৪. চূল়দুক্খক্খন্ধসুত্তৰণ্ণনা

১৭৫. সক্কেসূতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং সতিপট্ঠানসুত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি তং একদেসেন দস্সেন্তো ‘‘সো হী’’তি আহ. তত্থ যেন রাজকুমারা সক্যা নাম জাতা, যতো তেসং নিৰাসট্ঠানতায জনপদো তথা ৰুচ্চতি, তং ৰত্তব্বন্তি আহ ‘‘সক্যানং পন উপ্পত্তি অম্বট্ঠসুত্তে আগতাৰা’’তি. কপিলৰত্থূতি ৰুত্তং পুরিমসঞ্ঞাৰসেন.

নানপ্পকারকন্তি ‘‘লোভধম্মা’’তি বহুৰচনস্স নিমিত্তং ৰদতি. লোভো হি তেন তেন অৰত্থাৰিসেসেন পৰত্তিআকারভেদেন ‘‘ছন্দো রাগোতণ্হা আসত্তি অপেক্খা’’তিআদিনা অনেকপ্পভেদো, লুব্ভনলক্খণেন পন ‘‘লোভো’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. তেনাহ ‘‘নানপ্পকারকং লোভংযেৰা’’তি. তথা ‘‘দোসো পটিঘো কোধো উপনাহো ৰিরোধো’’তিআদিনা, ‘‘মুয্হনং অসমপেক্খনং অপচ্চৰেক্খণা দুম্মেজ্ঝং বাল্য’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ৩৯০) চ দোসমোহানং নানপ্পকারতং সন্ধাযাহ ‘‘ইতরেসুপি দ্ৰীসু এসেৰ নযো’’তি. পরিযাদিযিত্ৰাতি পরিতো সব্বসো আদায. গহেত্ৰাতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘গহণে আগত’’ন্তি. পরিযাদিযতীতি পরিক্খীণোতি. দী-সদ্দঞ্হি সদ্দৰিদূ খযত্থং ৰদন্তি.

একদাতি আমেডিতলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘একেকস্মিং কালে’’তি. লোভদোসমোহাতি পঠমমগ্গেন পহীনাৰসেসা লোভদোসমোহা. নিরৰসেসা পহীযন্তি, অঞ্ঞথা দুতিযমগ্গেন কিং কতং সিযাতি অধিপ্পাযো. সমুদাচারপ্পত্তং পন দিস্ৰা ‘‘অপ্পহীনং মে অত্থী’’তিপি জানাতি. এৰং কথং নিরৰসেসপ্পহানসঞ্ঞাতি আহ ‘‘অপ্পহীনকং…পে… সঞ্ঞী হোতী’’তি. এৰং পঠমমগ্গেনেৰ সমুচ্ছিন্নসংসযস্স ‘‘কো সু নাম মে ধম্মো অজ্ঝত্তং অপ্পহীনোতি এৰং সন্ধেহো কথং উপ্পজ্জতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘পণ্ণত্তিযা অকোৰিদত্তা’’তি কারণমাহ. ৰিনযকুক্কুচ্চং ৰিয হি পণ্ণত্তিযং অকুসলতায অরিযানম্পি কত্থচি ৰিমতিমত্তং উপ্পজ্জতি যথা তং সব্বসো অপ্পহীনসম্মোহানন্তি. অত্তনো অৰিসযে অনভিজাননং পণ্ণত্তিকোসল্লেন কিমেত্থ পযোজনং, পচ্চৰেক্খণামত্তেন অযমত্থো সিজ্ঝতীতি দস্সেন্তো ‘‘কিং তস্স পচ্চৰেক্খণা নত্থী’’তি আহ. ইতরো ‘‘নত্থী’’তি ন সক্কা ৰত্তুন্তি কত্ৰা ‘‘অত্থী’’তি ৰত্ৰা তত্থ লব্ভমানৰিভাগং দস্সেন্তো ‘‘সা পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সাতি পচ্চৰেক্খণা. সব্বেসন্তি সব্বেসং অরিযানং. যথা পরিপুণ্ণা ন হোতি, ন এৰং সব্বসো ন হোতীতি আহ ‘‘ইমাসু পনা’’তিআদি.

১৭৬. অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘তৰ সন্তানে’’তি. অপ্পহীনোতি অনৰসেসতো অপ্পহীনো. দুৰিধেতি ৰত্থুকামকিলেসকামে. কিলেসকামোপি হি যদগ্গেন অস্সাদীযতি, তদগ্গেন পরিভুঞ্জীযতি.

