১. পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা
১-২. ইদানি তে দস্সেতুং ‘‘মগ্গত্তযে’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ মনুস্সামনুস্সতিরচ্ছানগতানং ৰসেন তিস্সো ইত্থিযো, তযো উভতোব্যঞ্জনকা, তযো পণ্ডকা, তযো পুরিসাতি পারাজিকৰত্থুভূতানং নিমিত্তানং নিস্সযা দ্ৰাদসমত্তা হোন্তি, তেসং ৰচ্চমগ্গপ্পস্সাৰমগ্গমুখমগ্গৰসেন তযো মগ্গা. তত্থ মনুস্সিত্থিযা তযো, অমনুস্সিত্থিযা তযো, তিরচ্ছানগতিত্থিযা তযোতি নৰ, তথা মনুস্সউভতোব্যঞ্জনকাদীনং. মনুস্সপণ্ডকাদীনং পন ৰচ্চমগ্গমুখমগ্গৰসেন দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ, তথা মনুস্সপুরিসাদীনন্তি সব্বেসং ৰসেন তিংস মগ্গা হোন্তি. তে সব্বে পরিগ্গহেত্ৰা ইধ ‘‘মগ্গত্তযে’’তি ৰুত্তং, তস্মিং মগ্গত্তযেতি অত্থো. অনিক্খিত্তসিক্খোতি ভিক্খুভাৰতো চৰিতুকামতাচিত্তেন যথালক্খণং অপচ্চক্খাতসিক্খোতি অত্থো. সন্থতসন্থতেতি ৰত্থাদীসু যেন কেনচি সন্থতে ৰা অসন্থতে ৰা. অল্লোকাসেতি মগ্গত্তযস্স পকতিৰাতেন অসম্ফুট্ঠপ্পদেসে. নিমিত্তন্তি অঙ্গজাতং. সংসন্থতং ৰা অসন্থতং ৰাতি অত্তনো অঙ্গজাতং ৰত্থাদীনং অঞ্ঞতরেন পটিচ্ছন্নং ৰা অপ্পটিচ্ছন্নং ৰা. উপাদিণ্ণন্তি অনট্ঠকাযপ্পসাদং. ৰুত্তপ্পকারে মগ্গত্তযে পৰেসন্তো চুতো পারাজিকোতি সম্বন্ধো. নট্ঠকাযপ্পসাদং পন পীল়কং ৰা চম্মখিলং ৰা লোমং ৰা পৰেসন্তস্স দুক্কটং, মনুস্সানং পন জীৰমানকসরীরে অক্খিনাসাকণ্ণচ্ছিদ্দৰত্থিকোসেসু সত্থকাদীহি কতৰণে ৰা মেথুনরাগেন তিলবীজমত্তম্পি অঙ্গজাতং পৰেসন্তস্স থুল্লচ্চযং, অৰসেসসরীরেসু উপকচ্ছকাদীসু চ দুক্কটং. তিরচ্ছানগতানং হত্থিঅস্সগোণগদ্রভওট্ঠমহিংসাদীনং নাসায থুল্লচ্চযং, তথা তেসং ৰত্থিকোসেসু. সব্বেসম্পি তিরচ্ছানগতানং অক্খিকণ্ণৰণেসু দুক্কটং, তথা তেসং অৰসেসসরীরেসুপি.
ইদানি পৰেসনং নাম ন কেৰলং অত্তুপক্কমেনেৰ হোতি, ভিক্খুপচ্চত্থিকাদীনং পন ৰসেন পরূপক্কমেনাপি হোতি, তত্থাপি সেৰনচিত্তে সতি পারাজিকো হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তস্সত্থো – যো ভিক্খু পৰেসনপৰিট্ঠঠিতউদ্ধারণক্খণেসু সাদিযতি, তস্মিং খণে সেৰনচিত্তং উপট্ঠপেতি, সোপি পারাজিকো হোতি. যো পন ভিক্খু সব্বসো অসাদিযন্তো আসীৰিসমুখং অঙ্গারকাসুঞ্চ পৰিট্ঠং ৰিয মঞ্ঞতি, সো নিপ্পরাধো হোতি. এত্থ ঠিতং নাম সুক্কৰিস্সট্ঠিসমযপ্পৰত্তি.
