৮. সল্লেখসুত্তৰণ্ণনা
৮১. ‘‘চুন্দো’’তি তস্স মহাথেরস্স নামং, পূজাৰসেন পন মহাচুন্দোতি ৰুচ্চতি যথা ‘‘মহামোগ্গল্লানো’’তি. অত্তনো ৰা চুন্দং নাম ভাগিনেয্যত্থেরং উপাদায আযস্মতো সারিপুত্তত্থেরস্স ভাতা অযং মহাথেরো ‘‘মহাচুন্দো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ যথা ‘‘মহাপন্থকো’’তি. সাযন্হসমযন্তি ভুম্মত্থে একং উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘সাযন্হকালে’’তি. ন হেত্থ অচ্চন্ত সংযোগো সম্ভৰতীতি. সত্তসঙ্খারেহীতি সদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকউপাসকাদিসত্তেহি চেৰ রূপারম্মণাদিসঙ্খারেহি চ. পটিনিৰত্তিত্ৰাতি অপসক্কিত্ৰা. নিলীযনন্তি ৰিৰেচনং কাযচিত্তেহি ততো ৰিৰিত্ততা. একীভাৰোতি হি কাযৰিৰেকমাহ, পৰিৰেকোতি চিত্তৰিৰেকং. ততো ৰুট্ঠিতোতি ততো দুৰিধৰিৰেকতো ভৰঙ্গুপ্পত্তিযা, সব্রহ্মচারীহি সমাগমেন চ অপেতো. অভিৰাদাপেত্ৰাতি অভিৰাদং কারেত্ৰা. এৰন্তি যথাৰুত্তঅভিৰাদৰসেন. পগ্গয্হাতি উন্নামেত্ৰা. অনুপচ্ছিন্নভৰমূলানং তাৰ এৰং অভিৰাদো হোতু, উচ্ছিন্নভৰমূলানং কিমত্থিযোতি আহ ‘‘এতং আচিণ্ণং তথাগতান’’ন্তি. তেন ন তথাগতা সম্পরাযিকংযেৰ সত্তানং সুখং আসীসন্তি, অথ খো দিট্ঠধম্মিকম্পীতি দট্ঠব্বং. কস্মা এৰং তথাগতা অভিৰদন্তীতি তত্থ কারণমাহ ‘‘সুখকামা হী’’তিআদি. পুথুকাযাতি বহূ সত্তকাযা. যক্খাতি দেৰা. তে হি পূজনীযতায ‘‘যক্খা’’তি ৰুচ্চন্তি. অভিৰদন্তীতি আসীসিতমেৰত্থং ঞাণকরুণাহি অভিমুখং কত্ৰা ৰদন্তি.
যাতি অনিযমতো গহিতা নিযমতো দস্সেন্তো ‘‘ইমা’’তি আহ. ইমাতি চ আসন্নপচ্চক্খৰচনন্তি আহ ‘‘অভিমুখং করোন্তোৰিযা’’তি, তং তং দিট্ঠিগতিকং চিত্তগতং সম্মুখা ৰিয করোন্তোতি অত্থো. দিট্ঠিযোতি পুরিমপদলোপেন পাল়িযং ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিযো’’তি আহ. সত্তেসু দিট্ঠিগতচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জমানা, সত্তেসু ৰা ৰিসযভূতেসু আরব্ভ উপ্পজ্জমানা ‘‘সত্তেসু পাতুভৰন্তী’’তি ৰুত্তা. অত্তৰাদেনাতি অত্তানং আরব্ভ পৰত্তেন ৰচনেন. পটিসংযুত্তাতি ‘‘অত্থি অত্তা’’তি গাহে গাহণে চ ৰিসযভাৰেন পটিসংযুত্তা. দিট্ঠিগতিকেন দিট্ঠিং গাহন্তেহি গহণে গাহাপণে চ দিট্ঠি দিট্ঠিৰাদস্স ৰিসযোতি তেন পটিসংযুত্তা নাম হোতি. ‘‘অত্থি অত্তা’’তি এৰং পৰত্তা দিট্ঠি ইধ অত্তৰাদপটিসংযুত্তা, ন তস্সা ৰিসযভূতো অত্তা. সা চ ৰিসযভাৰতো তথাপৰত্তেন ৰাদেন পটিসংযুত্তা. লোকৰাদপ্পটিসংযুত্তাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. ৰীসতি ভৰন্তি ততো পরং অত্তৰাদৰত্থুনো অভাৰা. পঞ্চপি হি উপাদানক্খন্ধে পচ্চেকং ‘‘অত্তা’’তি তে চ অত্তনো নিস্সযভাৰেন গণ্হতো এতাসং দিট্ঠীনং সম্ভৰো, তব্বিনিমুত্তো পনাযং ৰিসযো অত্তগ্গহণাকারো চ নত্থীতি. সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি রূপাদীসু অঞ্ঞতরং ‘‘অত্তা’’তি, ‘‘লোকো’’তি ৰা গহেত্ৰা তং সস্সতো সব্বকালভাৰী নিচ্চো ধুৰোতি. যথাহ ‘‘রূপী অত্তা চেৰ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেতী’’তিআদি. সস্সতোতিআদীসু পঠমো সস্সতৰাদৰসেন অত্তগ্গাহো, দুতিযো উচ্ছেদৰাদৰসেন, ততিযো একচ্চসস্সতৰাদৰসেন, চতুত্থো তক্কীৰাদৰসেন পৰত্তো, অমরাৰিক্খেপৰসেন ৰা পৰত্তো অত্তগ্গাহো. অন্তৰাতি অত্তনো পরিচ্ছেদতাৰসেন. অনন্তৰাতি অপরিচ্ছেদতাৰসেন. অন্তৰা চ অনন্তৰা চাতি তদুভযৰসেন, ইতরো তক্কীৰাদৰসেন পৰত্তো অত্তগ্গাহো. এৰং পৰত্তত্তা অট্ঠ হোন্তীতি যোজনা.