১৭৭. অস্সাদীযতীতি অস্সাদো, সুখং. অপ্পো অপ্পমত্তকো অস্সাদো এতেসূতি অপ্পস্সাদা. তেনাহ ‘‘পরিত্তসুখা’’তি. পরিযেসনদুক্খাদিহেতুকং দিট্ঠধম্মিকং তত্থ দুচ্চরিতচরণেন সম্পরাযিকঞ্চ দুক্খমেত্থ কামেসু বহুকন্তি বহুদুক্খা. বহুপাযাসাতি বহুপরিক্কিলেসা. তে পন পরিক্কিলেসা ৰক্খমাননযেন বহূযেৰেত্থ দিট্ঠধম্মিকাপীতি আহ ‘‘দিট্ঠধম্মিক…পে… বহূ’’তি. তে চ পরিক্কিলেসা যস্মা তংসমঙ্গিনো হিতপটিপত্তিযা অন্তরাযকরা ইধ চেৰ পরলোকে চ আদীনৰকারণঞ্চ পৰত্তন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘দিট্ঠধম্মিক…পে… বহূ’’তি. এৰং চেপীতি এৰং ‘‘অপ্পস্সাদা কামা’’তিআদিনা আকারেন. নযেনাতি ধম্মেন. কারণেনাতি যুত্তিযা. সুট্ঠু দিট্ঠং হোতীতি সম্বন্ধো. ৰিপস্সনাপঞ্ঞাযাতি অরিযমগ্গপঞ্ঞায. সা চত্তারিপি সচ্চানি ৰিসেসতো পস্সতীতি ৰিপস্সনাতি অধিপ্পেতা. তেনাহ ‘‘হেট্ঠামগ্গদ্ৰযঞাণেনাতি অত্থো’’তি. পীতিসুখন্তি পীতিসুখৰন্তং ঝানদ্ৰযং. দ্ৰে মগ্গেতি হেট্ঠামগ্গে. আৰট্টনসীলো আভুজনসীলো ন হোতীতি অনাৰট্টী নেৰ হোতি সব্বসো অপ্পহীনকামরাগছন্দো. তেনাহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. ওরোধনাটকা পজহনপঞ্ঞাতি আদীনৰানুপস্সনাঞাণমাহ.

১৭৯. অস্সাদোপি কথিতো, ‘‘অপ্পস্সাদা’’তি হি ইমিনা যাৰতকো কামেসু অস্সাদো, তং সব্বং অনৰসেসতো পরিগ্গহেত্ৰা চস্স পরিত্তভাৰো দস্সিতোতি আদীনৰোপি কথিতো সঙ্খেপেনেৰ সেসস্সআদীনৰস্স দস্সিতত্তা. তং কথেতুন্তি তং নিস্সরণং ‘‘একন্তসুখপটিসংৰেদী’’তি ইমিনা কথেতুং. ইমেহি অন্তেহীতি ‘‘পঞ্চিমে, মহানাম, কামগুণা’’তিআদিনা কামগুণদস্সনমুখেন কামসুখল্লিকানুযোগং ‘‘উব্ভট্ঠকা হোন্তি আসনপটিক্খিত্তা’’তিআদিনা অত্তকিলমথানুযোগঞ্চ দস্সেত্ৰা ইমেহি দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তং মম সাসনন্তি, ফলসমাপত্তিপরিযোসানত্তা সাসনসম্পত্তিযা ‘‘উপরিফলসমাপত্তিসীসেন সকলসাসনং দস্সেতু’’ন্তি আহ. গিজ্ঝসদিসো কূটোতি মজ্ঝেপদলোপীসমাসো যথা ‘‘সাকপত্থিৰো’’তি (পাণিনি. ২.১.৬০). দুতিযে পনেত্থ গিজ্ঝৰন্ততায গিজ্ঝা কূটে এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো. উদ্ধংযেৰ তিট্ঠনকা নিসজ্জায ৰুট্ঠিতকালতো পট্ঠায একট্ঠানেনেৰ তিট্ঠনকা. তেনাহ ‘‘অনিসিন্না’’তি. নিগণ্ঠস্সাতি নাটপুত্তস্স. নত্থি এতস্স পরিসেসন্তি অপরিসেসং. এৰং সঙ্খাভৰচনমত্তমস্সাতি আহ ‘‘অপরিসেসসঙ্খাত’’ন্তি. নিচ্চট্ঠেন সতত-সদ্দেন অভিণ্হপ্পৰত্তি জোতিতা সিযাতি ‘‘সমিত’’ন্তি ৰুত্তং. তেন নিরন্তরপ্পৰত্তিং দস্সেতীতি এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

