সাসনপট্ঠানৰারৰণ্ণনা

৮৯. সঙ্গহৰারাদীসূতি সঙ্গহৰারউদ্দেসনিদ্দেসৰারেসু. সরূপতো ন দস্সিতং, অত্থতো পন দস্সিতমেৰাতি অধিপ্পাযো. তমেৰ হি অত্থতো দস্সনত্থং উদাহরণভাৰেন নিক্খিপতি, যথা মূলপদেহি পট্ঠানং নিদ্ধারেতব্বন্তি. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্গহো’’তি ইদং মূলপদপট্ঠানানং অঞ্ঞমঞ্ঞতো নিদ্ধারেতব্বতায কারণৰচনং ‘‘সতি অনুপ্পৰেসে ততো ৰিনিগ্গামো সিযা’’তি. পট্ঠানন্তি এত্থ প-ইতি উপসগ্গপদং, তং পন ‘‘ৰিভত্তেসু ধম্মেসু যং সেট্ঠং, তদুপাগমু’’ন্তিআদীসু ৰিয পকারত্থজোতকন্তি দস্সেন্তো ‘‘পকারেহি ঠান’’ন্তিআদীসু ৰিয পকারত্থজোতকন্তি দস্সেন্তো ‘‘পকারেহি ঠান’’ন্তি আহ. ইধাতি ইমস্মিং নেত্তিপ্পকরণে. তস্সাতি দেসনাসঙ্খাতস্স পরিযত্তিসাসনস্স. তথাভাৰদীপনন্তি ৰেনেয্যজ্ঝাসযানুরূপেন পৰত্তিতত্তা সংকিলেসভাগিযতাদিপ্পকারেহি ঠিতভাৰেন দীপেতব্বত্তা ‘‘দীপিস্সতীতি দীপন’’ন্তি কত্ৰা. পতিট্ঠহন্তি অধিসীলসিক্খাদযো সমুদাযরূপেন গহিতা. এতেহি সংকিলেসধম্মাদীহি, সংকিলেসধম্মাদীনং অধিসীলসিক্খাদীনং পৰত্তনুপাযতা অনুপুব্বিকথায সামুক্কংসিকায ধম্মদেসনায দীপেতব্বা. তেসন্তি সংকিলেসধম্মাদীনং. পুন তেসন্তি সুত্তানি সন্ধাযাহ.

গোট্ঠাতি ৰজা. পট্ঠিতগাৰোতি গতগাৰো. আগতট্ঠানস্মিন্তি সীহনাদসুত্তং (ম. নি. ১.১৫৬) ৰদতি. পৰত্তগমনত্তা এত্থাতি ৰচনসেসো. অথ ৰা গচ্ছতি এত্থাতি গমনং, দেসনাঞাণস্স নিস্সঙ্গৰসেন পৰত্তগমনদেসভাৰতো পট্ঠানং নামাতি অত্থো. ৰোমিস্সাতি ‘‘সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চা’’তিআদিনা দুকতিকচতুক্কভাৰেন মিস্সিতা.

সংকিলেসভাৰে ঞাপেতব্বে পৰত্তং, তং ৰিসযং কত্ৰা দেসিতন্তি অত্থো, অত্থমত্তৰচনঞ্চেতং, সংকিলেসভাগে ভৰন্তি সদ্দনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. ‘‘সংকিলেসভাগিক’’ন্তিপি পাঠো, তস্স সংকিলেসভাগো এতস্স অত্থি, সংকিলেসভাগে ৰা নিযুত্তং, সংকিলেসভাগস্স ৰা পবোধনসীলং সংকিলেসভাগিকং, তদেৰ সংকিলেসভাগিযন্তি অত্থো ৰেদিতব্বো. পদালনং সমুচ্ছিন্দনং, পদালনসন্নিস্সযতা চেত্থ পদালনগ্গহণেন গহিতাতি দট্ঠব্বং. অসেক্খেতি অসেক্খধম্মে. তেসং ৰোমিস্সকনযৰসেনাতি তেসং সংকিলেসভাগিযাদীনং চতুন্নং পটিক্খেপাপটিক্খেপৰোমিস্সকনযৰসেন.

‘‘তানি পন ছ দুকা’’তিআদিনা পদানং গহণপরিচ্ছেদতো ৰৰত্থাপনতং ৰত্ৰা পরতো ‘‘সাধারণানি কতানী’’তি পদস্স অত্থসংৰণ্ণনায সযমেৰ সরূপতো দস্সেস্সতি. ‘‘অনুদ্ধরণে কারণং নত্থী’তি ৰত্ৰা উদ্ধরণে পন কারণং দস্সেন্তো ‘‘তথা হি ৰক্খতী’’তিআদিনা পাল়িমাহরি. ৰোদানং নাম সংকিলেসতো হোতি সংকিলিট্ঠস্সেৰ ৰোদানস্স ইচ্ছিতত্তা. যস্মা ৰোদানং তদঙ্গাদিৰসেন সংকিলেসতো ৰিসুজ্ঝনং, তস্মা ‘‘তং পন অত্থতো ৰাসনাভাগিযাদি এৰ হোতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ তদঙ্গৰিক্খম্ভনেহি ৰোদানং ৰাসনাভাগিযাদিৰসেন হোতি, সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধীহি ৰোদানং নিব্বেধভাগিযৰসেন, অসেক্খভাগিযৰসেন ৰোদানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা এৰ ৰেদিতব্বং. যাযং দেসনা রাগাদিভাগিনী সিযা, সা সংকিলেসভাগিযা. যাযং দেসনা চাগাদিভাগিনী সিযা, সা ৰাসনাভাগিযা. যা পন আপত্তিৰিচ্ছেদনী সাৰসেসং, অনৰসেসঞ্চ, সা নিব্বেধভাগিযা, অসেক্খভাগিযা চ.

‘‘তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদিনা পঠমমেৰ সংকিলেসভাগস্স দস্সিতত্তা ৰুত্তং ‘‘সংকিলেসো তিৰিধো…পে… ৰিসযদস্সনত্থং আরদ্ধ’’ন্তি. ভৰরাগো ভৰপত্থনা. উপ্পজ্জতীতি ন ৰিগচ্ছতি. তত্র তত্র ভৰেতি যদি ৰা কামভৰে, যদি ৰা রূপভৰে, যদি ৰা অরূপভৰে. পদন্তরসংযোজনৰসেনাতি দুকনযেনেৰ পদন্তরেন যোজনৰসেন. মিস্সিতানি কতানীতি সংসট্ঠানি কতানি.

এককচতুক্কৰসেন দস্সিতব্বানি পদানি এৰ গহেত্ৰা আৰুত্তিনযদস্সনৰসেন মিস্সেত্ৰা অৰসিট্ঠদুকৰসেন, তিকচতুক্কৰসেন চ ইতরে অট্ঠ পট্ঠানভাগা দস্সিতাতি আহ ‘‘তানিযেৰ যথাৰুত্তানি অট্ঠ সুত্তানী’’তিআদি. চত্তারো এককাযেৰ পাল়িযং আদিতো দস্সিতা. ছদুকা পাল়িযং আগতা চত্তারো, অট্ঠকথাযং দ্ৰেতি. চত্তারো তিকা পাল়িযং আগতা দ্ৰে, অট্ঠকথাযং দ্ৰেতি. দ্ৰে চতুক্কা পন অট্ঠকথাযমেৰ আগতা. ‘‘পাল়িযং অনাগতা’’তি ইদং সরূপতো অনাগমনং সন্ধায ৰুত্তং, নযতো পন আগতভাৰো দস্সিতো এৰ. যে পনেত্থ পাল়িযং অনাগতা, তেসং উদাহরণানি পরতো দস্সযিস্সাম.

সোল়সহীতি সোল়সৰিধেহি. ন হি তানি সুত্তানি সোল়সেৰ, অথ খো সোল়সপ্পকারানীতি মূলগণনং ঠপেত্ৰা কারণসুত্তলদ্ধেন সঙ্খারগব্ভেন তদনুরূপো যো গণনৰিত্থারো, তস্স পত্থরণৰিধি পট্ঠাননযো. ইমিনা…পে… নত্থীতি যথাৰুত্তপট্ঠানৰিনিমুত্তো পরিযত্তিসাসনপ্পদেসো ন ৰিজ্জতি যথারহং তংতংপট্ঠানভাৰেন পৰত্তত্তাতি দস্সেতি. যদি সুত্তগেয্যাদি নৰৰিধং পরিযত্তিসাসনং যথাৰুত্তপট্ঠানৰসেনেৰ পৰত্তং, তত্থ কথমিধ অনিদস্সিতানং গাথাদীনং সংকিলেসভাগিযাদিভাৰো গহেতব্বোতি পঞ্হং সন্ধায ‘‘গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা’’তিআদিপাল়ি পৰত্তাতি দস্সেতুং ‘‘কথং পনা’’তিআদি ৰুত্তং.

তত্থ অযং গাথা ৰিযাতি ‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, উদ্ধং অধো সব্বধি ৰিপ্পমুত্তো, যস্স সেলূপমং চিত্ত’’ন্তিআদিনা ইধ উদাহটগাথা ৰিয. গাথাতি অঞ্ঞাপি তেপিটকে বুদ্ধৰচনে আগতা ইধ অনুদাহটা. সংৰণ্ণনাকালে সম্মুখীভাৰেন ‘‘অযং গাথা ৰিযা’’তি ৰুত্তা যা কাচি গাথা ‘‘সংকিলেসভাগিযা’’তি ৰা ‘‘সংকিলেসৰাসনানিব্বেধঅসেক্খভাগিযা’’তি ৰা অনুমিনিতব্বা নযগ্গাহেন ঞাপেতব্বাতি দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘সংকিলেস…পে… জানিতব্বাতি অত্থো’’তি. ৰা-সদ্দো হি ইধ অৰুত্তৰিকপ্পনত্থো. সেসপদেসূতি ৰেয্যাকরণসুত্তপদেসু.

৯০. অরিযানং ধম্মন্তি চারিত্তৰারিত্তভেদং সীলাচারং. একন্তকরণীযস্স অকরণম্পি ৰীতিক্কমো এৰ.