আদিমেৰাতি আদিমনসিকারমেৰ. তং পন সরূপতো দস্সেন্তো ‘‘ৰিপস্সনামিস্সকপঠমমনসিকারমেৰা’’তি আহ. অপ্পত্ৰাপি সোতাপত্তিমগ্গন্তি ইমিনা অৰধারণেন নিৰত্তিতং দস্সেতি. নামরূপপরিচ্ছেদতো পভুতি যাৰ উদযব্বযদস্সনং, অযং ইধ আদিমনসিকারোতি অধিপ্পেতো পঞ্ঞাভাৰনায আরম্ভভাৰতো. উদযব্বযানুপস্সনাসহিততায চস্স ৰিপস্সনামিস্সকতা ৰচনং. এৰন্তি ইমস্স অত্থৰচনং ‘‘এত্তকেনেৰউপাযেনা’’তি, যথাৰুত্তআদিমনসিকারেনাতি অত্থো. এতাসন্তি যথাৰুত্তানং অত্তৰাদলোকৰাদপটিসংযুত্তানং দিট্ঠীনং. কামঞ্চ তাসং তেন তদঙ্গৰসেন পহানং হোতিযেৰ, তং পন নাধিপ্পেতং, তস্মা সমুচ্ছেদৰসেন পহানং পটিনিস্সগ্গো চ হোতীতি পুচ্ছতি. সব্বসো সমুচ্ছিন্নসংযোজনতায অনধিমানিকোপি সমানো. ‘‘অরিযধম্মো অধিগতো’’তি মানো অধিমানো, সো যেসং অত্থি তে অধিমানিকা, তেসং উদযব্বযঞাণাধিগমেন অধিমানুপ্পত্তি তদৰসানো চ মনসিকারোতি অধিপ্পেতো. তেন দিট্ঠীনং পহানং ন হোতীতি কথাপনত্থং অযং পুচ্ছাতি আহ ‘‘অধিমানপ্পহানত্থং পুচ্ছতী’’তি. ‘‘আদিমেৰ নু খো…পে… পটিনিস্সগ্গো হোতী’’তি অনভিসমেতাৰী ৰিয ৰদন্তো অধিমানে ঠিতো ৰিয হোতীতি আহ ‘‘অধিমানিকো ৰিয হুত্ৰা’’তি. সোতি থেরো. তেসং অত্থাযাতি তেসং অত্তনো অন্তেৰাসিকানং ভগৰতা এতস্স মিচ্ছাগাহস্স ৰিৰেচনত্থায. থেরো কির ধম্মসেনাপতি ৰিয সদ্ধিং অত্তনো অন্তেৰাসিকেহি ভগৰন্তং উপসঙ্কমি.
৮২. যত্থাতি ৰিসযে ভুম্মং. দিট্ঠীনঞ্হি আরম্মণনিদস্সনমেতন্তি. যস্মা দিট্ঠীনং অনুসযনভূমিপি সমুদাচরণট্ঠানম্পি খন্ধা এৰ, তস্মা আহ ‘‘যত্থ চেতা দিট্ঠিযো উপ্পজ্জন্তী তিআদি পঞ্চক্খন্ধে সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. রূপং অভিনিৰিস্সাতি ‘‘ইদং রূপং মম অত্তা’’তি দিট্ঠাভিনিৰেসৰসেন অভিনিৰিসিত্ৰা আরব্ভ. অভিনিৰিসমানা এৰ হি দিট্ঠি নং আরম্মণং কত্ৰা উপ্পজ্জতি. ‘‘সো অত্তা’’তিআদীসু যদিদং চক্খাদিসঙ্গহং রূপং, সহবুদ্ধিনিবন্ধনতায সো মে অত্তা, সুখাসুখং এত্থ লোকিযতীতি সো লোকো. ‘‘সোএৰাহং পেচ্চ পরলোকে ভৰিস্সামীতি তথাভাৰেন নিচ্চো, থিরভাৰেন ধুৰো, সব্বদাভাৰিতায সস্সতো, নিব্বিকারতায অৰিপরিণামধম্মোতি অত্থো. যদি পঞ্চক্খন্ধে সন্ধায ৰুত্তং, কথমেকৰচনন্তি আহ ‘‘আরম্মণৰসেনা’’তিআদি. নানা করীযতি এতেনাতি নানাকরণং, ৰিসেসো. জাতিৰসেনাতি উপ্পত্তিৰসেন. যে হি অনিব্বত্তপুব্বা সমানাৰত্থা, তে উপ্পাদসঙ্খাতৰিকারসমঙ্গিতায উপ্পজ্জন্তীতি সমঞ্ঞং লভন্তি. তেনাহ ‘‘জাতিৰসেনা’’তিআদি. পুনপ্পুনং আসেৰিতাতি অনাদিমতি সংসারে অপরাপরুপ্পত্তিযা লদ্ধাসেৰনা. এতেন কিলেসানং ভাৰনট্ঠেন অনুসযত্থং ৰিসেসেতি. থামগতাতি থামভাৰং উপগতা. এতেন অনুসযে সভাৰতো দস্সেতি. থামগমনন্তি চ কামরাগাদীনং অনঞ্ঞসাধারণো সভাৰো. তথা হি ৰুত্তং ‘‘থামগতো অনুসযে পজহতী’’তি (পটি. ম. ৩.২১). অপ্পটিৰিনীতাতি সমুচ্ছেদৰিনযৰসেন ন পটিৰিনীতা. অপ্পহীনা হি থামগতা কিলেসা অনুসেন্তীতি ৰুচ্চন্তি. এতেন তেসং কারণলাভে সতি উপ্পজ্জনারহতং দস্সেতি. সমুদাচরন্তীতি অভিভৰন্তি. এতেন তেসং ৰীতিক্কমপ্পত্ততং দস্সেতি. উপ্পজ্জন্তীতি পন ইমিনাৰ পরিযুট্ঠানাৰত্থা দস্সিতা.
তং পঞ্চক্খন্ধপ্পভেদং আরম্মণন্তি যং তং ‘‘যত্থ চেতা দিট্ঠিযো উপ্পজ্জন্তী’’তিআদিনা ৰুত্তং রূপুপাদানক্খন্ধাদিপঞ্চক্খন্ধপভেদং দিট্ঠীনং আরম্মণং. এতং ময্হং ন হোতীতি এতং খন্ধপঞ্চকং ময্হং সন্তকং ন হোতি মম কিঞ্চনপলিবোধভাৰেন গহেতব্বতায অভাৰতো. তেনস্স পরমত্থতো তণ্হাৰত্থুভাৰং পটিক্খিপতি তাৰকালিকাদিভাৰতো. অহম্পি এসো ন অস্মীতি এসো পঞ্চক্খন্ধপভেদো অহম্পি ন অস্মি, অহন্তি সো গহেতব্বো ন হোতীতি অত্থো. এতেনস্স মানৰত্থুভাৰং পটিক্খিপতি অনিচ্চদুক্খজেগুচ্ছাদিভাৰতো. এসো মে অত্তাপি ন হোতি অত্তসভাৰস্স তত্থ অভাৰতো মমঞ্চস্স কিঞ্চনপলিবোধভাৰেন গহেতব্বতায অভাৰতো.
