১১. পঞ্ঞত্তিহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা

৩৯. ভগৰতো সাভাৰিকধম্মকথাযাতি অত্তনো ভাৰো সভাৰো, সভাৰেন নিব্বত্তা, ততো ৰা আগতাতি সাভাৰিকা, সা এৰ ধম্মকথাতি সাভাৰিকধম্মকথা, বুদ্ধানং সামুক্কংসিকধম্মকথাতি অত্থো, তায করণভূতায ধম্মদেসনায অনঞ্ঞত্তেপি কথাদেসনানং উপচারসিদ্ধেন ভেদেনেৰং ৰুত্তং, অৰযৰসমুদাযৰিভাগেন ৰা. তেনাহ ‘‘কা চ পকতিকথায দেসনা? চত্তারি সচ্চানী’’তি. ইদঞ্হি অত্থস্স দেসনায অভেদোপচারং কত্ৰা ৰুত্তং. তস্সা দেসনায পঞ্ঞাপনা. অযং পঞ্ঞত্তিহারোতি সঙ্খেপেনেৰ পঞ্ঞত্তিহারস্স সরূপমাহ. সাতি যথাৰুত্তদেসনা. তথা তথাতি যথা যথা সচ্চানি দেসেতব্বানি, তথা তথা. কথঞ্চেতানি দেসেতব্বানি? পরিঞ্ঞেয্যাদিপ্পকারেন. যথাধিপ্পেতন্তি অধিপ্পেতানুরূপং, বোধনেয্যবন্ধৰানং বোধনাধিপ্পাযানুকূলন্তি অত্থো. অত্থন্তি দেসেতব্বত্থং, দুক্খাদিঅত্থমেৰ ৰা. নিক্খিপতীতি পতিট্ঠাপেতি. যতো ‘‘চত্তারো সুত্তনিক্খেপা’’তিআদি (ম. নি. অট্ঠ. ১.মূলপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা) অট্ঠকথাসু ৰুচ্চতি.

তত্থাতি নিক্খেপদেসনাযন্তি অত্থো. মগ্গপক্খিযাতি দুক্খসচ্চতো বহিকতাতি অধিপ্পাযো.

যস্মিং ঠানেতি যস্মিং ভৰাদিসঙ্খাতে ঠানে. যথাৰুত্তা দেসনাতি চতুরাহারপটিবদ্ধরাগাদিমুখেন ৰট্টদীপনী ৰুত্তপ্পকারা দেসনা.

৪১. তেপরিৰট্টৰসেনাতি এত্থাপি ‘‘সচ্চেসূ’’তি যোজেতব্বং. পরিঞ্ঞাপঞ্ঞত্তীতি আহাতি সম্বন্ধো. অজ্ঝত্তরতো, সমাহিতোতি পদদ্ৰযেন সমাধানৰিসিট্ঠং অজ্ঝত্তরততাভাৰনং দীপেতি গোচরজ্ঝত্ততাদীপনতো. কেৰলো হি অজ্ঝত্তসদ্দো অজ্ঝত্তজ্ঝত্তগোচরজ্ঝত্তেসুপি ৰত্ততি. অজ্ঝত্তরততাৰিসিট্ঠঞ্চ সমাধানং সাতিসযং চিত্তট্ঠিতিং দীপেতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘সমাধানৰিসিট্ঠস্সা’’তিআদিনা.

আসজ্জনট্ঠেনাতি আসঙ্গনট্ঠেন. তথা দস্সনন্তি অতথাভূতস্সাপি ভব্বরূপস্স ৰিয অত্তনো ৰিদংসনং. অলক্খিকোতি ৰিলক্খিকো.

কামানন্তি কামাৰচরধম্মানং. রূপানন্তি রূপাৰচরধম্মানং. নিস্সরণন্তি কামানং রূপাৰচরধম্মা নিস্সরণং, তেসং অরূপাৰচরধম্মা নিস্সরণং. এৰং তংসভাৰানন্তি সউত্তরসভাৰানং. তথাতি যথা সঙ্খতধম্মানং নিস্সরণভাৰতো, কিলেসসমুচ্ছেদকস্স অরিযমগ্গস্স আরম্মণভাৰতো চ অত্থেৰ অসঙ্খতা ধাতু, তথা ৰুচ্চমানেনাপি কারণেন অত্থেৰ অসঙ্খতা ধাতূতি দস্সেতি. কত্থচি ৰিসযেতি অসঙ্খতধাতুং সন্ধায ৰদতি. অৰিপরীতত্থোতি ভূতত্থো. ‘‘যতো খো ভো অযং অত্তা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পরিচারেতি, এত্তাৰতা খো ভো অযং অত্তা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি (দী. নি. ১.৯৪), সপকট্ঠনিব্বানভাৰিনো’’তি চ এৰমাদীসু উপচারৰুত্তিসব্ভাৰতো. যথা তং সীহসদ্দোতি যথা ‘‘সীহো মাণৰকো’’তিআদিনা মাণৰকাদীসু উপচারৰুত্তিনা ৰত্তমানো মিগরাজে ভূতত্থৰিসযে দিট্ঠো, এৰং নিব্বানসদ্দোপি কামগুণরূপজ্ঝানসমঙ্গিতাসু উপচারৰুত্তিযা ৰত্তমানো কত্থচি ৰিসযে অৰিপরীতত্থো. যত্থ চ ৰিসযে অৰিপরীতত্থো, সা অসঙ্খতা ধাতু. হত্থতলে সআমলকং ৰিয ঞেয্যং পচ্চক্খতো পস্সন্তস্স একপ্পমাণস্স সত্থুৰচনমেৰেত্থ পমাণন্তি দস্সেন্তো ‘‘কিং ৰা এতায যুত্তিচিন্তাযা’’তিআদিমাহ. ‘‘পটিঞ্ঞাতস্স অত্থস্স সিদ্ধিযা পকাসনাপঞ্ঞত্তী’’তি নিগমং সন্ধাযাহাতি.

পঞ্ঞত্তিহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.