৩৪. পথৰীনিদ্দেসৰণ্ণনা
২৪২. জাতাজাতাতি দুৰিধাতি জাতা পথৰী অজাতা পথৰীতি পথৰী দুৰিধাতি অত্থো. ইমিনা জাতপথৰিঞ্চ অজাতপথৰিঞ্চ দস্সেতি. তাসং ৰিভাগং দস্সেতি ‘‘সুদ্ধা’’তিআদিনা. সুদ্ধমত্তিকপংসুকা চ অদড্ঢা চ বহুমত্তিকপংসুকা চ চাতুমাসাধিকোৰট্ঠপংসুমত্তিকরাসি চ জাতা পথৰীতি সম্বন্ধো. মত্তিকা চ পংসু চাতি দ্ৰন্দো. সুদ্ধা অপ্পসক্খরাদিতায মত্তিকা পংসৰো যস্সাতি বাহিরত্থো. অদড্ঢাতি উদ্ধনপচনাদিৰসেন তথা তথা অদড্ঢা. সা পন ৰিসুং নত্থি, সুদ্ধমত্তিকাদীসু অঞ্ঞতরাৰ ৰেদিতব্বা. চত্তারো মাসা, তেহি সহিতো অতিরেকো কালো, তস্মিং ওৰট্ঠোতি সমাসো. ওৰট্ঠোতি যেন কেনচি উদকেন ওৰট্ঠো. বুধা পন ‘‘আকাসতো ৰুট্ঠউদকেনেৰ, ন অঞ্ঞত্থ পহরিত্ৰা পতিতবিন্দুনা’’তি ৰদন্তি, ‘‘ওৰট্ঠো’’তি সামঞ্ঞেন ৰুত্তত্তা চ ‘‘পোক্খরণিযা ঠিততনুকদ্দমো ৰট্টতি, বহলো তু ন ৰট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৮৬) ৰুত্তত্তা চ ‘‘ৰিনযৰিনিচ্ছযে সম্পত্তে গরুকে ঠাতব্ব’’ন্তি ৰিনযলক্খণতো চ ন তং যুজ্জতীতি অম্হাকং খন্তি. পংসুমত্তিকানং রাসি পংসুমত্তিকরাসি. চতু…পে… ৰট্ঠো পংসুমত্তিকরাসি যস্সাতি অঞ্ঞপদত্থো, কম্মধারযো ৰা.
২৪৩. ৰালুকা চ দড্ঢা চ যেভুয্যসক্খরাদিমহীপি চ চাতুমাসোমৰট্ঠকো ৰুত্তরাসি চ দুতিযা ভূমীতি সম্বন্ধো সক্খরা চ পাসাণা চ মরুম্বা চ কথলা চ ৰালুকা চাতি দ্ৰন্দো. সুদ্ধা সক্খর…পে… ৰালুকা যস্সাতি ৰিগ্গহো. হত্থমুট্ঠিনা গহেতব্বপ্পমাণা সক্খরা, ততো উপরি পাসাণা, কটসক্খরা মরুম্বা, কপালখণ্ডানি কথলাতি ৰেদিতব্বা. দুতিযাতি অজাতা. ৰুত্তরাসীতি ৰুত্তো মত্তিকপংসুসিরা.
২৪৪. কীদিসী যেভুযুমত্তিকাদীতি আহ ‘‘দ্ৰে ভাগা’’তিআদি. যস্স ভূমিযাতি যস্সা ভূমিযা. সেসেসুপীতি যেভুয্যপংসুযেভুয্যসক্খরযেভুয্যপাসাণাদীসু.
২৪৫. ‘‘পাচিত্তী’’তিআদিনা তত্থ ৰিনিচ্ছযং দস্সেতি. জাতে জাতসঞ্ঞিস্স খণনে পাচিত্তীতি সম্বন্ধো. জাতেতি জাতে ভূমিভাগে, লিঙ্গৰিপল্লাসো ৰা, জাতাযাতি ৰুত্তং হোতি. জাতে দ্ৰেল়্হস্স ৰিমতিস্স দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. জাতে অজাতসঞ্ঞিস্স অনাপত্তি. তথা আণাপনে অনাপত্তীতি যোজনা. অজাতসঞ্ঞিস্সাতি অজাতাতি সঞ্ঞা অজাতসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি অজাতসঞ্ঞী, তস্স.