তণ্হাৰ মমন্তি গণ্হাতি এতেনাতি তণ্হাগাহো. তং গণ্হন্তোতি তং উপ্পাদেন্তো. তেনাহ ‘‘তণ্হাপপঞ্চং গণ্হাতী’’তি. পপঞ্চেতি সন্তানং ৰিত্থারেন্তো সত্তে সংসারে চিরাযতীতি পপঞ্চো. যথা ৰুত্তপভেদন্তি অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতপভেদং. তণ্হাপপঞ্চং পটিক্খিপতি খন্ধপঞ্চকস্স তণ্হাৰত্থুকাভাৰৰিভাৰনেনাতি অধিপ্পাযো. পরতো পদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. দিট্ঠেকট্ঠাতি দিট্ঠিযা পহানেকট্ঠা. তেন তেসং পঠমমগ্গৰজ্ঝতং দস্সেতি. সহজেকট্ঠা পন দিট্ঠিযা তণ্হা এৰ, ন মানো, সা চ খো অপাযগমনীযা. যথা অত্থীতি যেন অনিচ্চদুক্খাসুভানত্তাকারেন অত্থি, তথা পস্সন্তো যথাভূতং পস্সতি নাম. তেনাহ ‘‘খন্ধপঞ্চকঞ্হী’’তিআদি. এতেনেৰ আকারেনাতি রুপ্পনাদিঅনিচ্চাদিআকারেনেৰ. গয্হমানম্পি অপ্পহীনৰিপল্লাসেহি. তেনাকারেনাতি ‘‘এতং মম’’ন্তিআদিআকারেন. নেৰত্থি যথাভূতদস্সনৰিপল্লাসানং তদভাৰতো. সুট্ঠু পস্সন্তস্সাতি যথা পুন তথা ন পস্সিতব্বং, এৰং সুট্ঠু সাতিসযং পস্সন্তস্স.
ন আদিমনসিকারেনেৰ দিট্ঠিপ্পহানং হোতি, অধিমানিকানং পন অধিমানমত্তমেতং দস্সনং. মগ্গেনেৰ তং হোতীতি ইমমত্থং ৰিভাৰেন্তো ‘‘সোতাপত্তিমগ্গেন দিট্ঠিপ্পহানং দস্সেত্ৰা’’তি আহ. ৰিভজন্তোতি অধিমানিকানং ঝানানি অসল্লেখভাৰেন ৰিভজন্তো. বালপুথুজ্জনানং নেৰ উপ্পজ্জতি অকারকভাৰতো. ন অরিযসাৰকানং পহীনাধিমানপচ্চযত্তা. ন অট্ঠাননিযোজকো সপ্পাযকম্মট্ঠানেযেৰ নিযোজনতো.
থেরো ‘‘যদত্থং সঙ্ঘো পক্কোসতি, সো অত্থো তত্থ ৰাসীনং আগতাগতানং ইধ ইজ্ঝতী’’তি তং উদিক্খন্তো সঙ্ঘেন যাৰততিযং পহিতোপি ন গতো ন অগারৰেন. তেনাহ ‘‘কিমেত’’ন্তিআদি. পণ্ডিতো হি তত্থ অত্তনো কিচ্চমেৰ করোতীতি অঞ্ঞতরং ৰুড্ঢপব্বজিতং পাহেসি. কিমেতন্তি সঙ্ঘস্স আণায অকরণং নাম কিমেতন্তি করণে আদরং দীপেন্তো এৰমাহ. সট্ঠিৰস্সাতীতোতি অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞী এৰ সট্ঠিৰস্সাতীতো. যস্মা পেসলা পেসলেহি সদ্ধিং সংসন্দন্তি সমানাধিমুত্তিতায, তস্মা থেরো ‘‘সাধাৰুসো’’তি ৰত্ৰা হত্থিমাপনাদিং সব্বং অকাসি.
তাদিসোৰাতি অনন্তরং ৰুত্তত্থেরসদিসোৰ অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞী এৰ সট্ঠিৰস্সাতীতোতি অত্থো. পদুমগুম্বন্তি কমলসণ্ডং. পাসাদং পাৰিসি ৰিস্সট্ঠং ওলোকনেনস্স পুথুজ্জনভাৰো অত্তনাৰ পঞ্ঞাযিস্সতীতি. তিস্সমহাৰিহারে কির থেরা ভিক্খূ তদা ‘‘সকচিত্তং পসীদতী’’তি ৰচনং পূজেন্তা কালস্সেৰ চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জিত্ৰা এত্তকারম্মণমেৰ বুদ্ধারম্মণপীতিং উপ্পাদেত্ৰা দিৰসে দিৰসে তথা করোন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘তস্মিঞ্চ সমযে’’তিআদি. ‘‘ধম্মদিন্ন, ইধ পত্তচীৰরং ঠপেতী’’তি ৰত্তাপি পটিসন্থারৰসেন কিঞ্চি পুচ্ছিতাপি নাহোসি. গুণং জানাতীতি নিমুজ্জনাদীসু ৰিৰরদানাদিনা গুণং জানাতি ৰিয. তুম্হে পন ন জানিত্থ আগন্তুকৰত্তস্সপি অকরণতো. সত্থুআণাৰিলঙ্ঘিনী কীদিসী সা সঙ্ঘস্স কতিকা? কতিকা চ নাম সিক্খাপদাৰিরোধেন অনুৰত্তেতব্বা, এত্তকম্পি অজানন্তেহি মে সংৰাসো নত্থীতি আকাসে অব্ভুক্কমি.