পঠমং.
৩-৪. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘আদিযেয্যা’’তিআদিমাহ. ‘‘আদিযেয্যা’’তিআদীনং পদানং ‘‘অদিন্নং থেয্যচিত্তেন ভৰে পারাজিকো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. আদিযেয্যাতি আরামাদিং অভিযুঞ্জিত্ৰা যো ভিক্খু গণ্হেয্য, সো ভৰে পারাজিকোতি অত্থো. এৰং সেসেসুপি. হরেয্যাতি ৰেতনেন ৰা মিত্তভাৰেন ৰা অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হরন্তো পুন থেয্যচিত্তে উপ্পন্নে ‘‘সীসে ভারং থেয্যচিত্তো আমসতী’’তিআদিনা গণ্হেয্যাতি অত্থো. অৰহরেয্যাতি ‘‘উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘দেহি মে ভণ্ড’ন্তি ৰুচ্চমানো ‘নাহং গণ্হামী’’তিআদিনা অৰহরেয্য. ইরিযাপথং কোপেয্যাতি ‘‘সহভণ্ডহারকং নেস্সামী’’তি তেনেৰ পুরিসেন তং নেতুং তস্স গমনপথং ৰারেত্ৰা অঞ্ঞেন মগ্গেন তং সন্তজ্জেত্ৰা নেতি, এৰং নেন্তস্স তস্স পুরিসস্স পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদুদ্ধারে পারাজিকং. ‘‘থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতী’’তিআদিনা ঠানা চাৰেয্য. পরিকপ্পিতট্ঠানং ৰা সুঙ্কঘাতং ৰা অতিক্কামেন্তো সঙ্কেতং ৰীতিনামেয্য. যং কিঞ্চি পরপরিগ্গহিতং সস্সামিকং ভণ্ডং তেহি সামিকেহি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ন দিন্নন্তি অদিন্নং.
ইদানি ন ইমিনাৰ আকারেন অৰহারকো পারাজিকো হোতি, অঞ্ঞথাপি হোতীতি দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. থেয্যাৰহারকো চ বলাৰহারকো চ কুসাৰহারকো চ পটিচ্ছন্নাৰহারকো চ পরিকপ্পাৰহারকো চ ভৰে পারাজিকোতি সম্বন্ধো. তত্থ থেয্যাৰহারো নাম সন্ধিচ্ছেদাদীহি ৰা কংসকূটমানকূটতুলাকূটাদীহি ৰা ৰঞ্চেত্ৰা গহণং. পসয্হাৰহারো বলাৰহারো. কুসসঙ্কমনং কত্ৰা পরকোট্ঠাসগ্গহণং কুসাৰহারো. পরভণ্ডং পংসুআদিনা পটিচ্ছাদেত্ৰা সামিকেসু অপস্সিত্ৰা গতেসু পচ্চাগন্ত্ৰা গহণং পটিচ্ছন্নাৰহারো. পরিকপ্পাৰহারো পন দুৰিধো ভণ্ডোকাসৰসেন. তত্থ ‘‘সাটকো চে, গণ্হিস্সামি, সুত্তঞ্চে, ন গণ্হিস্সামী’’তি ভণ্ডং পরিকপ্পেত্ৰা অন্ধকারে পসিব্বকং গণ্হাতি. তত্থ চে সাটকো হোতি, উদ্ধারেযেৰ পারাজিকং. সচে সুত্তং হোতি, রক্খতি, পুন ‘‘সুত্ত’’ন্তি ঞত্ৰাপি ‘‘যং লদ্ধং, তং গহেতব্ব’’ন্তি উগ্গণ্হন্তো উদ্ধারেযেৰ পারাজিকং, অযং ভণ্ডপরিকপ্পো. ওকাসপরিকপ্পো গব্ভদ্ৰারপ্পমুখৰিহারাদীনং ৰসেন পরিচ্ছেদং করোতি ‘‘সচে মং এত্থন্তরে পস্সন্তি, দস্সামি, নো চে পস্সন্তি, গণ্হিত্ৰা গচ্ছামী’’তি, তস্স তং পরিকপ্পিতপরিচ্ছেদং অতিক্কমন্তস্স পদৰারেন পারাজিকং ৰেদিতব্বং, অযং ওকাসপরিকপ্পো.