২৪৬. একাযাণত্তিযা একাতি সচে সকিং আণত্তো দিৰসম্পি খণতি, আণাপকস্স একা এৰ আপত্তীতি অত্থো. ৰাচসো আপত্তীতি সম্বন্ধো. ৰাচসোতি ৰিচ্ছাযং সো, ৰাচায ৰাচাযাতি অত্থো.
২৪৭. ‘‘ইমং ঠানং খণ ৰা’’তিআদিনা যোজেতব্বং. ‘‘এত্থ অগ্গিং জালেহি ৰা’’তি যোজনা. ‘‘ৰত্তু’’ন্তি ইদং ‘‘ন ৰট্টতী’’তি ইমস্স কত্তুপদৰচনন্তি অত্থো. অথ ৰা ‘‘ইমং ঠানং খণা’’তিআদিপ্পকারো ৰচনায ন ৰট্টতীতি অত্থো. নিযমেত্ৰাতি ইমিনা ‘‘আৰাটং খণ, কন্দং খণা’’তিআদিনা অনিযমেত্ৰা ৰত্তুং ৰট্টতীতি দীপেতি.
২৪৮. ‘‘ইমস্স থম্ভস্স আৰাটং জান ৰা, কপ্পিযং করোহি ৰা’’তি চ ‘‘মত্তিকং জান ৰা, মত্তিকং আহর ৰা, মত্তিকং কপ্পিযং করোহি ৰা’’তি চ এদিসং ৰচনং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. এতং ৰিয দিস্সতীতি এদিসং, কিং তং? ‘‘মত্তিকং দেহী’’তিআদিকং উপমেয্যং. ‘‘মত্তিকং জানা’’তিআদিকং পন উপমানং, তেসং উপমানোপমেয্যানং যা কপ্পিযসঙ্খাতা সমানধম্মতা, সা উপমা. তথা চ ৰুত্তং অম্হেহি সুবোধালঙ্কারে ‘‘উপমানোপমেয্যানং, সধম্মত্তং সিযোপমা’’তি. অঞ্ঞথা উপমানভূতঅক্খরাৰল়িসদিসীযেৰ, অক্খরাৰল়ি উপমেয্যং সিযা. ৰাক্যে ৰিয-সদ্দোযেৰ পন উপমানং জোতেতীতি ৰেদিতব্বং.
২৪৯. পথৰিযা অসম্বদ্ধং সুক্খকদ্দমআদিকঞ্চ তনুকং উস্সিঞ্চনীযকদ্দমঞ্চ কোপেতুং লব্ভন্তি সম্বন্ধো. কদ্দমআদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন উদকেন গতট্ঠানে উদকপপ্পটকো নাম হোতি, যং ৰাতপ্পহারেন চলতি, তং সঙ্গণ্হাতি. উস্সিঞ্চনীযকদ্দমন্তি ঘটেহি উস্সিঞ্চিতুং সক্কুণেয্যকদ্দমং.
২৫০. ‘‘চাতুমাসাধিকোৰট্ঠং গণ্ডুপ্পাদ’’ন্তিআদিনা সম্বন্ধিতব্বং. গণ্ডং পথৰিযা গণ্ডসদিসং মত্তিকরাসিং উপ্পাদেন্তীতি গণ্ডুপ্পাদা. ইধ পন তেহি উট্ঠাপিতো গূথো ‘‘গণ্ডুপ্পাদ’’ন্তি নিদ্দিট্ঠো. পোত্থকেসু পন ‘‘গণ্ডুপ্পাদো’’তি পাঠো দিস্সতি. তং ‘‘ন কোপযে’’তি এত্থ কম্মেন ভৰিতব্বন্তি ন যুজ্জতি. মূসিকুক্কিরন্তি মূসিকানং উক্কিরো খণিত্ৰা বহি কতং পংসুরাসি মূসিকুক্কিরোতি. লেড্ডাদিন্তি এত্থ লেড্ডুন্তি কসিতট্ঠানে নঙ্গলচ্ছিন্নমত্তিকাপিণ্ডং. আদি-সদ্দেন গাৰীনং খুরচ্ছিন্নং কদ্দমং সঙ্গণ্হাতি.
