১৩. সমণকপ্পনিদ্দেসৰণ্ণনা
১২৫. সমণকপ্পাতি সমণৰোহারা. ভৰন্তি, অহেসুন্তি ৰা ভূতা, ৰত্তমানে, ভূতে ৰা তপ্পচ্চযো. ৰিরুল়্হমূলাদিভাৰং আপজ্জিত্ৰা ৰড্ঢমানকানং, ৰড্ঢিত্ৰা মহন্তভাৰং পত্তানঞ্চ রুক্খলতাদিসঙ্খাতানং ভূতানং গামো, ভূতা এৰ ৰা গামো সমূহো ভূতগামো. তস্স সমারম্ভো ছেদনফালনাদি, তস্মিং. নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মং, তংহেতু পাচিত্তিযং হোতীতি অত্থো. কতকপ্পিযং সমণকপ্পিযং ভৰেতি সম্বন্ধো. তত্থ কতং কপ্পিযং যস্সাতি বহুব্বীহি. কেনাতি আহ ‘‘নখেনা’’তিআদি.
১২৬. ইদানি যস্স সমারম্ভো, তং ভূতগামং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘স মূলা’’তিআদি আরদ্ধং. সোতি ভূতগামো. ভৰিতুং উপ্পজ্জিতুং পযোজেতীতি কারিতন্তা তপ্পচ্চযো, পভাৰিতো উপ্পাদিতোতি অত্থো. অথ ৰা পভৰনং পভৰো, উপ্পত্তি, সোৰ পভৰো, পভাৰং করোতীতি নামধাতুতো কত্তরি তপ্পচ্চযো, পভাৰিতো উপ্পন্নোতি অত্থো. মূলঞ্চ খন্ধো চ বীজঞ্চ অগ্গঞ্চ ফল়ু চ মূল…পে… ফল়ূনি. ফল়ু নাম পব্বং. তানিযেৰ বীজানি, তেহি পভাৰিতো উপ্পাদিতো, অথ ৰা তেহি অৰধিভূতেহি, কারণভূতেহি ৰা পভাৰিতো উপ্পন্নোতি কমেন ৰিকপ্পদ্ৰযে সমাসদ্ৰযং ৰেদিতব্বং. তত্থ মূলবীজং নাম হলিদ্দিসিঙ্গিৰেরাদি.
খন্ধবীজং নাম অস্সত্থনিগ্রোধাদি. বীজবীজং নাম পুব্বণ্ণাপরণ্ণাদি. অগ্গবীজং নাম হিরিৰেরাদি. ফল়ুবীজং নাম উচ্ছুনল়াদি. তত্থ মূলবীজাদীনি পঞ্চ বীজগামো. তন্নিব্বত্তো রুক্খলতাদি ভূতগামো.
ইদানি তেসু বীজগামসমারম্ভে দুক্কটং দস্সেতি অপরদ্ধেন. ভূতগামৰিযোজিতং বীজং আরম্ভে দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. ভূতগামতো ৰিযোজিতন্তি তপ্পুরিসো. বীজন্তি ভূমিযং রোপিতমরোপিতম্পি নিগ্গতৰিদত্থিমত্তপত্তৰট্টিপি মূলবীজানি. ‘‘আরম্ভে’’তি কিতকপচ্চযস্স যোগে অৰুত্তে কম্মনি ছট্ঠুপ্পত্তিযং ৰিকপ্পেন উভযত্থ দুতিযা. আরম্ভেতি সমারম্ভে. তস্মা ‘‘ইমং পুপ্ফং ফলং ৰা জান, ইমং কপ্পিযং করোহী’’তিআদিনা কপ্পিযৰচনেন ভূতগামতো ৰিযোজিতং বীজজাতং বীজগামপরিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিভব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পরিভুঞ্জিতুং অগ্গিপরিজিতং সত্থপরিজিতং নখপরিজিতং অবীজং নিব্বত্তবীজঞ্ঞেৰ পঞ্চম’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫০) ৰুত্তেসু পঞ্চসু নখপরিজিতাদীনি তীণি দস্সিতানি.
১২৭. ইদানি অৰসিট্ঠানি দ্ৰে দস্সেতুং ‘‘নিব্বত্তবীজ’’ন্তিআদিকং পঠমদ্ধং আহ. তত্থ নিব্বত্তবীজন্তি নিব্বত্তনিযন্তি নিব্বত্তং, নিপুব্ব ৰতু ৰত্তনেতিমস্মা তপ্পচ্চযো, নিব্বত্তং বীজং যস্স তং নিব্বত্তবীজং, বীজং নিব্বত্তেত্ৰা ৰিসুং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং অম্বপনসাদি. নোবীজং নাম তরুণম্বফলাদি. ইদানি বীজগামভূতগামেসু কপ্পিযকরণপ্পকারাদিৰিসেসং দস্সেন্তো ‘‘কটাহা’’তিআদিমাহ. তত্থ কটাহেন বদ্ধং বীজং যেসন্তি বাহিরত্থো.
