৩. ধম্মদাযাদসুত্তৰণ্ণনা

২৯. তস্মা তং দস্সেত্ৰাতি যস্মা সুত্তন্তৰণ্ণনা সুত্তনিক্খেপং দস্সেত্ৰা ৰুচ্চমানা পাকটা হোতি, যস্মা চস্স ধম্মদাযাদসুত্তস্স অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো, তস্মা তং নিক্খেপং দস্সেত্ৰা, কথেত্ৰাতি অত্থো. লাভসক্কারেতি (সং. নি. টী. ২.২.৬৩) লাভসক্কারসঙ্খাতায অট্ঠুপ্পত্তিযাতি কেচি, লাভসক্কারে ৰা অট্ঠুপ্পত্তিযাতি অপরে. যা হি লাভসক্কারনিমিত্তং তদা ভিক্খূসু পচ্চযবাহুল্লিকতা জাতা, তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা ভগৰা ইমং দেসেসীতি. যমকমহামেঘোতি হেট্ঠাওলম্বনউপরিউগ্গমনৰসেন সতপটলো সহস্সপটলো যুগল়মহামেঘো. তিট্ঠন্তি চেৰ ভগৰতি কত্থচি নিবদ্ধৰাসং ৰসন্তে, চারিকং পন গচ্ছন্তে অনুবন্ধন্তি চ. ভিক্খূনম্পি যেভুয্যেন কপ্পসতসহস্সং ততো ভিয্যোপি পূরিতদানপারমিসঞ্চযত্তা তদা মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জীতি ৰুত্তং ‘‘এৰং ভিক্খুসঙ্ঘস্সপী’’তি.

সক্কতোতি সক্কারপ্পতো. গরুকতোতি গরুকারপ্পত্তো. মানিতোতি বহুমতো মনসা পিযাযিতো চ. পূজিতোতি মালাদিপূজায চেৰ চতুপচ্চযাভিপূজায চ পূজিতো. অপচিতোতি অপচাযনপ্পত্তো. যস্স হি চত্তারো পচ্চযে সক্কত্ৰাপি অভিসঙ্খতে পণীতপণীতে উপনেন্তি, সো সক্কতো. যস্মিং গরুভাৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা তে দেন্তি, সো গরুকতো. যং মনসা পিযাযন্তি বহুমঞ্ঞন্তি চ, সো বহুমতো. যস্স সব্বমেতং পূজাৰসেন করোন্তি, সো পূজিতো. যস্স অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঞ্জলিকম্মাদিৰসেন পরমনিপচ্চকারং করোন্তি, সো অপচিতো. ভগৰতি ভিক্খুসঙ্ঘে চ লোকো এৰং পটিপন্নো. তেন ৰুত্তং ‘‘তেন খো পন…পে… পরিক্খারান’’ন্তি. লাভগ্গযসগ্গপত্তন্তি লাভস্স চ যসস্স চ অগ্গং উক্কংসং পত্তং.

পচ্চযা চীৰরাদযো গরুকাতব্বা এতেসন্তি পচ্চযগরুকা, আমিসচক্খুকাতি অত্থো. পচ্চযেসু গিদ্ধা গধিতা পচ্চযানং বহুলভাৰায পটিপন্নাতি পচ্চযবাহুলিকা. ভগৰতোপি পাকটা অহোসি পকতিচারিত্তৰসেনাতি অধিপ্পাযো অঞ্ঞথা অপাকটস্সেৰ অভাৰতো. ধম্মসভাৰচিন্তাৰসেন পৰত্তং সহোত্তপ্পঞাণং ধম্মসংৰেগো, ইধ পন সো ভিক্খূনং লাভগরুতাধম্মৰসেন ৰেদিতব্বো. সমণধম্মৰুত্তীতি সমণধম্মকরণং. সাতি ধম্মদাযাদদেসনা. পটিবিম্বদস্সনৰসেন সব্বকাযস্স দস্সনযোগ্গো আদাসোতি সব্বকাযিকআদাসো.

পিতু-দাযং, তেন দাতব্বং, ততো লদ্ধব্বং অরহভাৰেন আদিযন্তীতি দাযাদা, পুত্তা. তঞ্চ লোকে আমিসমেৰ, সাসনে পন ধম্মোপীতি তত্থ যং সাৰজ্জং অনিয্যানিকঞ্চ, তং পটিক্খিপিত্ৰা, যং নিয্যানিকং অনৰজ্জঞ্চ, তত্থ ভিক্খূ নিযোজেন্তো ভগৰা অৰোচ ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৰে, ভৰথ, মা আমিসদাযাদা’’তি. ধম্মস্স মে দাযাদাতি মম ধম্মস্স ওগাহিনো, ধম্মভাগভাগিনোতি অত্থো. তথা হি ৰক্খতি ‘‘ধম্মকোট্ঠাসস্সেৰ সামিনো’’তি (ম. নি. অট্ঠ.১.২৯). নিব্বত্তিতধম্মোতি অসংকিলেসিকানুত্তরাদিভাৰেন ধম্মসামঞ্ঞতো নিদ্ধারিতধম্মো. পরিযাযেতি সভাৰতো পরিৰত্তেত্ৰা ঞাপেতি এতেনাতি পরিযাযো, লেসো, লেসকারণং ৰা. তদভাৰতো নিপ্পরিযাযধম্মো মগ্গপ্পত্তিযা অপাযপতনাদিতো অচ্চন্তমেৰ ৰারণতো. ইতরো ৰুত্তৰিপরিযাযতো পরিযাযধম্মো অচ্চন্তং অপাযদুক্খৰট্টদুক্খপাতনতো পরম্পরায ৰারণতো. যথা হি লোকিযং কুসলং দানসীলাদি ৰিৰট্টং উদ্দিস্স নিব্বত্তিতং, অযং তং অসম্পাদেন্তম্পি তং সম্পাপকস্স ধম্মস্স নিব্বত্তকারণভাৰপরিযাযেন পরিযাযধম্মো নাম হোতি, এৰং তং ৰট্টং উদ্দিস্স নিব্বত্তিতং, যং তণ্হাদীহি সৰিসেসং আমসিতব্বতো আমিসন্তি লোকে পাকটং অচ্ছাদনভোজনাদি, তস্স, তংসদিসস্স চ ফলৰিসেসস্স নিমিত্তভাৰপরিযাযেন পরিযাযামিসন্তি ৰুচ্চতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যং পনিদং…পে… ইদং পরিযাযামিসং নামা’’তি.

‘‘সকলমেৰ হিদং, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযস্স যদিদং কল্যাণমিত্ততা’’তি (সং. নি. ৫.২, ৩) আদিৰচনতো সাৰকেহি অধিগতোপি লোকুত্তরধম্মো সত্থুযেৰাতি ৰত্তব্বতং অরহতীতি ৰুত্তং ‘‘নিপ্পরিযাযধম্মোপি ভগৰতোযেৰ সন্তকো’’তি. সাৰকানঞ্হি ধম্মদিট্ঠিপচ্চযস্সপি যোনিসোমনসিকারস্স ৰিসেসপচ্চযো পরতোঘোসো চ তথাগতাধীনোতি তেহি পটিৰিদ্ধোপি ধম্মো ধম্মস্সামিনোযেৰাতি ৰত্তুং যুত্তং. তেনাহ ‘‘ভগৰতা হী’’তিআদি. তত্থ অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্সাতি কস্সপস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানতো পভুতি যাৰ ইমস্মা বুদ্ধুপ্পাদা অসম্বোধৰসেন ন উপ্পন্নস্স অরিযমগ্গস্স. উপ্পাদেতাতি নিব্বত্তেতা. তং পনেতং মগ্গস্স ভগৰতো নিব্বত্তনং, ন পচ্চেকবুদ্ধানং ৰিয সসন্তানেযেৰ, অথ খো পরসন্তানেপীতি দস্সেতুং ‘‘অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা,অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা’’তি ৰুত্তং. তযিদং মগ্গস্স উপ্পাদনং সঞ্জাননঞ্চ অত্থতো জাননঞ্ঞেৰ অসম্মোহপটিৰেধভাৰতোতি ৰুত্তং ‘‘মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৰিদূ’’তি. অক্খানং পনস্স সুকুসলভাৰেনাতি ৰুত্তং ‘‘মগ্গকোৰিদো’’তি. সত্থারা যথাগতং মগ্গং অনুগচ্ছন্তীতি মগ্গানুগা ভগৰতো এৰ তং মগ্গং সুট্ঠু অধিগমনতো. পচ্ছা পরতো সম্মা অনু অনু আগতা পটিপন্নাতি পচ্ছা সমন্নাগতা.

জানং জানাতীতি জানিতব্বমেৰ অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদং জানাতি একন্তহিতপটিপত্তিতো. পস্সং পস্সতীতি তথা পস্সিতব্বমেৰ পস্সতি. অথ ৰা জানং জানাতীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানিতব্বং জানাতিযেৰ. ন হি পদেসঞাণেন জানিতব্বং সব্বং একন্ততো জানাতি. পস্সং পস্সতীতি দিব্বচক্খু পঞ্ঞাচক্খু ধম্মচক্খু বুদ্ধচক্খু সমন্তচক্খুসঙ্খাতেহি পঞ্চহি চক্খূহি পস্সিতব্বং পস্সতিযেৰ. অথ ৰা জানং জানাতীতি যথা অঞ্ঞে সৰিপল্লাসা কামরূপপরিঞ্ঞাৰাদিনো জানন্তাপি ৰিপল্লাসৰসেন জানন্তি, ন এৰং ভগৰা. ভগৰা পন পহীনৰিপল্লাসত্তা জানন্তো জানাতিযেৰ, দিট্ঠিদস্সনস্স চ অভাৰা পস্সন্তো পস্সতিযেৰাতি অত্থো. চক্খুভূতোতি পঞ্ঞাচক্খুমযত্তা তস্স চ পত্তত্তা সত্তেসু চ তদুপ্পাদনতো দস্সনপরিণাযকট্ঠেন লোকস্স চক্খু ৰিয ভূতো. ঞাণভূতোতি এতস্স চ এৰমেৰ অত্থো দট্ঠব্বো. ধম্মা বোধিপক্খিযা, ব্রহ্মা মগ্গো, তেহি উপ্পন্নত্তা, তেসংৰা পত্তত্তা অধিগতত্তা, লোকস্স চ তদুপ্পাদনতো ‘‘ধম্মভূতো,ব্রহ্মভূতো’’তি চ ৰেদিতব্বো. ৰত্তাতি চতুসচ্চধম্মং ৰদতীতি ৰত্তা. চিরং সচ্চপ্পটিৰেধং পৰত্তেন্তো ৰদতীতি পৰত্তা. অত্থস্স নিন্নেতাতি ধম্মতাসঙ্খাতং পরমত্থং নিব্বানঞ্চ নিদ্ধারেত্ৰা দস্সেতা, পাপযিতা ৰা. অমতস্স দাতাতি অমতং সচ্ছিকিরিযং সত্তেসু উপ্পাদেন্তো অমতং দদাতীতি অমতস্স দাতা. বোধিপক্খিযধম্মানং তদাযত্তভাৰতো ধম্মস্সামী.

‘‘যা চ নিব্বানসম্পত্তি, সব্বমেতেন লব্ভতি;

সুখো ৰিপাকো পুঞ্ঞানং, অধিপ্পাযো সমিজ্ঝতি. (পেটকো. ২৩);

নিব্বানপটিসংযুত্তো, সব্বসম্পত্তিদাযকো’’তি –

এৰমাদিং ভগৰতো ৰচনং সুত্ৰা এৰ ভিক্খূ দানাদিপুঞ্ঞানং ৰিৰট্টসন্নিস্সযতং জানন্তি, ন অঞ্ঞথাতি ৰুত্তং ‘‘পরিযাযধম্মোপি…পে… পটিলভতী’’তি. ‘‘এদিসং পরিভুঞ্চিতব্ব’’ন্তি কপ্পিযস্স চ চীৰরাদিপচ্চযস্স ভগৰতো ৰচনেন ৰিনা পটিগ্গহোপি ভিক্খূনং ন সম্ভৰতি, কুতো পরিভোগোতি আহ ‘‘নিপ্পরিযাযামিসম্পী’’তিআদি.

