৭. আৰত্তহারৰণ্ণনা
‘‘অস্সুতৰা পুথুজ্জনো’’তি ইমিনা যোনিসোমনসিকারপটিক্খেপমুখেন অযোনিসোমনসিকারপরিগ্গহো দীপিতো. ‘‘অরিযানং অদস্সাৰী’’তিআদিনা সপ্পুরিসূপনিস্সযাদিপটিক্খেপমুখেন অসপ্পুরিসূপনিস্সযাদিপরিগ্গহো দীপিতো. তেসু পুরিমনযেন আসযৰিপত্তি কিত্তিতা, দুতিযেন পযোগৰিপত্তি. পুরিমেন চস্স কিলেসৰট্টং, তঞ্চ যতো ৰিপাকৰট্টন্তি সকলং সংসারচক্কমাৰত্ততি. ‘‘পথৰিং মঞ্ঞতী’’তিআদিনা তত্থ তিস্সো মঞ্ঞনা ৰুত্তা. তাসু তণ্হামঞ্ঞনা ‘‘এতং মমা’’তি তণ্হাগ্গাহো, মানমঞ্ঞনা ‘‘এসোহমস্মী’’তি মানগ্গাহো, দিট্ঠিমঞ্ঞনা ‘‘এসো মে অত্তা’’তি দিট্ঠিগ্গাহো. তত্থ তণ্হাগ্গাহেন ‘‘তণ্হং পটিচ্চপরিযেসনা’’তিআদিকা (দী. নি. ২.১০৩; দী. নি. ৩.৩৫৯; অ. নি. ৩.২৩; ৰিভ. ৯৬৩) নৰ তণ্হামূলকা ধম্মা আৰত্তন্তি. মানগ্গাহেন ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিকা নৰ মানৰিধা আৰত্তন্তি. দিট্ঠিগ্গাহেন ‘‘রূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তিআদিকা (সং. নি. ৪.৩৪৫) ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি আৰত্ততি. তীসু চ গাহেসু যায সঞ্ঞায তণ্হাগ্গাহস্স ৰিক্খম্ভনা, সা দুক্খসঞ্ঞা দুক্খানুপস্সনা. যায সঞ্ঞায মানগ্গাহস্স ৰিক্খম্ভনা, সা অনিচ্চসঞ্ঞা অনিচ্চানুপস্সনা. যায পন সঞ্ঞায দিট্ঠিগ্গাহস্স ৰিক্খম্ভনা, সা অনত্তসঞ্ঞা অনত্তানুপস্সনা. তত্থ পঠমগ্গাহৰিসভাগতো অপ্পণিহিতৰিমোক্খমুখং আৰত্ততি, দুতিযগ্গাহৰিসভাগতো অনিমিত্তৰিমোক্খমুখং আৰত্ততি, ততিযগ্গাহৰিসভাগতো সুঞ্ঞতৰিমোক্খমুখং আৰত্ততি.
সেক্খগ্গহণেন অরিযায সম্মাদিট্ঠিযা সঙ্গহো, ততো চ পরতোঘোসযোনিসোমনসিকারা দীপিতা হোন্তি. পরতোঘোসেন চ সুতৰা অরিযসাৰকোতি আৰত্ততি, যোনিসোমনসিকারেন নৰ যোনিসোমনসিকারমূলকা ধম্মা আৰত্তন্তি, চতুব্বিধঞ্চ সম্পত্তিচক্কং. ‘‘মা মঞ্ঞী’’তি মঞ্ঞনানং ৰিপ্পকতপ্পহানতাগহণেন একচ্চাসৰপরিক্খযো দীপিতো হোতি, তেন চ সদ্ধাৰিমুত্তদিট্ঠিপ্পত্তকাযসক্খিভাৰা আৰত্তন্তি. ‘‘অরহং খীণাসৰো’’তিআদিনা অসেক্খা সীলক্খন্ধাদযো দস্সিতা হোন্তি, সীলক্খন্ধাদিপারিপূরিযা চ দস নাথকরণা ধম্মা আৰত্তন্তি. ‘‘ন মঞ্ঞতী’’তি মঞ্ঞনাপটিক্খেপেন পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি সম্মাপটিপত্তি দস্সিতা, তায চ সাতিসযা নিকন্তিপরিযাদানমানসমুগ্ঘাটনদিট্ঠিউগ্ঘাটনানি পকাসিতানীতি অপ্পণিহিতানিমিত্ত-সুঞ্ঞতৰিমোক্খা আৰত্তন্তি.
‘‘তথাগতো’’তিআদিনা সব্বঞ্ঞুগুণা ৰিভাৰিতাতি তদৰিনাভাৰতো দসবল-চতুৰেসারজ্জঅসাধারণঞাণআৰেণিকবুদ্ধধম্মা আৰত্তন্তি. ‘‘নন্দী দুক্খস্স মূল’’ন্তিআদিনা সদ্ধিং হেতুনা ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি পৰত্তিনিৰত্তিতদুভযহেতুৰিভাৰনেন চত্তারি অরিযসচ্চানি আৰত্তন্তি. ‘‘তণ্হানং খযা’’তিআদিনা তণ্হপ্পহানাপদেসেন তদেকট্ঠভাৰতো দিযড্ঢস্স কিলেসসহস্সস্স পহানং আৰত্ততি. ‘‘সব্বসো তণ্হানং খযা সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’’তি চ ৰুত্তত্তা ‘‘নন্দী দুক্খস্স মূল’’ন্তি, ‘‘ইতি ৰিদিত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তস্স মঞ্ঞনাভাৰহেতুভূতস্স পচ্চযাকারৰেদনস্স সাৰকেহি অসাধারণঞাণচারভাৰো দস্সিতো, তেন চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসমাপত্তিসঞ্চারি ভগৰতো মহাৰজিরঞাণং আৰত্ততীতি. অযং আৰত্তো হারো.