যং তস্স এৰমস্স সল্লেখেন ৰিহরামীতি যো ‘‘পঠমজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যা’’তি ৰুত্তো, তস্স ভিক্খুনো যং ‘‘পঠমজ্ঝানসঙ্খাতং পটিপত্তিৰিধানং কিলেসে সল্লেখতি, তেন সল্লেখেন অহং ৰিহরামী’’তি অধিমানৰসেন এৰমস্স এৰং ভৰেয্য ঠানমেতং ৰিজ্জতীতি এৰমেত্থ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. তং ন যুজ্জতীতি তং অধিমানিকস্স ‘‘যথাৰিভঙ্গং পঠমজ্ঝানং সল্লেখো’’তি পরিৰিতক্কিতং ন যুজ্জতি যুত্তং ন হোতি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. তত্থ সম্মা সব্বসো চ কিলেসে লিখতীতি সল্লেখো, অরিযমগ্গো. তদুপাযৰিপস্সনা সল্লেখপটিপদা. যং পন ঝানং ৰিপস্সনাপাদকং, তম্পি ঝানং পরিযাযেন মগ্গপাদকং হোতিযেৰ. তেনাহ ‘‘অৰিপস্সনাপাদকত্তা’’তিআদি.
ঝানধম্মৰসেনাতি ৰিতক্কাদিপঞ্চকজ্ঝানধম্মৰসেন. চিত্তুপ্পাদৰসেন অনেকৰারং পৰত্তমানম্পি ঝানং একাৰজ্জনতায একৰীথিপরিযাপন্নত্তা একা সমাপত্তি এৰাতি ‘‘পুনপ্পুনং সমাপত্তিৰসেনা’’তি ৰুত্তং. চত্তারি অরূপজ্ঝানানি যথাসকং একেকস্মিংযেৰ আরম্মণে পৰত্তন্তীতি আহ ‘‘আরম্মণভেদাভাৰতো’’তি. পুরিমকারণদ্ৰযৰসেনেৰাতি ‘‘ঝানধম্মৰসেন, পুনপ্পুনং সমাপত্তিৰসেনা’’তি পুব্বে ৰুত্তপ্পকারকারণদ্ৰযৰসেনেৰ.
তেসং অরূপজ্ঝানানং কিলেসপরিল়াহাভাৰেন নিব্বুতানি অঙ্গানি, ভাৰনাৰিসেসৰসেন সুখুমানি আরম্মণানি. তস্মা তানীতি তেসং ৰসেন তানি ঝানানি সন্তানি, তস্মা ‘‘সন্তা এতে ৰিহারা’’তি ৰুত্তং. তেসং চতুন্নম্পীতি চতুন্নম্পি তেসং অরূপজ্ঝানানং.
৮৩. সোতি অধিমানিকো ভিক্খু, অঞ্ঞো ৰা ইতো বাহিরকো তাপসপরিব্বাজকাদিকো ন হি সম্মসতি. তত্থ অধিমানিকো অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিতায ন সম্মসতি, ইতরো অৰিসযতায. যত্থাতি যস্মিং সল্লেখৰত্থুস্মিং, অৰিহিংসকতাদীহি চতুচত্তালীসায আকারেহি.
অট্ঠ সমাপত্তিযো নাম কিলেসানং ৰিক্খম্ভনৰসেন পৰত্তা উত্তরুত্তরি সন্তপণীতা ধম্মা, ন তথা লোকিযা অৰিহিংসাদযো. তত্থ কথং অৰিহিংসাদযো এৰ সল্লেখভাৰেন ৰুত্তা, ন ইতরাতি ইমমত্থং ৰিভাৰেন্তো চোদকো ‘‘কস্মা পনা’’তিআদিমাহ. ইতরো কামং সমাপত্তিযো সন্তপণীতসভাৰা, ৰট্টপাদকতায পন কিলেসানং সল্লেখপটিপদা ন হোন্তি, অৰিহিংসাদযো পন ৰিৰট্টপাদকা সল্লেখপটিপদাতি ইমমত্থং ৰিভাৰেন্তো ‘‘লোকুত্তরপাদকত্তা’’তিআদিমাহ. ইমিনাযেৰ অট্ঠসমাপত্তীহি অৰিহিংসাদীনং ৰিসেসদীপকেন সুত্তেন যথা মহপ্ফলতরং হোতি, তং পকারজাতং ৰেদিতব্বং. ইদঞ্হি দক্খিণেয্যতরতায দক্খিণায মহপ্ফলতরতং সন্ধায ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ননু তত্থ ‘‘সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো’’তি আগতং, ন ‘‘সরণগতো’’তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘সরণগমনতো পট্ঠাযা’’তিআদি. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ৩.৩৭৯) ‘‘হেট্ঠিমকোটিযা তিসরণং গতো উপাসকোপি সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো নামা’’তি. যো হি ৰট্টদুক্খং সমতিক্কমিতুকামো পসন্নচিত্তো রতনত্তযং সরণং গচ্ছতি, তস্স তং অধিসীলাদীনং উপনিস্সযো হুত্ৰা অনুক্কমেন দস্সনমগ্গাধিগমায সংৰত্তেয্যাতি.
ৰিহিংসাদিৰত্থুন্তি যদেতং ৰিহিংসাদীনং ৰত্থুং ৰদাম, ইমস্মিং ৰিহিংসাদিৰত্থুস্মিং. অন্তমিচ্ছাদিট্ঠিঞ্চ মিচ্ছত্তানং আদিমিচ্ছাদিট্ঠিঞ্চাতি ইদং দেসনাক্কমং সন্ধায ৰুত্তং. মিস্সেত্ৰাতি মিচ্ছাদিট্ঠিভাৰসামঞ্ঞেন একজ্ঝং কত্ৰা. তথাতি ইমিনা যথা কম্মপথমিচ্ছত্তানং অন্তে আদিম্হি চ ৰুত্তমিচ্ছাদিট্ঠিং মিস্সেত্ৰা একজ্ঝং ৰুত্তং, তথা তেসং অন্তে ৰুত্তসম্মাদিট্ঠীতি ইমমত্থং উপসংহরতি.