পরিযাযামিসস্স ভগৰতো সন্তকভাৰো পরিযাযধম্মস্স তব্ভাৰেনেৰ দীপিতো. তদেৰ সামিভাৰং দস্সেন্তোতি সম্বন্ধো. তস্মাতি অত্তাধীনপটিলাভপটিগ্গহতায অত্তনো সন্তকত্তা চ. তত্থাতি তস্মিং ধম্মামিসে.

পচ্চযা চীৰরাদযো পরমা পাপুণিতব্বভাৰেন উত্তমমরিযাদা এতস্স ন উত্তরিমনুস্সধম্মা অপ্পিচ্ছতাদযো চাতি পচ্চযপরমো, লাভগরূতি অত্থো. তণ্হুপ্পাদেসূতি ‘‘চীৰরহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, পিণ্ডপাতসেনাসনইতিভৰাভৰহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতী’’তি (দী. নি. ৩.৩১১; অ. নি. ৪.৯; ইতিৰু. ১০৫) এৰং ৰুত্তেসু চতূসু তণ্হুপ্পত্তিকোট্ঠাসেসু. অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিসল্লেখপৰিৰেকাদযো অপ্পিচ্ছতাদযো.

তত্থাতি তস্মিং ওৰাদে, তেসু ৰা ধম্মপটিগ্গাহকেসু ভিক্খূসু. ভৰিস্সতি ৰা যেসং তত্থাতি যোজনা. ইমস্মিং পক্খে তত্থাতি তস্মিং ওৰাদে ইচ্চেৰ অত্থো দট্ঠব্বো. অধিপ্পাযো আমিসদাযাদতায উপ্পজ্জনকঅনত্থানুপ্পাদস্স ধম্মদাযাদতায উপ্পজ্জনকঅট্ঠুপ্পত্তিযা চ আকঙ্খা. তেনাহ ‘‘পস্সতী’’তিআদি. তত্থ আমিসে উপক্খলিতানন্তি আমিসহেতু ৰিপ্পটিপন্নানং. অতীতকালেতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে. কপিলস্স ভিক্খুনো ৰত্থু কপিলসুত্তেন, ‘‘সঙ্ঘাটিপিআদিত্তা হোতী’’তিআদিনা লক্খণসুত্তেন (সং. নি. ২.২১৮) চ ৰিভাৰেতব্বং. আমিসগরুকো অপ্পগ্ঘভাৰেন কূটকহাপণো ৰিয নিত্তেজো সমণতেজেন অনুজ্জলতো নিব্বুতঙ্গারো ৰিয নিপ্পভো চ হোতীতি যোজনা. ততোতি পচ্চযগরুকভাৰতো. ৰিৰত্তিতচিত্তোতি ৰিনিৰত্তিতমানসো, সল্লেখৰুত্তীতি অত্থো.

ধম্মদাযাদাতি এত্তাৰতা অন্তোগধাৰধারণং ৰচনন্তি তেন অৰধারণেন নিৰত্তিতমত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘মা আমিসদাযাদা’’তি পটিক্খেপো দস্সিতো. তথেৰ চ ৰিভাৰেতুং অধিপ্পাযানিসংসৰিভাৰনেসুপি দস্সিতো, তথা আদীনৰৰিভাৰনেন ধম্মদাযাদতাপটিক্খেপো. অপদিসিতব্বাতি হেট্ঠা কত্ৰা ৰত্তব্বাতি. আদিযাতি এত্থ যস্মা আ-কারো মরিযাদত্থো, তস্মা ধম্মদাযাদতাৰিধুরেন আমিসদাযাদভাৰেন হেতুভূতেন, করণভূতেন ৰা আদিযং ৰিৰেচনং ৰিঞ্ঞূহি ৰিসুং করণং ৰৰত্থানস্স হোতীতি আহ ‘‘ৰিসুং কাতব্বা’’তি. তেনাহ ‘‘ৰিঞ্ঞূহি গারয্হা ভৰেয্যাথাতি ৰুত্তং হোতী’’তি.

‘‘অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা…পে… নো আমিসদাযাদা’’তি ভিক্খূসু অত্তনো করুণাযনাকিত্তনং তেসং মুদুকরণং, ‘‘অহম্পি তেনা’’তিআদি পন ততোপি সৰিসেসং মুদুকরণন্তি আহ ‘‘অতীৰ মুদুকরণত্থ’’ন্তি.

নাল়কপটিপদাদযো নাল়কসুত্তাদীসু (সু. নি. ৬৮৪-৭২৮) আগতপটিপত্তিযো. তা পন যস্মা নাল়কত্থেরাদীহি পটিপন্না পরমসল্লেখৰুত্তিভূতা অতিউক্কট্ঠপটিপত্তিযো, তস্মা ইধ ধম্মদাযাদপটিপদায উদাহরণভাৰেন উদ্ধটা. সক্খিভূতাতি তায পটিপত্তিযা ৰুচ্চমানায ‘‘কিং মে ৰিনা পটিপজ্জনকো অত্থী’’তি অসদ্দহন্তানং পচ্চক্খকরণেন সক্খিভূতা. ইমস্মিন্তি ‘‘তুম্হে চ মে ভিক্খৰে ধম্মদাযাদা’’তিআদিকে ৰাক্যে. সেসন্তি ‘‘তুম্হে চ মে’’তিআদিকং সুক্কপক্খে আগতং পাল়িপদং. ৰুত্তনযপচ্চনীকেনাতি ‘‘তেন ধম্মদাযাদভাৰেন নো আমিসদাযাদভাৰেনা’’তি এৰং কণ্হপক্খে ৰুত্তনযস্স পটিপক্খেন.

৩০. থোমনং সুত্ৰাতি পটিপজ্জনকস্স পুগ্গলস্স পসংসনং সুত্ৰা যথা তং সপরিসস্স আযস্মতো উপসেনস্স পটিপত্তিযা সীলথোমনং সুত্ৰা. নিপাতপদন্তি ইমিনা ইধ-সদ্দস্স অনত্থকতমাহ. পৰারিতোতি পটিক্খেপিতো. যো হি ভুঞ্জন্তো ভোজনেন তিত্তো পরিৰেসকেন উপনীতভোজনং পটিক্খিপতি, সো তেন পৰারিতেন পটিক্খেপিতো নাম হোতি. তেনাহ ‘‘পৰারিতোতি…পে… ৰুত্তং হোতী’’তি. পকারেহি দিট্ঠাদীহি ৰারেতি সঙ্ঘাদিকে যাচাপেতি ভত্তে করোতি এতাযাতি পৰারণা, আপত্তিৰিসোধনায অত্তৰোস্সগ্গো ওকাসদানং. সা পন যস্মা যেভুয্যেন ৰস্সংৰুত্থেহি কাতব্বা ৰুত্তা, তস্মা ‘‘ৰস্সংৰুত্থপৰারণা’’তি ৰুত্তং. পৰারেতি পচ্চযে ইচ্ছাপেতি এতাযাতি পৰারণা, চীৰরাদীহি উপনিমন্তনা. পকারযুত্তা ৰারণাতি পৰারণা, ৰিপ্পকতভোজনতাদিচতুরঙ্গসহিতো ভোজনপটিক্খেপো. সা পন যস্মা অনতিরিত্তভোজননিমিত্তায আপত্তিযা কারণং হোতি, তস্মা ‘‘অনতিরিত্তপৰারণা’’তি ৰুত্তা. যাৰদত্থভোজনস্স পৰারণা যাৰদত্থপৰারণা, পরিযোসিতভোজনস্স উপনীতাহারপটিক্খেপোতি অত্থো.

‘‘ভুত্তাৰী’’তি ৰচনতো ভোজনপারিপূরিতা ইধাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘পরিপুণ্ণোতি ভোজনেন পরিপুণ্ণো’’তি. পরিযোসিতোতি এত্থাপি এসেৰ নযো ‘‘ভোজনেন ভোজনকিরিযায পরিযোসিতো’’তি. অট্ঠকথাযং পন অধিপ্পেতত্থং পাকটং কত্ৰা দস্সেতুং ভোজন-সদ্দস্স লোপো ৰুত্তো. ধাতোতি তিত্তো. সাধকানীতি ঞাপকানি. পরিযোসিতভোজনং সুহিতযাৰদত্থতাগহণেহি ভুত্তাৰিতাদযো, ভুত্তাৰিতাদিগ্গহণেহি ৰা ইতরে বোধিতা হোন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং নেসং ঞাপকঞাপেতব্বতং দস্সেতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৰুত্তং. এৰং ছহিপি পদেহি উদরাৰদেহকং ভোজনং দস্সিতং, তঞ্চ খো পরিকপ্পনাৰসেন. ন হি ভগৰা এৰং ভুঞ্জতি. তেনাহ ‘‘সব্বঞ্চেতং পরিকপ্পেত্ৰা ৰুত্ত’’ন্তি.

‘‘সিযা এৰ, নাপি সিযা’’তি চ ইদং অত্থদ্ৰযম্পি ইধ সম্ভৰতীতি ৰুত্তং ‘‘ইধ উভযম্পি ৰট্টতী’’তি. অথাতি অনন্তরং, মম ভোজনসমনন্তরমেৰাতি অত্থো. তং পন যস্মা যথাৰুত্তকালপচ্চামসনং হোতি, তস্মা ‘‘তম্হি কালে’’তি ৰুত্তং. অপ্পরুল়্হহরিতেতি রুহমানতিণাদিহরিতরহিতে. অভাৰত্থো চ অযং অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৫২, ৩৩৬; সং. নি. ২.১৪৮) ৰিয.

কথিতেপীতি পি-সদ্দো অৰুত্তসমুচ্চযত্থো. তেন ৰাপসমীকরণাদিং সঙ্গণ্হাতি. তথা হেস ৰুত্ত-সদ্দো ‘‘নো চ খো পটিৰুত্ত’’ন্তিআদীসু (পারা. ২৮৯) ৰাপসমীকরণে দিস্সতি, ‘‘পন্নলোমো পরদত্তৰুত্তো’’তিআদীসু (চূল়ৰ. ৩৩২) জীৰিতৰুত্তিযং, ‘‘পণ্ডুপলাসো বন্ধনা পৰুত্তো’’তিআদীসু (পারা. ৯২; পাচি. ৬৬৬; মহাৰ. ১২৯; ম. নি. ৩.৫৯) অপগমে, ‘‘গীতং পৰুত্তং সমিহিত’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.২৮৫) পাৰচনভাৰেন পৰত্তিতে, লোকে পন ‘‘ৰুত্তং পরাযণ’’ন্তিআদীসু (মহাভাস ৭.২.২৬) অজ্ঝেনে দিস্সতীতি.

ন এত্থ পিণ্ডপাতভোজনেন ধম্মদাযাদতা নিৰারিতা, পিণ্ডপাতভোজনং পন অনাদরিত্ৰা ধম্মানুধম্মপটিপত্তীতি এত্থ কারণং দস্সেন্তো আহ ‘‘পিণ্ডপাতং…পে… ৰীতিনামেয্যা’’তি. তত্থ ৰীতিনামেয্যাতি কম্মট্ঠানানুযোগেন খেপেয্য. তেনাহ ‘‘আদিত্তসীসূপমং পচ্চৰেক্খিত্ৰা’’তি. আদিত্তসীসূপমন্তিআদিত্তসীসূপমসুত্তং.

কিঞ্চাপীতি অযং ‘‘যদিপী’’তি ইমিনা সমানত্থো নিপাতো. নিপাতো চ নাম যত্থ যত্থ ৰাক্যে পযুজ্জতি, তেন তেন ৰত্তব্বত্থজোতকো হোতীতি ইধ ‘‘পিণ্ডপাত’’ন্তিআদিনা অনুঞ্ঞাপসংসাৰসেন ৰুচ্চমানস্স অত্থস্স জোতকোতি অধিপ্পাযেন ‘‘অনুজাননপসংসনত্থে নিপাতো’’তি ৰুত্তং, অনুঞ্ঞাপসংসারম্ভে পন ‘‘অসম্ভাৰনত্থে’’তি ৰুত্তং সিযা পুরিমেযেৰ সম্ভাৰনাৰিভাৰনতো অধিকত্তানুলোমতো চ.