ইদানি ইমস্মিং অদিন্নাদানে ৰিনিচ্ছযনযং দস্সেতুং ‘‘ভণ্ডকালগ্ঘদেসেহী’’তিআদি ৰুত্তং. এত্থাতি অদিন্নাদানে. নিচ্ছযোতি ৰিনিচ্ছযো কাতব্বোতি অত্থো. তত্থ কেনচি ভিক্খুনা ‘‘মযা ইদং নাম ভণ্ডং থেয্যচিত্তেন গহিত’’ন্তি ৰুত্তে ৰিনযধরেন সহসাৰ তং আপত্তিং অনারোপেত্ৰা তস্স ভণ্ডস্স সামিকঅস্সামিকভাৰং উপপরিক্খিত্ৰা যদি সস্সামিকং, তস্স ভণ্ডস্স অগ্ঘৰসেন আপত্তিযা কারেতব্বো. সচে নিরালযকালে গহিতং, পারাজিকেন ন কারেতব্বো, অযং ভণ্ডৰসেন ৰিনিচ্ছযো.
কালোতি অৰহারকালো. তদেৰ হি ভণ্ডং কদাচি মহগ্ঘং হোতি, কদাচি অপ্পগ্ঘং, তস্মা যস্মিং কালে অৰহটং, তস্মিং কালে যো তস্স অগ্ঘো, তেন অগ্ঘেন আপত্তিযা কারেতব্বো, অযং কালৰসেন ৰিনিচ্ছযো.
অগ্ঘোতি ভণ্ডগ্ঘো. নৰভণ্ডস্স হি যো অগ্ঘো, সো পচ্ছা পরিহাযতি, তস্মা সব্বদা ভণ্ডং পকতিঅগ্ঘৰসেনেৰ ন কারেতব্বং, অযং অগ্ঘৰসেন ৰিনিচ্ছযো. দেসোতি অৰহারদেসো. ভণ্ডুট্ঠানদেসে হি ভণ্ডং অপ্পগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং, তস্মা যস্মিং দেসে ভণ্ডং অৰহটং, তস্মিংযেৰ দেসে অগ্ঘেন কারেতব্বো, অযং দেসৰসেন ৰিনিচ্ছযো.
পরিভোগেনপি সাটকাদিকস্স ভণ্ডস্স অগ্ঘো পরিহাযতি, তস্মা তস্স পরিভোগৰসেন পরিহীনাপরিহীনভাৰো উপপরিক্খিতব্বো, অযং পরিভোগৰসেন ৰিনিচ্ছযো.
দুতিযং.
৫. ইদানি ততিযং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সৰিগ্গহ’’ন্তিআদি আরদ্ধং. তত্থ মনুস্সৰিগ্গহন্তি পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং উপ্পন্নং কললরূপং আদিং কত্ৰা পকতিযা ৰীসতিৰস্সসতাযুকস্স সত্তস্স যাৰ মরণকালা এত্থন্তরে অনুপুব্বেন ৰুদ্ধিপ্পত্তো অত্তভাৰো, এসো মনুস্সৰিগ্গহো নাম, এৰরূপং মনুস্সৰিগ্গহন্তি অত্থো. চিচ্চাতি ৰধকচেতনাৰসেন সঞ্চেতেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা অভিৰিতরিত্ৰা ৰীতিক্কমোতি অত্থো. জীৰিতা ৰা ৰিযোজযেতি ৰুত্তপ্পকারং মনুস্সৰিগ্গহং কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৰা ভেসজ্জসম্পদানেন ৰা ততো ৰা উদ্ধম্পি তদনুরূপেন উপক্কমেন সন্ততিৰিকোপনৰসেন যো জীৰিতা ৰিযোজেয্য, সো চুতো ভৰেতি সম্বন্ধো. কিঞ্চ ভিয্যো – ‘‘সত্থহারকং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. এত্থ হরতীতি হারকং, কিং হরতি? জীৰিতং, হরিতব্বন্তি ৰা হারকং, উপনিক্খিপিতব্বন্তি অত্থো, সত্থঞ্চ তং হারকঞ্চাতি সত্থহারকং. অস্সাতি মনুস্সৰিগ্গহস্স. যথা মনুস্সৰিগ্গহো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে তং অসিআদিসত্থং পটিলভতি, তথা সযং মরণচেতনো মরণাধিপ্পাযো হুত্ৰা উপনিক্খিপেয্য. সোপি চুতো ভৰেতি অত্থো. এতেন থাৰরপ্পযোগং দস্সেতি.
