৫. লক্খণহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা

২৩. ‘‘লক্খণহারস্স ৰিসযং পুচ্ছতী’’তি ৰুত্তং, ‘‘কো পন তস্স ৰিসযো’’তি ৰুত্তে সমানলক্খণা অৰুত্তধম্মা. কাযানুপস্সনায সমারদ্ধায ৰেদনানুপস্সনাদযো সুখেনেৰ সিজ্ঝন্তীতি তব্বচনেন ৰেদনাগতাসতিআদীনং ৰুত্তভাৰো দস্সিতো সতিপট্ঠানভাৰেন একলক্খণত্তাতি কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানস্স সদ্ধানুগ্গহিতানি ৰীরিযসতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্রিযানি সাধনং, এৰং ইতরেসম্পীতি কত্ৰা ৰুত্তং. অযং অত্থো অট্ঠকথাযমেৰ (নেত্তি. অট্ঠ. ৫১) পরতো আগমিস্সতি. ইমিনা নযেন সেসেসুপি একলক্খণতানিদ্দেসেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. পরতোতি চতুব্যূহহারৰণ্ণনাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ২০).

অসম্মিস্সতোতি ৰেদনাদযোপি এত্থ সিতা এত্থ পটিসন্ধাতি কাযে ৰেদনাদিঅনুপস্সনাপসঙ্গেপি আপন্নে তদসম্মিস্সতোতি অত্থো.

অৰযৰিগাহসমঞ্ঞাতিধাৰনসারাদানাভিনিৰেসনিসেধনত্থং কাযং অঙ্গপচ্চঙ্গেহি, তানি চ কেসাদীহি, কেসাদিকে চ ভূতুপাদাযরূপেহি ৰিনিব্ভুজিতুং ‘‘তথা ন কাযে’’তিআদিমাহ. পাসাদাদিনগরাৰযৰসমূহে অৰযৰিৰাদিনোপি অৰযৰিগাহণং করোন্তি. নগরং নাম কোচি অত্থো অত্থীতি পন কেসঞ্চি সমঞ্ঞাতিধাৰনং সিযাতি ইত্থিপুরিসাদিসমঞ্ঞাতিধাৰনে নগরনিদস্সনং ৰুত্তং. অঞ্ঞো কোচি সত্তাদিকো. যং পস্সতি ইত্থিং, পুরিসং ৰা. ননু চক্খুনা ইত্থিপুরিসদস্সনং নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, ‘‘ইত্থিং পস্সামি, পুরিসং পস্সামী’’তি পন পৰত্তসমঞ্ঞাৰসেন ‘‘যং পস্সতী’’তি ৰুত্তং. মিচ্ছাদস্সনেন ৰা দিট্ঠিযা যং পস্সতি, ন তং দিট্ঠং রূপাযতনং হোতি, রূপাযতনং ৰা তং ন হোতীতি অত্থো. অথ ৰা তং কোসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং দিট্ঠং ন হোতি, দিট্ঠং ৰা যথাৰুত্তং ন হোতীতি অত্থো. যং দিট্ঠং তং ন পস্সতীতি যং রূপাযতনং, কেসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং ৰা দিট্ঠং, তং পঞ্ঞাচক্খুনা ভূততো ন পস্সতীতি অত্থো.

ন অঞ্ঞধম্মানুপস্সীতি ন অঞ্ঞসভাৰানুপস্সী, অসুভাদিতো অঞ্ঞাকারানুপস্সী ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি.

পথৰীকাযন্তি কেসাদিং পথৰীধম্মসমূহত্তা ‘‘কাযো’’তি ৰদতি, লক্খণপথৰিমেৰ ৰা অনেকভেদভিন্নং সকলসরীরগতং পুব্বাপরিযভাৰেন পৰত্তমানং সমূহৰসেন গহেত্ৰা ‘‘কাযো’’তি ৰদতি. এৰং অঞ্ঞত্থাপি.

আকারসমূহসঙ্খাতস্সাতি অনিচ্চতাদিআকারসমুদাযপরিযাযস্স.