অৰিজ্জাদিকে সংকিলেসধম্মে তদঙ্গাদিৰসেন ধুনাতীতি ধোনা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা. পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জনপঞ্ঞাতি পন পকরণেন অৰচ্ছিন্নত্তা ৰুত্তং. তং অতিক্কমিত্ৰা চরন্তোতি পচ্চযানং অপচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চযপরিভোগে আদীনৰং অপস্সন্তো ইণপরিভোগৰসেন পরিভুঞ্জন্তো ন পরিমুচ্চতি নিরযাদিদুক্খতো, ৰট্টদুক্খতো চ.

কুক্কুজনকং নাম কদলিযা পুপ্ফনাল়ি. পরাভৰাযাতি ৰিনাসায. তথাতি যথা ফলপাকন্তা কদলী, এৰং ৰেল়ুনল়াপি ওসধিজাতিকত্তাতি উপসংহারত্থো তথা-সদ্দো. তেনাহ ‘‘ফলং ৰেল়ুং ফলং নল়’’ন্তি.

সুখেত্তেপীতি পি-সদ্দেন কো পন ৰাদো ঊসরাদিদোসদুট্ঠেসু খেত্তেসূতি দস্সেতি. ‘‘ছকণ…পে… অত্থো’’তি এতেন যথাৰুত্তঅভিসঙ্খরণাভাৰেন বীজদোসদুট্ঠন্তি দস্সেতি.

৯১. সজ্জিতন্তি সঞ্জিতং. অপরিক্খতেতি পটিপক্খেহি ধম্মেহি অৰিক্খম্ভিতে অরোগে.

যায সমন্নাগতো পুগ্গলো ‘‘কিং সুতং মযা, কিং ৰা সুণামী’’তি কুসলং গৰেসী চরতি, সা ধম্মোজপঞ্ঞা কিস্সৰা নাম. দুব্ভাসিতাতি দুট্ঠু ভাসিতা, ইস্সামচ্ছরিযদোসাদীহি দুট্ঠা ৰা ভাসিতা.

৯২. ৰিচিনাতীতি ৰিসেসতো চিনাতি পসৰতি.

ৰিগতভূতাতি ৰিগতসচ্চ. তেনাহ ‘‘অলীকৰাদী’’তি.

অৰজাতপুত্তাতি লামকপুত্ত. ভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা নিহীনৰুত্তিতং সন্ধায ৰদতি. নেরযিকোতি নিরযে নিব্বত্তনকো. পাপকম্মিনো পপতন্তি এত্থাতি পপতং, নরকং.

তণ্হাদীনং সভাৰভেদতোতি তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চরিতানং তণ্হাযনৰিপরীতদস্সনদুট্ঠচরিততাসঙ্খাতসভাৰৰিভাগতো. অৰত্থাভেদতোতি তণ্হায ছন্দপেমলোভরাগনন্দীপিপাসামুচ্ছাদযো, দিট্ঠিযা গাহপরামাসমিচ্ছাভিনিৰেসৰিসুকৰিপ্ফন্দিতৰিপরীতদস্সনাদযো, দুচ্চরিতস্স তিরচ্ছানপেত্তিৰিসযঅসুরযোনিগামিতাদযো অৰত্থাৰিসেসা. চ-সদ্দেন তেসং কামতণ্হাদিরূপতণ্হাদিঅত্তানুদিট্ঠাদিসস্সতগাহাদিকাযদুচ্চরিতাদি- পাণাতিপাতাদিপ্পকারভেদো সঙ্গয্হতি.

৯৩. ৰিপুলন্তি উল়ারং, তেলাদীহি চেৰ ধনধঞ্ঞাদীহি চ পহূতসন্নিচযন্তি অত্থো. সম্বাধাতি জনসংমদ্দসঙ্ঘটা.

দণ্ডেন ন হিংসতীতি এত্থ ৰুত্তং যং দণ্ডনিধানং, তং ৰট্টৰিৰট্টনিস্সিতং. তদুভযস্সাপি ফলং দস্সেন্তো ‘‘সো পুগ্গলো’’তিআদিমাহ.

৯৪. কিঞ্চতি তংসমঙ্গিনং ৰিমদ্দতীতি কিঞ্চনং, রাগাদি, পলিবুন্ধতি কুসলপ্পৰত্তিং নিৰারেতীতি পলিবোধো, রাগাদিযেৰ, কিঞ্চনমেৰ পলিবোধো কিঞ্চনপলিবোধো. অথ ৰা কিঞ্চনঞ্চ পলিবোধো চ কিঞ্চনপলিবোধো, আমিসকিঞ্চিক্খঞ্চ রাগাদিসংকিলেসো চাতি অত্থো.

ৰিসেসিতন্তি ৰিলোমং, ৰিসমং কিরিযন্তি অত্থো. রাজভণ্ডন্তি ওরোধে সন্ধায ৰদন্তি.

যাচযোগোতি যাচনযোগো, যাচকানং মনোরথপরিপূরণতো. তেনাহ ‘‘যাচিতব্বযুত্তো’’তি. দানযুত্তোতি সততং দানকিরিযাসমঙ্গী. দানসংৰিভাগরতোতি এত্থ দানং নাম অত্থিকানং যথাধিপ্পাযপটিযত্তপরিচ্চাগো, সংৰিভাগো অত্তনা পরিভুঞ্জিতব্বতো অপ্পমত্তকতোপি সংৰিভজনং. ইমেহি খো…পে… হোতীতি এত্থ হোতিসদ্দেন ‘‘সমন্নাগতো’’তি পদং সম্বন্ধিতব্বং, ন ‘‘সোতাপন্নো’’তি দস্সেতুং ‘‘সোতাপন্নো…পে… হোতী’’তি ৰুত্তং. তেহি ধম্মেহি সমন্নাগমো হি ইধ ৰিধীযতি, ন সোতাপন্নভাৰো, তেন সোতাপন্নলক্খণমেতে ধম্মা, ন সোতাপন্নভাৰলক্খণন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সোতাপন্নেন…পে… লব্ভমানতং দস্সেতী’’তি ৰুত্তং.

৯৫. লপতি কথেতি এতেনাতি লপনং, ওট্ঠং.

৯৭. মুদিতোতি দিব্বসম্পত্তিযা পমুদিতো.

৯৯. কিঞ্চাপি উদতারীতি তরণকিরিযা অতীতভাৰেন ৰুত্তা, তরণমেৰ পন গহেত্ৰা আহ ‘‘ওঘতরণস্স অরিযমগ্গকিচ্চত্তা’’তি. এৰং ৰিপ্পমুত্তো, ৰিমুত্তোতি চ এত্থ মুচ্চনকিরিযাযপি ৰত্তব্বং.

১০০. পাতু-সদ্দপুব্বকো ভৰন্তি-সদ্দো সিযা উপ্পাদপরিযাযো সিযা আৰিভাৰপরিযাযোতি ‘‘পাতুভৰন্তী’’তি পদস্স ‘‘উপ্পজ্জন্তি, পকাসেন্তি চা’’তি অত্থো ৰুত্তো. পাতুভূতধম্মস্সাতি উপ্পন্নবোধিপক্খিযধম্মস্স, ৰিভূতচতুসচ্চধম্মস্স ৰা. নো কল্লোতি ন যুত্তো. সহেতুধম্মন্তি এত্থ পচ্চযুপ্পন্নধম্মাৰ গহিতা, ন পচ্চযধম্মাতি? নযিদমেৰং দট্ঠব্বং পচ্চযধম্মানম্পি পচ্চযুপ্পন্নভাৰানতিৰত্তনতো. অথ ৰা সহেতুধম্মন্তি পচ্চযুপ্পন্নধম্মো পধানভাৰেন ৰুত্তো, পচ্চযধম্মো পন গুণভাৰেনাতি এৰমেত্থ উভযেসং ৰুত্তভাৰো ৰেদিতব্বো.

আরঞ্ঞকন্তি আরঞ্ঞকঙ্গসমন্নাগতং. অঞ্ঞাতোতি পরিচযৰসেন ন ঞাতো, অসংসট্ঠোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘নিচ্চনৰো’’তি.

ব্যাপাদৰিহিংসাৰিতক্কৰিরহে ৰেরিপরিসঙ্কায অভাৰে অকিত্তিপরিমুত্তীতি এৰমাদীহিপি কারণেহি কোধপ্পহানেন সুখং সুপতি. কোধপরিল়াহাভাৰো পন পাকটতরোতি আহ ‘‘কোধ…পে… সযতী’’তি. ৰিসমূলস্সাতি এত্থ ৰিসসরিক্খতায ‘‘ৰিস’’ন্তি দুক্খং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দুক্খৰিপাকস্সা’’তি. সুখন্তি চেতসিকসুখং. অক্কুট্ঠস্স পচ্চক্কোসিত্ৰা চ পচ্চক্কোসনহেতু উপ্পজ্জতীতি যোজনা.

১০১. সল্লুব্বাহনং সল্লুদ্ধরণং.

ৰিসযভেদেন, পৰত্তিআকারভেদেন চ অনেকভেদত্তা কামসঞ্ঞায ৰুত্তং ‘‘যায কাযচী’’তি.

দানমুখেনাতি দানেন মুখভূতেন, দানং পমুখং কত্ৰাতি অত্থো.

‘‘অরিযমগ্গসম্পাপনৰসেনা’’তি ইমিনা অনুকম্পানুদ্দযানং একন্তানৰজ্জতমেৰ ৰিভাৰেতি. ‘‘অনুকম্পা’’তি পদস্সত্থৰিৰরণং ‘‘করুণাযনা’’তি, ইতরস্স ‘‘মেত্তাযনা’’তি.

১০২. পকতিআদীতি আদিসদ্দেন অণুইস্সরপজাপতিপুরিসকালাধিট্ঠাযকারিআদিকে সঙ্গণ্হাতি.

কামেসূতি কামগুণেসু রূপাদিৰিসযেসু.

বহলকিলেসতাযাতি বহুলকিলেসভাৰেন. পুব্বহেতুমন্দতাযাতি ৰিৰট্টূপনিস্সযস্স কুসলস্স অকতত্তা.

