৪. পদট্ঠানহারসম্পাতাদিৰণ্ণনা
৬৬. যস্মা ৰা সংকিলেসতো রক্খিতচিত্তস্স তীণি সুচরিতানি পারিপূরিং গচ্ছন্তি, তস্মা রক্খিতচিত্তস্সাতি এত্থ যাযং রক্খিতচিত্ততা, সা কাযসুচরিতাদীনং তিণ্ণং সুচরিতানং পদট্ঠানন্তি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. অত্তাধীনন্তি অত্তপরাধীনং.
ততো এৰাতি কারণগ্গহণেন ফলস্স গহিতত্তা এৰ.
৬৮. তত্থ ইতিসদ্দোতি ‘‘পরিপালীযতী’’তি ইতিসদ্দো.
৭৩-৪. পাল়িযং পঞ্চিন্দ্রিযানি তীহি খন্ধেহি সঙ্গহিতানীতি এত্থ সদ্ধাৰীরিযসতিন্দ্রিযেহি পাতিমোক্খাদি তিৰিধং সীলং গহিতং সোধেতব্বত্তা. তেসন্তি তেহি সীলক্খন্ধো সঙ্গহিতো. সমাধিপঞ্ঞিন্দ্রিযেহি সমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধা গহিতাতি পাকটোযমত্থো, তথা সেসম্পীতি আহ ‘‘ইতো পরেসু…পে… ৰুত্তনযমেৰা’’তি.
৭৬. হেতুহেতুসমুপ্পন্নপচ্চযপচ্চযুপ্পন্নসঙ্খাতস্সাতি এত্থ হেতুপচ্চযৰিভাগো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ.
পদট্ঠানহারসম্পাতাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মিস্সকহারসম্পাতৰণ্ণনা
ইদানি যস্মা সুত্তেসু হারানং যোজনানযদস্সনত্তা হারসম্পাতদেসনা হারৰিভঙ্গদেসনা ৰিয ন হারসরূপমত্তদস্সনত্তা, তস্মা পেটকোপদেসে আগতনযানুসারেন অপরেহি ৰিপরিযাযেহি হারসম্পাতযোজনাৰিধিং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰিজ্জাৰিজ্জায কুসলাকুসলচিত্তপ্পৰত্তিযা অলোভাদোসলোভদোসাপি পরম্পরভাৰেন পৰত্তন্তি নিদানভাৰতোতি দস্সেন্তো ‘‘ছ ধম্মা…পে… মূলানী’’তি আহ. যথা চ নিদানভাৰেন পুব্বঙ্গমতা, এৰং অত্তনো ৰসেৰত্তনেনাপি পুব্বঙ্গমতা লব্ভতেৰাতি ৰুত্তং ‘‘সাধিপতিকানং অধিপতি, সব্বচিত্তুপ্পাদানং ইন্দ্রিযানী’’তি. অলোভস্সাতি অলোভযুত্তস্স চিত্তুপ্পাদস্স. নেক্খম্মচ্ছন্দেনাতি কুসলচ্ছন্দেন. নেক্খম্মসদ্দো পব্বজ্জাদীসু নিরুল়্হো. ৰুত্তঞ্হি –
‘‘পব্বজ্জা পঠমং ঝানং, নিব্বানঞ্চ ৰিপস্সনা;
সব্বেপি কুসলা ধম্মা, ‘নেক্খম্ম’ন্তি পৰুচ্চরে’’তি. (ইতিৰু. অট্ঠ. ১০৯; দী. নি. টী. ২.৩৫৯; অ. নি. টী. ২.২.৬৬) –
তেসু ইধ কুসলা ধম্মা অধিপ্পেতা. তেন ৰুত্তং ‘‘কুসলচ্ছন্দেনা’’তি. নেক্খম্মচ্ছন্দেন উপনিস্সযভূতেন, ন অধিপতিভূতেন. ইদং ৰুত্তং হোতি – অলোভপ্পধানো চে চিত্তুপ্পাদো হোতি, নেক্খম্মচ্ছন্দেন উপনিস্সযভূতেন মনো তস্স পুব্বঙ্গমো হোতি. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.