১৮০. যং করোতি, তং জানাতীতি দুক্খস্স নিজ্জরণখেপনং নাম ৰিঞ্ঞূনং কিচ্চং, ৰিঞ্ঞুনা চ পুরিসেন কতাকতং জানিতব্বং, তস্মা তুম্হেহি পুরাণানং কম্মানং ব্যন্তিভাৰং করোন্তেহি পঠমং তাৰ এত্তকানি পুরাণানি কম্মানীতি জানিতব্বানি, ততো ‘‘এত্তকং কালং কতেন তপসা এত্তকানি তানি ব্যন্তিকতানি, ইদানি এত্তকানি কাতব্বানী’’তিআদিনা অযং ৰিধি পুরিসেন ৰিয অত্তনা কাতব্বকিচ্চং পরিচ্ছিন্দিতব্বন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘তুম্হেহিপি তথা ঞাতব্বং সিযা’’তি. সুদ্ধন্তন্তি সুদ্ধকোট্ঠাসং, আযতিং অনৰস্সৰসিদ্ধং কম্মক্খযং, ততো ৰা দুক্খক্খযন্তি অত্থো. সুদ্ধন্তং পত্তো অত্থীতি পুচ্ছতীতি ইমিনা অকুসলানং পহানং, কুসলানং ভাৰনা চ সব্বেন সব্বং নিগণ্ঠসমযে নত্থি সব্বসো ৰিসুদ্ধিভাৰনায অভাৰতো, তস্মা কুতো দুক্খক্খযস্স সম্ভৰোতি দস্সেতি.

এৰং অজাননভাৰে সতীতি ‘‘অহুৰম্হেৰ ময’’ন্তিআদিনা ৰুত্তপ্পকারস্স অজাননে সতি, তস্মিং তুম্হেহি অঞ্ঞাযমানেতি অত্থো. লুদ্দাতি ঘোরা. তে পন যস্মা কাযৰাচাহি নিহীনমেৰ করোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘লুদ্দাচারা’’তি. লোহিতপাণিত্ৰেৰ ৰুচ্চতি তজ্জাকিরিযাচরণতো. মাগৰিককেৰট্টচোরঘাতকাদযো মাগৰিকাদযো. কক্খল়কম্মাতি ফরুসকম্মা. তে নিগণ্ঠেসু পব্বজন্তীতি পুব্বে মহাদুক্খসংৰত্তনিযকম্মস্স কতত্তা হি তুম্হে এতরহি ঈদিসং মহাদুক্খং পচ্চনুভৰথাতি দস্সেতি.

ৰাদেতি দিট্ঠিযং, সমযেতি অত্থো. সুখেন সুখন্তি এত্থ সুখেনাতি পটিপত্তিসুখেন, সুখায পটিপত্তিযাতি অত্থো. সুখন্তি ৰিমোক্খসুখং, ইধ লোকে সুখং অধিগচ্ছন্তা কসিৰণিজ্জাদিদুক্খপটিপত্তিযাৰ অধিগচ্ছন্তি, এৰং মোক্খসুখম্পীতি অধিপ্পাযো. সরীরাৰযৰসম্পত্তিযাপি বিম্বিনো সারোতি বিম্বিসারো. তে নিগণ্ঠা…পে… সন্ধায ৰদন্তি, ন পন ভগৰতো অচ্চন্তসন্তপণীতং নিব্বানসুখপটিৰেদনং জানন্তি. সহসাতি রৰা. অপ্পটিসঙ্খাতি ন পটিসঙ্খায অৰিচারেত্ৰা. তেনাহ ‘‘সাহসং কত্ৰা’’তিআদি.

অঞ্ঞাহি ৰেদনাহি অৰোমিস্সং একন্তং সুখং একন্তসুখং, তস্স পটিসংৰেদী. তেনাহ ‘‘নিরন্তরসুখপটিসংৰেদী’’তি. কথাপতিট্ঠাপনত্থন্তি ‘‘একন্তসুখপটিসংৰেদী’’তি এৰং আরদ্ধকথায পতিট্ঠাপনত্থং. রাজৰারেতি রাজানং উদ্দিস্স আগতদেসনাৰারে. সুখং পুচ্ছিতুং হোতীতি ‘‘যদি সত্ত রত্তিন্দিৰানি নপ্পহোতি, কিং ছ রত্তিন্দিৰানি পহোতী’’তিআদিনা পুচ্ছনসুখং হোতি. ‘‘অহং খো’’তিআদিনা পৰত্তো সুদ্ধৰারো সুদ্ধনিস্সন্দস্স ফলসমাপত্তিসুখস্স ৰসেন আগতত্তা. অনচ্ছরিযং হোতি, সত্ত রত্তিন্দিৰানি পহোন্তস্স একস্মিং রত্তিন্দিৰে কিং ৰত্তব্বন্তি. উত্তানত্থমেৰ ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা.

চূল়দুক্খক্খন্ধসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.