চিত্তৰূপসমভাৰনাযাতি চিত্তৰূপসমকরভাৰনায সমথৰিপস্সনায.

পরিস্সযা সীলাদিপরিপূরণস্স পরিবন্ধভূতা কিলেসা এৰ. অনরিযা পঞ্ঞাসীসং উক্খিপিত্ৰা ঠাতুমেৰ ন সক্কোন্তীতি ৰুত্তং ‘‘ঞাণসিরেন অধোসিরা হুত্ৰা’’তি.

১০৩. ভগৰতো, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ৰসনযোগ্যভাৰো, তেহি নিৰুত্থভাৰো চ তস্স সাতিসযো ৰণ্ণোতি ৰুত্তং ‘‘পঠমগাথায জেতৰনস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা’’তি. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, নিন্নে ৰা যদি ৰা থলে;

যত্থ অরহন্তো ৰিহরন্তি, তং ভূমিরামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮; থেরগা. ৯৯১);

ইধ ধম্মসদ্দো সমাধিপরিযাযো ‘‘এৰংধম্মা তে ভগৰন্তো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৮; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৰিযাতি আহ ‘‘ধম্মোতি সমাধী’’তি সমাধিপক্খিকা ধম্মা সতিৰাযামা.

নানুগচ্ছেয্যাতি নানুতসেয্য. অনুতসনমেৰ হি তণ্হাদিট্ঠীহি অনুগমনং. পটিৰিপস্সেয্যাতি ৰিপস্সনাসম্মসনমাহ. যমকতো, হি খণিকতো, পটিপাটিতো চ সম্মসনং ৰিপস্সনাযপি সম্মসনতো পটিৰিপস্সনা নাম. সা হি ৰিপস্সনায দিট্ঠিউগ্ঘাটনমানসমুগ্ঘাটননিকন্তিপরিযাদানহেতুতায ৰিসেসতো পটিপক্খেন অসংহীরঅসংকুপ্পনহেতুভূতা পরিব্রূহনা হোতি. ‘‘পুনপ্পুনং…পে… অপ্পেন্তো’’তি এতেন নিব্বানারম্মণধম্মানুব্রূহনং যথা ‘‘ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারান’’ন্তি (ম. নি. ১.৬৪) দস্সেতি.

যং কিঞ্চি অপদিসিত্ৰা পটিঞ্ঞাদানং সঙ্গরো. সো পন অত্তনো কিচ্চৰিসেসং অপদিসিত্ৰা মিত্তসন্থৰৰসেন ৰা কালাগমনং অপদিসিত্ৰা কিঞ্চিক্খানুপ্পদানেন ৰা পটিবাহকরণং অপদিসিত্ৰা বলগ্গবোধৰসেন ৰা সিযাতি তস্স মিত্তকরণাদিপরিযাযতং সন্ধাযাহ ‘‘সঙ্গরোতি…পে… নাম’’ন্তি. এৰং পটিপন্নত্তাতি এৰং অনিচ্চসঞ্ঞামুখেন তিযদ্ধকেসু সঙ্খারেসু অপ্পমাদপ্পটিপত্তিযা পটিপন্নত্তা.

দিব্বচক্খু সুৰিসুদ্ধন্তি সাৰসেসা দেসনাতি আহ ‘‘যং সচ্ছিকরোতী’’তি. রূপাযতনঞ্হেত্থ অধিপ্পেতং.

১০৪. অন্তন্তি সঙ্খারানং পারিমন্তভূতং. ৰেদানন্তি মগ্গঞাণৰেদানমেৰ. অরহত্তাধিগমেন অন্তং পরিযোসানং গতত্তা. কম্মৰিপাকৰট্টানং, কিলেসৰট্টস্সাপি চ উস্সদেন উপচযেন উস্সদা, রাগাদযো.

সুক্কোভাসতায সুক্কা, অভিৰিসিট্ঠগ্গহা. সব্বানি ৰা তারকরূপানি সুক্কা. ৰিন্দতীতি উপলভতি, পটিৰিজ্ঝতীতি অত্থো.

‘‘অজ্ঝত্তং ৰিপস্সনাভিনিৰেসো হোতী’’তি ইদং ‘‘সকেসু ধম্মেসূ’’তি পারগুভাৰস্স ৰিসেসিতত্তা ৰুত্তং, তঞ্চ খো অভিনিৰেসেনেৰ দেসিতং. ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, অভিঞ্ঞেয্য’’ন্তি (সং. নি. ৪.৪৬; পটি. ম. ১.৩) ৰুত্তং. পারগুতা চ তেসং খন্ধানং পরিঞ্ঞাভিসমযৰসেন হোতি. ততো চ নেসং হেতুভূতসমুদযে, তদপ্পৰত্তিলক্খণে নিরোধে, নিরোধগামিনিযা পটিপদায চ পহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাভিসমযপারিপূরিৰসেন ইতরসচ্চেসুপি পারগুভাৰো ৰুত্তো এৰ হোতি. সব্বসো হি সকঅত্তভাৰবোধেনপি চতুসচ্চাভিসমযো হোতিযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘ইমস্মিংযেৰ ব্যামমত্তে কল়েৰরে সসঞ্ঞিম্হি সমনকে লোকঞ্চ পঞ্ঞপেমি, লোকসমুদযঞ্চা’’তিআদি (সং. নি. ১.১০৭; অ. নি. ৪.৪৫). অথ ৰা সকেসু ধম্মেসূতি অত্তনো ধম্মেসু. অত্তধম্মা নাম অত্থকামস্স কুলপুত্তস্স সীলাদিধম্মা. সীলসমাধিপঞ্ঞাদযো হি ৰোদানধম্মা একন্তহিতসুখসম্পাদনতো পুরিসস্স সকধম্মা নাম, ন অনত্থাৰহা সংকিলেসধম্মা ৰিয পরধম্মা. তেসং সীলাদীনং পারিপূরিযা পারং পরিযন্তং গতোতি পারগূ. ‘‘অক্কুল পক্কুল’’ইতি এৰং ৰিহিংসনকপযোগং. অজকলাপেন (উদা. ৭) হি তদা ভগৰন্তং ভীসাপেতুকামেন কতং যক্খগজ্জিতং ‘‘অক্কুল পক্কুল’’ ইতি ইমিনা আকারেন সত্তানং সোতপথং অগমাসি, তস্মা তং ‘‘অক্কুলং পক্কুলকরণ’’ন্তি ৰুত্তং.

নাভিনন্দতীতি ‘‘অযং মং দট্ঠুং আগতা’’তি ন তুস্সতি. যস্মা পন ‘‘ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮৮) ৰিয সম্পটিচ্ছনত্থোপি অভিনন্দসদ্দো হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘চিত্তেন ন সম্পটিচ্ছতী’’তি. ন সোচতীতি ‘‘মযা অসম্মোদিতা গচ্ছতী’’তি ন চিত্তসন্তাপং আপজ্জতি. ‘‘সঙ্গা সঙ্গামজিং মুত্ত’’ন্তি ইদং অভিনন্দসোচনানং অভাৰস্স কারণৰচনং.

তেনাতি উদকে ন্হানেন. তেনেৰাহ ‘‘ন উদকেন সুচী হোতী’’তি. তস্সত্থো – উদকুম্মুজ্জনাদিনা নেৰ সত্তানং সুচি পাপতো সুদ্ধি নাম হোতীতি. উদকুম্মুজ্জনাদীনি হি ইধ উত্তরপদলোপেন ‘‘উদক’’ন্তি ৰুত্তং. উদকেনাতি ৰা উম্মুজ্জনাদিকিরিযাসাধনভূতেন উদকেন সত্তানং সুচি পাপসুদ্ধি ন হোতীতি. অথ ৰা সুচিতেন যথাৰুত্তেন উদকেন পাপমলতো সুদ্ধো নাম সত্তো ন হোতীতি. যদি সিযা, সব্বেসমেৰ মচ্ছবন্ধানং পাপসুদ্ধি সিযা. তেনাহ ‘‘বহ্ৰেত্থ ন্হাযতী জনো’’তি. মাতুঘাতাদিপাপকম্মকারীনং, অঞ্ঞেসঞ্চ গোমহিংসাদীনং উদকং ওরোহন্তানং অন্তমসো মচ্ছকচ্ছপে উপাদায সব্বেসম্পি পাপসুদ্ধি সিযা, ন পনেৰং হোতি. কস্মা? ন্হানীযপাপহেতূনং অপ্পটিপক্খভাৰতো. যঞ্হি যং ৰিনাসেতি, সো তস্স পটিপক্খো. যথা আলোকো অন্ধকারস্স, ৰিজ্জা অৰিজ্জায, ন এৰং ন্হানং পাপস্স, তস্মা নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং ‘‘ন উদকেন সুচী হোতী’’তি. যেন পন সুচি হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘যম্হি সচ্চঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সচ্চন্তি ৰচীসচ্চঞ্চ ৰিরতিসচ্চঞ্চ. অথ ৰা সচ্চন্তি ঞাণসচ্চঞ্চেৰ পরমত্থসচ্চঞ্চ. ধম্মোতি সেসো অরিযধম্মো. সচ্চস্স পনেত্থ ৰিসুং গহণং তস্স বহুকারতাদস্সনত্থং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

জাতিবলনিসেধকন্তি জাতিমত্তব্রাহ্মণানং ভোৰাদিকানং পটিসেধকং. জাতিৰাদস্স ৰা নিসেধকং, ‘‘ন জচ্চা ব্রাহ্মণো হোতী’’তি (সু. নি. ৬৫৫) হি ৰুত্তং. থেরো হি তথাৰাদেন তে অনিগ্গণ্হন্তোপি নিগ্গণ্হন্তো ৰিয হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং.

১০৫. ৰিমুত্তিযন্তি অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুযং.