একৰারং পৰত্তং পিণ্ডপাতপটিক্খিপনং কথং দীঘরত্তং অপ্পিচ্ছতাদীনং কারণং হোতীতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তত্থ অত্রিচ্ছতাতি অত্র ইচ্ছতীতি অত্রিচ্ছো, তস্স ভাৰো অত্রিচ্ছতা, অত্থতো পরলাভপত্থনা. তথা হি ৰুত্তং ‘‘পুরিমেযেৰ সকলাভেন অসন্তুট্ঠি, পরলাভে চ পত্থনা, এতং অত্রিচ্ছতালক্খণ’’ন্তি (ৰিভ. অট্ঠ. ৮৪৯). পাপিচ্ছতাতি অসন্তগুণসম্ভাৰনাধিপ্পাযতা. পাপা ইচ্ছা এতস্সাতি পাপিচ্ছো, তস্স ভাৰো পাপিচ্ছতা. যথাহ ‘‘অসন্তগুণসম্ভাৰনতা পটিগ্গহণে চ অমত্তঞ্ঞুতা, এতং পাপিচ্ছলক্খণ’’ন্তি (ৰিভ. অট্ঠ. ৮৫১). মহন্তানি ৰত্থূনি ইচ্ছতি, মহতী ৰা তস্স ইচ্ছাতি মহিচ্ছো, তস্স ভাৰো মহিচ্ছতা. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সন্তগুণসম্ভাৰনতা পটিগ্গহণে চ অমত্তঞ্ঞুতা, এতং মহিচ্ছলক্খণ’’ন্তি. পচ্চৰেক্খমানো নিৰারেস্সতীতি যোজনা. অস্স ভিক্খুনো সংৰত্তিস্সতি পিণ্ডপাতপটিক্খেপো.

মহিচ্ছো পুগ্গলো যথা পচ্চযদানৰসেন পচ্চযদাযকেহি ভরিতুং অসক্কুণেয্যো, এৰং পচ্চযপরিযেসনৰসেন অত্তনাপীতি ৰুত্তং ‘‘অত্তনোপি উপট্ঠাকানম্পি দুব্ভরো হোতী’’তি. সদ্ধাদেয্যস্স ৰিনিপাতৰসেন পৰত্তিযা অঞ্ঞস্স ঘরে ছড্ডেন্তো. রিত্তপত্তোৰাতি যেসু কুলেসু পটিপিণ্ডৰসেন পৰত্ততি, তেসং সব্বপচ্ছিমং অত্তনো যথালদ্ধং দত্ৰা তত্থ কিঞ্চি অলদ্ধা রিত্তপত্তো ৰিহারং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জতি জিঘচ্ছাদুব্বল্যেনাতি অধিপ্পাযো. যথালদ্ধপচ্চযপরিভোগেন, পুন পরিযেসনানাপজ্জনেন অত্তনো সুভরতা, যথালদ্ধপচ্চযেন অৰঞ্ঞং অকত্ৰা সন্তোসাপত্তিযা উপট্ঠাকানং সুভরতা ৰেদিতব্বা.

কথাৰত্থূনীতি অপ্পিচ্ছতাদিপটিসংযুত্তানং কথানং ৰত্থূনীতি কথাৰত্থূনি, অপ্পিচ্ছতাদযো এৰ. তীণীতি তীণি কথাৰত্থূনি. অভিসল্লেখিকাতি অতিৰিয কিলেসে সল্লিখতীতি অভিসল্লেখো, অপ্পিচ্ছ তাদিগুণসমুদাযো, সো এতিস্সা অত্থীতি অভিসল্লেখিকা, মহিচ্ছতাদীনং তনুভাৰায যুত্তরূপা অপ্পিচ্ছতাদিপটিসংযুত্ততা. চেতোৰিনীৰরণসপ্পাযাতি কুসলচিত্তুপ্পত্তিযা নিৰারকানং নীৰরণানং দূরীভাৰকরণেন চেতোৰিনীৰরণসঙ্খাতানং সমথৰিপস্সনানং সপ্পাযা. সমথৰিপস্সনাচিত্তস্সেৰ ৰা ৰিভূতিভাৰকরণায সপ্পাযা উপকারিকাতি চেতোৰিনীৰরণসপ্পাযা. একন্তনিব্বিদাযাতিআদি যেন নিব্বিদাদিআনিসংসেন অযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিনীৰরণসপ্পাযা চ নাম হোতি, তং দস্সেতুং ৰুত্তং. তত্থ একন্তনিব্বিদাযাতি একংসেন ৰট্টদুক্খতো নিব্বিন্দনত্থায. ৰিরাগায নিরোধাযাতি তস্সেৰ ৰিরজ্জনত্থঞ্চ নিরুজ্ঝনত্থঞ্চ. উপসমাযাতি সব্বকিলেসৰূপসমায. অভিঞ্ঞাযাতি সব্বস্সপি অভিঞ্ঞেয্যস্স অভিজাননায. সম্বোধাযাতি চতুমগ্গসম্বোধায. নিব্বানাযাতি অনুপাদিসেসনিব্বানায. এতেসু হি আদিতো তীহি ৰিপস্সনা ৰুত্তা, পুন তীহি মগ্গো, ইতরেন নিব্বানং. তেন সমথৰিপস্সনা আদিং কত্ৰা নিব্বানপরিযোসানো অযং সব্বো উত্তরিমনুস্সধম্মো দসকথাৰত্থুলাভিনো সম্ভৰতীতি দস্সেতি. পরিপূরেস্সন্তীতি তংসভাৰতো উপকারতো চ সংৰত্তিস্সন্তি. অপ্পিচ্ছতাদযো হি একৰারউপ্পন্না উপরি তদত্থায সংৰত্তিস্সন্তি. কথাৰত্থুপরিপূরণং সিক্খাপরিপূরণঞ্চ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

অমতং নিব্বানন্তি অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুং. ইতরা পন সেক্খাসেক্খধম্মপারিপূরিযা পরিপুণ্ণা. নিব্বানপারিপূরি চেত্থ তদাৰহধম্মপারিপূরিৰসেন পরিযাযতো ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. ইদানি যাযং অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুক্কমপরিৰুদ্ধিযা গুণপারিপূরিতা, তং উপমায সাধেন্তো ‘‘সেয্যথাপী’’তিআদিমাহ. তত্থ পাৰুস্সকোতি ৰস্সানমাসে উট্ঠিতো. সো হি চিরানুপ্পৰত্তি হোতি. পব্বতকন্দরা পব্বতেসু উপচ্চকাধিচ্চকাপভৰনিজ্ঝরাদিনদিযো. সরসাখাতি যত্থ উপরিউন্নতপদেসতো উদকং আগন্ত্ৰা তিট্ঠতি চেৰ সন্দতি চ, তে. কুসোব্ভা খুদ্দকতল়াকা. কুন্নদিযোতি পব্বতপাদতো নিক্খন্তা খুদ্দকনদিযো. তা হি মহানদিযো ওতরন্তিযো পরিপূরেন্তি. পরমধম্মদাযাদন্তি পরমং উত্তমং ধম্মদাযাদভাৰং, পরমং ধম্মদাযজ্জং ৰা. তে ভিক্খূতি তে ধম্মপটিগ্গাহকে ভিক্খূ. সন্নিযোজেন্তোতি মূলগুণেহি অপ্পিচ্ছতাদীহি যোজেন্তো.

উগ্গহেত্ৰাতি অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ উপধারণৰসেন গহেত্ৰা অৰিপরীতং গহেত্ৰা. সংসন্দেত্ৰাতি মম দেসনানুসারেন মমজ্ঝাসযং অৰিরজ্ঝিত্ৰা. যথা ইধেৰ চিন্তেসীতি যথা ইমিস্সা ধম্মদাযাদদেসনায চিন্তেসি, এৰং অঞ্ঞত্থাপি ধম্মথোমনত্থং গন্ধকুটিং পৰিসন্তো চিন্তেসি. একজ্ঝাসযাযাতি সমানাধিপ্পাযায. মতিযাতি পঞ্ঞায. অযং দেসনা অগ্গাতিআদি ভগৰা ধম্মসেনাপতিং গুণতো এৰ পগ্গণ্হাতীতি কত্ৰা ৰুত্তং.

চিত্তগতিযাতি চিত্তৰসেন কাযস্স পরিণামনেন ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৰিয হোতূ’’তি কাযস্স চিত্তেন সমানগতিকতাধিট্ঠানেন. কথং পন কাযো দন্ধপ্পৰত্তিকো লহুপরিৰত্তনচিত্তেন সমানগতিকো হোতীতি? ন সব্বথা সমানগতিকো. যথেৰ হি কাযৰসেন চিত্তপরিণামনে চিত্তং সব্বথা কাযেন সমানগতিকং ন হোতি. ন হি তদা চিত্তং সভাৰসিদ্ধেন অত্তনো খণেন অৰত্তিত্ৰা দন্ধৰুত্তিকস্স রূপধম্মস্স খণেন ৰত্তিতুং সক্কোতি, ‘‘ইদং চিত্তং অযং কাযো ৰিয হোতূ’’তি পন অধিট্ঠানেন দন্ধগতিকস্স কাযস্স অনুৰত্তনতো যাৰ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তি, তাৰ কাযগতিং অনুলোমেন্তমেৰ হুত্ৰা সন্তানৰসেন পৰত্তমানং চিত্তং কাযগতিকং কত্ৰা পরিণামিতং নাম হোতি, এৰং ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৰিয হোতূ’’তি অধিট্ঠানেন পগেৰ লহুসঞ্ঞায সুখুমসঞ্ঞায চ সম্পাদিতত্তা অভাৰিতিদ্ধিপাদানং ৰিয দন্ধং অৰত্তিত্ৰা যথা লহুং কতিপযচিত্তৰারেহেৰ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তি হোতি, এৰং পৰত্তমানো কাযো চিত্তগতিকভাৰেনেৰ পরিণামিতো নাম হোতি, ন একচিত্তক্খণেনেৰ পৰত্তিযা. এৰঞ্চ কত্ৰা বাহুসমিঞ্জনপ্পসারণূপমাপি উপচারেন ৰিনা সুট্ঠুতরং যুত্তা হোতি, অঞ্ঞথা ধম্মতাৰিলোমিতা সিযা. ন হি ধম্মানং লক্খণঞ্ঞথত্তং ইদ্ধিবলেন কাতুং সক্কা, ভাৰঞ্ঞথত্তমেৰ পন সক্কাতি.

৩১. ভগৰতো অধিপ্পাযানুরূপং ভিক্খূনঞ্চ অজ্ঝাসযং ঞত্ৰাতি ৰচনসেসো. দেসকালে ৰিয ভাজনম্পি ওলোকেত্ৰা এৰ মহাথেরো ধম্মং কথেতি. পক্কন্তস্সাতি ইদং অনাদরে সামিৰচনন্তি দস্সেন্তো ‘‘পক্কন্তস্স সতো’’তিআদিমাহ. কিত্তকেনাতি কেন পরিমাণেন. তং পন পরিমাণং যস্মা পরিমেয্যস্স অত্থস্স পরিচ্ছিন্দনং হোতি, তস্মা ‘‘কিত্তাৰতাতি পরিচ্ছেদৰচন’’ন্তি আহ. নুকারো পুচ্ছাযন্তি অযং নু-সদ্দো ইধেৰ পুচ্ছাযং আগতোতি কত্ৰা ৰুত্তং. নু-সদ্দেন হেত্থ জোতিযমানো অত্থো কিং-সদ্দেন পরিমাণো অত্থো পরিমেয্যত্থো চ. এত্থ সংকিলেসপক্খো ৰিৰেকস্স অননুসিক্খনং আমিসদাযাদতা, ৰোদানপক্খো তস্স অনুসিক্খনং ধম্মদাযাদতাতি. তীহি ৰিৰেকেহীতি ৰিৰেকত্তযগ্গহণং তদন্তোগধত্তা ৰিৰেকপঞ্চকস্স. ৰিৰেকপঞ্চকগ্গহণে পনস্স সরূপেন কাযৰিৰেকো গহিতো ন সিযা, তদাযত্তত্তা ৰা সত্থারা তদা পযুজ্জমানৰিৰেকদস্সনৰসেন ‘‘তীহি ৰিৰেকেহী’’তিআদি ৰুত্তং. অঞ্ঞতরম্পীতি কস্মা ৰুত্তং. ন হি কাযৰিৰেকমত্তেন ধম্মদাযাদভাৰো সিজ্ঝতীতি? ন, ৰিৰেকদ্ৰযসন্নিস্সযস্সেৰ কাযৰিৰেকস্স ইধাধিপ্পেতত্তা. এৰঞ্চ কত্ৰা চিত্তৰিৰেকগ্গহণম্পি সমত্থিতং হোতি. ন হি লোকিযজ্ঝানাধিগমমত্তেন নিপ্পরিযাযতো সত্থুধম্মদাযাদভাৰো ইচ্ছিতো, নিব্বানাধিগমেন পন সো ইচ্ছিতো, তস্মা সব্বাপি সাসনে ৰিৰেকানুসিক্খনা নিব্বানপোণা নিব্বানপব্ভারা নিব্বানোগধা চাতি ৰুত্তং ‘‘তিণ্ণং ৰিৰেকানং অঞ্ঞতরম্পী’’তি. অসতি আলোকে অন্ধকারো ৰিয অসতি ধম্মদাযাদতায একংসিযা আমিসদাযাদতাতি আহ ‘‘আমিসদাযাদাৰ হোন্তী’’তি. এস নযো সুক্কপক্খেপীতি কণ্হপক্খতো সাধারণৰসেন লব্ভমানং অত্থসামঞ্ঞং অতিদিসতি, ন অত্থৰিসেসং তস্স ৰিসদিসত্তা, অত্থৰিসেসমেৰ ৰা অতিদিসতি ৰিসদিসূদাহরণূপাযঞাযেন. ‘‘তিণ্ণং ৰিৰেকানং অঞ্ঞতর’’ন্তি ইদং ইধ ন লব্ভতি. তযোপি হি ৰিৰেকা, তেসু একো ৰা ইতরদ্ৰযসন্নিস্সযো ইধ লব্ভতি.

