাগতস্স আকাসস্স ৰিলিখনং ৰিয ন সম্ভৰন্তিযেৰাতি দস্সেতি. আহনতি চিত্তন্তি আঘাতো. অপ্পতীতা হোন্তি এতেনাতি অপ্পচ্চযো. চিত্তং ন অভিরাধযতীতি অনভিরদ্ধি. অতুট্ঠীতি তুট্ঠিপটিপক্খো তথাপৰত্তো চিত্তুপ্পাদো, কোধো এৰ ৰা.
পরেতি অঞ্ঞে একচ্চে. আনন্দন্তি পমোদন্তি এতেনাতি আনন্দো, পীতিযা এৰেতং অধিৰচনং. সোভনমনতা সোমনস্সং, চেতসিকসুখস্সেতং অধিৰচনং. উপ্পিলতি পুরিমাৰত্থায ভিজ্জতি ৰিসেসং আপজ্জতীতি উপ্পিলং, তদেৰ উপ্পিলাৰিতং, তস্স ভাৰো উপ্পিলাৰিতত্তং. যায উপ্পন্নায কাযচিত্তং ৰাতপূরিতভত্তা ৰিয উদ্ধুমাযনাকারপ্পত্তং হোতি, তস্সা গেহস্সিতায ওদগ্গিযপীতিযা এতং অধিৰচনং. সচ্চানি পটিৰিজ্ঝিতুং অসমত্থাতি দুক্খমেৰ উপ্পজ্জতি নিরুজ্ঝতি চ, ন অঞ্ঞো সত্তো নাম অত্থীতি এৰং জানিতুং অসমত্থা ‘‘অত্তা নাম অত্থী’’তি এৰংদিট্ঠিনো অপ্পহীনৰিপল্লাসা. উত্তমং পসাদনীযট্ঠানং তথাগতম্পি অক্কোসন্তি, কিমঙ্গং পন ভিক্খূতি অধিপ্পাযো.
২৪৭. অনত্তনিযেপি খন্ধপঞ্চকে মিচ্ছাগাহৰসেন অত্তনিযসঞ্ঞায পৰত্তস্স ছন্দরাগস্স পহানং. অম্হাকং নেৰ অত্তাতি যস্মা রূপৰেদনাদিযেৰ অত্তগ্গাহৰত্থু তব্বিনিমুত্তস্স লোভনেয্যস্স অভাৰতো. এতং তিণকট্ঠসাখাপলাসং ন অম্হাকং রূপং, ন ৰিঞ্ঞাণং, তস্মা অম্হাকং নেৰ অত্তাতি যোজনা. অজ্ঝত্তিকস্স ৰত্থুনো নেৰ অত্তাতি পটিক্খিত্তত্তা বাহিরৰত্থু অত্তনিযভাৰেন পটিক্খিত্তং হোতীতি আহ ‘‘অম্হাকং চীৰরাদিপরিক্খারোপি ন হোতী’’তি. খন্ধপঞ্চকংযেৰাতি বাহিরৰত্থুং নিদস্সনং কত্ৰা খন্ধপঞ্চকংযেৰ ন তুম্হাকন্তি পজহাপেতি. ন উপ্পাটেত্ৰা কন্দং ৰিয. ন লুঞ্চিত্ৰা ৰা কেসে ৰিযাতি. ইমিনা রূপাদীনং নামমুখেন পহানং ইচ্ছন্তি. উল্লিঙ্গিতমত্থং ছন্দরাগৰিনযেন পজহাপেতীতি সরূপতো দস্সেতি.
২৪৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা’’তিআদি দেসনা তিপরিৰট্টং. যাৰ ইমং ঠানন্তি ‘‘এৰং স্ৰাক্খাতো’’তি যাৰাযং পাল়িপদেসো. সুৰিঞ্ঞেয্যভাৰেন অক্খাতত্তাপি স্ৰাক্খাতোতি আহ ‘‘সুকথিতত্তা এৰ উত্তানো ৰিৰটো পকাসিতো’’তি. তিরিযং ৰিদারণেন ছিন্নং, দীঘসো ফালনেন ভিন্নং, ততো এৰ তত্থ তত্থ সিব্বিতগণ্ঠিকতজিণ্ণৰত্থং পিলোতিকা, তদভাৰতো ছিন্নপিলোতিকো, পিলোতিকরহিতোতি অত্থো. ইরিযাপথ-সণ্ঠপনঅৰিজ্জমানঝান-ৰিপস্সনানি ছিন্নায অৰিজ্জমানায পটিপত্তিযা সিব্বনগণ্ঠিকরণসদিসানি, তাদিসং ইধ নত্থীতি আহ ‘‘ন হেত্থ…পে… অত্থী’’তি. পতিট্ঠাতুং ন লভতীতি পেসলেহি সদ্ধিং সংৰাসৰসেনপি পতিট্ঠাতুং ন লভতি, ৰিসেসাধিগমৰসেন পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.