সৰাসনন্তি এত্থ খীণাসৰস্সাপি অখীণাসৰসদিসকাযৰচীপযোগহেতুভূতা সন্তানে কিলেসভাৰনা ৰাসনা নাম আযস্মতো পিলিন্দৰচ্ছস্স (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২১৫; ধ. প. অট্ঠ. ২.পিলিন্দৰচ্ছত্থেরৰত্থু) ৰসলৰোহারো ৰিয, সহ ৰাসনাযাতি সৰাসনং, ভাৰনপুংসকঞ্চেতং ‘‘ৰিসমং চন্দিমসূরিযা পরিৰত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৰিয. যথাৰুত্তৰাসনম্পি অসেসেত্ৰাতি অত্থো. কুম্মগ্গপরিহরণৰসেন মগ্গসম্পটিপত্তীতি মগ্গে কুসলো অমগ্গেপি কুসলো এৰ হোতি. ভগৰা পন সব্বঞ্ঞুতায সব্বত্থেৰ কুসলোতি আহ ‘‘মগ্গে চ অমগ্গে চ কোৰিদো’’তি.

১০৬. তমেন যুত্তোতি যথাৰুত্ততমো তস্স অত্থীতি তমো, পুগ্গলো. অপ্পকাসভাৰেন ঠিতা খন্ধাৰ তমো. আলোকভূতোতি জাতিগুণালোকো, পাকটগুণোতি অত্থো.

কিলেসমযং বন্ধনং ‘‘দল়্হ’’ন্তি ৰদন্তি. যতো সচ্চানি পটিৰিজ্ঝন্তা বুদ্ধাৰ নং ছিন্দন্তি, ন অঞ্ঞে.

দুচ্ছেদনত্থেন সতিপি দল়্হভাৰে সিথিলৰুত্তিতং তস্স দীপেতুং ‘‘বন্ধনভাৰম্পী’’তিআদিমাহ. তেন ‘‘অহো সুখুমতরং খো, ভিক্খৰে, মারবন্ধন’’ন্তি ৰুত্তং.

১০৭. যদিপি চেতনা কুসলাকুসলসাধারণা, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো ইধাধিপ্পেতোতি তস্স ৰসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অকুসলচেতনাৰসেন চেতেতী’’তি আহ. চেতনং অভিসন্দহনং, চিত্তস্স ব্যাপারাপত্তিভাৰেন পৰত্তীতি অত্থো. যস্মা পন চেতনা যদা ৰিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেতি, তদা দিগুণুস্সাহাদিগুণৰাযামা ৰিয হুত্ৰা পাকটং পযোগং নিপ্ফাদেতি, তস্মা ‘‘পকপ্পেতী’’তি ৰুত্তা. পাকটপ্পযোগকপ্পনঞ্হেত্থ পকপ্পনং অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘তমেৰ পকপ্পেতী’’তি. পচ্চযট্ঠো ইধ আরম্মণত্থোতি ৰুত্তং ‘‘পৰত্তিযা পচ্চযো হোতী’’তি.

১০৮. যথা জলসমুদ্দস্স ৰীচিসমুট্ঠানৰসেন লব্ভমানো ৰেগো ‘‘ৰীচিমযো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং চক্খুসমুদ্দস্সাপি রূপাৰভাসনৰসেন লব্ভমানো ৰেগো ‘‘রূপমযো’’তি ৰুত্তো. এসেৰ নযো সেসেসুপি. আৰিঞ্ছনতোতি আকড্ঢনতো, আকড্ঢনঞ্চেত্থ সন্তানস্স তন্নিন্নভাৰহেতুতায দট্ঠব্বং.

সমুদনং কিলেসতেমনং, অৰস্সৰহেতুতা, কিলেসানং ঊমিআদিসদিসতা সমাৰট্টনেন সত্তানং অনত্থাৰহতায ৰেদিতব্বা. উপরূপরিৰেগুপ্পত্তিযা উপগতস্স উট্ঠাতুং অপ্পদানেন, গুণসারৰিনাসনেন চ কোধুপনাহাদীনং ঊমিআদিসদিসতা দট্ঠব্বা.

অভিমুখো নন্দতীতি তদারম্মণং সুখং সোমনস্সং সাদিযন্তো সম্পটিচ্ছতি. অভিৰদতীতি তণ্হাভিনিৰেসৰসেন অভিনিৰিস্স ৰদতি. তঞ্হিস্স অভিনিৰেসং দীপেতুং ‘‘অহো সুখ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অজ্ঝোসানং অধিমুচ্চনভূতায তণ্হায তণ্হাৰত্থুকস্স অনুপৰিসিত্ৰা আৰেণিকতাকরণন্তি আহ ‘‘অজ্ঝোসায তিট্ঠতীতি গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা’’তি.

১০৯. ‘‘কস্মা’’তিআদিনা সন্তাপদুক্খানং অসুপ্পতিকারতং আহ ‘‘যেন ৰা পকারেনা’’তি. যেনাতি যেন ৰা কামজ্ঝোসানদিট্ঠিজ্ঝোসানভূতেন মিচ্ছাভিনিৰেসপ্পকারেন. গহট্ঠপব্বজিতা তথারূপং কত্ৰা অত্তনো ৰড্ঢিঞ্চ মঞ্ঞন্তি. অৰড্ঢি এৰ পন হোতি তস্স পকারস্স ৰড্ঢিযং অনুপাযভাৰতো চ উপাযভাৰতো চ অৰড্ঢিযং. তথাপীতি তত্থ তত্থ ইচ্ছাৰিঘাতং পাপুণন্তোপি. যস্মা ইতো বাহিরকা সব্বেন সব্বং ভৰনিস্সরণং অপ্পজানন্তো মন্দকিলেসং দীঘাযুকং সুখবহুলং একচ্চং ভৰং তেনেৰ মন্দকিলেসাদিভাৰেন ‘‘নিব্বান’’ন্তি সমনুপস্সন্তি, তস্মা ভৰেন ভৰৰিপ্পমোক্খং ৰদন্তীতি.

ভৰদিট্ঠিসহগতা তণ্হা পুরিমপদে উত্তরপদলোপেন ভৰতণ্হাতি ৰুত্তাতি আহ ‘‘ভৰতণ্হাতিআদীসু ৰিযা’’তি.

যত্থাতি যস্মিং ভৰে.

ততো এৰাতি ভূতরতিযা এৰ. অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্হি সত্তানং ছন্দরাগো বলৰা হোতি. অনৰসেসতোতি অনৰসেসেন, ন কিঞ্চি সেসেত্ৰা.

সংসারসোতস্স অনুকূলভাৰেন গচ্ছতীতি অনুসোতগামী. তস্সেৰ পটিক্কূলৰসেন নিব্বিদানুপস্সনাদীহি পৰত্ততীতি পটিসোতগামী, অচলপ্পসাদাদিসমন্নাগমেন ঠিতসভাৰোতি অত্থো.

১১০. ‘‘পলব্ভতি, নিখজ্জতী’’তিআদীসু ৰিয উপসগ্গো পদৰড্ঢনমত্তন্তি আহ ‘‘অভিজাতিকোতি জাতিযো’’তি. কণ্হধম্মসমন্নাগতত্তা ৰা কণ্হো. পঠমৰযেপি মজ্ঝিমৰযেপি পাপসমঙ্গী হুত্ৰা ঠিতো কণ্হধম্মে অভিজাযতি, পচ্ছাপি পাপং পসৰতীতি অত্থো. সুক্কোতি ৰা এত্থ ৰুত্তৰিপরিযাযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.

১১১. পুরিমস্মিন্তি পুরিমস্মিং পদে. ৰিসযে ভুম্মং তত্থ দেয্যধম্মস্স পতিট্ঠাপনতো. দুতিযে অধিকরণে, তদধিকরণঞ্হি নিব্বানন্তি. গহট্ঠপব্বজিতকিচ্চেসু ৰা ৰিসিট্ঠধম্মদস্সনত্থং পচ্চযদানারহত্তানং সমধুরতানিদ্দেসো. অথ ৰা যেন যেন পন ৰত্থুনাতি রূপারূপনিরোধাদিনা তণ্হাৰত্থুনা. অমরাৰিক্খেপৰত্থুআদিনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন সুভসুখাদিমিচ্ছাভিনিৰেসৰত্থুং সঙ্গণ্হাতি. যথা ৰা তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চরিতানং ৰসেন সংকিলেসভাগিযস্স সুত্তস্স ৰিভাগো, এৰং সমথৰিপস্সনাসুচরিতৰসেন তণ্হাৰোদানভাগিযাদিসুত্তৰিভাগোতি দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘তণ্হা…পে… নিদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

ইদং এৰং পৰত্তন্তি যথা দুচিন্তিতাদিৰসেন বালো হোতি পুগ্গলো, এৰং তস্স দুচিন্তিতচিন্তিতাদিভাৰনাৰসেন পৰত্তং ইদং সংকিলেসভাগিযং নাম সুত্তন্তি পুব্বে সংকিলেসধম্মৰিভাগেন ৰুত্তং ইদানি সামঞ্ঞতো সঙ্গহেত্ৰা ৰদতি. ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তন্তি এত্থাপি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

কিলেসট্ঠানেহীতি কিলেসানং পৰত্তিট্ঠানেহি. কিলেসাৰত্থাহীতি কিলেসানং পৰত্তিআকারৰিসেসেহি. কামরাগাদীহি সংযুজ্জতি কামরাগাদিহেতু কম্মৰিপাকাদিনা. সতিপি তেসং কালন্তরৰুত্তিযং সংযুত্তো নাম হোতি, যতো কামরাগাদযো ‘‘সংযোজন’’ন্তি ৰুচ্চন্তি. উপাদিযতীতি দল়্হং গণ্হাতি পৰত্তেতি. সেসং ৰুত্তনযত্তা, উত্তানত্তা চ সংৰণ্ণিতং.

১১২. উদাহরণৰসেনাতি নিদস্সনৰসেন, একদেসদস্সনৰসেনাতি অত্থো. সকলস্স হি পরিযত্তিসাসনস্স সোল়সহি পট্ঠানভাগেহি গহিতত্তা. যথা তদেকদেসানং সোল়সন্নম্পি পট্ঠানভাগানং গহণং উদাহরণমত্তং, তেসং পন সোল়সন্নং একদেসগ্গহণং উদাহরণন্তি কিমেত্থ ৰত্তব্বং. তেন ৰুত্তং ‘‘একদেসদস্সনৰসেনাতি অত্থো’’তি. কস্মা পনেত্থ পাল়িযং পট্ঠানস্স একদেসোৰ উদাহটো, ন অৰসেসোতি? নযনিদস্সনত্থং. ইমিনা নযেন অৰসেসোপি পট্ঠানভাৰো ৰেদিতব্বোতি.