যদগ্গেন তেসং ধম্মানং মনো পুব্বঙ্গমং, তদগ্গেন তেসং জেট্ঠং, পধানঞ্চাতি ৰুত্তং ‘‘মনোসেট্ঠাতি মনো তেসং ধম্মান’’ন্তিআদি. মনোমযতা মনেন কতাদিভাৰো, সো চ মনস্স তেসং সহজাতাদিনা পচ্চযভাৰো এৰাতি ৰুত্তং ‘‘মনোমযাতি…পে… পচ্চযো’’তি. তে পনাতি এত্থ পন-সদ্দো ৰিসেসত্থদীপকো, তেনেতং দস্সেতি – যদিপি তেসং ধম্মানং ছন্দাদযোপি পচ্চযা এৰ, ইন্দ্রিযাদিপচ্চযেন পন সৰিসেসং পচ্চযভূতস্স মনস্সেৰ ৰসেনেৰ ৰুত্তং ‘‘মনোমযা’’তি. তত্থ ছন্দসমুদানীতাতি যথাৰুত্তনেক্খম্মাদিছন্দেন সম্মা উদ্ধমুদ্ধং নীতা, ততো সমুদাগতাতি অত্থো. ততো এৰ নেক্খম্মৰিতক্কাদিতো সমুপ্পন্নত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পসমুট্ঠানা. তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতুসম্ফস্সেন সহাধিট্ঠানতো ফস্সসমোধানা. ‘‘ফুট্ঠো, ভিক্খৰে, ৰেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) হি ৰুত্তং. ইদং মনোকম্মন্তি কাযঙ্গৰাচঙ্গচোপনং অকত্ৰা সদ্ধাসমন্নাগতেন পসন্নেন মনসা পৰত্তং ইদং কুসলং মনোকম্মং. তং পন অনভিজ্ঝাসহগতং, অব্যাপাদসহগতং, সম্মাদিট্ঠিসহগতন্তি তিৰিধং হোতি.
ভাসতীতি অৰিসংৰাদনাদিনা ৰাচঙ্গচোপনাৰসেন পৰত্তেন্তিযা ৰচীৰিঞ্ঞত্তিযা সাধেতব্বং সাধেতীতি অত্থো, তেন কাযদ্ৰারতো পৰত্তকুসলৰচীকম্মম্পি সঙ্গহিতং হোতি. তথা হি ৰক্খতি ‘‘ৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰিপ্ফারতো, তথা সাদিযনতো চ ভাসতী’’তি. সব্বম্পি ৰচীকম্মং সচ্চাদিৰসেন চতুব্বিধং. করোতীতি অত্তনো, পরেসঞ্চ হিতাহিতানি কারণাকারণেহি কাযঙ্গচোপনাৰসেন পৰত্তেন্তিযা কাযৰিঞ্ঞত্তিযা সাধেতব্বং সাধেতীতি অত্থো, তেন ৰচীদ্ৰারতো পৰত্তকুসলকাযকম্মম্পি সঙ্গহিতং হোতি. তথা চ ৰক্খতি ‘‘কাযৰিঞ্ঞত্তিৰিপ্ফারতো, তথা সাদিযনতো চ করোতী’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৭৬ মিস্সকহারসম্পাতৰণ্ণনা). কম্মপথৰসেন গয্হমানে পাণাতিপাতাদিৰসেন তং তিৰিধং হোতি. তেনাহ ‘‘ইতি দসকুসলকম্মপথাদস্সিতা’’তি. দসপুঞ্ঞকিরিযৰত্থুৰসেনাপি গাথায অত্থো যুজ্জতি. তথা হি ৰক্খতি ‘‘সো পসন্নচিত্তো’’তিআদি. ভাসতি ৰা করোতি ৰা কেৰলং মনসা পৰত্ততীতি অনিযমত্থো ৰা-সদ্দো. তথা চেৰ সংৰণ্ণিতং.