৬-৭. ইদানি ‘‘মরণৰণ্ণং ৰা সংৰণ্ণেয্যা’’তিআদিৰিধিং দস্সেতুং ‘‘গাহেয্য মরণূপাযং, ৰদেয্য মরণে গুণ’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘সত্থং ৰা আহর, ৰিসং ৰা খাদ, রজ্জুযা ৰা উব্বন্ধিত্ৰা কালং করোহী’’তিআদিনা নযেন মরণত্থায উপাযং গাহেয্য. মরণসংৰণ্ণনা পনেত্থ বহুৰিধা ‘‘কাযেন সংৰণ্ণেতি, ৰাচায কাযৰাচায দূতেন লেখায ৰা সংৰণ্ণেতী’’তি ৰুত্তত্তা. তত্থ কাযেন সংৰণ্ণেতি নাম কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতি. ‘‘যো পপাতে পপতনাদীনি কত্ৰা মরতি, সো ধনং ৰা লভতি, যসং ৰা লভতি, সগ্গং ৰা গচ্ছতী’’তিআদিনা নযেন সংৰণ্ণেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. তস্স ৰচনং সুত্ৰা কোচি ‘‘মরিস্সামী’’তি দুক্খং ৰেদনং উপ্পাদেতি, থুল্লচ্চযং. মরতি চে, পারাজিকং. এৰং সেসেসুপি. দূতেন সংৰণ্ণনাযং পন দূতস্স সাসনং আরোচাপেতি ‘‘এৰং আরোচেহী’’তি, ‘‘যো এৰং মরতি, সো ধনং ৰা লভতী’’তি সব্বং পুরিমসদিসমেৰ. লেখায সংৰণ্ণেতি নাম গিরিপব্বতপুরাণাদিলেখং লিখতি, ‘‘যো এৰং মরতী’’তিআদি ৰুত্তনযমেৰ. এত্থাপি যো মরণূপাযং ৰা গাহেয্য, মরণে ৰা গুণং ৰদেয্য, সো চুতো ভৰেতি সম্বন্ধো.
ইদানি পন ইমস্স মনুস্সৰিগ্গহস্স ছব্বিধে পযোগে দস্সেতুং ‘‘পযোগা’’তিআদি আরদ্ধং. সাহত্থিকনিস্সগ্গিকআণত্তিকথাৰরইদ্ধিমযৰিজ্জামযানং ৰসেন তস্স মনুস্সৰিগ্গহস্স ছপ্পযোগাতি অধিপ্পাযো. তত্থ সাহত্থিকোতি সযং মারেন্তস্স কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা পহরণং. নিস্সগ্গিকোতি দূরে ঠিতং মারেতুকামস্স কাযাদীহি উসুসত্তিযন্তপাসাণাদীনং নিস্সজ্জনং. আণত্তিকোতি ‘‘অসুকং নাম মারেহী’’তি অঞ্ঞং আণাপেন্তস্স আণাপনং. থাৰরোতি ওপাতক্খণনং, অপস্সেনসংৰিধানং, অসিআদীনং উপনিক্খিপনং, তল়াকাদীসু ৰিসসম্পযোজনং, রূপূপহারোতি এৰমাদি. কম্মৰিপাকজায ইদ্ধিযা পযোজনং ইদ্ধিপযোগং. মারণত্থায ৰিজ্জানং পরিজপ্পনং ৰিজ্জামযোতি.