পাণন্তি ৰোহারতো সত্তং, পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং. অতিপাতেন্তি সরসেনেৰ পতনসভাৰং অতিচ্চ অন্তরা এৰ পাতেন্তি, অতিক্কম্ম ৰা সত্থাদীহি অভিভৰিত্ৰা পাতেন্তি. অদিন্নন্তি পরসন্তকং. আদিযন্তীতি গণ্হন্তি. সল্লেখতীতি সমং লেখতি, পজহতীতি অত্থো. কম্মপথকথা এসাতি ‘‘অত্থভঞ্জনক’’ন্তি ৰুত্তং. পিযসুঞ্ঞকরণতো পিসুণা, পিসতি পরে সত্তে হিংসতীতি ৰা পিসুণা. ফরুসাতি লূখা, নিট্ঠুরাতি অত্থো. নিরত্থকন্তি অত্থরহিতং অত্তনো পরেসঞ্চ হিতৰিনিমুত্তং. মিচ্ছাতি ৰিপরীতা নিচ্চাদিৰসেন পৰত্তিযা. পাপিকাতি লামিকা. একন্তাকুসলতায ৰিঞ্ঞূহি বুদ্ধাদীহি গরহিতা. নত্থি দিন্নন্তি আদিৰত্থুকাযাতি দসৰত্থুকমিচ্ছাদিট্ঠিমাহ. নত্থিকভাৰাভিনিৰেসনৰসেন কম্মপথপ্পত্তিযেৰস্সা কম্মপথপরিযাপন্নতা. ‘‘রূপং অত্তা’’’তিআদিনযপ্পৰত্তা অত্তদিট্ঠি মগ্গন্তরাযকরত্তা অনিয্যানিকদিট্ঠি. অনিয্যানিকত্তা এৰ হিস্সা মিচ্ছত্তপরিযাপন্নতা. সম্মাতি অৰিপরীতা, ততো এৰ সোভনা সুন্দরা, বুদ্ধাদীহি পসত্থত্তা ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থা. সেসমেত্থ মিচ্ছাদিট্ঠিযং ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.
অসুভাদীসু সুভাদিআকারগ্গহণতো অযাথাৰঅনিয্যানিকা অযোনিসো উপ্পত্তিযা. অকুসলাতি অযাথাৰাঅনিয্যানিকা অকুসলা সঙ্কপ্পা. এস নযোতি ইমিনা ‘‘অযাথাৰা অনিয্যানিকা অকুসলা ৰাচা’’তিআদিনা তত্থ তত্থ অযাথাৰাদিঅত্থং অতিদিসতি. ৰাচাতি চেতনা অধিপ্পেতা, তথা কম্মন্তাজীৰাসতি চ. যেভুয্যেন অতীতানুস্সরণৰসেন পৰত্তিতো ‘‘অতীতং চিন্তযতো’’তি ৰুত্তং. তথা হি লোকে এৰং ৰদন্তি ‘‘যং মে পহূতং ধনং অহোসি, তং পমাদৰসেন পন বহুং খীণ’’ন্তি. সতিপতিরূপকেনাতি ‘‘চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা’’তি এৰং ৰুত্তসতুপ্পত্তিপতিরূপকেন. উপ্পত্তিন্তি চিত্তুপ্পত্তিং. তথাপৰত্তচিত্তুপ্পাদো হি মিচ্ছাসতি. সা পন কোধৰসেন ৰা ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৰধি ম’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ৩) উপনয্হন্তস্স, রাগৰসেন ৰা ‘‘যানিস্স তানি পুব্বে মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতলপিতকীল়িতানি অনুস্সরতী’’তি (অ. নি. ৭.৫০) ৰুত্তনযেন সুভতো অনুস্সরন্তস্স, দিট্ঠিৰসেন ৰা ‘‘সো খো পন মে অত্তো নিচ্চো ধুৰো’’তিআদিনা মিচ্ছাঅভিনিৰিসন্তস্সাতি এৰমাদিনা নযেন পৰত্ততীতি ৰেদিতব্বা.
উপাযচিন্তাৰসেনাতি খিপ্পজালকুমিনাদুহলাদিউপকরণসংৰিধানাদীসু যুত্তিচিন্তনাদিৰসেন পাপং কত্ৰা ৰিপ্পটিসারনিমিত্তং, ‘‘সুকতং মযা’’তি পামোজ্জনিমিত্তং কত্ৰা পচ্চৰেক্খণাকারেন মোহো অঞ্ঞাণং. তত্থ পন ‘‘অসিৰে সিৰা’’তি ৰোহারো ৰিয ঞাণৰোহারো. মিচ্ছাসভাৰত্তা পন মিচ্ছাঞাণংত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. একূনৰীসতিভেদং পচ্চৰেক্খণঞাণং সম্মা পেক্খিতত্তা সম্মাঞাণং ৰুচ্চতি, ইতরং পন ঝানাদিপচ্চৰেক্খণঞাণং সম্মাদিট্ঠিযাৰ সঙ্গয্হতি. রূপারূপসমাপত্তিলাভিতামত্তেন ৰট্টতো অৰিমুত্তাযেৰ সমানা ‘‘ৰিমুত্তা ময’’ন্তি এৰংসঞ্ঞিনো. পকতিপুরিসন্তরঞাণসঙ্খাতাযং, গুণৰিযুত্তস্স অত্তনো সকত্তনি অৰট্ঠানসঙ্খাতাযং, অত্তনো মহাব্রহ্মুনা সলোকতা তস্স সমীপতাসংযুজ্জনসঙ্খাতাযং ৰা অৰিমুত্তিযং ৰিমুত্তিসঞ্ঞিনো. একন্তাকুসলতায হীনত্তা পাপিকা. অযাথাৰতায ৰিপরীতা. যথাৰুত্তেনাতি ‘‘অৰিমুত্তাযেৰ সমানা’’তি ৰুত্তপ্পকারেন. ‘‘মযমেত্থ সম্মাদিট্ঠি ভৰিস্সামা’’তিআদীসু ফলসম্মাদিট্ঠিআদীনিপি মগ্গসম্মাদিট্ঠিআদিপক্খিকানেৰাতি অধিপ্পাযেন ‘‘ফলসম্পযুত্তানি…পে… ৰেদিতব্বা’’তি ৰুত্তং. সব্বেপি পন ফলধম্মে ৰিমুত্তিক্খন্ধসঙ্গহতো ‘‘ৰিমুত্তী’’তি ৰুচ্চমানে ন কোচি ৰিরোধো. এত্থ সম্মাৰিমুত্তিসঙ্খাতে সল্লেখৰত্থুম্হি.