দূরতোপীতি দূরট্ঠানতোপি. তেনাহ ‘‘তিরোরট্ঠতোপী’’তিআদি. কামং ‘‘পটিভাতূ’’তি এত্থ পটি-সদ্দাপেক্খায ‘‘সারিপুত্ত’’ন্তি উপযোগৰচনং, অত্থো পন সামিৰচনৰসেনেৰ ৰেদিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘আযস্মতোযেৰ সারিপুত্তস্সা’’তি. ভাগো হোতূতি ইমিনাভাগত্থো পটি-সদ্দোতি দস্সেতি লক্খণাদিঅত্থানং ইধ অযুজ্জনতো. তেনাহ ‘‘এৰং সদ্দলক্খণেন সমেতী’’তি. দিস্সতূতি ঞাণেন দিস্সতু, পস্সতূতি ৰা অত্থো. উপট্ঠাতূতি ঞাণস্স পচ্চুপতিট্ঠতু. উগ্গহেস্সন্তীতি ৰাচুগ্গতং করিস্সন্তি. ৰাচুগ্গতকরণঞ্হি উগ্গহো. পরিযাপুণিস্সন্তীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. পুরিপুচ্ছনাদিনা ৰা অত্থস্স চিত্তে আপাদনং পট্ঠপনং পরিযাপুণনং. কারণৰচনন্তি যথাৰুত্তস্স কারণভাৰেন ৰচনং ‘‘হেতুম্হি করণৰচন’’ন্তি কত্ৰা. ৰুত্তত্থপচ্চামসনং তং-সদ্দেন করীযতীতি. তেনাহ ‘‘যস্মা’’তিআদি.

একেনেৰাকারেনাতি আমিসদাযাদতাসিদ্ধেন আদিযতাসঙ্খাতেন একেনেৰ পকারেন. তমেৰ হি আকারং সন্ধাযাহ ‘‘ভগৰতা ৰুত্তমত্থ’’ন্তি. অঞ্ঞথা ‘‘সত্থু পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো সাৰকা ৰিৰেকং নানুসিক্খন্তী’তি একেনেৰ আকারেন সো অত্থো থেরেনপি ৰুত্তো. তীহি আকারেহীতি আমিসদাযাদপটিপদাভূতেহি তিণ্ণং ৰিৰেকানং অননুসিক্খনাকারেহি. এত্তাৰতাতি ‘‘ইধাৰুসো…পে… নানুসিক্খন্তী’’তি এত্তকেন কণ্হপক্খে উদ্দেসপাঠেন.

ৰিত্থারতো সুৰিভত্তো হোতি অনৰসেসতো সম্মদেৰ নিদ্দিট্ঠত্তা. ননু চ উদ্দেসে সত্থুনোপি আদিযতা ভগৰতা গহিতা, সা ন নিদ্দিট্ঠাতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘সো চ খো’’তিআদি. সাৰকে অনুগ্গণ্হন্তস্সাতি ‘‘আমিসদাযাদা সত্থু সাৰকা’’তি সত্থু পরপ্পৰাদপরিহরণত্থম্পি ‘‘তুম্হেহি ধম্মদাযাদেহি ভৰিতব্ব’’ন্তি এৰং সাৰকে অনুকম্পমানস্স. সাৰকানং তং ন যুত্তং সামীচিঅভাৰতোতি যোজনা. এস নযোতি যদিদং ‘‘এত্তাৰতাযং ভগৰা’’তিআদিনা কণ্হপক্খে উদ্দেসস্স অত্থৰিভাগদস্সনমুখেন সম্বন্ধদস্সনং, এস নযো সুক্কপক্খেপি সম্বন্ধদস্সনেতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অযং তাৰেত্থ অনুসন্ধিক্কমযোজনা’’তি, সত্থারা দেসিতায উদ্দেসদেসনায মহাথেরেন দেসিতায চ অনুসন্ধিক্কমেন সম্বন্ধোতি অত্থো. যথানুসন্ধি এৰ চেত্থ অনুসন্ধি ৰেদিতব্বো.

অচ্চন্তপৰিৰিত্তস্সাতি একন্তউপধিৰিৰেকো ৰিয ইতরেপি ৰিৰেকো সত্থু একন্তিকাৰাতি. অনুসিক্খনং নাম অনু অনু পূরণন্তি তপ্পটিক্খেপেন আহ ‘‘ন পরিপূরেন্তী’’তি, ন পরিব্রূহেন্তীতি অত্থো, ন পরিপূরেন্তীতি ৰা ন পরিপালেন্তীতি অত্থো. যদগ্গেন হি ৰিৰেকং নানুসিক্খন্তি, তদগ্গেন ন পরিব্রূহেন্তি, ন পরিপালেন্তীতি ৰা ৰত্তব্বতং লভন্তীতি. কস্মা পনেত্থ ‘‘ৰিৰেকং নানুসিক্খন্তী’’তি উদ্দেসে ৰিয অৰিসেসৰচনে কাযৰিৰেকস্সেৰ গহণং কতন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যদি পনা’’তিআদি. পুচ্ছাযাতি পুচ্ছাতো অৰিসেসো সিযা ৰিভাগস্স অলব্ভমানত্তা ৰিস্সজ্জনস্স. ননু চ ‘‘ৰিৰেকং নানুসিক্খন্তী’’তি অৰিসেসৰচনতো পাল়িযং ৰিভাগো ন লব্ভতেৰাতি? ন, পদন্তরেন ৰিভাৰিতত্তা. তেনাহ ‘‘যেসঞ্চ ধম্মান’’ন্তিআদি. ব্যাকরণপক্খোতি ৰিস্সজ্জনপক্খো. ৰিস্সজ্জনঞ্চ ন পুচ্ছা ৰিয অৰিসেসজোতনা, অথ খো যথাধিপ্পেতত্থৰিভজনন্তি অধিপ্পাযো. ইমিনা পদেনাতি ‘‘ৰিৰেকং নানুসিক্খন্তী’’তি ইমিনা পদেন কাযৰিৰেকং অপরিপূরিযমানং দস্সেতীতি অধিপ্পাযো. চিত্তৰিৰেকং উপধিৰিৰেকন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো.

এত্থ চ নপ্পজহন্তীতি পহাতব্বধম্মানং পহানাভাৰৰচনং পহানলক্খণৰিৰেকাভাৰদীপনং, তং ৰত্ৰা পুন ‘‘ৰিৰেকে নিক্খিত্তধুরা’’তি ৰচনং ততো সাতিসযৰিৰেকাভাৰদীপনন্তি তদুভযৰিৰেকাভাৰদস্সনেন ‘‘যেসঞ্চ ধম্মান’’ন্তিআদিনাৰ পারিসেসঞাযেন ‘‘ৰিৰেকং নানুসিক্খন্তী’’তি ইমিনা ৰিৰেকদ্ৰযমূলভূতকাযৰিৰেকাভাৰদস্সনং কতন্তি দট্ঠব্বং. অৰিগততণ্হতায তং তং পরিক্খারজাতং বহুং লন্তি আদিযন্তীতি বহুলা, বহুলা এৰ বাহুলিকা যথা ‘‘ৰেনযিকো’’তি (ম. নি. ১.২৪৬; অ. নি. ৮.১১; পারা. ৮). তে পন যস্মা পচ্চযবহুলভাৰায যুত্তপ্পযুত্তা নাম হোন্তি, তস্মা আহ ‘‘চীৰরাদিবাহুল্লায পটিপন্না’’তি. সিক্খায আদরভাৰাভাৰতো সিথিলং অদল়্হং গণ্হন্তীতি ‘‘সাথলিকা’’তি ৰুত্তং. সিথিলন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, সিথিল-সদ্দেন ৰা সমানত্থস্স সাথল-সদ্দস্স ৰসেন ‘‘সাথলিকা’’তি পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. অৰগমনট্ঠেনাতি অধোগমনট্ঠেন, ওরম্ভাগিযভাৰেনাতি অত্থো. উপধিৰিৰেকেতি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গতায উপধীহি ৰিৰিত্তে. ওরোপিতধুরাতি উজ্ঝিতুস্সাহা.

অনিযমেনেৰাতি কিঞ্চি ৰিসেসং অনামসিত্ৰা ‘‘সাৰকা’’তি অৰিসেসেনেৰ. নিযমেন্তো‘‘থেরা’’তিআদিনা. দসৰস্সে উপাদাযাতি দসৰস্সতো পট্ঠায. ইস্সরিযেতি ‘‘সেট্ঠিট্ঠানং সেনাপতিট্ঠান’’ন্তিআদীসু ৰিয. অচিরক্খণোভাসেন লক্খৰেধকো অক্খণৰেধি. ঠিতিযন্তি অৰট্ঠানে. ঠানসোতি তঙ্খণেযেৰ. তিট্ঠতীতি আধারাধেয্যভাৰেনাতি আহ ‘‘তদাযত্তৰুত্তিভাৰেনা’’তি. উপেক্খানুব্রূহনা সত্তসঙ্খারেসু উদাসীনতাপি অসঙ্খতাধিগমস্স উপাযোতি তব্বিপরিযাযতো চীৰরাদিমণ্ডনা ন উপধিৰিৰেকপারিপূরিযা সংৰত্ততীতি আহ ‘‘চীৰরপত্ত…পে… অপূরযমানা’’তি. তত্থাতি থেরৰারে. ইধাতি মজ্ঝিমনৰকৰারেসু. তথা হি ‘‘মজ্ঝিমথেরকালে’’তিআদি ৰুত্তং.

