৯. দ্ৰেধাৰিতক্কসুত্তৰণ্ণনা
২০৬. দ্ৰে দ্ৰে ভাগেতি দ্ৰে দ্ৰে কোট্ঠাসে কত্ৰা. কামঞ্চেত্থ ‘‘ইমং একং ভাগমকাসিং, ইমং দুতিযভাগমকাসি’’ন্তি ৰচনতো সব্বেপি ৰিতক্কা সংকিলেসৰোদানৰিভাগেন দ্ৰেৰ ভাগা কতা, অপরাপরুপ্পত্তিযা পনেতেসং অভিণ্হাচারং উপাদায পাল়িযং ‘‘দ্ৰিধা কত্ৰা’’তি আমেডিতৰচনন্তি ‘‘দ্ৰে দ্ৰে ভাগে কত্ৰা’’তি আমেডিতৰচনৰসেনেৰ ৰুত্তো. অথ ৰা ভাগদ্ৰযস্স সপ্পটিভাগতায তত্থ যং যং দ্ৰযম্পি খো উজুৰিপচ্চনীকং, তং তং ৰিসুং ৰিসুং গহেতুকামো ভগৰা আহ ‘‘দ্ৰিধা কত্ৰা ৰিতক্কে ৰিহরেয্য’’ন্তি. এৰং পন চিন্তেত্ৰা তত্থ মিচ্ছাৰিতক্কানং সম্মাৰিতক্কানঞ্চ অনৰসেসং অসঙ্করতো চ গহিতভাৰং দস্সেন্তো ‘‘ইমং একং ভাগমকাসিং, ইমং দুতিযভাগমকাসি’’ন্তি অৰোচ. কামপটিসংযুত্তোতি কামরাগসঙ্খাতেন কামেন সম্পযুত্তো, কামেন পটিবদ্ধো ৰা. সেসেসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – ব্যাপজ্জতি চিত্তং এতেনাতি ব্যাপাদো, দোসো. ৰিহিংসতি এতায সত্তে, ৰিহিংসনং ৰা তেসং এতন্তি ৰিহিংসা, পরেসং ৰিহেঠনাকারেন পৰত্তস্স করুণাপটিপক্খস্স পাপধম্মস্সেতং অধিৰচনং. অজ্ঝত্তন্তি অজ্ঝত্তধম্মারম্মণমাহ. বহিদ্ধাতি বাহিরধম্মারম্মণং. ওল়ারিকোতি বহলকামরাগাদিপটিসংযুত্তো. তব্বিপরিযাযেন সুখুমো. ৰিতক্কোঅকুসলপক্খিকোযেৰাতি ইমিনা ৰিতক্কভাৰসামঞ্ঞেন তত্থাপি অকুসলভাৰসামঞ্ঞেন একভাগকরণং, ন একচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নতাদিৰসেনাতি দস্সেতি.
নেক্খম্মং ৰুচ্চতি লোভাতিক্কন্তত্তা পঠমজ্ঝানং, সব্বাকুসলেহি নিক্খন্তত্তা সব্বং কুসলং. ইধ পন কামৰিতক্কপটিপক্খস্স অধিপ্পেতত্তা আহ ‘‘কামেহি নিস্সটো নেক্খম্মপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো’’তি. সোতি নেক্খম্মৰিতক্কো. যাৰ পঠমজ্ঝানাতি পঠমসমন্নাহারতো পট্ঠায যাৰ পঠমজ্ঝানং এত্থুপ্পন্নো ৰিতক্কো নেক্খম্মৰিতক্কোযেৰ. পঠমজ্ঝানন্তি চ ইদং ততো পরং ৰিতক্কাভাৰতো ৰুত্তং. ন ব্যাপজ্জতি চিত্তং এতেন, ব্যাপাদস্স ৰা পটিপক্খোতি অব্যাপাদো, মেত্তাপুব্বভাগো মেত্তাভাৰনারম্ভো. ন ৰিহিংসন্তি এতায, ৰিহিংসায ৰা পটিপক্খোতি অৰিহিংসা, করুণাপুব্বভাগো করুণাভাৰনারম্ভো.