যদি নীৰরণৰসেন ৰুত্তানি, তস্মা তীণেৰ ৰুত্তানীতি আহ ‘‘অভিজ্ঝালূ’’তিআদি. পরিযুট্ঠানপ্পত্তা থিনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতা. যস্স ধম্মস্স অত্থিতায উদ্ধতা নাম হোন্তি, সো ধম্মো উদ্ধচ্চন্তি আহ ‘‘উদ্দচ্চেন সমন্নাগতাতি উদ্ধতা’’তি. ৰিচিনন্তাতি ধম্মোতি ৰা অধম্মোতি ৰা আদিনা যং কিঞ্চি সভাৰং ৰিনিচ্ছিনন্তা. উপনাহনসীলাতি পরস্স অত্তনো চিত্তে অনুবন্ধনসীলা. ইস্সন্তীতি উসূযন্তি. সঠযন্তীতি সঠা অঞ্ঞথা অত্তানং অঞ্ঞথা পৰেদনকা. তে পন যস্মা ন যথাভূতৰাদিনো, তস্মা আহ ‘‘ন সম্মা ভাসন্তীতি ৰুত্তং হোতী’’তি. ৰুত্তপচ্চনীকনযেনাতি ‘‘ন কোধনা অক্কোধনা’’তিআদিনা ৰুত্তঅত্থপটিপক্খনযেন.
দুক্খং ৰচো এতেসু ৰিপ্পটিকূলগ্গাহিতায ৰিপচ্চনীকগাহেসূতি দুব্বচা. তে পন ৰচনক্খমা ন হোন্তীতি আহ ‘‘ৰত্তুং দুক্খা’’তিআদি. হীনাচারতায দুক্খস্স ৰা সম্পাপকতায পাপকা. অসদ্ধম্মৰসেনাতি অসপ্পুরিসধম্মৰসেন. অত্তনা ৰিসেসিতব্বৰসেন কাযৰিঞ্ঞত্তিআদীনং কাযকম্মদ্ৰারাদিভাৰো ৰিয অস্সদ্ধিযাদিঅসদ্ধম্মসমন্নাগমেনঅসতং অসপ্পুরিসানং ধম্মানন্তি তানিযেৰ অস্সদ্ধিযাদীনি অসদ্ধম্মা নাম, তেসং ৰসেনাহ ‘‘সদ্ধা এতেসং নত্থী’’তি যথা তং ‘‘দুপ্পঞ্ঞা’’তি. সুত্তগেয্যাদি অপ্পং সুতং এতেসন্তি অপ্পস্সুতা, সুতেন অনুপপন্না. নত্থীতি গহেতব্বন্তি ইমিনা অভাৰত্থো অযং অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ১০.১১) ৰিযাতি দস্সেতি. সম্মাপটিপত্তিযা অনারম্ভনতো কুচ্ছিতা গারয্হা সীদন্তি ওসীদন্তি সংকিলেসপক্খেতি কুসীতা দ-কারস্স ত-কারং কত্ৰা. অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায আরদ্ধং পগ্গহিতং ৰীরিযং এতেসন্তি আরদ্ধৰীরিযা. অনুপ্পাদনেন মুট্ঠা নট্ঠা সতি এতেসন্তি মুট্ঠস্সতী. দুট্ঠাতি দূসিতা. দুপ্পঞ্ঞা নাম দূসিতভাৰো পটিপক্খেন ৰিনাসিতভাৰোতি আহ ‘‘নট্ঠপঞ্ঞাতি ৰুত্তং হোতী’’তি. হেট্ঠা সম্মাদিট্ঠিগ্গহণেন কম্মস্সকতাপঞ্ঞায মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা চ গহিতত্তা সুব্বচকল্যাণমিত্ততাপরিৰারাহি ইধ সদ্ধাদীহি ৰিপস্সনাসম্ভারস্স উদ্ধটত্তা চ ৰুত্তং ‘‘ইধ ৰিপস্সনাপঞ্ঞা ৰেদিতব্বা’’তি. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনাসম্ভারো হী’’তিআদি. যুত্তিং অনপেক্খিত্ৰাপি অযমত্থো গহেতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পোরাণানং আণা’’তি.
লোকুত্তরগুণানং অন্তরাযকরন্তি লোকুত্তরগুণানং অধিগমস্স অন্তরাযকরং. সন্দিট্ঠিন্তি সং অত্তনো দিট্ঠিং, যং ৰা তং ৰা অত্তনা যথাগহিতদিট্ঠিন্তি অত্থো. সভাৰং অতিক্কমিত্ৰা পরতো আমসনতো পরামাসী. দল়্হগ্গাহীতি ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি থিরগ্গাহগ্গাহী. পটিনিস্সগ্গীতি পটিনিস্সজ্জনকো. কুম্মোৰাতি যথা কচ্ছপো অত্তনো পাদাদিকে অঙ্গে কেনচি ঘট্টিতো সব্বানি অঙ্গানি অত্তনো কপালেযেৰ সমোদহতি, ন বহি নীহরতি, এৰমযম্পি ‘‘ন সুন্দরো তৰ গাহো, ছড্ডেহি ন’’ন্তি ৰুত্তো তং ন ৰিস্সজ্জেতি. অন্তোযেৰ অত্তনো হদযে এৰ ঠপেত্ৰা তং ৰদতি. কুম্ভীলগ্গাহন্তি সংসুমারগ্গাহং. গণ্হন্তীতি যথা সংসুমারা গহিতং ন ৰিস্সজ্জেন্তি, এৰং গণ্হন্তি.
৮৪. এৰং চতুচত্তালীসায আকারেহীতি অৰিহিংসনাদীহি চতুঅধিকচত্তালীসপ্পকারেহি. কস্মা পনেত্থ অৰিহিংসা আদিতো ৰুত্তা? সব্বগুণানং মূলভাৰতো. অৰিহিংসাতি হি করুণাযেতং অধিৰচনং, সা চ ৰিসেসতো সীলস্স মূলকারণং পরূপঘাতলক্খণা দুস্সীল্যা ওরমাপনতো. যথা হি পাণাতিপাতো পরূপঘাতলক্খণো, তথা পরেসং সাপতেয্যাৰহরণং, সত্তিপ্পহারতোপি ধনস্সাৰহারো গরুতরোতি. তথা অব্রহ্মচরিযং গব্ভধারণাদিদুক্খাৰহনতো, পরদারাতিক্কমে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. পরেসং ৰিসংৰাদনভেদনমম্মঘট্টনানং পরূপঘাতভাৰো পাকটো এৰ, সম্ফপ্পলাপো অত্থগ্গাহাপনতো অনত্থুপ্পাদনতো, অভিজ্ঝা অদিন্নাদানাদিহেতুতো, ব্যাপাদো পাণাতিপাতাদিহেতুতো, মিচ্ছাদিট্ঠি সব্বানত্থহেতুতো পরূপঘাতলক্খণা, মিচ্ছাদিট্ঠি ধম্মিকপটিঞ্ঞোপি পাণাতিপাতাদীনি করোতি, পরে চ তত্থ নিযোজেতি, কিমঙ্গং পন ইতরে. ৰিহিংসলক্খণা দুস্সীল্যা ওরমা অৰিহিংসলক্খণা ৰিসেসতো সীলস্স বলৰকারণং. সীলপদট্ঠানো চ সমাধি, সমাধিপদট্ঠানা চ পঞ্ঞাতি সব্বগুণানং মূলভূতা অৰিহিংসা. অপিচ উল়ারজ্ঝাসযানং নিসম্মকারীনং ধীরানং উত্তমপুরিসানং সীলং ৰিয সমাধিপঞ্ঞাপি পরেসং হিতসুখাৰহাৰ সম্পজ্জন্তীতি এৰম্পি করুণা সব্বগুণানং মূলন্তি সা আদিতো ৰুত্তা.