দসৰিধস্স কুসলকম্মস্সাতি দসৰিধস্স কুসলকম্মপথকম্মস্স, ৰক্খমাননযেন ৰা দসপুঞ্ঞকিরিযৰত্থুসঙ্খাতস্স কুসলকম্মস্স. ননু তত্থ দানাদিমযং তিৰিধমেৰ পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু ৰুত্তন্তি? সচ্চং, তং পন ইতরেসং তদন্তোগধত্তা.
‘‘সুখমন্ৰেতী’’তি সঙ্খেপেন ৰুত্তং সুখানুগমং ৰিত্থারেন দস্সেন্তো ‘‘ইধস্সু পুরিসো’’তিআদিমাহ. তত্থ এৰং সন্তন্তি এৰং ভূতং, অপ্পহীনানুসযো হুত্ৰা সুখৰেদনীযফস্সসম্ভূতন্তি অত্থো.
তত্থ ‘‘যং মনো’’তিআদিনা গাথাত্থৰসেন চতুসচ্চং নিদ্ধারেতি. আদিতো ৰৰত্থাপিতেসু খন্ধাদীসু খন্ধমুখেন সচ্চানং কথিতত্তা সত্তানং ভিন্নরুচিভাৰতো নানানযেহি ৰিপস্সনাভূমিকোসল্লত্থং, পুব্বাপরসম্বন্ধদস্সনত্থঞ্চ এৰং ৰুত্তং ‘‘এৰং…পে… নিদ্ধারেতব্বানী’’তি. সচ্চমুখেন অস্সাদাদিকে নিদ্ধারেত্ৰা দেসনাহারসম্পাতং যোজেতুং ‘‘তত্থ সমুদযেনা’’তিআদিমাহ, তং ৰুত্তনযমেৰ. যঞ্হেত্থ অঞ্ঞম্পি অত্থতো ন ৰিভত্তং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা, উত্তানত্থত্তা চাতি ৰেদিতব্বং.
মননলক্খণেতি মননলক্খণহেতু. ‘‘মননলক্খণেনা’’তি ৰা পাঠো. ঈহাভাৰতো ব্যাপারাভাৰতো. যেন পসাদেন সমন্নাগতত্তা মনো ‘‘পসন্নো’’তি ৰুত্তো, তস্স পসাদস্স কিচ্চং মনে আরোপেত্ৰা আহ ‘‘অকালুসিযতো, আরম্মণস্স ওকপ্পনতো চ পসন্নেনা’’তি. তথা সাদিযনতোতি ৰাচায ৰত্তব্বং অৰত্ৰাৰ ফস্সসাদিযনতো অনুজানতো. দুতিযে তথা সাদিযনতোতি কাযেন কাতব্বং যথা কতং হোতি, তথা ৰাচায সংৰিধানতো. তথা পসুতত্তাতি যথা সুখমন্ৰেতি, তথা উপচিতত্তা এৰাতি অত্থো. ততোতি ততো কারণা, মনসা পসন্নেন, ভাসনেন, করণেন চ হেতুনাতি ৰুত্তং হোতি. অনঞ্ঞত্থাতি এতস্মিং পন অত্থে. ততোতি ততো এৰ. যো হি পসন্নমনো তেন যং ভাসনং, করণঞ্চ, ততো এৰ নং সুখমন্ৰেতীতি ৰুত্তং হোতি. সাতভাৰতোতি সাতৰেদনাভাৰতো. ইট্ঠভাৰতোতি মনাপভাৰতো. কম্মতো ৰিপাকুপ্পত্তিফলদানসমত্থভাৰেন কম্মস্স নিব্বত্তত্তা ৰিপাকস্সেৰ অনিব্বত্তত্তাতি আহ ‘‘কতূ…পে… অন্ৰেতীতি ৰুত্ত’’ন্তি কারণাযত্ত ৰুত্তিতোতি কতভাৰহেতুকত্তা কম্মস্সাতি অধিপ্পাযো. অসঙ্কন্তিতোতি যস্মিং সন্তানে কম্মং নিব্বত্তং, তদঞ্ঞসন্তানা সঙ্কমনতো.