ইদানি ইমেসু ছসু পযোগেসু আণত্তিযং সঙ্কেতৰিসঙ্কেততং দস্সেতুং ‘‘কালৰত্থাৰুধিরিযাপথা’’তিআদিমাহ. তত্থ কালোতি পুব্বণ্হসাযন্হাদিকালো চ যোব্বনথাৰরিযাদিকালোপি চ. ইমেসু যং কিঞ্চি কালং নিযমেত্ৰা ‘‘ইমস্মিং নাম কালে মারেহী’’তি আণত্তো সচে তস্মিংযেৰ কালে মারেতি, আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকং. সচে নিযমিতকালতো পুরে ৰা পচ্ছা ৰা মারেতি, আণাপকো মুচ্চতি. ৰত্থূতি মারেতব্বো পুগ্গলো. সচে আণত্তো তমেৰ মারেতি, আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকং. অথ অঞ্ঞং মারেতি, আণাপকো মুচ্চতি. এৰং সেসেসুপি ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. আৰুধন্তি অসিআদি. ইরিযাপথোতি মারেতব্বস্স গমনং ৰা নিসজ্জা ৰাতি এৰমাদিকো. কিরিযাৰিসেসোতি ৰিজ্ঝনং ৰা ছেদনং ৰা ভেদনং ৰা সূলারোপনং ৰাতি এৰমাদিকো. ওকাসোতি গামো ৰা ৰনং ৰা গেহং ৰাতি এৰমাদিকো. ইমেসু যথা যথা ৰধকো আণত্তো, তথা তথা কতে আণাপকস্স আপত্তি, অঞ্ঞথা কতে ৰিসঙ্কেতো হোতি. আণত্তিযং পন অযং ৰিসেসো ‘‘অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠহিত্ৰা আণাপেতি ‘এৰং ৰিজ্ঝ, এৰং পহর, এৰং ঘাতেহী’’তি ৰুত্তায পাল়িযা লব্ভতীতি ঞাতব্বো.
ততিযং.
৮-৯. ইদানি চতুত্থং দস্সেতুং ‘‘ঝানাদিভেদ’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো – ‘‘ঝানং ৰিমোক্খো সমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সনং মগ্গভাৰনা ফলসচ্ছিকিরিযা কিলেসপ্পহানং ৰিনীৰরণতা চিত্তস্স সুঞ্ঞাগারে অভিরতী’’তি এৰং ৰুত্তং উত্তরিমনুস্সধম্মং অত্তনি নত্থিতায নোসন্তং ‘‘মযি অত্থী’’তি অত্তনি ৰা তং ‘‘অহং এত্থ সন্দিস্সামী’’তি অত্তানং ৰা তত্থ উপনেত্ৰা দীপেন্তো চুতো ভৰে. কোট্ঠাসং ৰাতি এত্থ ‘‘ঝানলাভী, ৰিমোক্খলাভী, সমাধিলাভী, সমাপত্তিলাভীম্হী’’তি এৰমাদিনা নযেন কোট্ঠাসতো ৰাতি অত্থো. একেকং ৰাতি ‘‘পঠমস্স ঝানস্স লাভী, দুতিযস্স ঝানস্স লাভীম্হী’’তি এৰমাদিনা নযেন একেকং ৰাতি অত্থো. ‘‘অতীতভৰে সোতাপন্নোম্হী’’তি ৰদতো অতীতভৰং সন্ধায কথিতত্তা পারাজিকং নত্থি, তস্মা ‘‘পচ্চুপ্পন্নভৰস্সিত’’ন্তি ৰুত্তং, তস্স পচ্চুপ্পন্নভৰনিস্সিতং কত্ৰাতি অত্থো. অঞ্ঞাপদেসরহিতন্তি ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো ভিক্খু পঠমস্স ঝানস্স লাভী’’তিআদিনা নযেন অঞ্ঞাপদেসং ৰিনাতি অত্থো. এৰং দীপেন্তো হি থুল্লচ্চযমাপজ্জতি. দীপেন্তোতি ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জিং, সমাপজ্জামি, সমাপন্নো, পঠমস্স ঝানস্স লাভীম্হি, ৰসীম্হি, সচ্ছিকতং অস্সা’’তি এৰমাদিনা নযেন দীপেন্তোতি অত্থো. ‘‘অধিগতো’’তি মানো অধিমানো, সো যস্স নত্থি, সো অনধিমানিকো. কেন এৰং দীপেন্তোতি চে? তং দস্সেতুং ‘‘কাযেন ৰাচা’’তিআদি ৰুত্তং, কাযেন ৰা ৰাচায ৰা তদুভযেন ৰাতি অত্থো. ৰিঞ্ঞত্তিপথেতি যত্থ ঠিতো মনুস্সজাতিকো গহট্ঠো ৰা পব্বজিতো ৰা তস্স ৰচনং পকতিসোতেন সুত্ৰা সমনন্তরমেৰ ‘‘ইমং নাম এস ৰদতী’’তি জানাতি, তত্থ ঠত্ৰা দীপেন্তো চুতো ভৰে, ন দেৰব্রহ্মাদীসু অঞ্ঞতরেন ঞাতেতি অত্থো.