৩২. ইমস্মিঞ্চ কণ্হপক্খেতি ইমস্মিঞ্চ নিদ্দেসৰারে কণ্হপক্খে, ন উদ্দেসৰারে কণ্হপক্খে. উদ্দেসৰারে পন কণ্হপক্খে ৰুত্তৰিপরিযাযেন গহেতব্বত্থো ‘‘এস নযো সুক্কপক্খেপী’’তি অতিদেসেন দস্সিতো. ৰুত্তপচ্চনীকনযেনাতি ‘‘কাযৰিৰেকং নানুসিক্খন্তি ন পরিপূরেন্তী’’তিআদিনা ৰুত্তস্স অত্থস্স পচ্চনীকনযেন, ‘‘কাযৰিৰেকং অনুসিক্খন্তি পরিপূরেন্তী’’তিআদিনা নযেন. এত্থাতি এতস্মিং সুক্কপক্খে. সঙ্খেপোতি অত্থসঙ্খেপো. যোজনপরম্পরাযাতি গামন্ততো দূরভাৰেন একং দ্ৰে তীণীতি এৰং যোজনানং পটিপাটিযা. অরঞ্ঞৰনপত্থানীতি অরঞ্ঞেসু ৰনসণ্ডভূতানি. পন্তানীতি পরিযন্তানি. উপগন্তুং যুত্তকালো জরাজিণ্ণকালো গোচরগামে দূরে গমনাগমনসমত্থতাভাৰতো. ‘‘এৰং গুণৰন্তেসু দিন্নং অহো সুদিন্ন’’ন্তি পচ্চযদাযকানং পসাদং জনেন্তি. পাসংসাতি পসংসিতব্বা. অযম্পি মহাথেরোতিআদি একং অপ্পমাদৰিহারিনং ৰুদ্ধতরং নিদ্দিসিত্ৰা ৰদন্তানং ৰসেন ৰুত্তং. পৰিট্ঠো ৰিৰেকট্ঠানং. সাযং নিক্খমতি যোনিসোমনসিকারং উপব্রূহেত্ৰাতি অধিপ্পাযো. কসিণপরিকম্মং করোতি, ন যং কিঞ্চি কিচ্চন্তরং. সমাপত্তিযো নিব্বত্তেতি, ন মোঘমনসিকারং. সব্বথাতিআদিতো তাৰ তদঙ্গৰসেন কিলেসেহি চিত্তং ৰিৰেচেন্তো ততো ৰিক্খম্ভনৰসেন সমুচ্ছেদৰসেন পটিপস্সদ্ধিৰসেনাতি সব্বপ্পকারেন চিত্তৰিৰেকং পূরেতি. পংসুকূলানি ধারেতীতি ইমিনা বাহুলিকতাভাৰং দস্সেতি, অসিথিলং সাসনং গহেত্ৰাতি ইমিনা সাথলিকতাভাৰং, ৰিগতনীৰরণোতি ইমিনা ওক্কমনে নিক্খিত্তধুরতং, ফলসমাপত্তিন্তিআদিনা পৰিৰেকপুব্বঙ্গমতং দস্সেতি.

৩৩. তত্রাৰুসোতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন ‘‘লোভো চ পাপকো’’তিআদিনযপ্পৰত্তং উপরিদেসনং অনৰসেসতো পরিযাদিযতি. কো অনুসন্ধীতি যা সা ভগৰতা সংকিলেসপক্খেন সহ ধম্মদাযাদপটিপত্তিভাৰিনী ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৰে, ভৰথ, মা আমিসদাযাদা’’তিআদিনা দেসনা উদ্দিট্ঠা, তং ‘‘সত্থু পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো’’তিআদিনা আরভিত্ৰা অট্ঠারসৰারপটিমণ্ডিতায নিদ্দেসদেসনায ৰিভজিত্ৰা ততো পরং ‘‘তত্রাৰুসো লোভো চ পাপকো’’তিআদিনযায উপরিদেসনায সম্বন্ধং পুচ্ছতি. এৰন্তি সংকিলেসপক্খে ‘‘নপ্পজহন্তী’’তি পহানাভাৰদস্সনৰসেন, ৰোদানপক্খে ‘‘পজহন্তী’’তি পহানসব্ভাৰদস্সনৰসেনাতি এৰং. অনিদ্ধারিতসরূপা যং-তং-সদ্দেহি ধম্ম-সদ্দেন সামঞ্ঞতো যে পহাতব্বধম্মা ৰুত্তা, তে সরূপতো দস্সেতুন্তি যোজনা. ইমে তেতি এত্থ কস্মা লোভাদযো এৰ পহাতব্বধম্মা ৰুত্তা, ননু ইতো অঞ্ঞেপি মোহদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাদযো পহাতব্বধম্মা সন্তীতি? সচ্চং সন্তি, তে পন লোভাদীহি তদেকট্ঠতা গহিতা এৰ হোন্তীতি ৰুত্তা. অথ ৰা ইমেসংযেৰেত্থ গহণে কারণং পরতো আৰি ভৰিস্সতি.

ইদানি উপচযেন অনুসন্ধিং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সাৰকানং যস্স ধম্মস্স দাযাদভাৰো সত্থু অভিরুচিতো, সো ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানে ভাৰেতী’’তিআদিনা অকত্থেত্ৰা ‘‘ৰিৰেকং অনুসিক্খন্তি, তে চ ধম্মে পজহন্তি, ন চ বাহুলিকা’’তিআদিনা কথিতত্তা হেট্ঠা পরিযাযেনেৰ ধম্মো কথিতোতি ৰুত্তং. ‘‘তে চ ধম্মে নপ্পজহন্তি, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা’’তিআদিনা আমিসং পরিযাযেনপি কথিতং. ‘‘সিযা চ মে পিণ্ডপাতো’’তিআদিনা, ‘‘বাহুলিকা চ হোন্তী’’তিআদিনা চ আমিসং নিপ্পরিযাযেনপি কথিতং. অথ ৰা যাযং ভগৰতা আমিসদাযাদপটিক্খেপনা ধম্মদাযাদতা ৰুত্তা, যঞ্চ তদত্থং ৰিভজন্তেন মহাথেরেন অত্তনা ৰিৰেকানুসিক্খনাদি ৰুত্তং, তদুভযং হেতুৰসেন ৰিভাৰেতুং ‘‘তত্রাৰুসো, লোভো চা’’তিআদি ৰুত্তং. হেতুনিরোধেন হি সংকিলেসপক্খস্স, নিরোধহেতুসম্পাদনেন চ ৰোদানপক্খস্স তপ্পাপকতা.

অতীতদেসনানিদস্সনন্তি অতীতায থেরেন যথাদেসিতায দেসনায চ পচ্চামসনং. তেনেৰাহ ‘‘সত্থু পৰিৰিত্তস্স…পে… দেসনাযন্তি ৰুত্তং হোতী’’তি. তত্থাতি যং ৰুত্তং ৰিসেসতো ‘‘যেসং ধম্মানং সত্থা পহানমাহা’’তি, এতস্মিং পদে. তত্থ হি পহাতব্বধম্মা লোভাদযো সামঞ্ঞতো ৰুত্তা. লামকাতি নিহীনা. লোভদোসা হি হেতুতো পচ্চযতো সভাৰতো ফলতো নিস্সন্দতো সংকিলিট্ঠপকতিকা, আযতিং দুক্খস্স পাপনট্ঠেন ৰা পাপকা. লুব্ভনলক্খণোতি আরম্মণস্স অভিগিজ্ঝনলক্খণো. তথা হি সো লুব্ভন্তি তেন, সযং ৰা লুব্ভতি, লুব্ভনমত্তমেৰ ৰা তন্তি ‘‘লোভো’’তি ৰুচ্চতি. রসাদীসু অভিসঙ্গরসো, অপরিচ্চাগপচ্চুপট্ঠানো, সংযোজনিযেসু ধম্মেসু অস্সাদদস্সনপদট্ঠানো. দুস্সনলক্খণোতি আরম্মণে ব্যাপজ্জনলক্খণো. তথা হি সো দুস্সন্তি তেন, সযং ৰা দুস্সতি, দুস্সনমত্তমেৰ ৰা তন্তি ‘‘দোসো’’তি ৰুচ্চতি. রসাদীসু ৰিসপ্পনরসো, সনিস্সযদহনরসো ৰা, দুস্সনপচ্চুপট্ঠানো, আঘাতৰত্থুপদট্ঠানো.

তেসূতিআদিনা দস্সনেন লোভদোসানং একন্ততো পহাতব্বতাদস্সনং. আমিসদাযাদস্স পচ্চযানং লাভে হোতীতি ইদং লোভস্স আরম্মণগ্গহণসভাৰতং সন্ধায ৰুত্তং, তণ্হায ৰসেন পন অনুগিজ্ঝনং সন্ধায ‘‘অলদ্ধং পত্থেতী’’তি আহ. অলাভে পচ্চযানং আমিসদাযাদস্স হোতীতি আনেত্ৰা যোজনা. অলভন্তোতি এত্থ ‘‘পচ্চযে’’তি ৰিভত্তিং পরিণামেত্ৰা যোজেতব্বং. ৰিঘাতৰাতি ‘‘যম্পিচ্ছং ন লভতি, তম্পি দুক্খ’’ন্তি (ম. নি. ১.১২০; ৰিভ. ১৯০) ৰচনতো ইচ্ছাৰিঘাতৰা. লোভো চ দেয্যধম্মে হোতি আমিসদাযাদস্সাতি সম্বন্ধো. এস নযো অনন্তরপদেপি. দেয্যধম্মেতি চ ইদং নিদস্সনমত্তং সত্তকেলাযনাদিৰসেনপি তস্স লোভুপ্পত্তিসব্ভাৰতো. ‘‘তণ্হং পটিচ্চ পরিযেসনা, পরিযেসনং পটিচ্চ লাভো’’তি এৰমাদযো নৰ তণ্হামূলকা. পরিপূরেতি আমিসদাযাদোতি ৰিভত্তিৰিপরিণামো ৰেদিতব্বো. আৰাসমচ্ছরিযাদীনি পঞ্চ মচ্ছরিযানি.

মগ্গন্তি অরিযমগ্গং. সো হি কিলেসে মারেন্তো গচ্ছতি, নিব্বানত্থিকেহি চ মগ্গীযতি, সযং ৰা সচ্ছিকিরিযাভিসমযৰসেন নিব্বানং মগ্গতীতি নিপ্পরিযাযেন ‘‘মগ্গো’’তি ৰুচ্চতি. একো অন্তোতি ইতরেন অসম্মিস্সো একো কোট্ঠাসো, হীনতায ৰা লামকট্ঠেন একো অন্তো. কামং অঞ্ঞেপি কুসলধম্মা এতে অন্তে অসম্পযোগতো ন উপেন্তি, তেহি ৰিমুত্তা এৰ, অযং পন অচ্চন্তৰিমুত্তিযা ন উপেতীতি আহ ‘‘ৰিমুত্তো এতেহি অন্তেহী’’তি. তস্মাতি অন্তদ্ৰযৰিমুত্তত্তা. এতেসং মজ্ঝে ভৰত্তাতি ইদং মগ্গস্স উভযন্তৰিমুত্ততায এৰ ৰুত্তং, ন তপ্পরিযাপন্নতায, ৰট্টদুক্খনিস্সরণত্থিকেহি পটিপজ্জিতব্বতো চ. তথাতি যথা ইতরেন অসম্মিস্সট্ঠেন লামকট্ঠেন চ লোভো একো অন্তো, তথা কামসুখল্লিকানুযোগোতি অত্থো. এস নযো সেসেসুপি. মগ্গস্স অনুপগমনঞ্চ নেসং অন্তানং সব্বসো অপ্পৰত্তিকরণেনেৰ দট্ঠব্বং. পুরিমনযেনাতি ‘‘এতে দ্ৰে অন্তে ন উপেতী’’তিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনযেন.

সচ্চানন্তি চতুন্নং অরিযসচ্চানং. দস্সনপরিণাযকট্ঠেনাতি দস্সনস্স পরিঞ্ঞাভিসমযাদিভেদস্স পরিতো সব্বথা নযনট্ঠেন পৰত্তনট্ঠেন. চক্খুকরণীতি ধম্মচক্খুস্স করণী নিপ্ফাদিকা. তযিদং সতিপি পটিপদায ধম্মচক্খুতো অনঞ্ঞত্তে অৰযৰৰসেন সিজ্ঝমানো অত্থো সমুদাযেন কতো নাম হোতীতি উপচারৰসেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তথা হি ৰক্খতি ‘‘মগ্গোযেৰ হি মগ্গত্থায সংৰত্ততি মগ্গেন কাতব্বকিচ্চকরণতো’’তি. ঞাণাযাতি যাথাৰতো জাননায. তেনাহ ‘‘ৰিদিতকরণট্ঠেনা’’তি. ৰিসেসঞাতভাৰাপাদনঞ্হি ৰিদিতকরণং. ৰূপসমনতোতি সমুচ্ছিন্দনৰসেন ৰূপসমনতো. দুক্খাদীনং পরিঞ্ঞেয্যাদিভাৰো ৰিয অভিঞ্ঞেয্যভাৰোপি মগ্গৰসেনেৰ পাকটো হোতীতি আহ ‘‘চতুন্নম্পি সচ্চানং অভিঞ্ঞেয্যভাৰদস্সনতো’’তি, ৰিভাৰনতোতি অত্থো. সম্বোধোতি মগ্গো ‘‘সম্বুজ্ঝতি এতেনা’’তি কত্ৰা. তস্সত্থাযাতি মগ্গকিচ্চত্থায. ন হি মগ্গতো অঞ্ঞো মগ্গকিচ্চকরো অত্থি. তেনাহ ‘‘মগ্গোযেৰ হী’’তিআদি. অথ ৰা সম্মাদিট্ঠি উপ্পজ্জমানা সহজাতাদিপচ্চযভাৰেন ইতরে উপ্পাদেতি, এৰং সেসমগ্গধম্মাপীতি এৰম্পি মগ্গত্থায সংৰত্তনং ৰেদিতব্বং. সচ্ছিকিরিযায পচ্চক্খকম্মাযাতি সচ্ছিকরণসঙ্খাতপচ্চক্খকম্মায. নিব্বানাযাতি ৰা অনুপাদিসেসনিব্বানায. উপসমাযাতি ইমিনা সউপাদিসেসনিব্বানং গহিতন্তি. অযন্তি ‘‘সা হি সচ্চান’’ন্তিআদিনা যথাৰুত্তো অত্থনযো. এত্থাতি ‘‘চক্খুকরণী’’তিআদীসু পদেসু. সারো সুন্দরো অনপনীতো. ইতো অঞ্ঞথাতি ‘‘দুক্খস্স পরিঞ্ঞায দিট্ঠিৰিসুদ্ধিং করোতীতি চক্খুকরণী’’তিআদিনা অত্থৰণ্ণনাপপঞ্চো কেৰলং ৰিত্থারত্থায.