ততো পরং ৰিসেসতো ‘‘অৰিহিংসাসমুট্ঠানা ইমে ধম্মা’’তি দস্সনত্থং কুসলকম্মপথধম্মা গহিতা. ততো ইদং গুণানং মূলভূতং সীলং, এত্থ পতিট্ঠিতেন ইমে ধম্মা উপ্পাদেতব্বাতি দস্সনত্থং অট্ঠ সম্মত্তা গহিতা. তেসং ৰিসোধনায পটিপন্নস্স আদিতো এৰং হোতীতি দস্সনত্থং নীৰরণৰিৰেকো গহিতো, আদিতো নীৰরণদ্ৰযস্স অগ্গহণে গহিতাগহিতকারণং অট্ঠকথায ৰুত্তমেৰ. কোধস্স পন ব্যাপাদতো ভেদো ৰত্থসুত্তৰণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.৭১) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. কোধাদিপ্পহানেন চেত্থ সল্লেখসিদ্ধীতি দস্সনত্থং ততো উপক্কিলেসৰিসুদ্ধি গহিতা. সা চ সুব্বচকল্যাণমিত্তঅপ্পমত্ততাহি সিজ্ঝতীতি দস্সনত্থং পকিণ্ণকা গহিতা. সম্পন্নসোৰচস্সতাদিগুণস্স ইমে ধম্মা পারিপূরিং গচ্ছন্তি, ৰিপস্সনং পরিব্রূহেত্ৰা অরিযমগ্গাধিগমায সংৰত্তন্তীতি দস্সনত্থং সদ্ধম্মা গহিতা. এৰংভূতস্স অযং মিচ্ছাগাহো লোকুত্তরগুণাধিগমস্স অন্তরাযকরো, তস্মা সো দূরতো ৰজ্জেতব্বো, এৰং যথাৰুত্তায সম্মাপটিপত্তিযা অরিযমগ্গং অধিগচ্ছন্তো সল্লেখং মত্থকং পাপেতীতি দস্সনত্থং ‘‘সন্দিট্ঠিপরামাসী’’তিআদি ৰুত্তন্তি এৰমেতেসং চতুচত্তালীসায সল্লেখাকারানং গহণপযোজনং অনুপুব্বী চ ৰেদিতব্বা. পযোগতো সল্লেখপটিপদং পটিপজ্জিতুং অসক্কোন্তানং চিত্তুপ্পাদোপি বহূপকারোতি আহ ‘‘চিত্তুপ্পাদস্সপি বহূপকারতং দস্সেতু’’ন্তি.
কুসলেসু ধম্মেসূতি অৰিহিংসাদীসু যথাৰুত্তঅনৰজ্জধম্মেসু. অনুৰিধিযনাতি চিত্তুপ্পাদস্স কাযৰাচাহি অনুৰিধানা. তেসং ধম্মানন্তি অৰিহিংসাদিধম্মানং, তেসং ৰা চিত্তুপ্পাদৰসেন পৰত্তধম্মানং. ইদানি যথাৰুত্তধম্মং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘কস্মা পনা’’তিআদি আরদ্ধং. সরণগমনং ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তস্স ৰসেন ৰুত্তং ‘‘কাযেন ৰা’’তি. ‘‘সীলং কাযেন সমাদিযতী’’তি এত্থাপি এসেৰ নযো. এত্থ চ তথা তথা পৰত্তসল্লহুককামাৰচরকুসলচিত্তুপ্পত্তিং উপাদায তথারূপকুসলকাযৰচীকম্মানং বহূপকারতা ৰুত্তাতি ন সভাৰতো চিত্তুপ্পাদস্স বহূপকারতং ঞাযতীতি দট্ঠব্বং.
৮৫. হিতাধিগমাযাতি দিট্ঠধম্মিকাদিহিতসম্পত্তিযা, অরিযমগ্গাধিগমায এৰ ৰা. অরিযমগ্গো হি একন্তহিতত্তা হিতো নাম. পরিৰজ্জনৰসেন কমনং পৰত্তি পরিক্কমনন্তি আহ ‘‘পরিক্কমনায পরিৰজ্জনত্থাযা’’তি. সম্মাদস্সনুপাযসংৰিধানেন অৰিহিংসা পটিযত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন. সুখেনেৰাতি অকিচ্ছেনেৰ. এতেনেৰ উপাযেনাতি এতেনেৰ অৰিহিংসাপদে ৰুত্তেন ৰিধিনা. সব্বপদানীতি সেসানি তেচত্তালীস পদানি.
৮৬. অকুসলা পটিসন্ধিঅজনকা নাম উদ্ধচ্চসহগতচিত্তুপ্পাদধম্মা অঞ্ঞেপি পৰত্তিৰিপাকমত্তদাযিনো, দিন্নায পটিসন্ধিযা ৰিপাকজনকা, পচ্চযৰেকল্লেন ৰিপচ্চিতুং অলদ্ধোকাসা অহোসিকম্মাদযো ৰা অজনকা. জাতিৰসেনাতি অকুসলজাতিৰসেন. অধোভাগঙ্গমনীযাতি অপাযগমনীযা. এৰংনামাতি নামগ্গহণেন সভাৰং উপলক্খেতি সতি পচ্চযসমৰাযে তংসভাৰানতিৰত্তনতো. তেনাহ ‘‘ৰিপাককালে অনিট্ঠাকন্তৰিপাকত্তা’’তি. ৰুত্তনযেনেৰ কুসলপক্খো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো, ইধ পটিসন্ধিঅজনকা অভিঞ্ঞাসহগতধম্মা, সেসং ৰুত্তসদিসমেৰ. সব্বে অকুসলাতি এত্থ ৰিহিংসমেকং ঠপেত্ৰা ইতরে সব্বে অকুসলা উপমাভূতা. ৰিহিংসা হি উপমেয্যং. সব্বে কুসলাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. এতেনেৰ উপাযেনাতি যথা ৰিহিংসানং উপমেয্যতা, তদৰসেসানং কুসলাকুসলানং উপমাভাৰো ৰুত্তো, ইমিনা নযেন অকুসলং পাণাতিপাতাদিঅকুসলেন ইতরেন, কুসলঞ্চ পাণাতিপাতাপটিৰিরতিআদিকুসলেন ইতরেন উপমেতব্বং.