আধিপচ্চযোগতোতি সহজাতাধিপতিৰসেন আধিপচ্চযুত্তত্তা. সহজাতধম্মানঞ্হি তংসম্পযুত্তস্স মনস্স ৰসেন পুব্বঙ্গমতা ইধাধিপ্পেতা. ততো এৰাতি আধিপচ্চযোগতো এৰ. মনস্সাতি উপযোগত্থে সামিৰচনং. তেসং ধম্মানন্তি সম্বন্ধো. কুসলভাৰো যুজ্জতি পসাদস্স যোনিসোমনসিকারহেতুকত্তা. ননু ৰিভজ্জব্যাকরণেসু তেসং সাৰকানং সদ্ধা উপ্পজ্জতীতি? নাযং সদ্ধা, তদাকারা পন অকুসলা ধম্মা তথা ৰুচ্চন্তীতি ৰেদিতব্বং. তথা হি ৰক্খতি ‘‘নাযং পসাদো’’তিআদি (নেত্তি. অট্ঠ. ৭৬ মিস্সকহারসম্পাতৰণ্ণনা). সুখং অন্ৰেতীতি যুজ্জতি কম্মস্স ফলদানে সমত্থভাৰতো. যথা হি কতং কম্মং ফলদানসমত্থং হোতি, তথা কতং উপচিতন্তি ৰুচ্চতীতি.
মনোপৰিচারা ইধ নেক্খম্মসিতা সোমনস্সূপৰিচারা, উপেক্খূপৰিচারা চ ৰেদিতব্বা কুসলাধিকারত্তা. তে পন যস্মা চিত্তং নিস্সাযেৰ পৰত্তন্তি, নানিস্সায, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মনো মনোপৰিচারানং পদট্ঠান’’ন্তি. কুসলপক্খস্স পদট্ঠানন্তি এত্থ কুসলো তাৰ ফস্সো কুসলস্স ৰেদনাক্খন্ধস্স সঞ্ঞাক্খন্ধস্স সঙ্খারক্খন্ধস্স সহজাতাদিনা পচ্চযো হোতি. ‘‘ফুট্ঠো, ভিক্খৰে, ৰেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) ৰুত্তং. এৰং ৰেদনাদীনম্পি ৰেদিতব্বং. সদ্ধাদীনম্পি পচ্চযভাৰে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. সব্বস্সাতি চতুভূমকস্স. কামাৰচরা হি কুসলা ধম্মা যথারহং চতুভূমকস্সাপি কুসলস্স পচ্চযা হোন্তি, এৰং ইতরভূমকাপি.
‘‘পসন্নেন মনসা ভাসতী’’তি ৰুত্তত্তা ৰিসেসতো সম্মাৰাচাপচ্চযং ভাসনং ইধাধিপ্পেতন্তি ৰুত্তং ‘‘ভাসতীতি সম্মাৰাচা’’তি. তত্থাযমধিপ্পাযো ‘‘ভাসতীতি যমিদং পদং, ইমিনা সম্মাৰাচা গহিতা হোতী’’তি. করোতীতি সম্মাকম্মন্তোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. সুপরিসুদ্ধে কাযৰচীকম্মে ঠিতস্স আজীৰপারিসুদ্ধি, ন ইতরস্সাতি ৰুত্তং ‘‘তে সম্মাআজীৰস্স পদট্ঠান’’ন্তি. তত্থ তেতি সম্মাৰাচাকম্মন্তা. যস্মা পন আজীৰট্ঠমকে সীলে পতিট্ঠিতস্স উপ্পন্নানুপ্পন্নানং অকুসলধম্মানং পহানানুপ্পাদনানি, অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং কুসলধম্মানং উপ্পাদনপারিপূরিযা চ সম্ভৰন্তি, তথা সম্মাৰাযামে ঠিতস্সেৰ কাযাদীসু সুভসঞ্ঞাদিৰিদ্ধংসিনী সম্মাসতি সম্ভৰতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সম্মাআজীৰো…পে…পদট্ঠান’’ন্তি. জেট্ঠকসীলং পাতিমোক্খসংৰরো, সদ্ধাসাধনো চ সোতি আহ ‘‘তং সীলস্স পদট্ঠান’’ন্তি.