২৫১-২. উদকসন্তিকে পতিতে ৰাপিআদীনং কূলে চ পাসাণে লগ্গে রজে চ নৰসোণ্ডিযা পতিতে রজে চ অব্ভোকাসুট্ঠিতে ৰম্মিকে চ মত্তিকাকুট্টে চ তথাতি সম্বন্ধো. তথাতি ইমিনা কূলাদিকে চাতুমাসাধিকোৰট্ঠং ৰা সব্বং ন কোপযেতি ইদং অতিদিসতি. ইট্ঠককুট্টকো ৰট্টতীতি আহ ‘‘যেভুয্যা’’তিআদি. যেভুয্যেন কথলা এত্থাতি যেভুয্যকথলা, ভূমি, তিট্ঠতি এত্থাতি ঠানং, যেভুয্যকথলায ঠানং, তস্মিং. ইট্ঠককুট্টকো যেভুয্যকথলা ৰিয হোতীতি অধিপ্পাযো. কুট্টকং কোপেন্তস্স অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো. ইট্ঠকায কতো কুট্টকোতি সমাসো.
২৫৩-৫. সঞ্চালেত্ৰা ভূমিং ৰিকোপযং থম্ভাদিং গণ্হিতুং ৰাতি সম্বন্ধো. তত্থ ৰিকোপযন্তি করণত্থে পচ্চত্তৰচনং, ৰিকোপযতাতি অত্থো. অঞ্ঞথা কথমেত্থ পঠমাপসঙ্গো. পঠমা হি ‘‘ভৰ’’ন্তি ৰুত্তে সিযা, ন চ ‘‘গণ্হিতু’’ন্তিআদীসু তুং-পচ্চযেহি ৰুত্তো কোচি অত্থি, যদা ভাৰে তুং-পচ্চযো, তদা ন কিঞ্চি ৰুত্তং হোতীতি, ‘‘ন কপ্পতী’’তি পধানকিরিযাযপি হেট্ঠা ৰুত্তনযেন কত্তা অঞ্ঞোযেৰাতি এৰং সব্বত্থ. ততিযত্থে তু সতি ইতো চিতো সঞ্চালেত্ৰা ভূমিং ৰিকোপযতা থম্ভাদিং গণ্হিতুং ন কপ্পতীতি অতীৰ যুজ্জতি. ধারাযাতি পস্সাৰধারায. ৰিসমং সমং কাতুং সম্মুঞ্জনীহি ঘংসিতুং ৰাতি যোজনা. ৰিসমন্তি ৰিসমট্ঠানং. ‘‘পদং দস্সেস্সামী’’তি ভূমিং ভিন্দন্তো চঙ্কমিতুং ৰাতি সম্বন্ধো. ভিন্দন্তোতি ভিন্দতা. কণ্ডুরোগী ৰা তটাদীসু অঙ্গপচ্চঙ্গং ঘংসিতুন্তি যোজনা. কণ্ডুরোগীতি কণ্ডুরোগিনা. চ-সদ্দো অৰধারণে.
২৫৬-৭. সুদ্ধচিত্তস্সাতি পথৰিভেদাধিপ্পাযৰিরহেন পরিসুদ্ধচিত্তস্স.
২৫৮. অগ্গিস্স অনুপাদানে কপালে ৰা অনুপাদানায ইট্ঠকায ৰা অগ্গিং পাতেতুং ৰা অৰসে সতি ভূমিযং পাতেতুং ৰা লব্ভতেতি সম্বন্ধো. উপাদানং ইন্ধনং, ন উপাদানং অনুপাদানং, তস্মিং. ৰসো পভুত্তং. ‘‘ৰসো পভুত্তে আযত্তে’’তি হি নিঘণ্ডু. ন ৰসো অৰসো, তস্মিং অপভুত্তেতি অত্থো. পতিতট্ঠানেযেৰ উপাদানং দত্ৰা অগ্গিং কাতুং ৰট্টতি. সুক্খখাণুকসুক্খরুক্খাদীসু চ অগ্গিং দাতুং ন ৰট্টতি. সচে পন ‘‘পথৰিং অপ্পত্তমেৰ নিব্বাপেত্ৰা গমিস্সামী’’তি দেতি, ৰট্টতি, পচ্ছা নিব্বাপেতুং ন সক্কোতি, অৰিসযত্তা অনাপত্তি. ‘‘ভূমিযং পাতেহী’’তি এৰম্পি ৰত্তুং ন ৰট্টতীতি.
পথৰীনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.