মহাবোধিসত্তানং মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তকালতো পট্ঠায লদ্ধাৰসরা সম্মাসঙ্কপ্পা উপরূপরি সৰিসেসং পৰত্তন্তীতি আহ ‘‘ছব্বস্সানি…পে… পৰত্তিংসূ’’তি. ঞাণস্স অপরিপক্কত্তা পুব্বৰাসনাৰসেন সতিসম্মোসতো কদাচি মিচ্ছাৰিতক্কলেসোপি হোতিযেৰাতি তং দস্সেতুং ‘‘সতিসম্মোসেন…পে… তিট্ঠন্তী’’তি আহ. যথা নিচ্চপিহিতেপি গেহে কদাচি ৰাতপানে ৰিৰটমত্তে লদ্ধাৰসরো ৰাতো অন্তো পৰিসেয্য, এৰং গুত্তিন্দ্রিযেপি বোধিসত্তসন্তানে সতিসম্মোসৰসেন লদ্ধাৰসরো অকুসলৰিতক্কো উপ্পজ্জি, উপ্পন্নো চ কুসলৰারং পচ্ছিন্দিত্ৰা অট্ঠাসি, অথ মহাসত্তো তংমুহুত্তুপ্পন্নমেৰ পটিৰিনোদেত্ৰা তেসং আযতিং অনুপ্পাদায ‘‘ইমে মিচ্ছাৰিতক্কা, ইমে সম্মাৰিতক্কা’’তি যাথাৰতো তে পরিচ্ছিন্দিত্ৰা মিচ্ছাৰিতক্কানং অৰসরং অদেন্তো সম্মাৰিতক্কে পরিৰড্ঢেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘ময্হং ইমে’’তিআদি.
২০৭. পমাদো নাম সতিৰিপ্পৰাসোতি আহ ‘‘অপ্পমত্তস্সাতি সতিযা অৰিপ্পৰাসে ঠিতস্সা’’তি. আতাপৰীরিযৰন্তস্সাতি কিলেসানং নিগ্গণ্হনৰীরিযৰতো. পেসিতচিত্তস্সাতি ভৰৰিমোক্খায ৰিস্সট্ঠচিত্তস্স কাযে চ জীৰিতে চ নিরপেক্খস্স. ‘‘এৰং পটিপাকতিকো জাতো’’তি অত্তনো অত্তভাৰং নিস্সায পৰত্তং সোমনস্সাকারং গেহস্সিতসোমনস্সপক্খিকং অকাসি, পঞ্ঞামহন্ততায সুখুমদস্সিতা.
অপরিঞ্ঞাযং ঠিতস্সাতি ন পরিঞ্ঞাযং ঠিতস্স, অপরিগ্গহিতপরিঞ্ঞস্সাতি অত্থো. ৰিতক্কো…পে… এতানি তীণি নামানি লভতীতি তাদিসস্স উপ্পন্নো মিচ্ছাৰিতক্কো যথারহং অত্তব্যাবাধকো উভযব্যাবাধকো চ ন হোতীতি ন ৰত্তব্বো তং সভাৰানতিৰত্তনতোতি অধিপ্পাযো. অনুপ্পন্নানুপ্পাদউপ্পন্নপরিহানিনিমিত্ততায পঞ্ঞং নিরোধেতীতি পঞ্ঞানিরোধিকো. তেনাহ ‘‘অনুপ্পন্নাযা’’তিআদি. নত্থিভাৰং গচ্ছতীতি পটিসঙ্খানবলেন ৰিক্খম্ভনপ্পহানমাহ. নিরুজ্ঝতীতিআদীহিপি তদেৰ ৰদতি. ৰিগতন্তন্তিআদীহি পন সমূলং উদ্ধটং ৰিয তদা অপ্পৰত্তনকং অকাসিন্তি ৰদতি.