তেসন্তি কাযৰচীকম্মানং. কম্মপচ্চযতাযাতি কুসলকম্মহেতুকতায.
পদত্থো চ ৰুত্তনযেনাতি ‘‘মননতো আরম্মণৰিজাননতো’’তিআদিনা.
অযং আৰট্টোতি অযং সভাগৰিসভাগধম্মাৰট্টনৰসেন আৰট্টো. এত্থ হি কুসলমূলসম্মত্তমগ্গাদিনিদ্ধারণা সভাগধম্মাৰট্টনা. অৰিজ্জাভৰতণ্হানং নিদ্ধারণা ৰিসভাগধম্মাৰট্টনা.
ৰিভত্তিহারে পদট্ঠানভূমিৰিভাগা ৰুত্তনযা, সুৰিঞ্ঞেয্যা চাতি ধম্মৰিভাগমেৰ দস্সেন্তো ‘‘নযিদ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘নযিদং যথারুতৰসেন গহেতব্ব’’ন্তি সুত্তস্স নেয্যত্থতং ৰত্ৰা ‘‘যোহী’’তিআদিনা তং ৰিৰরতি. ‘‘দুক্খমেৰ অন্ৰেতী’’তি কস্মা ৰুত্তং, ননু যত্থ কত্থচি হিতেসিতা কুসলমেৰাতি? নযিদমীদিসং সন্ধায ৰুত্তং, অধম্মং পন ধম্মোতি, ধম্মঞ্চ পন অধম্মোতি দীপনেন লোকস্স সব্বানত্থবীজভূতেসু সকলহিতসুখুপাযপটিক্খেপকেসু তিত্থকরেসু অসন্তগুণসম্ভাৰনৰসেন পৰত্তমিচ্ছাধিমোক্খং সন্ধায ৰুত্তং. যো হি লোকে অপ্পমত্তকম্পি পুঞ্ঞং কাতুকামং পাপিকং দিট্ঠিং নিস্সায পটিবাহতি, সোপি গারয্হো, কিমঙ্গং পন অরিযৰিনযে সম্মাপটিপত্তিং পটিবাহন্তেসূতি দুক্খফলাৰ তত্থ সম্ভাৰনাপসংসা পযিরুপাসনা. তথা হি ৰুত্তং – ‘‘ন খো অহং, মোঘপুরিস, অরহত্তস্স মচ্ছরাযামি, অপিচ তুয্হেৰেতং পাপকং দিট্ঠিগতং…পে… দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায সংৰত্ততী’’তি (দী. নি. ৩.৭), ‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি (সু. নি. ৬৬৩; সং. নি. ১.১৮০, ১৮১; অ. নি. ৪.৩; নেত্তি. ৯২), সব্বস্সাপি অনত্থস্স মূলং বালূপসেৰনা’’তি চ.
ইদঞ্হি সুত্তন্তি ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা…পে…পদ’’ন্তি (ধ. প. ১, ২) পঠমং গাথং সন্ধায ৰদতি. এতস্সাতি সংৰণ্ণিযমানসুত্তস্স.
কিচ্চপঞ্ঞত্তীতি অধিপতিপচ্চযসঙ্খাতস্স কিচ্চস্স পঞ্ঞাপনং. পধানপঞ্ঞত্তীতি পধানভাৰস্স পঞ্ঞাপনা. সহজাতপঞ্ঞত্তীতি তেসং ধম্মানং মনসা সহভাৰপঞ্ঞাপনা.
মহাভূতাতীতি ইতিসদ্দো আদিঅত্থো, তেন মহাভূতাৰিনাভাৰী সব্বো রূপধম্মো সঙ্গয্হতি.
‘‘মনোপুব্বঙ্গমা’’তি সমাসপদে ‘‘মনো’’তি পদং তদৰযৰমত্তন্তি আহ ‘‘নেৰ পদসুদ্ধী’’তি. তেনেৰাহ ‘‘মনোপুব্বঙ্গমাতি পদসুদ্ধী’’তি. ‘‘ছাযাৰ অনপাযিনী’’তি ইদং সুখানুগমস্স উদাহরণমত্তং, ন যথাধিপ্পেতত্থপরিসমাপনং. ‘‘সুখমন্ৰেতী’’তি পন যথাধিপ্পেতত্থপরিসমাপনন্তি ৰুত্তং ‘‘পদসুদ্ধি চেৰ আরম্ভসুদ্ধি চা’’তি.