১২৮. ভাজনে ভূমিযম্পি ৰা একাবদ্ধেসু বীজেসু একস্মিঞ্চ কপ্পিযে কতেতি যোজনা. বীজেসূতি বীজগামভূতগামেসু. ভূতগামোপি হি ইধ ‘‘বীজ’’ন্তি রুল়্হীৰসেন ৰুচ্চতি.
১২৯. নিক্খিত্তেতি ঠপিতে. কপ্পিযং পুন করেয্যাতি জাতমূলপণ্ণভাৰতো ভূতগামত্তা ভূতগামতো পরিমোচিতং বীজগামপরিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কারেয্যাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ভূতগামো হি সো তদা’’তি. হি-সদ্দো হেতুম্হি. তদাতি মূলে চ পণ্ণে চ জাতকালে সচে মূলমত্তং সঞ্জাযতি, উপরিভাগে সচে অঙ্কুরো জাযতি, হেট্ঠাভাগে ছিন্দিতুং ৰট্টতি. মূলমত্তেসু ৰা পন পণ্ণমত্তেসু ৰা নিগ্গতেসু সচেপি রতনপ্পমাণাপি সাখা নিক্খমন্তি, বীজগামসঙ্গহিতা হোন্তি.
১৩০. উদকসম্ভৰো সেৰালো চ চেতিযাদীসু সেৰালো চ ভূতগামোৰাতি সম্বন্ধো. আদি-সদ্দেন পাকারাদিগ্গহণং. যদি দ্ৰে তীণি পণ্ণানি ন জাযন্তি, অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতি. সুক্খো পন সম্মজ্জিতব্বো. মূলপণ্ণে ৰিনিগ্গতে বীজোপি ভূতগামোৰাতি সম্বন্ধো. পণ্ণেতি ইমিনা অঙ্কুরমত্তং পটিক্খিপতি.
১৩১. ঘটাদিপিট্ঠে সেৰালো চ অহিছত্তকমকুল়ঞ্চ দুক্কটস্সেৰ ৰত্থূনীতি সম্বন্ধো. পিট্ঠেতি ইমিনা অন্তো অব্বোহারিকোতি দস্সেতি. ফুল্লন্তি ফুল্লিতং অহিছত্তকং. অব্যৰহারিকন্তি আপত্তিৰোহারযোগ্গং ন হোতীতি অত্থো.
১৩২. অল্লরুক্খে লাখানিয্যাসছত্তানি ৰিকোপিয গণ্হতো তত্থ অক্খরং ছিন্দতো ৰাপি পাচিত্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি অল্লরুক্খে. ‘‘ৰিকোপয’’ন্তি পোত্থকেসু পাঠো দিস্সতি, সো অপাঠো পঠমন্ততায কারণাভাৰতো. ‘‘ৰিকোপিযা’’তি পন পাঠো গহেতব্বো. ৰিকোপিযাতি ইমিনা অৰিকোপেত্ৰা গহণে অনাপত্তীতি দীপেতি.
১৩৩. দারুমক্কটকাদিনাতি আণিং কোট্টেত্ৰা দারুযন্তং কত্ৰা তত্থ কণ্টকং ওলম্বেন্তি, এতং দারুমক্কটকং নাম. আদি-সদ্দেন কণ্টকবন্ধনাদীনং গহণং. তিণাদিং ছিন্দিতুং, গণ্ঠিকং কাতুঞ্চ ন কপ্পতীতি যোজনা. ছিন্দিতুন্তি ছিন্দনং.
১৩৪. ভূতগামং ৰাতি ভূতগামং ৰা. বীজং ৰাতি বীজগামং ৰা. ‘‘ছিন্দ ৰা’’তিআদিনা সব্বত্থ ৰা-সদ্দো যোজেতব্বো. পচ ৰাতি পচনং করোহীতি ৰা. ‘‘পট’’ ইতি ৰা পাঠো, তস্স উপ্পাদেহীতি অত্থো. ‘‘ইমং রুক্খং ছিন্দাহী’’তিআদিনা পন অৰত্ৰা ‘‘রুক্খং ছিন্দা’’তিআদিনা অনিযমেত্ৰা ৰত্তুং ৰট্টতি.
১৩৫. ইমন্তি এতং রুক্খাদিং. ইমং সোধেহীতি এত্থ ইতি-সদ্দং কত্ৰা অত্থো ৰত্তব্বোতি.
সমণকপ্পনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.