২০৮. চিত্তৰিপরিণামভাৰো চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং পকতিচিত্তৰিগমো. অনেকগ্গতাকারো ৰিক্খেপো. তত্থ ৰিতক্কেন চিত্তং ৰিহঞ্ঞমানং ৰিয হোতীতি আহ ‘‘তং গহেত্ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কং অকাসী’’তি. কারুঞ্ঞন্তি পরদুক্খনিমিত্তং চিত্তখেদং ৰদতি. তেনেৰাহ – ‘‘পরদুক্খে সতি সাধূনং মনং কম্পেতীতি করুণা’’তি (ম. নি. টী. ১.১; সং. নি. টী. ১.১.১). ন্তি করুণাযনৰসেন পৰত্তচিত্তপকম্পনং সন্ধায ‘‘উপ্পজ্জতি ৰিহিংসাৰিতক্কো’’তি আহ, ন সত্তেসু ৰিহিংসা পৰত্ততীতি অধিপ্পাযো.
তেন তেন চস্সাকারেনাতি যেন যেন আকারেন ভিক্খুনা অনুৰিতক্কিতং অনুৰিচারিতং, তেন তেন আকারেনস্স চেতসো নতি হোতি. তেনেৰাহ ‘‘কামৰিতক্কাদীসূ’’তিআদি. পহাসীতি কালৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পজহতী’’তি. পহানং পনস্স সিদ্ধমেৰ পটিপক্খস্স সিদ্ধত্তাতি দস্সেতুং ‘‘পহাসী’’তি ৰুত্তং যথা ‘‘অসামিভোগে গামিকাআদীযিংসূ’’তি. বহুলমকাসীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. এৰমেৰং নমতীতি কামৰিতক্কসম্পযোগাকারমেৰ হোতি, কামৰিতক্কসম্পযুত্তাকারেন ৰা পরিণমতি. কসনং কিট্ঠং, কসীতি অত্থো, তন্নিব্বত্তত্তা পন কারণূপচারেন সস্সং ‘‘কিট্ঠ’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সস্সসম্বাধে’’তি. চত্তারি ভযানীতি ৰধবন্ধজানিগরহানি. উপদ্দৰন্তি অনত্থুপ্পাদভাৰং. লামকন্তি নিহীনভাৰং. ধন্ধেসূতি অত্তনো খন্ধেসু. ওতারন্তি অনুপ্পৰেসং কিলেসানং. সংকিলেসতো ৰিসুজ্ঝনং ৰিসুদ্ধি, সা এৰ ৰোদানন্তি আহ ‘‘ৰোদানপক্খন্তি ইদং তস্সেৰ ৰেৰচন’’ন্তি.
২০৯. সব্বকুসলং নেক্খম্মং সব্বাকুসলপটিপক্খতায ততো নিস্সটত্তা. নিব্বানমেৰ নেক্খম্মং সব্বকিলেসতো সব্বসঙ্খততো চ নিস্সটত্তা. কিট্ঠসম্বাধং ৰিয রূপাদিআরম্মণং পমাদে সতি অনত্থুপ্পত্তিট্ঠানভাৰতো. কূটগাৰো ৰিয কূটচিত্তং দুদ্দমভাৰতো. পণ্ডিতগোপালকো ৰিয বোধিসত্তো উপাযকোসল্লযোগতো. চতুব্বিধভযং ৰিয মিচ্ছাৰিতক্কা সপ্পটিভযভাৰতো. পঞ্ঞায ৰুদ্ধি এতস্স অত্থীতি পঞ্ঞাৰুদ্ধিকো. ৰিহঞ্ঞতি চিত্তং এতেনাতি ৰিঘাতো, চেতোদুক্খং, তপ্পক্খিকো ৰিঘাতপক্খিকো, ন ৰিঘাতপক্খিকোতি অৰিঘাতপক্খিকো. নিব্বানসংৰত্তনিকো নিব্বানৰহো. উগ্ঘাতীযেয্যাতি উদ্ধতং সিযা ৰিক্খিত্তঞ্চ ভৰেয্যাতি অত্থো. সণ্ঠপেমীতি সম্মদেৰ পট্ঠপেমি. যথা পন ঠপিতং সণ্ঠপিতং নাম হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘সন্নিসীদাপেমী’’তিআদি ৰুত্তং. সন্নিসীদাপেমীতি সমাধিপটিপক্খে কিলেসে সন্নিসীদাপেন্তো চিত্তং গোচরজ্ঝত্তে সন্নিসীদাপেমি. অব্যগ্গভাৰাপাদকেন একগ্গং করোমি, যথা আরম্মণে সুট্ঠু অপ্পিতং হোতি, এৰং সম্মা সম্মদেৰ আদহামি সমাহিতং করোমি, যস্মা তথাসমাহিতং চিত্তং সুট্ঠু আরম্মণে আরোপিতং নাম হোতি, ন ততো পরিপততি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সুট্ঠু আরোপেমীতি অত্থো’’তি. মা উগ্ঘাতীযিত্তাতি মা হঞ্ঞিত্থ, মা ঊহতং অত্থাতি অত্থো.
