৬. চতুব্যূহহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা

২৫. হারানন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং. হারেসু ইমস্স চতুব্যূহহারস্স ৰিসেসতো সুত্তস্স ব্যঞ্জনৰিচযভাৰতোতি যোজনা. তেন ৰুত্তং ‘‘ব্যঞ্জন…পে… দস্সেতী’’তি. যাযাতি নিরুত্তিযা.

যথারহন্তি সংৰণ্ণিযমানে সুত্তে যং যং অরহতি নিব্বচনং ৰত্তুং, তংতংলোকসমঞ্ঞানুরোধেনেৰ. পুব্বভাগপটিপদা সম্পাদেত্ৰা পচ্ছা সচ্চাভিসমযং পাপুণাতীতি আহ ‘‘সম্মুতি…পে… হোতী’’তি, তংতংপঞ্ঞত্তিগ্গহণমুখেন পরমত্থগ্গহণং হোতীতি এৰং ৰা ইমিনা সম্বন্ধো.

যমিদং অনিন্দ্রিযবদ্ধরূপসন্তানং সন্ধায ‘‘উভযমন্তরেনা’’তি ইধ ৰুত্তং. ওতরণহারে (নেত্তি. অট্ঠ. ৪২ আদযো) পনস্স দ্ৰারপ্পৰত্তফস্সাদিধম্মে সন্ধায ৰুত্তভাৰং দস্সেতুং ‘‘উভযমন্তরেনাতি ফস্সসমুদিতেসু ধম্মেসূ’’তি অত্থো ৰুত্তো. অট্ঠকথাচরিযা পনাহু ‘‘অন্তরেনাতি ৰচনং পন ৰিকপ্পন্তরদীপন’’ন্তি. তস্মা অযমেত্থ অত্থো – ন ইমং লোকং, ন হুরং লোকং, অথ খো উভযমন্তরেনাতি. অপরো ৰিকপ্পো – উভযমন্তরেনাতি ৰা ৰচনং ৰিকপ্পন্তরাভাৰদীপনং. তস্সত্থো – ন ইমং লোকং, ন হুরং লোকং নিস্সায ঝাযতি ঝাযী, উভযমন্তরেন পন অঞ্ঞং ঠানং অত্থীতি.

যেপি চ ‘‘অন্তরাপরিনিব্বাযী, সম্ভৰেসী’’তি চ ইমেসং সুত্তপদানং অত্থং মিচ্ছা গহেত্ৰা অত্থি এৰ অন্তরাভৰোতি ৰদন্তি, তেপি যস্মা অৰিহাদীসু তত্থ তত্থ আযুৰেমজ্ঝং অনতিক্কমিত্ৰা অন্তরা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনৰসেসকিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযন্তীতি অন্তরাপরিনিব্বাযী, ন অন্তরাভৰভূতোতি পুরিমস্স সুত্তপদস্স অত্থো. পচ্ছিমস্স চ যে ভূতা এৰ, ন পুন ভৰিস্সন্তি, তে হি (কথা. অনুটী. ৫০৭) খীণাসৰা, পুরিমপদেহি ‘‘ভূতা’’তি ৰুত্তা. তব্বিপরীততায সম্ভৰং এসন্তীতি সম্ভৰেসিনো. অপ্পহীনভৰসংযোজনত্তা সেক্খা, পুথুজ্জনা চ. চতূসু ৰা যোনীসু অণ্ডজজলাবুজসত্তা যাৰ অণ্ডকোসং, ৰত্থিকোসঞ্চ ন ভিন্দন্তি, তাৰ সম্ভৰেসী নাম. অণ্ডকোসতো, ৰত্থিকোসতো চ বহি নিক্খন্তা ভূতা নাম. সংসেদজওপপাতিকা চ পঠমচিত্তক্খণে সম্ভৰেসী নাম, দুতিযচিত্তক্খণতো পট্ঠায ভূতা নাম. যেন ৰা ইরিযাপথেন জাযন্তি, যাৰ ততো অঞ্ঞং ন পাপুণন্তি, তাৰ সম্ভৰেসী, ততো পরং ভূতাতি অত্থো, তস্মা নত্থীতি পটিক্খিপিতব্বং. সতি হি উজুকে পাল়িঅনুগতে অত্থে কিং অনিদ্ধারিতসামত্থিযেন অন্তরাভৰেন অত্তভাৰপরিকপ্পিতেন পযোজনন্তি.