তত্থ ‘‘অপ্পম্পি চে সংহিত ভাসমানো…পে… স ভাগৰা সামঞ্ঞস্স হোতী’’তি (ধ. প. ২০) ইদং ৰাসনাভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ. এত্থ হি ‘‘অপ্পম্পি চে সংহিত ভাসমানো’’তি ইদং ৰাসনাভাগিযং, ‘‘স ভাগৰা সামঞ্ঞস্স হোতী’’তি ইদং অসেক্খভাগিযং.

তথা মঘদেৰসুত্তং. তত্থ হি ‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, ইমিস্সাযেৰ মিথিলাযং মঘদেৰো নাম রাজা অহোসি ধম্মিকো ধম্মরাজা ধম্মে ঠিতো মহাধম্মরাজা, ধম্মং চরতি ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জনপদেসু চ, উপোসথঞ্চ উপৰসতি চাতুদ্দসিং, পঞ্চদসিং, অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্সা’’তিআদি (ম. নি. ২.৩০৮), ইদং ৰাসনাভাগিযং. ‘‘ইদং খো পনানন্দ, এতরহি মযা কল্যাণং ৰত্তং নীহরিতং একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততী’’তি (ম. নি. ৩.১৮৯) ইদং অসেক্খভাগিযং. ‘‘পমাদং অপ্পমাদেন, যদা নুদতি পণ্ডিতো’’তি (ধ. প. ২৮) ইদং নিব্বেধভাগিযং. ‘‘পঞ্ঞাপাসাদ…পে… অৰেক্খতী’’তি (ধ. প. ২৮) ইদং অসেক্খভাগিযন্তি ইদং নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ.

তথা ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানী’’তি (সং. নি. ৫.৪৯৩) সুত্তং. তত্থ ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি তীণীতি? অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং অঞ্ঞিন্দ্রিয’’ন্তি ইদং নিব্বেধভাগিযং, ‘‘অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিয’’ন্তি (সং. নি. ৫.৪৯৩) ইদং অসেক্খভাগিযং.

রট্ঠপালসুত্তং (ম. নি. ২.২৯৩ আদযো) সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ. তত্থ হি ‘‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তিআদিনা (ম. নি. ২.৩০৬) সংকিলেসো ৰিভত্তো, ‘‘একো ৰূপকট্ঠো’’তিআদিনা (ম. নি. ২.২৯৯) অসেক্খধম্মা, ইতরেন ৰাসনাধম্মাতি.

‘‘ধম্মে চ যে অরিযপৰেদিতে রতা, অনুত্তরো তে ৰচসা মনসা কম্মুনা চ;

তে সন্তিসোরচ্চসমাধিসণ্ঠিতা, সুতস্স পঞ্ঞায চ সারমজ্ঝগূ’’তি. (সু. নি. ৩৩২);

ইদং ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ. এত্থ হি ‘‘ধম্মে চ যে অরিযপৰেদিতে রতা’’তি অযং ৰাসনা, ‘‘অনুত্তরা…পে… সণ্ঠিতা’’তি অযং নিব্বেধো, ‘‘সুতস্স পঞ্ঞায চ সারমজ্ঝগূ’’তি অসেক্খধম্মা.

তথা ‘‘সদ্ধো সুতৰা নিযামদস্সী’’তি গাথা (সু. নি. ৩৭৩). তত্থ হি ‘‘সদ্ধো সুতৰা’’তি ৰাসনা, ‘‘নিযামদস্সী ৰগ্গগতেসু ন ৰগ্গসারি ধীরো, লোভং দোসং ৰিনেয্য পটিঘ’’ন্তি নিব্বেধো, ‘‘সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্যা’’তি অসেক্খধম্মা.

সব্বাসৰসংৰরো পরিস্সযাদীনং ৰসেন সব্বভাগিযং ৰেদিতব্বং. তত্থ হি সংকিলেসধম্মা, লোকিযসুচরিতধম্মা, সেক্খধম্মা, অসেক্খধম্মা চ ৰিভত্তা. অসব্বভাগিযং পন ‘‘পস্সং পস্সতী’’তিআদিকং (ম. নি. ১.২০৩) উদকাদিঅনুৰাদনৰচনং ৰেদিতব্বং. এৰমেতস্মিং সোল়সৰিধে সাসনপট্ঠানে এতে তণ্হাদিৰসেন তযো সংকিলেসভাগা, ৰোদানাদিৰসেন তযো ৰাসনাভাগা, সেক্খানং সীলক্খন্ধাদীনং ৰসেন তযো নিব্বেধভাগা, অসেক্খানং সীলক্খন্ধাদীনং এৰ ৰসেন তযো অসেক্খভাগা, তেসং ৰসেন মূলপট্ঠানানি এৰ দ্ৰাদস হোন্তি. তানি পন ৰিত্থারনযেন ৰিভজিযমানানি ছন্নৰুতাধিকানি চত্তারি সহস্সানি হোন্তি. যথাদস্সনং পনেতানি উদ্ধরিতব্বানি. তানি পন যস্মা সঙ্গহতো কামতণ্হাদিৰসেন তযো তণ্হাসংকিলেসভাগা, সস্সতুচ্ছেদৰসেন দ্ৰে দিট্ঠিসংকিলেসভাগা, কাযদুচ্চরিতাদিৰসেন তযো দুচ্চরিতসংকিলেসভাগাতি অট্ঠ সংকিলেসভাগা. ধম্মামিসাভযদানৰসেন তিৰিধং দানমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, কাযসুচরিতাদিৰসেন তিৰিধং সীলমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, সমথৰিপস্সনাৰসেন দুৰিধং ভাৰনামযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূতি অট্ঠেৰ ৰাসনাভাগা.

সদ্ধানুসারী সদ্ধাৰিমুত্তো ধম্মানুসারী দিট্ঠিপ্পত্তো কাযসক্খীতি (পু. প. মাতিকা ৭.৩২-৩৬; পু. প. ২৬-৩০) পঞ্চন্নং সেক্খানং পচ্চেকং তযো সীলাদিক্খন্ধাতি পন্নরস নিব্বেধভাগা, সুঞ্ঞতানিমিত্তাপণিহিতভেদা পঞ্ঞাৰিমুত্তানং তযো অগ্গফলধম্মা, তেসু পচ্চেকং তযো তযো সীলাদিক্খন্ধা, তথা উভতোভাগৰিমুত্তানন্তি অট্ঠারস, সিক্খিতব্বাভাৰসামঞ্ঞেন অসঙ্খতধাতুং পক্খিপিত্ৰা একূনৰীসতি অসেক্খভাগা, ইতি পুরিমানি একতিংস, ইমানি একূনৰীসতীতি সমপঞ্ঞাস সংকিলেসভাগিযাদিধম্মা হোন্তি. তস্মা ইমেসং সমপঞ্ঞাসায সংকিলেসভাগিযাদিধম্মানং ৰসেন সমপঞ্ঞাস সুত্তানি হোন্তি.

যস্মা চ তে পঞ্ঞাৰিমুত্তা উভতোভাগৰিমুত্তৰিভাগং অকত্ৰা অসঙ্খতায ধাতুযা অগ্গহণেন নিপ্পরিযাযেন অসেক্খভাগাভাৰতো নৰেৰ অসেক্খভাগাতি সমচত্তালীস হোন্তি, তস্মা পেটকে ‘‘চত্তারীসায আকারেহি পরিযেসিতব্বং, পঞ্ঞাসায আকারেহি সাসনপট্ঠানং নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি (পেটকো. ২১) চ ৰুত্তং. সঙ্গহতো এৰ পন পুব্বে ৰুত্তৰিত্থারনযেন সোল়স হোন্তি, পুন তিৰিধসংকিলেসভাগিযাদিৰসেন দ্ৰাদস হোন্তি, পুন তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চরিতসংকিলেসতণ্হাদিট্ঠিদুচ্চরিতৰোদানভাৰেন ছ হোন্তি, পুন সংকিলেসভাগিযং ৰাসনাভাগিযং দস্সনভাগিযং ৰাসনাভাগিযং অসেক্খভাগিযন্তি পঞ্চ হোন্তি, পুন মূলপট্ঠানৰসেন চত্তারি হোন্তি, পুথুজ্জনভাগিযসেক্খভাগিযঅসেক্খভাগিযভাৰেন তীণি হোন্তি, পুন সংকিলেসভাগিযৰোদানভাগিযভাৰেন দ্ৰে এৰ হোন্তি. পট্ঠানভাৰেন পন একৰিধমেৰ, ইতি পট্ঠানভাৰেন একৰিধম্পি সংকিলেসৰোদানভাগিযভাৰেন দুৰিধন্তি ৰিভাগতো যাৰ ছন্নৰুতাধিকং চতুসহস্সপ্পভেদং হোতি, তাৰ নেতব্বং. এৰমেতং পট্ঠানং সঙ্গহতো, ৰিভাগতো চ ৰেদিতব্বং.

ইমস্সাপি পট্ঠানৰিভাগস্স, ন পুরিমস্সেৰাতি অধিপ্পাযো. লোকিকং অস্সত্থীতি, লোকিকসহচরণতো ৰা লোকিযং, সুত্তং পদেসেনাতি একদেসেন. সব্বপদেসূতি তংতংতিকানং ততিযপদেসু. বুদ্ধাদীনন্তি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৰকানং. ধম্মো পনেত্থ বুদ্ধাদিগ্গহণেন ৰেদিতব্বো, আদিসদ্দেন ৰা.