একত্ততাতি মনোপুব্বঙ্গমাদিসামঞ্ঞং সন্ধায ৰদতি. এৰং সেসেসুপি. ৰেমত্ততা ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা’’তিআদিনা সামঞ্ঞতো ৰুত্তধম্মে পসাদো ধারণায নিৰত্তেত্ৰা পসন্নসঙ্খাতে ৰিসেসে অৰট্ঠাপনতো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. পসাদো সিনেহসভাৰো, অস্সদ্ধিযং ৰিয লূখসভাৰং দোসং ৰিনোদেতীতি আহ ‘‘ব্যাপাদৰিক্খম্ভনতো’’তি. বহিদ্ধাতি সদ্ধেয্যৰত্থুং সন্ধাযাহ. ওকপ্পনতোতি আরম্মণং অনুপৰিসিত্ৰা অনুপক্খন্দিত্ৰা সদ্দহনতো.
দেয্যধম্মাদযোতি এত্থ আদিসদ্দেন সংৰেগহিরোত্তপ্পকসিণমণ্ডলাদযো সঙ্গয্হন্তি. ইট্ঠারম্মণাদযোতি আদিসদ্দেন ইট্ঠমজ্ঝত্তারম্মণা, দ্ৰারধম্মা, মনসিকারোতি এৰমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা ফস্সোতি যথা ৰেদনাদীনং ইট্ঠারম্মণাদযো পচ্চযো, এৰং ফস্সোপীতি পচ্চযতাসামঞ্ঞমেৰ উপসংহরতি তথা-সদ্দো. ৰেদনাদীনন্তি হি ৰেদনাদযো তযো খন্ধা গহিতা. ৰিঞ্ঞাণস্স ৰেদনাদযোতি নামরূপং সন্ধায ৰদতি.
‘‘সীলমযস্স অদোসো পদট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং খন্তিপধানত্তা সীলস্স. অধিট্ঠাতীতি অনুযুঞ্জতি উপ্পাদেতি. সোতি এৰং কুসলচিত্তং ভাৰেন্তো. ‘‘অনুপ্পন্নান’’ন্তিআদিনা ভাৰনাপহানসমারোপনানি দস্সেন্তো নিব্বেধভাগিযৰসেন গাথায অত্থং ৰিচিনিত্ৰা সমারোপেতি, এৰম্পি সক্কা যোজেতুন্তি ৰাসনাভাগিযৰসেন পদট্ঠাননিদ্দেসে উদাহরীযতি.
এৰং ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি গাথায ৰসেন হারসম্পাতযোজনাৰিধিং দস্সেত্ৰা ইদানি গাথান্তরেন দস্সেতুং ‘‘তথা দদতো পুঞ্ঞ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ভাৰনামযন্তি পঞ্ঞাভাৰনামযং.
‘‘অলোভো কুসলমূল’’ন্তিআদি দানাদীনং অলোভাদিপধানত্তা ৰুত্তং, সব্বত্থ চ ‘‘ৰুত্ত’’ন্তি পদং আনেত্ৰা যোজেতব্বং. তেসন্তি রাগাদীনং. নিস্সরণন্তি চ পরিনিব্বানমেৰ সন্ধায ৰদতি.
পরিচ্চাগসীলো অলোভজ্ঝাসযো কামেসু আদীনৰদস্সাৰী সম্মদেৰ সীলং পরিপূরেতীতি আহ ‘‘দদতো…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. ইধ ওল়ারিকা নাম কিলেসা ৰীতিক্কমাৰত্থানং, তপ্পহানং তদঙ্গপ্পহানেন ৰেদিতব্বং. মজ্ঝিমানন্তি পরিযুট্ঠানাৰত্থানং. সুখুমানন্তি অনুসযাৰত্থানং. কতাৰীভূমি ন্তি খীণাসৰভূমিং.