অযমেৰাতি এত্থ অযন্তি ইমিনা অত্তনো অঞ্ঞেসঞ্চ তস্সং পরিসাযং অরিযানং মগ্গস্স পচ্চক্খভাৰং দস্সেতি. আসন্নপচ্চক্খৰাচী হি অযং-সদ্দো. অঞ্ঞমগ্গপটিসেধনত্থন্তি অঞ্ঞস্স নিব্বানগামিমগ্গস্স অত্থিভাৰপটিসেধনত্থং. সত্তাপটিক্খেপো হি ইধ পটিসেধনং অলব্ভমানত্তা অঞ্ঞস্স মগ্গস্স. বুদ্ধাদীনং সাধারণভাৰো অনঞ্ঞতা. তেনাহ ব্রহ্মা সহম্পতি –

‘‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী,

মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী;

এতেন মগ্গেন তরিংসু পুব্বে,

তরিস্সন্তি যে চ তরন্তি ওঘ’’ন্তি. (সং. নি. ৫.৩৮৪, ৪০৯; মহানি. ১৯১; চূল়নি. ১০৭, ১২১; নেত্তি. ১৭০);

আরকত্তাতি ইমিনা নিরুত্তিনযেন অরিয-সদ্দসিদ্ধিমাহ. অরিপহানাযাতি অত্থৰচনমত্তং. অরযো পাপধম্মা যন্তি অপগমন্তি এতেনাতি অরিযো. অরিযেন দেসিতোতি এত্থ অরিযস্স ভগৰতো অযন্তি অরিযো. অরিযভাৰপ্পটিলাভাযাতি এত্থ অরিযকরো অরিযোতি উত্তরপদলোপেন অরিয-সদ্দসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. যস্মা মগ্গঙ্গসমুদাযে মগ্গৰোহারো হোতি, সমুদাযো চ সমুদাযীহি সমন্নাগতো নাম হোতীতি আহ ‘‘অট্ঠহি অঙ্গেহি উপেতত্তা’’তি, তস্মা অত্তনো অৰযৰভূতানি অট্ঠ অঙ্গানি এতস্স সন্তীতি অট্ঠঙ্গিকো. যস্মা পন পরমত্থতো অঙ্গানিযেৰ মগ্গো, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ন চ অঙ্গৰিনিমুত্তো’’তি যথা ‘‘ছল়ঙ্গো ৰেদো’’তি. সদিসূদাহরণং পন দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চঙ্গিকতূরিযাদীনি ৰিযা’’তি আহ. আদি-সদ্দেন চতুরঙ্গিনী সেনাতি এৰমাদীনং সঙ্গহো. মারেন্তো গচ্ছতীতি নিরুত্তিনযেন সদ্দসিদ্ধিমাহ. মগ্গতীতি গৰেসতি. অরিযমগ্গো হি নিব্বানং আরম্মণং করোন্তো তং গৰেসন্তো ৰিয হোতীতি. মগ্গীযতি নিব্বানত্থিকেহি ৰিৰট্টূপনিস্সযপুঞ্ঞকরণতো পট্ঠায তদত্থং পটিপত্তিতো. গম্মতীতি এতেন আদিঅন্তৰিপরিযাযেন সদ্দসিদ্ধিমাহ যথা ‘‘ককূ’’তি. ‘‘সেয্যথিদন্তি নিপাতো’’তি ৰত্ৰা তস্স সব্বলিঙ্গৰিভত্তিৰচনসাধারণতায ‘‘কতমানি তানি অট্ঠঙ্গানী’’তি ৰুত্তং. ননু চ অঙ্গানি সমুদিতানি মগ্গো অন্তমসো সত্তঙ্গৰিকলস্স অরিযমগ্গস্স অভাৰতোতি? সচ্চমেতং সচ্চপটিৰেধেন, মগ্গপচ্চযতায পন যথাসকং কিচ্চকরণেন পচ্চেকম্পি তানি মগ্গোযেৰাতি আহ ‘‘একমেকঞ্হি অঙ্গং মগ্গোযেৰা’’তি, অঞ্ঞথা সমুদিতানম্পি নেসং মগ্গকিচ্চং ন সম্ভৰেয্যাতি. ইদানি তমেৰত্থং পাল়িযা সমত্থেতুং ‘‘সম্মাদিট্ঠিমগ্গো চেৰ হেতু চা’’তি ৰুত্তং.

সম্মা অৰিপরীতং পরিঞ্ঞাভিসমযাদিৰসেন চতুন্নং সচ্চানং দস্সনং পটিৰিজ্ঝনং লক্খণং এতিস্সাতি সম্মাদস্সনলক্খণা. সম্মা অৰিপরীতং সম্পযুত্তধম্মে নিব্বানারম্মণে অভিনিরোপনং অপ্পনালক্খণং এতস্সাতি সম্মাঅভিনিরোপনলক্খণো মুসাৰাদাদীনং ৰিসংৰাদনাদিকিচ্চতায লূখানং অপরিগ্গাহকানং পটিপক্খভাৰতো সিনিদ্ধসভাৰত্তা সম্পযুত্তধম্মে, সম্মাৰাচপ্পচ্চযসুভাসিতসোতারঞ্চ জনং সম্মদেৰ পরিগ্গণ্হাতীতি সম্মাৰাচা সম্মাপরিগ্গহো লক্খণং এতিস্সাতি সম্মাপরিগ্গহলক্খণা. যথা কাযিকা কিরিযা কিঞ্চি কত্তব্বং সমুট্ঠাপেতি, সযঞ্চ সমুট্ঠহনং ঘটনং হোতি, তথা সম্মাকম্মন্তসঙ্খাতা ৰিরতিপীতি সম্মাসমুট্ঠানলক্খণো সম্মাকম্মন্তো. সম্পযুত্তধম্মানং ৰা উক্খিপনং সমুট্ঠানং কাযিককিরিযায ভারুক্খিপনং ৰিয. জীৰমানস্স সত্তস্স, সম্পযুত্তধম্মানং ৰা সুদ্ধি ৰোদানং, আজীৰস্সেৰ ৰা জীৰিতপ্পৰত্তিযা সুদ্ধি ৰোদানং এতেনাতি সম্মাৰোদানলক্খণো সম্মাআজীৰো. কোসজ্জপক্খে পতিতুং অদত্ৰা সম্পযুত্তধম্মানং পগ্গণ্হনং অনুবলপ্পদানং পগ্গহো. আরম্মণং উপগন্ত্ৰা ঠানং, তস্স ৰা অনিস্সজ্জনং উপট্ঠানং. আরম্মণে সম্পযুত্তধম্মানং সম্মা, সমং ৰা আধানং সমাধানং. সম্মা সঙ্কপ্পেতি সম্পযুত্তধম্মে আরম্মণে অভিনিরোপেতীতি সম্মাসঙ্কপ্পো. সম্মা ৰদতি এতাযাতি সম্মাৰাচা. সম্মা করোতি এতেনাতি সম্মাকম্মং, তদেৰ সম্মাকম্মন্তো. সম্মা আজীৰতি এতেনাতি সম্মাআজীৰো. সম্মা ৰাযমতি উস্সহতি এতেনাতি সম্মাৰাযামো. সম্মা সরতি অনুস্সরতীতি সম্মাসতি. সম্মা সমাধিযতি চিত্তং এতেনাতি সম্মাসমাধীতি এৰং সম্মাসঙ্কপ্পাদীনং নিব্বচনং ৰেদিতব্বং.

মিচ্ছাদিট্ঠিন্তি সব্বম্পি মিচ্ছাদস্সনং. তপ্পচ্চনীযকিলেসেতি এত্থ তং-সদ্দেন সম্মাদিট্ঠি. ন হি মিচ্ছাদিট্ঠিযা কিলেসা পচ্চনীযা, অথ খো সম্মাদিট্ঠিযা. অৰিজ্জঞ্চাতি অৰিজ্জাগ্গহণং তস্সা সংকিলেসধম্মানং পমুখভাৰতো. তেনাহ ‘‘অৰিজ্জা, ভিক্খৰে, পুব্বঙ্গমা অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা’’তি (সং. নি. ৫.১). দস্সননিৰারকস্স সম্মোহস্স সমুগ্ঘাতেন অসম্মোহতো. এত্থ চ মিচ্ছাদিট্ঠিং…পে… পজহতীতি এতেন পহানাভিসমযং, নিব্বানং আরম্মণং করোতীতি এতেন সচ্ছিকিরিযাভিসমযং, সম্পযুত্তধম্মেতিআদিনা ভাৰনাভিসমযং সম্মাদিট্ঠিকিচ্চং দস্সেতি. পরিঞ্ঞাভিসমযো পন নানন্তরিযতায অত্থতো ৰুত্তো এৰ হোতীতি দট্ঠব্বো.

কথং পন একমেৰ ঞাণং একস্মিং খণে চত্তারি কিচ্চানি সাধেন্তং পৰত্ততি. ন হি তাদিসং লোকে দিট্ঠং, ন আগমো ৰা তাদিসো অত্থীতি ন ৰত্তব্বং. যথা হি পদীপো একস্মিংযেৰ খণে ৰট্টিং দহতি, স্নেহং পরিযাদিযতি, অন্ধকারং ৰিধমতি, আলোকঞ্চ ৰিদংসেতি, এৰমেতং ঞাণন্তি দট্ঠব্বং. মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং দুক্খেপেতং ঞাণং, দুক্খসমুদযেপেতং ঞাণং, দুক্খনিরোধেপেতং ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপেতং ঞাণন্তি সুত্তপদং (ৰিভ. ৭৫৪) এত্থ উদাহরিতব্বং. যথা চ সম্মাদিট্ঠি পুব্বভাগে দুক্খাদীসু ৰিসুং ৰিসুং পৰত্তিত্ৰা মগ্গক্খণে একাৰ চতুন্নং ঞাণানং কিচ্চং সাধেন্তী পৰত্ততি, এৰং সম্মাসঙ্কপ্পাদযো পুব্বভাগে নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদিনামকা হুত্ৰা কামসঙ্কপ্পাদীনং পজহনৰসেন ৰিসুং ৰিসুং পৰত্তিত্ৰা মগ্গক্খণে তিণ্ণং চতুন্নঞ্চ কিচ্চং সাধেন্তা পৰত্তন্তি. সম্মাসমাধি পন পুব্বভাগেপি মগ্গক্খণেপি নানাযেৰ হুত্ৰা পৰত্ততীতি কামঞ্চেত্থ সম্মাদিট্ঠিযা সব্বেপি পাপধম্মা পটিপক্খা, উজুৰিপচ্চনীকতাদস্সনৰসেন পন সম্মাদিট্ঠিযা কিচ্চনিদ্দেসে মিচ্ছাদিট্ঠিগ্গহণং কতং. তেনেৰ চ ‘‘তপ্পচ্চনীযকিলেসে চা’’তি ৰুত্তং.