২১০. সোযেৰ…পে… ৰুত্তোতি ইমিনা কিঞ্চাপি একংযেৰ কুসলৰিতক্কং মগ্গক্খণে ৰিয তিৰিধত্তসম্ভৰতো তিৰিধনামিকং কত্ৰা দস্সিতং ৰিয হোতি, ন খো পনেতং এৰং দট্ঠব্বং. পবন্ধপৰত্তঞ্হি উপাদায একত্তনযেন ‘‘সোযেৰ ব্যাপাদপচ্চনীকট্ঠেনা’’তিআদি ৰুত্তং. একজাতিযেসু হি কুসলচিত্তেসু উপ্পন্নো ৰিতক্কো সমানাকারতায সো এৰাতি ৰত্তব্বতং লভতি যথা ‘‘সা এৰ তিত্তিরী, তানি এৰ ওসধানী’’তি (সং. নি. টী. ২.২.১৯). ন হি তদা মহাপুরিসস্স অসুভমেত্তাকরুণাসন্নিস্সযা তে ৰিতক্কা এৰং ৰুত্তাতি.
সমাপত্তিং নিস্সাযাতি সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা, ততো ৰুট্ঠহিত্ৰাতি অত্থো. ৰিপস্সনাপি তরুণাতি যোজনা. কাযো কিলমতি সমথৰিপস্সনানং তরুণতায ভাৰনায পুব্বেনাপরং ৰিসেসস্স অলব্ভমানত্তা. তেনাহ ‘‘চিত্তং হঞ্ঞতি ৰিহঞ্ঞতী’’তি. ৰিপস্সনাযবহূপকারা সমাপত্তি, তথা হি ৰুত্তং – ‘‘সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ, সমাহিতো যথাভূতং জানাতি পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৫; ৪.৯৯; ৫.১০৭১).
যথা ৰিস্সমট্ঠানং যোধানং পরিস্সমং ৰিনোদেতি, তথা পরিস্সমৰিনোদনত্থং ফলকেহি কাতব্বং ৰিস্সমট্ঠানং ফলককোট্ঠকো, সমাপত্তিযা পন ৰিপস্সনা বহুকারতরা সমাধিপরিপন্থকানং, সব্বেসম্পি ৰা কিলেসানং ৰিমথনেন দুব্বলভাৰাপজ্জনতো. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনা থামজাতা সমাপত্তিম্পি রক্খতি,থামজাতং করোতী’’তি. ননু চেৰং ইতরীতরসন্নিস্সযদোসো আপজ্জতীতি? নযিদমেকন্তিকং, ইতরীতরসন্নিস্সযাপি কিচ্চসিদ্ধি লোকে লব্ভতীতি দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং.
গামন্তং আহটেসূতি গামসমীপং উপনীতেসু. এতাগাৰোতি সতি উপ্পাদনমত্তমেৰ কাতব্বং যথা গাৰো রক্খিতব্বা, তদভাৰতো. তদাতি সমথৰিপস্সনানং থামজাতকালে. অনুপস্সনানং লহুং লহুং উপ্পত্তিং সন্ধায ‘‘একপ্পহারেনেৰ আরুল়্হোৰ হোতী’’তি ৰুত্তং, কমেনেৰ পন অনুপস্সনাপটিপাটিং আরোহতি.