পরিণমতীতি পরিপচ্চতি. ধরন্তীতি পবন্ধৰসেন পৰত্তন্তি. ন্তি পাপকম্মং. তেতি কুসলাভিনিব্বত্তক্খন্ধা. রক্খন্তি ৰিপাকদানতো ৰিপচ্চিতুং ওকাসং ন দেন্তীতি অত্থো. অযঞ্চ অত্থো উপপজ্জৰেদনীযেসু যুজ্জতি, ইতরস্মিম্পি যথারহং লব্ভতেৰ. তেনাহ ‘‘দুতিযে ৰা ততিযে ৰা অত্তভাৰে’’তি.

১১৩. অত্তনো অনৰজ্জসুখাৰহং পটিপত্তিং পটিপজ্জন্তো পরমত্থতো অত্তকামো নামাতি আহ ‘‘অত্তনো সুখকামো’’তি. সুখানুবন্ধঞ্হি সুখং কামেন্তো সুখমেৰ কামেতীতি চ সুখকামোতি.

ৰিত্থতট্ঠেনাতি সুৰিপ্ফারদিট্ঠীনং পৰত্তনট্ঠানতাসঙ্খাতেন ৰিত্থারট্ঠেন.

১১৪. দিট্ঠে দুক্খাদিধম্মেতি ভাৰেনভাৰলক্খণে ভুম্মং, দুক্খাদিধম্মে দিট্ঠে ঞাতেতি অত্থো.

‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি কালদেসানং অনৰসেসপরিযাদানন্তি আহ ‘‘উদ্ধন্তি অনাগতং, উপরি চা’’তিআদি. গমনেনাতি চুতূপপাতগমনেন.

১১৫. নগরদ্ৰারথিরকরণত্থন্তি নগরস্স দ্ৰারবাহথিরকরণত্থং. গম্ভীরনেমতাযাতি ‘‘নেমং’’ৰুচ্চতি নিখাতথম্ভাদীনং পথৰিং অনুপৰিসিত্ৰা ঠিতপ্পদেসো, গম্ভীরং নেমং এতস্সাতি গম্ভীরনেমো, তস্স ভাৰো গম্ভীরনেমতা, তায. কম্পনং যথাঠিতস্স ইতো চিতো চ সঞ্চোপনং, চালনং ঠিতট্ঠানতো চাৰনং. অজ্ঝোগাহেত্ৰাতি অৰিপরীতসভাৰাভিসমযৰসেন অনুপৰিসিত্ৰা, অনুপৰিট্ঠো ৰিয হুত্ৰাতি অত্থো.

সংযোজনানং পজহনৰসেনাতি গাথায ৰচনসেসং আনেত্ৰা দস্সেতি. অথ ৰা পহাতব্বস্স পহানেন ৰিনা ন ভাৰনাসিদ্ধীতি অত্থসিদ্ধং পহাতব্বপহানং অজ্ঝত্তং, বহিদ্ধাতি পদদ্ৰযেন যোজেত্ৰা দস্সেতুং অজ্ঝত্তং বহিদ্ধাতি ওরম্ভাগিযউদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং ৰিসংযোগগহিতোতি ইমমত্থং পাল়িযা সমত্থেতুং ‘‘তেনাহ সব্বলোকে’’তি ৰুত্তং.

অলোভসীসেনাতি অলোভেন পুব্বঙ্গমেন, যতো যোগাৰচরো ‘‘নেক্খম্মচ্ছন্দো’’তি ৰুচ্চতি. অসুভসঞ্ঞা রাগপ্পটিপক্খতায ‘‘ৰিসেসতো অলোভপ্পধানা’’তি ৰুত্তা, দসাসুভৰসেন ৰা. অধিগতজ্ঝানাদীনীতি আদিসদ্দেন ৰিপস্সনাদীনি সঙ্গণ্হাতি. ৰিহিংসারতিরাগানং ব্যাপাদহেতুকতো চত্তারোপি ব্রহ্মৰিহারা অব্যাপাদপধানাতি আহ ‘‘চতু…পে… অব্যাপাদো ধম্মপদ’’ন্তি. অধিগতানি ঝানাদীনীতি যোজনা. দসানুস্সতি…পে… অধিগতানি সম্মাসতি ধম্মপদং সতিসীসেন তেসং অধিগন্তব্বত্তাতি অধিপ্পাযো. আনাপানভাৰনাযং সমাধিপি পধানো, ন সতি এৰাতি দস্সনত্থং ‘‘দসকসিণ…পে… সম্মাসমাধি ধম্মপদ’’ন্তি ৰুত্তং. চতুধাতুৰৰত্থানৰসেন অধিগতানম্পি এত্থেৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

১১৬. উপলক্খণকারণানীতি সঞ্জানননিমিত্তানি.

পাপমেৰ পাপিযোতি আহ ‘‘পাপং হোতী’’তি, ‘‘পাপিযো’’তি চ লিঙ্গৰিপল্লাসৰসেন ৰুত্তং. একৰচনে বহুৰচনন্তি একৰচনে ৰত্তব্বে বহুৰচনং ৰুত্তং.

১১৭. ওলীযনতণ্হাভিনিৰেসৰসেনাতি ভৰতণ্হাভৰদিট্ঠিৰসেন. তা হি ভৰেসু সত্তে অল্লীযাপেন্তি. অতিধাৰনাভিনিৰেসৰসেনাতি উচ্ছেদদিট্ঠিৰসেন. সা হি অৰট্টুপচ্ছেদমেৰ ৰট্টুপচ্ছেদং কত্ৰা অভিনিৰিসনতো অতিধাৰনাভিনিৰেসো নাম. ওলীযন্তীতি সম্মাপটিপত্তিতো সঙ্কোচং আপজ্জন্তি. অভিধাৰন্তীতি সম্মাপটিপত্তিং অতিক্কমন্তি.

তেসঞ্চাতি তেসং উভিন্নং অভিনিৰেসানং, তদঞ্ঞেসঞ্চ সব্বমঞ্ঞিতানং.

১১৮. ইদং ইট্ঠৰিপাকং অনিট্ঠৰিপাকন্তি ইদং ইট্ঠৰিপাকসঙ্খাতং অনিট্ঠৰিপাকসঙ্খাতং ফলং.

‘‘অকঙ্খতো ন জানেয্যু’’ন্তি এতেন ‘‘আকঙ্খতো’’তি ইমিনা পদেন সদ্ধিং সম্বন্ধদস্সনমুখেন ‘‘ন জঞ্ঞা’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি.

ন উপলব্ভতীতি নত্থীতি অত্থো.

১২০. তানীতি কম্মকম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তানি. পত্থরণাকারোযেৰ হেস, যদিদং ছাযানং ৰোলম্বনং. এৰং হোতীতি ‘‘অকতং ৰত মে কল্যাণ’’ন্তিআদিপ্পকারেন ৰিপ্পটিসারো হোতি.

১২২. এসকেহীতি গৰেসকেহি সপরসন্তানে সম্পাদকেহি. দুক্খুদ্রযন্তি দুক্খফলং. তীহি কারণেহীতি কাযৰাচাচিত্তেহি. তানি হি তংতংসংৰরানং দ্ৰারভাৰেন কারণানীতি ৰুত্তানি. তীহি ঠানেহীতি ৰা তীহি উপ্পত্তিট্ঠানেহি. পিহিতন্তি পিধাযকং.

‘‘উট্ঠানট্ঠানসঙ্খাত’’ন্তি ইদং পাসাণভাৰসামঞ্ঞং গহেত্ৰা ৰুত্তং.

১২৩. রজমিস্সকন্তি পুপ্ফরজমিস্সকং. তস্সাতি তস্স সেক্খাসেক্খমুনিনো. মহিচ্ছাদীনং ৰিয গামে চরণপ্পচ্চযা গামৰাসীনং সদ্ধাহানি ৰা ভোগহানি ৰা ন হোতি, অথ খো উপরূপরি ৰুদ্ধিযেৰ হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘পাকতিকমেৰ হোতী’’তি আহ. অজ্ঝত্তিককম্মট্ঠানন্তি চতুসচ্চকম্মট্ঠানং.

তেনাতি কুসলেন কাযৰচীকম্মেন. থিরভাৰো থামং নামাতি তস্স অত্থং দস্সেন্তো ‘‘থামৰাতি ঠিতিমা’’তি আহ.

অত্তসংনিস্সযং পেমং অত্তাতি গহেত্ৰা ‘‘অত্তসম’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অত্তপেমেন সমং পেমং নত্থী’’তি. ভগৰতো ৰিপস্সনাঞাণোভাসপ্পৰত্তিং সন্ধাযাহ ‘‘পঞ্ঞা পন…পে… সক্কোতী’’তি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, পন অভিঞ্ঞাঞাণানি চ অনন্তাপরিমাণং লোকধাতুং ওভাসেন্তি.

১২৪. কিস্স ভীতাতি কেন কারণেন ভীতা.

ঠপেত্ৰাতি পৰত্তেত্ৰা. ৰচনীযো যাচকানন্তি যোজনা, যাচিতব্বযুত্তোতি অত্থো. যঞ্ঞউপক্খরোতি যঞ্ঞোপকরণং. ‘‘এতেসু ধম্মেসু ঠিতো চতূসূ’’তি ৰুত্তং চতুক্কং ৰৰত্থপেতুং ‘‘সদ্ধোতি একং অঙ্গ’’ন্তিআদি ৰুত্তং.

গাথাযং ৰুত্তধম্মে দ্ৰে দ্ৰে একং কত্ৰা অঙ্গকরণং দুকনযো.

জাতিধম্মন্তি পৰত্তিধম্মং সন্ধায ৰদতি.

১২৫. সচ্চেকদেসতো সচ্চসমুদাযো অনৰসেসপরিযাদানতো ৰিসিট্ঠোতি দস্সেন্তো ‘‘পরমত্থসচ্চং ৰা হোতূ’’তি আহ. চতুরো পদাতি চত্তারি পদানি, লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তং, চত্তারো ধম্মকোট্ঠাসাতি অত্থো. কেৰলং সত্তৰিভাগদস্সনত্থমেৰ চতুপদগ্গহণং, ন অধিগতধম্মানুরূপতায.

নিম্মদাতি ন মদা.