চতুত্থং.
১০. ইদানি চতুন্নম্পি সাধারণৰিনিচ্ছযং ৰত্তুং ‘‘পারাজিকেতে চত্তারো’’তিআদিমাহ. তত্থাযং সঙ্খেপো – চত্তারোপি এতে পারাজিকা ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতা’’তি এৰং ৰুত্তসংৰাসস্স অভব্বতায অসংৰাসা, যথাপুরে পুব্বে গিহিকালে চ অনুপসম্পন্নকালে চ অসংৰাসিকা, এৰং পচ্ছা পারাজিকং আপন্নাপি অসংৰাসাতি. কিঞ্চ ভিয্যো – অভব্বা ভিক্খুভাৰায পুন তেন অত্তভাৰেন উপসম্পদায অৰত্থুতায উপসম্পন্না ভৰিতুম্পি অভব্বাতি অত্থো. কিং ৰিযাতি চে? সীসচ্ছিন্নোৰ জীৰিতুং, যথাপি সীসচ্ছিন্নো তেন অত্তভাৰেন পুন জীৰিতুং অভব্বো, এৰমিমে চত্তারোতি অধিপ্পাযো.
১১. ইদানি ইমেসু চতূসু পারাজিকেসু যে পরিযাযাণত্তীহি সম্ভৰন্তি, তে দস্সেতুং ‘‘পরিযাযো চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পরিযাযোতি মরণাধিপ্পাযস্স কাযপযোগো ৰা ৰচীপযোগো ৰা. তস্মা ‘‘যো ঈদিসে মুহুত্তে সত্থং ৰা আহরিত্ৰা ৰিসং ৰা খাদিত্ৰা সোব্ভাদীসু ৰা পপতিত্ৰা মরতি, সো ধনং ৰা লভতি, যসং ৰা লভতী’’তিআদিনা নযেন মরণং অভিনন্দন্তো ‘‘ইদং সুত্ৰা যো কোচি মরতূ’’তি যো পরিযাযেন ৰদতি, তং সুত্ৰা সচে কোচি তথা মরতি, পারাজিকং. নিযমিতেন পন যং সন্ধায ৰুত্তং, তস্সেৰ মরণে পারাজিকং. আণত্তি পন ৰুত্তত্থাযেৰ. ততিযে মনুস্সৰিগ্গহপারাজিকে লব্ভতীতি সম্বন্ধো. দুতিযে পন অদিন্নাদানে আণত্তি এৰ লব্ভতি, ন পরিযাযোতি অত্থো. কস্মা নং পরিযাযেন নাপজ্জতীতি? যথা মনুস্সৰিগ্গহে ‘‘মরণৰণ্ণং ৰা সংৰণ্ণেয্যা’’তি ৰুত্তং, তথা ইধ অদিন্নাদানে ‘‘ৰণ্ণং ৰা সংৰণ্ণেয্যা’’তি অৰুত্তত্তা. সেসেসূতি পঠমচতুত্থেসু পরিযাযাণত্তিদ্ৰযং ন লব্ভতীতি অত্থো.