যেসং কিলেসানং অনুপচ্ছিন্দনে সম্মাদিট্ঠি ন উপ্পজ্জেয্য, তে মিচ্ছাদিট্ঠিযা সহজেকট্ঠতায তদেকট্ঠাৰ তপ্পচ্চনীযকিলেসা দট্ঠব্বা. সম্মাসঙ্কপ্পাদীনং কিচ্চনিদ্দেসেপি এসেৰ নযো. সোতাপত্তিমগ্গাদিৰসেন চত্তারো লোকুত্তরমগ্গভাৰসামঞ্ঞেন একতো কত্ৰা. লোভদোসা সমুদযসচ্চং, যস্স পন সো সমুদযো তং দুক্খসচ্চং, পহানভাৰো মগ্গসচ্চং, যত্থ তং পহানং, তং নিরোধসচ্চন্তি ইমানি চত্তারি সচ্চানি. কস্মা পনেত্থ লোভদোসানং ৰিসুং আদিতো চ গহণং? ৰিসুং গহণং তাৰ তথাবুজ্ঝনকানং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযৰসেন, ইমেহি লোভদোসেহি আমিসদাযাদতা, তপ্পহানেন চ ধম্মদাযাদতাতি দস্সনত্থং, তদনুসারেন চতুসচ্চযোজনায এৰং একেকস্স নিয্যানমুখং হোতীতি দস্সনত্থঞ্চ. সেসৰারেসুপি এসেৰ নযো. আদিতো গহণং পন অতিৰিয ওল়ারিকতায সুপাকটভাৰতো ৰক্খমানানং অঞ্ঞেসঞ্চ পাপধম্মানং মূলভাৰতো তদেকট্ঠতায চ ৰেদিতব্বং.

কুজ্ঝনলক্খণোতি কুপ্পনসভাৰো, চিত্তস্স ব্যাপজ্জনাতি অত্থো. চণ্ডিক্কং লুদ্দতা, কুরুরভাৰোতি অত্থো. আঘাতকরণরসোতি ‘‘অনত্থং মে অচরী’’তিআদিনা চিত্তে আঘাতস্স করণরসো. দুস্সনপচ্চুপট্ঠানোতি সপরসন্তানস্স ৰিনাসনপচ্চুপট্ঠানো লদ্ধোকাসো ৰিয সপত্তো. উপনন্ধনং নানপ্পকারস্স উপরূপরি নন্ধনং ৰিয হোতীতি কত্ৰা. তথা হেস ‘‘ৰেরঅপ্পটিনিস্সজ্জনরসো, কোধানুপবন্ধভাৰপচ্চুপট্ঠানো’’তি চ ৰুত্তো. অপরকালে উপনাহোতিআদীতি আদি-সদ্দেন ‘‘উপনয্হনা উপনয্হিতত্তং আঠপনা ঠপনা সণ্ঠপনা অনুসংসন্দনা অনুপ্পবন্ধনা দল়্হীকম্ম’’ন্তিআদীনং (ৰিভ. ৮৯১) নিদ্দেসপদানং অত্থৰণ্ণনং সঙ্গয্হতি. উপনাহসমঙ্গী হি পুগ্গলো ৰেরস্স অনিস্সজ্জনতো আদিত্তপূতিঅলাতং ৰিয জলতি এৰ, চিত্তঞ্চস্স ধোৰিযমানং অচ্ছচম্মং ৰিয, মসিমক্খিতপিলোতিকা ৰিয চ ন সুজ্ঝতেৰ.

পরগুণমক্খনলক্খণোতি উদকপুঞ্ছনিযা উদকং ৰিয পরেসং গুণানং মক্খনসভাৰো. তথাভূতো চাযং অত্তনো কারকং গূথেন পহরন্তং গূথো ৰিয পঠমতরং মক্খেতি এৰাতি দট্ঠব্বো. তথা হেস্স সপরসন্তানেসু গুণং মক্খেতীতি মক্খোতি ৰুচ্চতি. যুগগ্গাহো সমধুরগ্গহণং অসমানস্সপি অভূতস্স সমারোপনং. সমভাৰকরণং সমীকরণং. পরেসং গুণপ্পমাণেন অত্তনো গুণানং উপট্ঠানং পচ্চুপট্ঠপেতীতি আহ ‘‘পরেসং গুণপ্পমাণেন উপট্ঠানপচ্চুপট্ঠানো’’তি. তথা হেস পরেসং গুণে ডংসিত্ৰা ৰিয অত্তনো গুণেহি সমে করোতীতি পল়াসোতি ৰুচ্চতি.

পরসম্পত্তিখীযনং পরসম্পত্তিযা উসূযনং. ইস্সতি পরসম্পত্তিং ন সহতীতি ইস্সা. তথা হেসা ‘‘পরসম্পত্তিযা অক্খমনলক্খণা’’তি ৰুচ্চতি. তত্থাতি পরসম্পত্তিযং. অনভিরতিরসা অভিরতিপটিপক্খকিচ্চা. ৰিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানা পরসম্পত্তিং পস্সিতুম্পি অপ্পদানতো. নিগূহনলক্খণং অত্তনো সম্পত্তিযা পরেহি সাধারণভাৰাসহনতো. অসুখাযনং ন সুখনং দুক্খনং, অরোচনন্তি অধিপ্পাযো.

কতস্স কাযদুচ্চরিতাদিপাপস্স পটিচ্ছাদনং কতপাপপটিচ্ছাদনং. তস্স পাপস্স আৰরণভাৰেন পচ্চুপতিট্ঠতীতি তদাৰরণপচ্চুপট্ঠানা, মাযা, যায সমন্নাগতো পুগ্গলো ভস্মছন্নো ৰিয অঙ্গারো, উদকছন্নো ৰিয খাণু, পিলোতিকপটিচ্ছাদিতং ৰিয চ সত্থং হোতি. অৰিজ্জমানগুণপ্পকাসনং অত্তনি অৰিজ্জমানসীলাদিগুণৰিভাৰনং, যেন সাঠেয্যেন সমন্নাগতস্স পুগ্গলস্স অসন্তগুণসম্ভাৰনেন চিত্তানুরূপকিরিযাৰিহরতো ‘‘এৰংচিত্তো, এৰংকিরিযো’’তি দুব্বিঞ্ঞেয্যত্তা কুচ্ছিং ৰা পিট্ঠিং ৰা জানিতুং ন সক্কা. যতো –

‘‘ৰামেন সূকরো হোতি, দক্খিণেন অজামিগো;

সরেন নেলকো হোতি, ৰিসাণেন জরগ্গৰো’’তি. (দী. নি. অট্ঠ. ২.২৯৬; ৰিভ. অট্ঠ. ৮৯৪; মহানি. অট্ঠ. ১৬৬) –

এৰং ৰুত্তযক্কসূকরসদিসো হোতি.

চিত্তস্স উদ্ধুমাতভাৰো থদ্ধলূখভাৰো. অপ্পতিস্সযৰুত্তীতি অনিৰাতৰুত্তি. অমদ্দৰাকারেন পচ্চুপতিট্ঠতি, অমদ্দৰতং ৰা পচ্চুপট্ঠপেতীতি অমদ্দৰতাপচ্চুপট্ঠানো, থম্ভো, যেন সমন্নাগতো পুগ্গলো গিলিতনঙ্গলসীসো ৰিয অজগরো, ৰাতভরিতভস্তা ৰিয চ থদ্ধো হুত্ৰা গরুট্ঠানিযে চ দিস্ৰা ওনমিতুম্পি ন ইচ্ছতি, পরিযন্তেনেৰ চরতি. করণস্স উত্তরকিরিযা করণুত্তরিযং. ৰিসেসতো পচ্চনীকভাৰো ৰিপচ্চনীকতা. পরেন হি কিস্মিঞ্চি কতে তদ্দিগুণং করণৰসেন সারম্ভো পৰত্ততি.

সেয্যাদিআকারেহি উন্নমনং উন্নতি. ওমানোপি হি এৰং করণমুখেন সম্পগ্গহৰসেনেৰ পৰত্ততি. ‘‘অহমস্মি সেয্যো’’তিআদিনা অহংকরণং সম্পগ্গহো অহঙ্কারো. পরে অভিভৰিত্ৰা অধিকং উন্নমনং অব্ভুন্নতি. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘পুব্বকালে অত্তানং হীনতো দহতি অপরকালে সেয্যতো’’তি (ৰিভ. ৮৭৭).

মত্তভাৰো জাতিআদিং পটিচ্চ চিত্তস্স মজ্জনাকারো, যস্স ৰা ধম্মস্স ৰসেন পুগ্গলো মত্তো নাম হোতি, সো ধম্মো মত্তভাৰো. মদগ্গাহণরসো মদস্স গাহণকিচ্চো. মদো হি অত্তনো মজ্জনাকারং সম্পযুত্তধম্মে গাহেন্তো ৰিয পৰত্তমানো তংসমঙ্গিং পুগ্গলম্পি তথা করোন্তো ৰিয হোতি. অহঙ্কারৰসেন পুগ্গলং অনিট্ঠং করোন্তো চিত্তস্স উম্মাদভাৰো ৰিয হোতীতি উম্মাদপচ্চুপট্ঠানো. সতিযা অনিগ্গণ্হিত্ৰা চিত্তস্স ৰোস্সজ্জনং চিত্তৰোস্সগ্গো, সতিৰিরহিতোতি অত্থো. যথাৰুত্তস্স ৰোস্সগ্গস্স অনুপ্পদানং পুনপ্পুনং ৰিস্সজ্জনং ৰোস্সগ্গানুপ্পদানং. ইমেসং কোধাদীনং লোভাদীনম্পি ৰা. লক্খণাদীনীতি লক্খণরসপচ্চুপট্ঠানানি. পদট্ঠানং পন ধম্মন্তরতায ন গহিতং. নিব্বচনং ‘‘কুজ্ঝতীতি কোধো, উপনয্হতীতি উপনাহো’’তিআদিনা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি ন ৰুত্তং, অত্থতো পন কোধো দোসো এৰ, তথা উপনাহো. পৰত্তিআকারমত্ততো হি কতো নেসং ভেদো, মক্খপল়াসসারম্ভা তদাকারপ্পৰত্তা পটিঘসহগতচিত্তুপ্পাদধম্মা, মাযাসাঠেয্যথম্ভমদপ্পমাদা তদাকারপ্পৰত্তা লোভসহগতচিত্তুপ্পাদধম্মা. থম্ভো ৰা মানৰিসেসো চিত্তস্স থদ্ধভাৰেন গহেতব্বতো, তথা মদো. তথা হি সো ‘‘মানো মঞ্ঞনা’’তিআদিনা ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৮৭৮) নিদ্দিট্ঠো. ইধ পন মানাতিমানানং ৰিসুং গহিতত্তা মজ্জনাকারেন পৰত্তধম্মা এৰ ‘‘মদো’’তি গহেতব্বা. সেসানং ধম্মন্তরভাৰো পাকটো এৰ.

কস্মা পনেত্থ এতে এৰ অট্ঠ দুকা গহিতা, কিমিতো অঞ্ঞেপি কিলেসধম্মা নত্থীতি? নো নত্থি, ইমে পন আমিসদাযাদস্স সৰিসেসং কিলেসায সংৰত্তন্তীতি তং ৰিসেসং ৰিভাৰেন্তেন আমিসদাযাদস্স লোভাদীনং পৰত্তনাকারং দস্সেতুং ‘‘ৰিসেসতো’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ এত্থাতি এতেসু লোভাদীসু. অলভন্তো আমিসন্তি অধিপ্পাযো. ততুত্তরি উপ্পন্নো কোধোতি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. সন্তেপীতি ৰিজ্জমানেপি. ইস্সতীতি ইস্সং জনেতি. পদুস্সতীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. তথা হি সা ‘‘ইস্সতি দুস্সতি পদুস্সতী’’তিআদিনা নিদ্দিট্ঠা. যস্মা ৰা ইস্সং জনেন্তো একংসতো পদুট্ঠচিত্তো এৰ হোতি, তস্মা ‘‘পদুস্সতী’’তি ৰুত্তং. অস্সাতি আমিসদাযাদস্স. এৰং পটিপন্নোতি এৰং অসন্তগুণপ্পকাসনং পটিপদং পটিপন্নো. ওৰদিতুং অসক্কুণেয্যোতি এতেন থম্ভো নাম দোৰচস্সকরণো ধম্মোতি দস্সেতি. কিঞ্চি ৰদতি ওৰাদদানৰসেন. থম্ভেন…পে… মঞ্ঞন্তোতি ইমিনা চ থম্ভস্স মানৰিসেসভাৰং দস্সেতি, থম্ভেন ৰা হেতুনাতি অত্থো. মত্তো সমানোতি মত্তো হোন্তো. কাম…পে… পমজ্জতীতি এতেন মদৰসেন একংসতো পমাদমাপজ্জতীতি দস্সেতি.