২১৫. এৰং ভগৰা অত্তনো অপ্পমাদপটিপদং, তায চ লদ্ধং অনঞ্ঞসাধারণং ৰিসেসং দস্সেন্তো হেতুসম্পত্তিযা সদ্ধিং ফলসম্পত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি সত্তূপকারসম্পত্তিং দস্সেতুং ‘‘সেয্যথাপী’’তিআদিমাহাতি এৰং এত্থ অনুসন্ধি ৰেদিতব্বা. অরঞ্ঞলক্খণযোগ্গমত্তেন অরঞ্ঞং. মহাৰনতায পৰনং. পৰদ্ধঞ্হি ৰনং পৰনং. চতূহি যোগেহীতি জিঘচ্ছাপিপাসাভযপটিপত্তিসঙ্খাতযোগেহি. খেমং অনুপদ্দৰতং. সুৰত্থিং অনুপদ্দৰং আৰহতীতি সোৰত্থিকো. পীতিং কুট্ঠিং গমেতি উপনেতীতি পীতিগমনীযো. পীতং পানতিত্থং গচ্ছতীতি পীতগমনীযো. সাখাদীহীতি কণ্টকসাখাকণ্টকলতাৰনেহি. অনাসযগামিতায উদকসন্নিরুদ্ধোপি অমগ্গো ৰুত্তো, ইতরানি অপীতিগমনীযতাযপি. আদি-সদ্দেন গহনং পরিগ্গণ্হাতি. ওকেমিগলুদ্দকস্স গোচরে চরতীতি ওকচরো, দীপকমিগো. অরঞ্ঞে মিগে দিস্ৰা তেহি সদ্ধিং পলাযেয্যাতি দীঘরজ্জুবন্ধনং.
ইধ ৰসন্তীতি মিগানং আসযং ৰদতি, ততো আসযতো ইমিনা মগ্গেন নিক্খমন্তি. এত্থ চরন্তীতি এতস্মিং ঠানে গোচরং গণ্হন্তি. এত্থপিৰন্তীতি এতস্মিং নিপানতিত্থে উদকং পিৰন্তি. ইমিনা মগ্গেন পৰিসন্তীতি ইমিনা মগ্গেন নিপানতিত্থং পৰিসন্তি. মগ্গং পিধাযাতি পকতিমগ্গং পিদহিত্ৰা. ন তাৰ কিঞ্চি করোতি অনৰসেসে ৰনমিগে ঘাতেতুকামো.
অৰিজ্জায অঞ্ঞাণা হুত্ৰাতি অৰিজ্জায নিৰুতত্তা ঞাণরহিতা হুত্ৰা, নন্দীরাগেন উপনীতা রূপারম্মণাদীনি আবন্ধিত্ৰা. পলোভনতো ওকচরং নন্দীরাগোতি. ব্যামোহনতো ওকচারিকং অৰিজ্জাতি কত্ৰা দস্সেতি. তেসন্তি ওকচরোকচারিকানং. সাখাভঙ্গেনাতি তাদিসেন লূখতরগন্ধেন সাখাভঙ্গেন. মনুস্সগন্ধং অপনেত্ৰা তস্স সাখাভঙ্গস্স গন্ধেন. সম্মত্তোতি সম্মজ্জিতো ব্যামুঞ্ছো.
বুদ্ধানং খেমমগ্গৰিচরণং কুম্মগ্গপিধানঞ্চ সব্বলোকসাধারণম্পি অত্থতো ৰেনেয্যপুগ্গলাপেক্খমেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞাদীনং ভব্বপুগ্গলান’’ন্তি আহ. ঊহতোতি সমূহতো নীহতোতি আহ ‘‘দ্ৰেধা ছেত্ৰা পাতিতো’’তি. নাসিতাতি অদস্সনং গমিতাতি আহ ‘‘সব্বেন সব্বং সমুগ্ঘাটিতা’’তি. হিতূপচারন্তি সত্তানং হিতচরিযং.
দ্ৰেধাৰিতক্কসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.