দদতোতি মগ্গসহগতেন অলোভেন সদেৰকস্স লোকস্স অভযদানং দদতো. পুঞ্ঞন্তি লোকুত্তরকুসলং. সংযমতোতি মগ্গপরিযাপন্নেহি সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰেহি দিট্ঠেকট্ঠাদিসংকিলেসতো মগ্গসংযমেন সংযমন্তস্স. ৰেরন্তি পাণাতিপাতাদিপাপং. কুসলোতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা কুসলো ৰিচক্খণো. জহাতি পাপকন্তি তেহি তেহি মগ্গেহি তং তং পহাতব্বং পাপধম্মং ওধিসো জহাতি সমুচ্ছিন্দতি. তেনাহ ‘‘মগ্গো ৰুত্তো’’তি.
‘‘দদতো’’তিআদিনা পুব্বে অৰিভাগেন কুসলমূলানি উদ্ধটানীতি ইদানি ৰিভাগেন তানি উদ্ধরন্তো ‘‘লোকিযকুসলমূল’’ন্তিআদিমাহ.
পুথুজ্জনভূমি সেক্খভূমি দস্সিতা পহানস্স ৰিপ্পকতভাৰদীপনতো. অসেক্খভূমি দস্সিতা অনুপাদাপরিনিব্বানদীপনতো.
সগ্গগামিনী পটিপদা পুব্বভাগপ্পটিপত্তি.
পুঞ্ঞে কথিতে পুঞ্ঞফলম্পি কথিতমেৰ হোতীতি ৰুত্তং ‘‘দদতো…পে… দেসনমাহা’’তি. সচ্চকম্মট্ঠানেন ৰিনা সংকিলেসপ্পহানং নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কুসলো…পে… দেসনমাহা’’তি.
ৰেরসদ্দো অদিন্নাদানাদিপাপধম্মেসুপি নিরুল়্হোতি ৰুত্তং ‘‘এৰং সব্বানিপি সিক্খাপদানি ৰিত্থারেতব্বানী’’তি. দ্ৰেপি ৰিমুত্তিযো সেক্খাসেক্খৰিমুত্তিযো, সউপাদিসেসঅনুপাদিসেসৰিমুত্তিযো চ. তথা হি ৰক্খতি ‘‘নিব্বুতোতি দ্ৰে নিব্বানধাতুযো’’তিআদি (নেত্তি. অট্ঠ. ৭৬).
কারণূপচারেন, কারণগ্গহণেন ৰা ফলং গহিতন্তি আহ ‘‘দ্ৰে সুগতিযো’’তিআদি. ৰট্টৰিৰট্টসম্পত্তিযো ইমিস্সা দেসনায ফলং, তস্স দানং সীলং ভাৰনা উপাযো, ‘‘সম্পত্তিদ্ৰযং ইচ্ছন্তেন দানাদীসু অপ্পমত্তেন ভৰিতব্ব’’ন্তি অযমেত্থ ভগৰতো আণত্তীতি ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘ফলাদীনি যথারহং ৰেদিতব্বানী’’তি.
ৰিচযোতি ৰিচযহারসম্পাতো, সো ৰুচ্চতীতি অত্থো. এস নযো ইতো পরেসুপি. ‘‘তিৰিধম্পি দানময’’ন্তিআদিনা পদত্থৰিচযং দস্সেতি, তেন অস্সাদাদযো, ইতরে চ ৰিচযহারপদত্থা অত্থতো ৰিচিতা এৰ হোন্তীতি. রূপাদিআরম্মণস্স পরিচ্চাগো ৰুত্তোতি সম্বন্ধো. সব্বোতি সকলো অনৰসেসতো কিচ্চস্স ৰুত্তত্তা.