কারণ্ডৰং নিদ্ধমথাতি ৰিপন্নসীলতায কচৰরভূতং পুগ্গলং কচৰরমিৰ নিরপেক্খা অপনেথ. কসম্বুঞ্চাপকস্সথাতি কসটভূতঞ্চ নং খত্তিযাদীনং মজ্ঝগতং সম্ভিন্নং পগ্ঘরিতকুট্ঠং চণ্ডালং ৰিয অপকস্সথ নিক্কড্ঢথ. কিং কারণং? সঙ্ঘারামো নাম সীলৰন্তানং কতো, ন দুস্সীলানং, যতো এতদেৰ. ততো পলাপে ৰাহেথ, অস্সমণে সমণমানিনেতি যথা পলাপা অন্তোসাররহিতা অতণ্ডুলা বহি থুসেন ৰীহি ৰিয দিস্সন্তি, এৰং পাপভিক্খূ অন্তোসীলরহিতাপি বহি কাসাৰাদিপরিক্খারেন ভিক্খূ ৰিয দিস্সন্তি, তস্মা ‘‘পলাপা’’তি ৰুচ্চন্তি, তে পলাপে ৰাহেথ ওধুনাথ ৰিধমথ. পরমত্থতো অস্সমণে ৰেসমত্তেন সমণমানিনে এৰং নিদ্ধমিত্ৰান…পে…পতিস্সতাতি. তত্থ কপ্পযৰ্হোতি কপ্পেথ, করোথাতি ৰুত্তং হোতি. পতিস্সতাতি পতি পতি সতা সম্পজানন্তা সুট্ঠু পজানন্তা. পতিস্সতা ৰা সপ্পতিস্সা অঞ্ঞমঞ্ঞং সগারৰা. অথেৰং সুদ্ধা সুদ্ধেহি সংৰাসং কপ্পেন্তা দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সমগ্গা. অনুক্কমেন পরিপাকগতপঞ্ঞতায নিপকা. সব্বস্সেৰিমস্স দুক্খৰট্টস্স অন্তং করিস্সথ, পরিনিব্বানং পাপুণিস্সথাতি অত্থো.
ৰট্টং তেসং নত্থি পঞ্ঞাপনায সব্বসো সমুচ্ছিন্নৰট্টমূলকত্তা.
ধম্মং অনুস্সরন্তি, ধম্মস্স ৰা অনুস্সরণসীলাতি ধম্মানুসারিনো. এৰং সদ্ধানুসারিনোপি ৰেদিতব্বা. পটিপন্নস্সাতি পটিপজ্জমানস্স, সোতাপত্তিমগ্গট্ঠোপি অধিপ্পেতো. অধিমত্তন্তি বলৰং. পঞ্ঞাৰাহীতি পঞ্ঞং ৰাহেতি, পঞ্ঞা ৰা ইমং পুগ্গলং ৰহতীতি পঞ্ঞাৰাহীতিপি ৰদন্তি. পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমন্তি পঞ্ঞং পুরেচারিকং কত্ৰা. অযং ৰুচ্চতীতি অযং এৰরূপো পুগ্গলো পঞ্ঞাসঙ্খাতেন ধম্মেন সরতি অনুস্সরতীতি ধম্মানুসারী. সদ্ধাৰাহীতি সদ্ধং ৰাহেতি, সদ্ধা ৰা ইমং পুগ্গলং ৰহতীতি সদ্ধাৰাহীতিপি ৰদন্তি. সদ্ধাপুব্বঙ্গমন্তি সদ্ধং পুরেচারিকং কত্ৰা. অযং ৰুচ্চতীতি অযং এৰরূপো পুগ্গলো সদ্ধায সরতি অনুস্সরতীতি সদ্ধানুসারী. সদ্ধামত্তন্তি ‘‘ইতিপি সো ভগৰা’’তিআদিনা বুদ্ধসুবুদ্ধতায সদ্দহনমত্তং. মত্ত-সদ্দেন অৰেচ্চপ্পসাদং নিৰত্তেতি. পেমমত্তন্তি যথাৰুত্তসদ্ধানুসারেন উপ্পন্নং তুট্ঠিমত্তং. সিনেহোতি কেচি. এৰং ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নিসিন্নানন্তি কলাপসম্মসনাদিৰসেন আরদ্ধৰিপস্সনানং. একা সদ্ধাতি ৰিপস্সনানুসারেন স্ৰাক্খাতধম্মতা সিদ্ধা, ততো এৰ একা সেট্ঠা উল়ারা সদ্ধা উপ্পজ্জতি. একং পেমন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. সগ্গে ঠপিতা ৰিয হোন্তীতি তেসং সদ্ধাপেমানং সগ্গসংৰত্তনিযতায অব্যভিচারীভাৰমাহ. চূল়সোতাপন্নোতি ৰদন্তি একদেসেন সচ্চানুবোধে ঠিতত্তা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অলগদ্দূপমসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.