তীসু ভৰেসু কিলেসেতি ভৰত্তযৰিসযকিলেসে. সব্বত্থিকন্তি সব্বত্থ লীনে, উদ্ধতে চ চিত্তে ইচ্ছিতব্বত্থা, সব্বে ৰা লীনে, উদ্ধতে চ ভাৰেতব্বা বোজ্ঝঙ্গা অত্থিকা এতাযাতি সব্বত্থিকা. অন্তো সঙ্কোচোতি অন্তো ওলীযনা, কোসজ্জন্তি অত্থো.

২৪. গহিতেসূতি ভাৰনাগ্গহণেন গহিতেসু, ভাৰিতেসূতি অত্থো, ৰচনেন ৰা গহিতেসু. ভাৰনাগ্গহণদীপনত্থত্তা পন ৰচনেন গহণস্স ভাৰনাগ্গহণমেত্থ পধানং. যস্স সতিপট্ঠানা ভাৰিতা, তস্স সম্মপ্পধানাদযো বোধিপক্খিযধম্মা ন ভাৰিতাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতীতি চ সমানলক্খণতাপদেসেন ইমমত্থং দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৰিযমানেসু চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তী’’তিআদি ৰুত্তং.

ৰিপল্লাসা পহীযন্তি উজুৰিপচ্চনীকভাৰতো. ‘‘আহারসমুদযা কাযস্স সমুদযো, ফস্সসমুদযা ৰেদনানং সমুদযো (সং. নি. ৫.৪০৮), সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি (সং. নি. ১.১, ৩৯; ম. নি. ৩.১২৬; মহাৰ. ১; উদা. ১; ৰিভ. ২২৫) ৰচনতো কাযাদীনং সমুদযভূতা কবল়ীকারাহারফস্সমনোসঞ্চেতনাৰিঞ্ঞাণাহারাকাযাদীনং পরিজাননেন পরিঞ্ঞাতা হোন্তি তপ্পটিপক্খপ্পহানতোতি দস্সেন্তো ‘‘চত্তারো আহারা’’তিআদিমাহ. সব্বত্থাতি ‘‘উপাদানেহি অনুপাদানো ভৰতী’’তি এৰমাদীসু.

তত্থ যস্মা পঞ্চ কামগুণা সৰিসেসা কাযে লব্ভন্তীতি ৰিসেসেন কাযো কামুপাদানস্স ৰত্থু, সুখৰেদনস্সাদৰসেন পরলোকনিরপেক্খো ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদি (দী. নি. ১.১৭১; ম. নি. ১.৪৪৫; ২.৯৪-৯৫, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬; সং. নি. ৩.২১০; ধ. স. ১২২১; ৰিভ. ৯৩৮) পরামাসং উপ্পাদেতীতি দিট্ঠুপাদানস্স ৰেদনা, চিত্তে নিচ্চগ্গহণৰসেন সস্সতস্স ‘‘অত্তনো সীলাদিৰসেন পরিসুদ্ধপরামসনং হোতী’’তি সীলব্বতুপাদানস্স চিত্তং, নামরূপপরিচ্ছেদেন ভূতং ভূততো অপস্সন্তস্স ‘‘অত্তাভিনিৰেসো হোতী’’তি অত্তৰাদুপাদানস্স ধম্মা ৰত্থু, তস্মা ‘‘চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৰিযমানেসু উপাদানেহি অনুপাদানো ভৰতী’’তি ৰুত্তং.

যস্মা পন ৰুত্তনযেনেৰ কাযো কামযোগস্স ৰত্থু, ভৰেসু সুখগ্গহণৰসেন ভৰস্সাদো হোতীতি ভৰযোগস্স ৰেদনা, সন্ততিঘনগ্গহণৰসেন চিত্তে অত্তাভিনিৰেসো হোতীতি দিট্ঠিযোগস্সচিত্তং, ধম্মৰিনিব্ভোগস্স দুক্করত্তা, ধম্মানং ধম্মমত্ততায চ দুপ্পটিৰিজ্ঝত্তা সম্মোহো হোতীতি অৰিজ্জাযোগস্স ধম্মা, ৰত্থু, তস্মা চতুসতিপট্ঠানভাৰনায তেসু তেসং পহানসিদ্ধিতো যোগেহি ৰিসংযুত্ততা ৰুত্তা. এতেনেৰ আসৰেহি অনাসৰতা, ওঘেহি নিত্তিণ্ণতা চ সংৰণ্ণিতা হোতি কামরাগাদীনং এৰ কামযোগকামাসৰকামোঘাদিভাৰতো.