১২. ইদানি চতূসুপি যথাসম্ভৰং অঙ্গভেদং দস্সেতুং ‘‘সেৰেতুকামতাচিত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ মেথুনধম্মস্সাতি মেথুনধম্মপারাজিকস্স. বুধাতি ৰিনযধরা.
১৩. মনুস্সসন্তি মনুস্সসন্তকতা. এতেন পেততিরচ্ছানগতপরিগ্গহেসু অনাপত্তীতি দীপিতং হোতি. তথাসঞ্ঞীতি মনুস্সসন্তকৰসেন পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞীতি অত্থো. ৰত্থুনো গরুতাতি পঞ্চমাসকং ৰা অতিরেকপঞ্চমাসকং ৰা তদগ্ঘনকং ভণ্ডং ৰা হোতীতি অত্থো. অৰহারো চাতি পঞ্চৰীসতিযা অৰহারেসু যেন কেনচি অৰহারো হোতীতি অত্থো. অদিন্নাদানহেতুযোতি অদিন্নাদানপারাজিকস্স এতানি পঞ্চ অঙ্গানীতি অধিপ্পাযো.
১৪. পাণো মানুস্সকোতি মনুস্সজাতিকপাণো. তস্মিং পাণে পাণসঞ্ঞিতা. ঘাতচেতনাতি ৰধকচেতনা. পযোগোতি তংসমুট্ঠিতো সাহত্থিকাদীনং ছন্নং পযোগানং অঞ্ঞতরপযোগো. তেন পযোগেন মরণং. পঞ্চেতে ৰধহেতুযোতি মনুস্সৰিগ্গহপারাজিকস্স পঞ্চ অঙ্গানীতি অত্থো.
১৫. অসন্ততাতি উত্তরিমনুস্সধম্মস্স অত্তনি অসন্ততা চাতি অত্থো. পাপমিচ্ছতাযারোচনাতি ইমিনা যো কেৰলং পাপমিচ্ছতং ৰিনা মন্দত্তা মোমূহত্তা ভণতি, তস্স অনাপত্তীতি দীপিতং হোতি. তস্সাতি যস্স আরোচেতি, তস্স মনুস্সজাতিতা চ. ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো ভিক্খু অরহা’’তিআদিনা (পরি. ১৬০, ৩৩৬) নাঞ্ঞাপদেসো চ. তদেৰাতি তদা এৰ তঙ্খণেযেৰ জাননং. অসন্তদীপনেতি উত্তরিমনুস্সধম্মারোচনপারাজিকেতি অত্থো.
১৬. ইদানি ‘‘পারাজিকা চ চত্তারো’’তি এত্থ চ-সদ্দেন সঙ্গহিতেহি সদ্ধিং সমোধানেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘অসাধারণা চত্তারো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উব্ভজাণুমণ্ডলিকা ৰজ্জপ্পটিচ্ছাদিকা উক্খিত্তানুৰত্তিকা অট্ঠৰত্থুকাতি ইমে চত্তারো ভিক্খুনীনং ভিক্খূহি অসাধারণা নাম. এতাসু উব্ভজাণুমণ্ডলিকা নাম যা কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা তেনেৰ রাগেন অৰস্সুতস্স মনুস্সপুরিসস্স অক্খকানং অধো, জাণুমণ্ডলানং কপ্পরানঞ্চ উপরি যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন আমসনাদিং সাদিযতি, তস্সা অধিৰচনং. যা পন ভিক্খুনী অঞ্ঞিস্সা ভিক্খুনিযা পারাজিকসঙ্খাতং ৰজ্জং জানং পটিচ্ছাদেতি, সা ৰজ্জপ্পটিচ্ছাদিকা নাম. সমগ্গেন পন সঙ্ঘেন উক্খিত্তং ভিক্খুং যা ভিক্খুনী যংদিট্ঠিকো সো হোতি, তস্সা দিট্ঠিযা গহণৰসেন অনুৰত্ততি, সা উক্খিত্তানুৰত্তিকা নাম. যা পন কাযসংসগ্গরাগেন তিন্তা তথাৰিধস্সেৰ পুরিসস্স হত্থগ্গহণং ৰা সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণং ৰা সাদিযতি, কাযসংসগ্গসঙ্খাতস্স অসদ্ধম্মস্স পটিসেৰনত্থায পুরিসস্স হত্থপাসে সন্তিট্ঠতি ৰা, তত্থ ঠত্ৰা সল্লপতি ৰা, সঙ্কেতং ৰা গচ্ছতি, পুরিসস্স আগমনং ৰা সাদিযতি, কেনচি ৰা পটিচ্ছন্নোকাসং পৰিসতি, হত্থপাসে ঠত্ৰা কাযং উপসংহরতি, অযং অট্ঠৰত্থুকা নামাতি ৰেদিতব্বা.