যং পন যে ‘‘সন্তানৰসেন পৰত্তমানানং ধম্মানং অৰিচ্ছেদেন দেসন্তরেসু পাতুভাৰো দিট্ঠো. যথা তং ৰীহিআদিঅৰিঞ্ঞাণকসন্তানে, এৰং সৰিঞ্ঞাণকসন্তানেপি অৰিচ্ছেদেন দেসন্তরেসু পাতুভাৰেন ভৰিতব্বং. অযঞ্চ নযো সতি অন্তরাভৰে যুজ্জতি, নাঞ্ঞথা’’তি যুত্তিং ৰদন্তি. তেহি ইদ্ধিমতো চেতোৰসিপ্পত্তস্স চিত্তানুগতিকং কাযং অধিট্ঠহন্তস্স খণেন ব্রহ্মলোকতো ইধূপসঙ্কমনে, ইতো ৰা ব্রহ্মলোকগমনে যুত্তি ৰত্তব্বা. যদি সব্বত্থেৰ ৰিচ্ছিন্নদেসে ধম্মানং পৰত্তি ন ইচ্ছিতা, যদিপি সিযা ‘‘ইদ্ধিৰিসযো অচিন্তেয্যো’’তি, তং ইধাপি সমানং ‘‘কম্মৰিপাকো অচিন্তেয্যো’’তি ৰচনতো, তস্মা তং তেসং মতিমত্তমেৰ. অচিন্তেয্যসভাৰা হি সভাৰধম্মা, তে কত্থচি পচ্চযৰিসেসেন ৰিচ্ছিন্নদেসে পাতুভৰন্তি, কত্থচি অৰিচ্ছিন্নদেসে চ. তথা হি মুখঘোসাদীহি অঞ্ঞস্মিং দেসে আদাসপব্বতপ্পদেসাদিকে পটিবিম্বপটিঘোসাদিকং পচ্চযুপ্পন্নং নিব্বত্তমানং দিস্সতি, তস্মা ন সব্বং সব্বত্থ উপনেতব্বন্তি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পন পটিবিম্বস্স উদাহরণভাৰসাধনাদিকো অন্তরাভৰৰিচারো কথাৰত্থুপ্পকরণস্সটীকাযং (কথা. অনুটী. ৫০৭) গহেতব্বো.

অপরে পন ‘‘ইধাতি কামভৰো, হুরন্তি অরূপভৰো, উভযমন্তরেনাতি রূপভৰো ৰুত্তো’’তি ৰদন্তি, ‘‘ইধাতি পচ্চযধম্মা, হুরন্তি পচ্চযুপ্পন্নধম্মা, উভযমন্তরেনাতি পণ্ণত্তিধম্মা ৰুত্তা’’তি চ ৰদন্তি, তং সব্বঅট্ঠকথাসু নত্থি, তস্মা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. অৰসিট্ঠং রূপন্তি আপোধাতুআকাসধাতূহি সদ্ধিং লক্খণরূপানি, ওজঞ্চ সন্ধাযাহ অনিন্দ্রিযবদ্ধরূপস্স অধিপ্পেতত্তা. তস্স খীণাসৰস্স তং নিব্বানারম্মণং চিত্তং ন জানন্তি ন ঞাযন্তি ‘‘ঝাযমানা’’তি ৰুত্তত্তা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

চতুব্যূহহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.