এৰন্তি ইমিনা আমিসদাযাদস্স লোভাদীনং উপ্পত্তিক্কমদস্সনেনেৰ ইধ পাল়িযং নেসং দেসনাক্কমোপি দস্সিতোতি দট্ঠব্বো. ন কেৰলং ইমেহেৰ, অথ খো অঞ্ঞেহি চ এৰরূপেহি পাপকেহি ধম্মেহি অপরিমুত্তো হোতীতি সম্বন্ধো. কে পন তেতি? অত্রিচ্ছতামহিচ্ছতাদযোতি. এৰং মহাদীনৰা আমিসদাযাদতাতি ততো বলৰতরো সংৰেগো জনেতব্বোতি অযমেত্থ ওৰাদো ৰেদিতব্বো. এত্থাতি এতস্মিং সুত্তে. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৰারেসু. নিব্বিসেসোযেৰাতি এতেনেৰ পঠমতরং ইধ দস্সিতসচ্চযোজনানযেন সব্বৰারেসু যোজেতব্বোতি ৰেদিতব্বো.

ঞাণপরিচযপাটৰত্থন্তি মগ্গস্স অট্ঠঙ্গসত্তঙ্গতাদিৰিসেসৰিভাৰনায ঞাণস্স আসেৰনট্ঠেন পরিচযো ঞাণপরিচযো, তস্স পটুভাৰত্থং কোসল্লত্থং. এত্থাতি অরিযমগ্গে. ভেদোতি ৰিসেসো. কমোতি অঙ্গানং দেসনানুপুব্বী. ভাৰনানযোতি ভাৰনাৰিধি. ‘‘কদাচি অট্ঠঙ্গিকো, কদাচি সত্তঙ্গিকো’’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরন্তো পুন ‘‘অযং হী’’তিআদিমাহ. তত্থ লোকুত্তরপঠমজ্ঝানৰসেনাতি লোকুত্তরস্স পঠমজ্ঝানস্স ৰসেন. এত্থ চ কেচি ঝানধম্মা মগ্গসভাৰাতি একন্ততো ঝানং মগ্গতো ৰিসুং কত্ৰা ৰত্তুং ন সক্কাতি ‘‘লোকুত্তরপঠমজ্ঝানসহিতো’’তি অৰত্ৰা ‘‘লোকুত্তরপঠমজ্ঝানৰসেন’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. অথ ৰা লোকুত্তরপঠমজ্ঝানৰসেনাতি লোকুত্তরা হুত্ৰা পঠমজ্ঝানস্স ৰসেনাতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. অরিযমগ্গো হি ৰিপস্সনায পাদকভূতস্স, সম্মসিতস্স ৰা পঠমজ্ঝানস্স ৰসেন অট্ঠঙ্গিকো হোতি. অথ ৰা অঝানলাভিনো সুক্খৰিপস্সকস্স, ঝানলাভিনো ৰা পাদকমকত্ৰা পঠমজ্ঝানস্স, পকিণ্ণকসঙ্খারানং ৰা সম্মসনে উপ্পন্নো অরিযমগ্গো অট্ঠঙ্গিকো হোতি, স্ৰাস্স অট্ঠঙ্গিকভাৰো পঠমজ্ঝানিকভাৰেনাতি দস্সেন্তো ‘‘পঠমজ্ঝানৰসেনা’’তি আহ. এৰং ‘‘অৰসেসজ্ঝানৰসেনা’’তি এত্থাতি যথারহং অত্থো ৰেদিতব্বো.

যদি অরিযমগ্গো সত্তঙ্গিকোপি হোতি, অথ কস্মা পাল়িযং ‘‘অট্ঠঙ্গিকো’’ইচ্চেৰ ৰুত্তন্তি আহ ‘‘উক্কট্ঠনিদ্দেসতো’’তিআদি. যথা চেত্থ পটিপদায মগ্গৰসেন অট্ঠঙ্গিকসত্তঙ্গিকভেদো, এৰং বোজ্ঝঙ্গৰসেন সত্তঙ্গিকছল়ঙ্গিকভেদো ৰেদিতব্বো অপ্পীতিকজ্ঝানৰসেন ছল়ঙ্গিকত্তা, মগ্গৰসেন পন দেসনা আগতাতি স্ৰাযং ভেদো অট্ঠকথাযং ন উদ্ধটো. ইতো পরন্তি ইতো অট্ঠঙ্গতো পরং উক্কংসতো, অৰকংসতো পন সত্তঙ্গতো পরং মগ্গঙ্গং নাম নত্থীতি. ননু মগ্গৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৪৯৩-৫০২) পঞ্চঙ্গিকৰারে পঞ্চেৰ মগ্গঙ্গানি উদ্ধটানি, মহাসল়াযতনে (ম. নি. ৩.৪৩১) চ ‘‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠি, যো তথাভূতস্স সঙ্কপ্পো, যো তথাভূতস্স ৰাযামো, যা তথাভূতস্স সতি, যো তথাভূতস্স সমাধি, স্ৰাস্স হোতি সম্মাসমাধী’’তি ৰত্ৰা পুব্বভাগৰসেন পন ‘‘পুব্বেৰ খো পনস্স কাযকম্মং ৰচীকম্মং আজীৰো সুপরিসুদ্ধো হোতী’’তি সম্মাৰাচাদযো আগতাতি? সচ্চমেতং, তং পন সম্মাদিট্ঠিআদীনং পঞ্চন্নং কারাপকঙ্গানং অতিরেককিচ্চদস্সনৰসেন ৰুত্তং, তস্মা ন অরিযমগ্গো সম্মাৰাচাদিৰিরহিতো অত্থীতি ‘‘ইতো পরঞ্হি মগ্গঙ্গং নত্থী’’তি সুৰুত্তমেতন্তি দট্ঠব্বং.

সব্বকুসলানন্তি সব্বেসং কুসলধম্মানং. নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং. কামাৰচরাদিৰসেন তংতংকুসলধম্মেসু সা সম্মাদিট্ঠি সেট্ঠা. তস্সা সেট্ঠভাৰেন হি ‘‘পঞ্ঞাজীৰিং জীৰিতমাহু সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৪) ৰুত্তং, মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা পন সব্বসেট্ঠভাৰে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. কুসলৰারেতি কুসলুপ্পত্তিসমযে. পুব্বঙ্গমা কুসলাদিধম্মানং যাথাৰসভাৰবোধেন সম্পযুত্তধম্মানং পরিণাযকভাৰতো. তেনেৰাহ ‘‘সম্মাদিট্ঠিং সম্মাদিট্ঠীতি পজানাতী’’তিআদি. সা সম্মাদিট্ঠি পভৰো এতস্সাতি তপ্পভৰো, সম্মাসঙ্কপ্পো. সম্মাদস্সনৰসেন হি সম্মাসঙ্কপ্পো হোতি. ততো অভিনিব্বত্তানীতি তপ্পভৰাভিনিব্বত্তানি. তপ্পভৰাভিনিব্বত্তানিপি ‘‘তদভিনিব্বত্তানী’’তি ৰুচ্চন্তি কারণকারণেপি কারণূপচারতোতি আহ ‘‘তপ্পভৰাভিনিব্বত্তানি সেসঙ্গানী’’তি. তেনাহ ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্সা’’তিআদি. যথা হি সম্মাদস্সনং সম্মাৰিতক্কনস্স ৰিসেসপচ্চযো, এৰং সম্মাৰিতক্কনং সম্মাপরিগ্গহস্স সম্মাপরিগ্গহো সম্মাসমুট্ঠানস্স, সম্মাসমুট্ঠানং সম্মাৰোদানস্স, সম্মাৰোদানং সম্মাৰাযামস্স, সম্মাৰাযামো সম্মাউপট্ঠানস্স, সম্মাউপট্ঠানং সম্মাধানস্স ৰিসেসপচ্চযো, তস্মা ‘‘পুরিমং পুরিমং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স ৰিসেসপচ্চযো হোতী’’তি ইমিনা ৰিসেসপচ্চযভাৰদস্সনত্থেন কমেন এতানি সম্মাদিট্ঠিআদীনি অঙ্গানি ৰুত্তানীতি দস্সিতানি.

ভাৰনানযোতি সমথৰিপস্সনানং যুগনদ্ধভাৰেন পৰত্তো ভাৰনাৰিধি. অযঞ্হি অরিযমগ্গক্খণে ভাৰনাৰিধি. তস্স পন পুব্বভাগে ভাৰনানযো কস্সচি সমথপুব্বঙ্গমো হোতি, কস্সচি ৰিপস্সনাপুব্বঙ্গমোতি. তং ৰিধিং দস্সেতুং ‘‘কোচী’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ পঠমো সমথযানিকস্স ৰসেন ৰুত্তো, দুতিযো ৰিপস্সনাযানিকস্স. তেনাহ ‘‘ইধেকচ্চো’’তিআদি. তন্তি সমথং সমাধিং, ঝানধম্মেতি ৰা অত্থো. তংসম্পযুত্তেতি সমাধিসম্পযুত্তে, ঝানসম্পযুত্তে ৰা ধম্মে. অযঞ্চ নযো যেভুয্যেন সমথযানিকা অরূপমুখেন, তত্থাপি ঝানমুখেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসং করোন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তো. ৰিপস্সনং ভাৰযতোতি পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং আরভিত্ৰা যথাধিগতং তরুণৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তস্স. মগ্গো সঞ্জাযতীতি পুব্বভাগিযো লোকিযমগ্গো উপ্পজ্জতি. আসেৰতি নিব্বিদানুপস্সনাৰসেন. ভাৰেতি মুঞ্চিতুকম্যতাৰসেন. বহুলীকরোতি পটিসঙ্খানুপস্সনাৰসেন. আসেৰতি ৰা ভযতূপট্ঠানঞাণৰসেন. বহুলীকরোতি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাৰসেন. সংযোজনানি পহীযন্তি,অনুসযা ব্যন্তী হোন্তি মগ্গপটিপাটিযা.

সমথং অনুপ্পাদেত্ৰাৰাতি অৰধারণেন উপচারসমাধিং নিৰত্তেতি, ন খণিকসমাধিং. ন হি খণিকসমাধিং ৰিনা ৰিপস্সনা সম্ভৰতি. ৰিপস্সনাপারিপূরিযাতি ৰিপস্সনায পরিপুণ্ণতায ৰুট্ঠানগামিনিভাৰপ্পত্তিযা. তত্থজাতানন্তি তস্মিং অরিযমগ্গক্খণে উপ্পন্নানং সম্মাদিট্ঠিআদীনং ধম্মানং. নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং. ৰৰস্সগ্গারম্মণতোতি ৰৰস্সগ্গস্স আরম্মণতায. ৰৰস্সগ্গো ৰোস্সগ্গো পটিনিস্সগ্গোতি চ অপৰগ্গোতি চ অত্থতো একং, নিব্বানন্তি ৰুত্তং হোতি, তস্মা নিব্বানস্স আরম্মণকরণেনাতি অত্থো. চিত্তস্স একগ্গতাতি মগ্গসম্মাসমাধিমাহ. অরিযমগ্গো হি একন্ত সমাহিতো অসমাধানহেতূনং কিলেসানং সমুচ্ছেদনতো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

যুগনদ্ধাৰ হোন্তি তদা সমাধিপঞ্ঞানং সমরসতায ইচ্ছিতব্বতো. মগ্গক্খণে হি ন সমথভাৰনাযং ৰিয সমাধি, ৰিপস্সনাভাৰনাযং ৰিয চ পঞ্ঞা কিচ্চতো অধিকা ইচ্ছিতব্বা, সমরসতায পন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অনতিৰত্তনট্ঠেন দ্ৰেপি যুগনদ্ধা ৰিয পৰত্তন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সমথৰিপস্সনা যুগনদ্ধাৰ হোন্তী’’তি.

ধম্মদাযাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.