‘‘সচ্চৰাদী জিনো রোমো’’তিপি পাঠো. তত্থ রোমোতি দিট্ঠিরাগরত্তানং তিত্থিযানং, তিত্থকরানঞ্চ অধম্মৰাদীনং রাগৰিপরীতধম্মদেসনতো ভযজনকো, অধম্মৰাদীনং ৰা তত্থ আদীনৰদস্সনেন ভাযিতব্বো, অপ্পহীনাসংৰরানং ৰা দুরুপসঙ্কমনতো দুরাসদোতি অত্থো.

সচ্চো চ সো ধম্মো চাতি সচ্চধম্মো. তেনাহ ‘‘একন্তনিস্সরণভাৰেনা’’তিআদি.

একাযনভাৰন্তি একমগ্গভাৰং, অঞ্ঞমগ্গভাৰন্তি অত্থো.

দস্সনভাগিযং ভাৰনাভাগিযন্তি নিব্বেধভাগিযমেৰ দ্ৰিধা ৰিভজিত্ৰা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সংকিলেসভাগিযাদীহি চতূহি পদেহী’’তি. সেসত্তিকানন্তি সত্তাধিট্ঠানত্তিকাদীনং অট্ঠন্নং তিকানং. সেসপদানঞ্চাতি সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চাতিআদিমিস্সকপদানঞ্চ. চ-সদ্দেন সংকিলেসভাগিযাদিপদানি চ সঙ্গণ্হাতি. লোকিযত্তিকস্সেৰ হি ‘‘সেসপদানী’’তি ৰুত্তেহি মিস্সকপদেহি এৰং সংসন্দনে নযদস্সনং, ইতরেসং পন তিকানং সংকিলেসভাগিযাদিপদেহি চেৰ সেসপদেহি চ সংসন্দনে ইদং নযদস্সনন্তি ‘‘ৰুত্তনযানুসারেন সুৰিঞ্ঞেয্য’’ন্তি ৰুত্তং. সমতিক্কমনন্তি পহানং. সতিপি ৰাসনাভাগিযসংকিলেসভাগিযধম্মানং লোকিযভাৰে পুরিমেহি পন পচ্ছিমা পহাতব্বা তদঙ্গৰসেন, ৰিক্খম্ভনৰসেন চ. এৰং পজহনসমত্থতায পহানন্তি ৰুত্তং ‘‘ৰাসনাভাগিযং সুত্তং সংকিলেসভাগিযস্স সমতিক্কমায হোতী’’তি. সংকিলেসধম্মানং সমতিক্কমেন অধিগন্তব্বা ৰোদানধম্মা ৰিযাতি যোজনা. ভাৰনা নাম তিৰিধা ঝানভাৰনা, ৰিপস্সনাভাৰনা, মগ্গভাৰনাতি. তাসু মগ্গভাৰনায গহিতায ৰিপস্সনাভাৰনা গহিতা এৰ হোতীতি তং অনামসিত্ৰা ইতরা দ্ৰে এৰ গহিতা. তথাপি ‘‘ভাৰনাভাগিযস্স সুত্তস্স পটিনিস্সগ্গাযা’’তি ৰুত্তে কিং সব্বেন সব্বং অসেক্খস্স ঝানভাৰনাপি পটিনিস্সট্ঠাতি চোদনং মনসি কত্ৰা পাল়িযং ‘‘অসেক্খভাগিযং সুত্তং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারত্থ’’ন্তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘অসেক্খধম্মেসু উপ্পন্নেসু মগ্গভাৰনাকিচ্চং নাম নত্থী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ঝানভাৰনাপি দিট্ঠধম্মসুখৰিহারত্থা এৰা’’তি আহ.

একং এৰ ভৰবীজং পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং একবীজং, তং অস্স অত্থীতি একবীজী. সন্ধাৰিত্ৰা সমাগন্ত্ৰা, নিব্বত্তনৰসেন উপগন্ত্ৰাতি অত্থো. সংসরিত্ৰাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. কুলং কুলং গচ্ছতীতি কোলংকোলো. পুরিমপদে অনুনাসিকলোপং অকত্ৰা নিদ্দেসো.

তেসং সোতাপন্নানং. এতং পভেদন্তি একবীজিআদিৰিভাগং. পুরিমভৰসিদ্ধং ৰিৰট্টূপনিস্সযপুঞ্ঞকম্মং ইধ পুব্বহেতু নাম. যো ‘‘কতপুঞ্ঞতা’’তি ৰুচ্চতি, সো পঠমমগ্গে সাধিতে চরিতত্থতায ৰিপক্কৰিপাকং ৰিয কম্মং উপরিমমগ্গানং উপনিস্সযো ন সিযাতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘উপরি…পে… আপজ্জতী’’তি. তিণ্ণং মগ্গানং নিরত্থকতা আপজ্জতি পঠমমগ্গেনেৰ তেহি কাতব্বকিচ্চস্স সাধিতত্তা. পঠমমগ্গে…পে… আপজ্জতীতি অনুপ্পন্নস্স অত্থকিরিযাসম্ভৰতো. এৰং তিণ্ণং ৰাদানং যুত্তিঅভাৰং দস্সেত্ৰা চতুত্থৰাদো এৰেত্থ যুত্তোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিপস্সনা…পে… যুজ্জতী’’তি. ‘‘সচে হী’’তিআদিনা তং যুত্তিং ৰিভাৰেতি. ৰিমুত্তিপরিপাচনীযানং ধম্মানং পরিপক্কতায ইন্দ্রিযানং তিক্খতায ঞাণস্স ৰিসদতায ৰিপস্সনায বলৰভাৰো ৰেদিতব্বো. সো হি ৰোমিস্সকনযেন সংসরণকো ইধাধিপ্পেতো ‘‘দেৰে চেৰ মানুসে চ সন্ধাৰিত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা. ইধ কামভৰে ঠিতো ইধট্ঠকো. মনুস্সদেৰলোকূপপজ্জনতো ওকারেন ৰোকিণ্ণো. অরিযসাৰকস্স তংতংসত্তনিকাযুপপত্তি তস্স তস্স সোধনসদিসং কিলেসমলাদিঅনত্থাপনযনতোতি আহ ‘‘ছ দেৰলোকে সোধেত্ৰা’’তি. ‘‘অকনিট্ঠে ঠত্ৰা’’তি এতেন হেট্ঠাব্রহ্মলোকসোধনং ৰুত্তমেৰাতি ৰেদিতব্বং.

সদ্ধং ধুরং কত্ৰাতি সদ্ধং ধুরং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং কত্ৰা. সদ্ধায অনুস্সতি পটিপত্তি, সদ্ধং ৰা পুব্বভাগিযং অনুস্সতি, সদ্ধায ৰা অনুসরণসীলোতি সদ্ধানুসারী. ধম্মানুসারীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. ধম্মোতি পনেত্থ পঞ্ঞা ৰেদিতব্বা. সদ্দহন্তো ৰিমুত্তোতি সদ্ধাৰিমুত্তো. যদিপি সব্বথা অৰিমুত্তো, সদ্ধামত্তেন পন ৰিমুত্তোতি অত্থো. সদ্ধায ৰা অধিমুত্তোতি সদ্ধাৰিমুত্তো. ৰুত্তনযেনাতি উপরিমগ্গৰিপস্সনায বলৰমন্দমন্দতরভাৰেন. দিট্ঠিযা পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো, চতুসচ্চদস্সনসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিরোধপ্পত্তোতি অত্থো. দিট্ঠন্তং ৰা পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো, দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তরপ্পৰত্তোতি ৰুত্তং হোতি. পঠমফলতো পট্ঠায হি যাৰ অগ্গমগ্গা দিট্ঠিপ্পত্তাতি. ইদন্তি যথাৰুত্তসোতাপন্নানং সদ্ধাৰিমুত্তদিট্ঠিপ্পত্ততাৰচনং. অট্ঠন্নং ৰিমোক্খানন্তি চতস্সো রূপাৰচরসমাপত্তিযো, চতস্সো অরূপাৰচরসমাপত্তিযোতি অট্ঠ ৰিমোক্খা, তেসং.

ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকরোতীতি কাযসক্খী, ফুট্ঠানং অন্তো ফুট্ঠন্তো, ফুট্ঠানং অরূপজ্ঝানানং অনন্তরো কালোতি অধিপ্পাযো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং, ফুট্ঠানন্তরকালমেৰ সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকরোতীতি ৰুত্তং হোতি, ‘‘ৰিসমং চন্দিমসূরিযা পরিৰত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৰিয ৰা ভাৰনপুংসকন্তি এতং দট্ঠব্বং. যো হি অরূপজ্ঝানেন রূপকাযতো, নামকাযেকদেসতো চ ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন ৰিমুত্তো, তেন নিরোধসঙ্খাতো ৰিমোক্খো আলোচিতো পকাসিতো ৰিয হোতি, ন কাযেন সচ্ছিকতো, নিরোধং পন আরম্মণং কত্ৰা একচ্চেসু আসৰেসু খেপিতেসু তেন সো সচ্ছিকতো হোতি. তস্মা সো সচ্ছিকাতব্বং নিরোধং যথাআলোচিতং নামকাযেন সচ্ছিকরোতীতি ‘‘কাযসক্খী’’তি ৰুচ্চতি, ন তু ৰিমুত্তো একচ্চানং এৰ আসৰানং অপরিক্খীণত্তা.