ৰুত্তনযেনেৰ কাযো অভিজ্ঝাকাযগন্থস্স ৰত্থু, ‘‘দুক্খায ৰেদনায পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫) দুক্খদুক্খৰিপরিণামদুক্খসঙ্খারদুক্খভূতা ৰেদনা ৰিসেসেন ব্যাপাদকাযগন্থস্স ৰত্থু, চিত্তে নিচ্চাভিনিৰেসৰসেন সস্সতস্স ‘‘অত্তনো সীলেন সুদ্ধী’’তিআদিপরামসনং হোতীতি সীলব্বতপরামাসস্স চিত্তং ৰত্থু, সপ্পচ্চযনামরূপদস্সনাভাৰতো ভৰৰিভৰদিট্ঠিসঙ্খাতো ইদংসচ্চাভিনিৰেসো হোতীতি তস্স ধম্মা ৰত্থূতি চতুসতিপট্ঠানাতি যোজেতব্বং.

ৰুত্তনযেনেৰ ৰিসেসতো কাযো রাগসল্লস্স ৰত্থু, ৰেদনা দোসসল্লস্স, ‘‘চিত্তং নিচ্চগ্গহণৰসেন অত্তাভিনিৰেসং অত্তানং সেয্যাদিতো দহতী’’তি চিত্তং মানসল্লস্স, ৰুত্তনযেনেৰ ধম্মা মোহসল্লস্স ৰত্থূতি চতুসতিপট্ঠানাতি যোজেতব্বং.

যস্মা পন কাযানুপস্সনাদীহি কাযৰেদনাচিত্তধম্মেসু পরিঞ্ঞাতেসু রূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারক্খন্ধা পরিঞ্ঞাতা হোন্তি, চিত্তে হি পরিঞ্ঞাতে সঞ্ঞাপি পরিঞ্ঞাতাৰ হোতি, তস্মা ‘‘ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো চস্স পরিঞ্ঞং গচ্ছন্তী’’তি ৰুত্তং.

তথা ৰিসেসতো কাযে সাপেক্খা ছন্দাগতিং গচ্ছতীতি কাযো ছন্দাগতিযা ৰত্থু, ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদনা ব্যাপাদস্স নিমিত্তন্তি সা দোসাগতিযা ৰত্থু, সন্ততিঘনগ্গহণৰসেন সরাগাদিচিত্তে সম্মোহো হোতীতি মোহাগতিযা চিত্তং, ধম্মসভাৰানৰবোধেন ভযং হোতীতি ভযাগতিযা ধম্মা ৰত্থূতি চতুসতিপট্ঠানভাৰনায অগতিগমনপ্পহানং হোতীতি আহ ‘‘অগতিগমনেহি চ ন অগতিং গচ্ছতী’’তি.

‘‘অকুসলস্স সোমনস্সস্স ৰসেনা’’তি ইদং ‘‘অযম্পি অত্থো সম্ভৰতী’’তি কত্ৰা ৰুত্তং. ‘‘সুখায ৰেদনায রাগানুসযো অনুসেতী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫) পন ৰচনতো সুখৰেদনাগ্গহণেন তত্থানুসযনেন সমুদযসচ্চং দেসিতন্তি ৰেদিতব্বং. দেসিতং দুক্খং অরিযসচ্চন্তি দুক্খদুক্খগ্গহণেন সাতিসযং দুক্খং অরিযসচ্চং পকাসিতং হোতীতি পাল়িযং ‘‘দুক্খং অরিযসচ্চং দেসিত’’ন্তি ৰুত্তং. সহচরণাদীসু যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা নিদ্দেসৰারৰণ্ণনাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৫ আদযো) ৰুত্তং.

লক্খণহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.