৮৭. পরিনিব্বাপনেতি কিলেসপরিল়াহৰূপসমনে. পরিতো লিম্পনট্ঠেন পলিপং ৰুচ্চতি মহাকদ্দমং, তং পন একন্ততো গম্ভীরম্পি হোতীতি ‘‘গম্ভীরকদ্দমে নিমুগ্গো’’তি ৰুত্তং. পলিপং ৰিয পলিপন্তি পঞ্চ কামগুণা ৰুচ্চন্তি, তস্মা এৰং ইদানি ৰুচ্চমানেন উপমোপমেয্যসংসন্দননযেন এত্থ ইমস্মিং ঠানে অত্থযোজনা ৰেদিতব্বা. ন হি তং কারণন্তি এত্থ কারণং নাম হত্থস্স ৰা পাদস্স ৰা অপলিপন্নভাৰো, সো পন নত্থি. এস নযো উপমেয্যেপি.
তত্থ সিযা কস্সচি পরিৰিতক্কো ‘‘ভগৰতো দেসনানুভাৰেন ভিক্খুআদযো কথেন্তী’’তি. ‘‘ভগৰাযেৰ হি তত্থ উদ্ধরতী’’তি ৰত্ৰা উপমায তদত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘রঞ্ঞো’’তিআদি ৰুত্তং. পুথুজ্জনা তাৰতিট্ঠন্তু, সাৰকসিখাপ্পত্তৰিসেসানম্পি অরিযানং দেসনা সত্থুযেৰ দেসনাতি দস্সেতুং ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদিমাহ. তথা হি তেহি দেসিতসুত্তানি বুদ্ধৰচনমেৰ, তেসং দেসনায লদ্ধৰিসেসাপি অরিযা বুদ্ধপুত্তাযেৰাতি.
অনিব্বিসতাযাতি অনিব্বিসেৰনতায. অসিক্খিতৰিনযতাযাতি পঞ্চন্নং ৰিনযানং সাদরং অসিক্খিতভাৰেন. তে পন ৰিনযা তিস্সন্নং সিক্খানং সিক্খাপনেন হোতীতি আহ ‘‘তিস্সো সিক্খা সিক্খাপেস্সতী’’তি. কিং পন তন্তি? ‘‘ঠানমেতং ৰিজ্জতী’’তি এত্থ ৰুত্তং কিং পন ঠানন্তি আহ ‘‘অপলিপপলিপন্নত্ত’’ন্তিআদি. যস্মা পাল়িযং ‘‘সো ৰত চুন্দা’’তিআদিনা সামঞ্ঞত্থং উপমাভাৰেন গহেত্ৰা ৰিসেসত্থো উপমেয্যভাৰেন ৰুত্তো, তস্মা তমত্থং ‘‘এৰমত্থো ৰেদিতব্বো’’তিআদিনা সাধারণতো ৰত্ৰা পুন অসাধারণতো ৰিৰরন্তো ‘‘কিং ৰুত্তং হোতী’’তিআদিমাহ. পরস্স ৰিহিংসাচেতনং নিব্বাপেস্সতীতি ইদং যো অৰিহিংসাসঙ্খাতং সম্মাপটিপত্তিং দিস্ৰা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তো ধম্মদেসনায পরো অৰিহিংসকো হোতি, তাদিসং সন্ধায ৰুত্তং. আদেসনঞ্হি তস্স ৰচনন্তি. তেনাহ ‘‘অযং যা এসা ৰিহিংসকস্সা’’তি. পুব্বে ৰিহিংসকস্স মিচ্ছাপটিপজ্জন্তস্স. ৰিহিংসাপহানায মগ্গং ভাৰযতোতিআদিনা অত্তনো এৰ অৰিহিংসায ৰিহিংসাপরিনিব্বানায সংৰত্তনমাহ. তেনাহ ‘‘পরিনিব্বুতো ৰিযা’’তিআদি. সব্বপদেসূতি ‘‘পাণাতিপাতিস্সা’’তিআদিনা আগতেসু তেচত্তালীসায পদেসু.
৮৮. এৰন্তি দেসিতাকারপরামসনং. তস্সাতি সল্লেখস্স. ‘‘অত্থি খ্ৰেস ব্রাহ্মণ, পরিযাযো’’তিআদীসু (অ. নি. ৮.১১; পারা. ৩-১০) ৰিয পরিযায-সদ্দো কারণত্থোতি আহ ‘‘সল্লেখকারণ’’ন্তি. তেসং ৰসেনাতি সল্লেখানং ৰসেন. মেত্তায উপসংহরণৰসেন হিতং এসন্তেন. করুণায ৰসেন অনুকম্পমানেন. পরিগ্গহেত্ৰাতি পরিতো গহেত্ৰা, পরিত্ৰাতি অত্থো. পরিচ্চাতি পরিতো ইত্ৰা, সমন্ততো ফরিত্ৰা ইচ্চেৰ অত্থো. মা পমজ্জিত্থাতি ‘‘ঝাযথা’’তি ৰুত্তসমথৰিপস্সনানং অঞ্ঞাণেন, অঞ্ঞেন ৰা কেনচি পমাদকারণেন মা পমাদং আপজ্জিত্থ. নিয্যানিকসাসনে হি অকত্তব্বকরণম্পি পমাদোতি. ৰিপত্তিকালেতি সত্তঅসপ্পাযাদিৰিপত্তিযুত্তকালে. যথাৰুত্তা পঞ্চ পরিযাযা অঞ্ঞেপি সব্বে সাসনগুণা ইধেৰ সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি আহ ‘‘ঝাযথ, মা পমাদত্থাতি তুম্হাকং অনুসাসনী’’তি.
সল্লেখসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.