দানাভিরতস্স চাগাধিট্ঠানং পারিপূরিং গচ্ছতীতি ৰুত্তং ‘‘দদতো…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. ৰিরতিসচ্চে, ৰচীসচ্চে চ তিট্ঠতো সচ্চাধিট্ঠানং পারিপূরিং গচ্ছতীতি ৰুত্তং ‘‘সংযম…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. কোসল্লযোগতো চ পাপপ্পহানতো চ পঞ্ঞাপারিপূরিং গচ্ছতীতি ৰুত্তং ‘‘কুসলো…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. অনৰসেসরাগাদীসু পহীনেসু উপসমো উপট্ঠিতো নাম হোতীতি ৰুত্তং ‘‘রাগ…পে… পদট্ঠান’’ন্তি.
কুসলোতি পুগ্গলাধিট্ঠানেন কোসল্লসম্মাদিট্ঠি ৰুত্তাতি আহ ‘‘কুসলো…পে… মগ্গঙ্গাদিভাৰেন একলক্খণত্তা’’তি. আদিসদ্দেন বোধিপক্খিযভাৰাদিং সঙ্গণ্হাতি. খেপেতব্বভাৰেনাতি পহাতব্বভাৰেন.
অৰেরতন্তি অসপত্ততং. কুসলধম্মেহীতি অনৰজ্জধম্মেহি, ফলনিব্বানেহীতি অধিপ্পাযো. দানস্স মহপ্ফলতা, সীলাদিগুণেহি সত্থু অনুত্তরদক্খিণেয্যভাৰো, অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি ইমেসং পচ্চৰেক্খণা ইমস্স দানস্স নিদানন্তি অযমত্থো পাল়িযং নিরুল়্হোৰ. নিব্বচননিদানসন্ধযো সুৰিঞ্ঞেয্যাৰাতি আহ ‘‘নিব্বচননিদানসন্ধযো ৰত্তব্বা’’তি.
পটিপক্খনিদ্দেসেন সমুদযোতি দেসনত্থং পটিপক্খনিদ্দেসনেন নিদ্ধারিতো অযং মচ্ছরিযাদিসংকিলেসপক্খিকো সমুদযো. অলোভেন…পে… দানাদীহীতি যেহি অলোভাদীহি দানাদযো ধম্মা সম্ভৰন্তি, তানি দানাদিগ্গহণেনেৰ গহিতানীতি কুসলমূলানি নিদ্ধারেতি ‘‘ইমানি তীণি কুসলানী’’তি. তেসন্তি কুসলমূলানং.
ভযহেতু দেতি পণ্ণাকারাদিৰসেন. রাগহেতু দেতি সভাগৰত্থুস্স. আমিসকিঞ্চিক্খহেতু দেতি লঞ্জাদিৰসেন. অনুকম্পন্তো ৰা করুণাখেত্তে. অপচযমানো গুণখেত্তে, উপকারখেত্তে ৰা. ভযূপরতোতি ভযেন ওরতো. তেন তথারূপেন সংযমেন ৰেরং ন চিযতেৰ. এৰং সব্বস্স অকুসলস্স পাপকো ৰিপাকোতি যোজনা.
‘‘দদতো’’তিআদিনা যথা দানপটিক্খেপেন পরিৰত্তনং দস্সিতং, এৰং পহানপটিক্খেপেনপি পরিৰত্তনং দস্সেতব্বন্তি ৰুত্তং ‘‘অকুসলো পন ন জহাতী’’তি.
কম্মফলং সদ্দহন্তো দানকিরিযাযং পদহন্তো যেন ৰিধিনা দানং দাতব্বং, তত্থ সতিং উপট্ঠপেন্তো চিত্তং সমাদহন্তো সম্মাদিট্ঠিং পুরক্খরোন্তো দানে সম্মাপটিপন্নো হোতীতি আহ ‘‘দানং নাম…পে… হোতী’’তি.
ভাৰনাপহানসমারোপনানি পাল়িযং সরূপতো ৰিঞ্ঞাযন্তীতি পদট্ঠানৰেৰচনসমারোপনানি দস্সেতুং ‘‘তং সীলস্স পদট্ঠান’’ন্তিআদি ৰুত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যং. অঞ্ঞঞ্চ যদেত্থ অত্থতো ন ৰিভত্তং, তং ৰুত্তনযত্তা, উত্তানত্থত্তা চাতি ৰেদিতব্বং.
হারসম্পাতৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.