অভেদেনাতি অন্তরাপরিনিব্বাযিআদিভেদেন ৰিনা. ‘‘অভেদেনা’’তি চ ইদং ‘‘সদ্ধাৰিমুত্তদিট্ঠিপ্পত্তকাযসক্খিনো’’তি ইধাপি আনেত্ৰা যোজেতব্বং. যথেৰ হি অন্তরাপরিনিব্বাযিআদিভেদানামসনেনেৰ একো অনাগামী হোতি, এৰং যথাৰুত্তভেদআমসনেনেৰ সদ্ধাৰিমুত্তো, দিট্ঠিপ্পত্তো, কাযসক্খীতি তযো অনাগামিনো হোন্তি. অযঞ্চ অনাগামিনো তাদিসমৰত্থাভেদং গহেত্ৰা গণনা কতাতি ৰেদিতব্বং. ‘‘অৰিহাদীসূ’’তিআদি সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

পঞ্ঞায এৰ ৰিমুত্তো, ন চেতোৰিমুত্তিভূতেন সাতিসযেন সমাধিনাপীতি পঞ্ঞাৰিমুত্তো. উভতোভাগৰিমুত্তোতি উভোহি ভাগেহি উভতোভাগতো ৰিমুত্তো. কিলেসানং ৰিক্খম্ভনসমুচ্ছিন্নেহি রূপকাযনামকাযতো ৰিমুত্তোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ৰিক্খম্ভন…পে… ৰিমুত্তো নামা’’তি আহ. অরূপসমাপত্তিযা রূপকাযতো, অগ্গমগ্গেন অরূপকাযতো ৰিমুত্তং. যথাহ –

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা, তে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি, অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পুগ্গলো উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি (ম. নি. ২.১৮২).

যং পন মহানিদানসুত্তে ‘‘রূপী রূপানি পস্সতী’’তিআদিকে (দী. নি. ২.১২৯) নিরোধসমাপত্তিঅন্তে অট্ঠ ৰিমোক্খে ৰত্ৰা –

‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু ইমে অট্ঠ ৰিমোক্খে অনুলোমম্পি সমাপজ্জতি…পে… অযং ৰুচ্চতানন্দ, ভিক্খু উভতোভাগৰিমুত্তো, ইমায চ, আনন্দ, উভতোভাগৰিমুত্তিযা অঞ্ঞা উভতোভাগৰিমুত্তি উত্তরিতরা ৰা পণীততরা ৰা নত্থী’’তি (দী. নি. ২.১৩০) –

ৰুত্তং, তং উভতোভাগৰিমুত্তসেট্ঠৰসেন ৰুত্তং. তত্থ যস্মা আরুপ্পসমাপত্তীসু একাযপি রূপকাযো ৰিক্খম্ভিতো এৰ নাম হোতি, তস্মা চতুন্নং আরুপ্পসমাপত্তীনং, নিরোধসমাপত্তিযা চ লাভীনং ৰসেন পঞ্চ উভতোভাগৰিমুত্তা ৰেদিতব্বা. এস নযো কাযসক্খিম্হিপি. অট্ঠৰিমোক্খেকদেসেপি হি অট্ঠৰিমোক্খসমঞ্ঞা যথা ‘‘লোকে সত্তা’’তি.

তেরসসু সীসেসু পলিবোধসীসাদীনি, পৰত্তসীসঞ্চ পরিযাদিযিতব্বানি, অধিমোক্খসীসাদীনি পরিযাদকানি, গোচরসীসং পরিযাদকফলং. তঞ্হি ৰিসযজ্ঝত্তং ফলং, ৰিমোক্খো পরিযাদকস্স মগ্গস্স, ফলস্স চ আরম্মণং. সঙ্খারসীসং সঙ্খারৰিৰেকভূতো নিরোধোতি পরিযাদিযিতব্বানং, পরিযাদকফলানঞ্চ সহ ৰিসযসংসিদ্ধিদস্সনেন সমসীসিভাৰং দস্সেতুং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.৮৭) তেরস সীসানি ৰুত্তানি. ইধ পন ‘‘যস্স পুগ্গলস্স অপুব্বং অচরিমং আসৰপরিযাদানঞ্চ হোতি জীৰিতপরিযাদানঞ্চা’’তি (পু. প. ১৬) পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযং আগতত্তা তেসু কিলেসপৰত্তসীসানং এৰ ৰসেন যোজনং করোন্তো ‘‘কিলেসসীস’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ পৰত্তসীসম্পি মগ্গো পৰত্তিতো ৰুট্ঠহন্তো চুতিতো উদ্ধং অপ্পৰত্তিকরণেন যদিপি পরিযাদিযতি, যাৰ পন চুতি, তাৰ পৰত্তিসম্ভৰতো ‘‘পৰত্তসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং চুতিচিত্তং পরিযাদিযতী’’তি আহ.

কিলেসপরিযাদানেন অত্তনো অনন্তরং ৰিয নিপ্ফাদেতব্বা, পচ্চৰেক্খণৰারা চ কিলেসপরিযাদানস্সেৰ ৰারাতি ৰত্তব্বতং অরহন্তি. ‘‘ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৭৮; সং. নি. ৩.১২, ১৪) হি ৰচনতো পচ্চৰেক্খণপরিসমাপনেন কিলেসপরিযাদানং সমাপিতং নাম হোতি. তং পন পরিসমাপনং যদি চুতিচিত্তেন হোতি, তেনেৰ জীৰিতপরিসমাপনঞ্চ হোতীতি ইমায ৰারচুতিসমতায কিলেসপরিযাদানজীৰিতপরিযাদানানং অপুব্বাচরিমতা হোতীতি আহ ‘‘ৰারসমতাযা’’তি. ভৰঙ্গং ওতরিত্ৰা পরিনিব্বাযতোতি এত্থ পরিনিব্বানচিত্তমেৰ ভঙ্গোত্তরণভাৰেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

চরিতন্তি চরিতা কাযৰচীমনপ্পৰত্তি. এত্থ চ যেন রাগাধিকভাৰেন পুগ্গলো ‘‘রাগচরিতো’’তি লক্খীযতি, তযিদং লক্খণং. তেনাহ ‘‘রাগজ্ঝাসযো রাগাধিকোতি অত্থো’’তি, তেন অপ্পহীনভাৰেন সন্তানে থামগতস্স রাগস্স বলভাৰো লক্খীযতীতি দট্ঠব্বং. এসেৰ নযো সেসেসুপি.

সীলৰন্তেহীতি আদিসদ্দস্স লোপং কত্ৰা নিদ্দেসো কতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সীলৰন্তাদীহী’’তি. আদিসদ্দেন দাযকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

আরম্মণভূতা ঞেয্যন্তি আরম্মণভূতাৰ ঞেয্যং.

পুথুজ্জনভূমিআদীসূতি পুথুজ্জনসেক্খাসেক্খভূমীসু. তত্থ পুথুজ্জনভূমিৰসেন সংৰরো, সেক্খভূমিৰসেন পহানভাৰনা, অসেক্খভূমিৰসেন সচ্ছিকিরিযা, পুথুজ্জনভূমিসেক্খভূমিৰসেন ৰা যথারহং সংৰরপহানভাৰনা. পুব্বভাগিযা হি সংৰরপহানভাৰনা পুথুজ্জনস্স সম্ভৰন্তি, ইতরা সেক্খস্স, অসেক্খভূমিৰসেন সচ্ছিকিরিযা. নযতো দস্সিতন্তি ‘‘যং, ভিক্খৰে, মযা ‘ইদং ন কপ্পতী’তি অপ্পটিক্খিত্তং, তং চে কপ্পিযং অনুলোমেতি, অকপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৰো কপ্পতী’’তিআদিনা (মহাৰ. ৩০৫) নযদস্সনৰসেন পকাসিতং. সরাগাদিসংৰত্তনন্তি সরাগাদিভাৰায সংৰত্তনং.

অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসগ্গতোতি ‘‘সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চা’’তিআদিনা সংকিলেসভাগিযাদীনং পদানং অঞ্ঞমঞ্ঞসংসগ্গতো. অনেকৰিধোতি দ্ৰাদসৰিধো যাৰ দ্ৰানৰুতাধিকচতুসহস্সৰিধোপি অনেকপ্পকারো. লোকিযসত্তাধিট্ঠানাদিসংসগ্গতোতি আদিসদ্দেন লোকিযং ঞাণং, লোকুত্তরং ঞাণং, লোকিযঞ্চ লোকুত্তরঞ্চ ঞাণং, লোকিযং ঞেয্যং, লোকুত্তরং ঞেয্যং, লোকিযঞ্চ লোকুত্তরঞ্চ ঞেয্যং, লোকিযং ঞাণঞ্চ ঞেয্যঞ্চ, লোকুত্তরং ঞাণঞ্চ ঞেয্যঞ্চ, লোকিযঞ্চ লোকুত্তরঞ্চ ঞাণঞ্চ ঞেয্যঞ্চাতিআদিকো সম্ভৰন্তো পট্ঠানভেদো সঙ্গহিতো. উভযত্থাতি সংকিলেসভাগিযাদিকে, লোকিযাদিকে চ. যথারহন্তি যো যো সংসগ্গৰসেন যোজনং অরহতি, সো সো ধম্মো. সম্ভৰাৰিরোধেনেৰ হি যোজনা. ন হি ‘‘লোকিযং নিব্বেধভাগিয’’ন্তিআদিনা যোজনা সম্ভৰতি.

তীসু পিটকেসু লব্ভমানস্সাতি তিস্সো সঙ্গীতিযো আরুল়্হে তেপিটকে বুদ্ধৰচনে উপলব্ভমানস্স ৰিজ্জমানস্স, এতেন ন কেৰলং সঙ্গহো এৰ যথাৰুত্তভেদানং পট্ঠানভাগানং নিদ্ধারণায কারণং, অথ খো পাল়িযং দস্সনঞ্চাতি ৰিভাৰেতি. তেনাহ ‘‘যং দিস্সতি তাসু তাসু ভূমীসূ’’তি. ‘‘তেনেৰ হী’’তিআদিনা যথাৰুত্তস্স অত্থস্স পাঠানুগমং দস্সেতি.

সাসনপট্ঠানৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনকথাৰণ্ণনা

সদ্ধম্মাৰতরট্ঠানেতি দেসন্তরতো আগন্ত্ৰা সদ্ধম্মস্স অৰতরণোকাসভূতে সদ্ধম্মস্সৰনধারণপরিচযপরিপুচ্ছামনসিকারবহুলানং নিৰাসট্ঠানতং সন্ধাযেতং ৰুত্তং, অত্তনো ৰা সন্তানে পরিযত্তিসদ্ধম্মস্স অনুপ্পৰেসনট্ঠানতায এৰং ৰুত্তং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.

নেত্তিঅট্ঠকথায লীনত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নেত্তিপ্পকরণ-টীকা নিট্ঠিতা.