অভব্বকা একাদসাতি এত্থ পণ্ডকো থেয্যসংৰাসকো তিত্থিযপক্কন্তকো তিরচ্ছানগতো মাতুঘাতকো পিতুঘাতকো অরহন্তঘাতকো ভিক্খুনিদূসকো সঙ্ঘভেদকো লোহিতুপ্পাদকো উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমে একাদস অভব্বপুগ্গলা নাম. ৰিব্ভন্তা ভিক্খুনীতি যদা ভিক্খুনী ৰিব্ভমিতুকামা হুত্ৰা সেতৰত্থং ৰা কাসাযমেৰ ৰা গিহিনিৰাসনাকারেন নিৰাসেতি, তদা পারাজিকমাপন্না নাম হোতি, পুন উপসম্পদং ন লভতি, সা চ পারাজিকাতি অত্থো. মুদুপিট্ঠিকো নাম কতপরিকম্মায মুদুকায পিট্ঠিযা সমন্নাগতো. সো এত্তাৰতা ন পারাজিকো, অথ খো যদা অনভিরতিযা পীল়িতো অত্তনো অঙ্গজাতং অত্তনো মুখমগ্গৰচ্চমগ্গেসু অঞ্ঞতরং পৰেসেতি, তদা পারাজিকো হোতি.
১৭-১৮. লম্বীতি অঙ্গজাতস্স দীঘত্তা এৰং ৰুত্তো. সোপি যদা অনভিরতিযা পীল়িতো অত্তনো অঙ্গজাতং অত্তনো মুখে ৰা ৰচ্চমগ্গে ৰা পৰেসেতি, তদা পারাজিকো হোতি. মুখেন গণ্হন্তোতি এত্থ যো অনভিরতিযা পীল়িতো পরস্স সুত্তস্স ৰা পমত্তস্স ৰা অঙ্গজাতং অত্তনো মুখেন গণ্হাতি, সো চাতি অত্থো. তত্থেৰাতি পরস্স অঙ্গজাতেৰাতি অত্থো. যো অনভিরতিযা পীল়িতো পরস্স অঙ্গজাতং কম্মনিযং দিস্ৰা অত্তনো ৰচ্চমগ্গেন তস্স উপরি নিসীদতি, তং অত্তনো ৰচ্চমগ্গং পৰেসেতি, সো চাতি অত্থো. এতে চত্তারো অনুলোমিকা মেথুনস্সাতি সম্বন্ধো. কথমিতি চে? মগ্গে মগ্গপ্পৰেসনসদিসতায, ন উভিন্নং রাগৰসেন সদিসভাৰূপগতানং দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিসদিসতায. ইধাগতা চত্তারোতি মেথুনধম্মাদিৰসেন পারাজিকা চত্তারো চাতি এৰং সমোধানতো চতুৰীসতি পারাজিকাতি অত্থো.
এত্থাহ – মাতুঘাতকপিতুঘাতকঅরহন্তঘাতকা ততিযপারাজিকং আপন্না, ভিক্খুনিদূসকো লম্বীআদযো চত্তারো পঠমপারাজিকং আপন্নাযেৰাতি কত্ৰা কুতো চতুৰীসতীতি? অধিপ্পাযো পনেত্থ অত্থি, মাতুঘাতকাদযো হি চত্তারো ইধ অনুপসম্পন্নাযেৰ অধিপ্পেতা, লম্বীআদযো চত্তারো কিঞ্চাপি পঠমপারাজিকেন সঙ্গহিতা, যস্মা একেন পরিযাযেন মেথুনধম্মং অপ্পটিসেৰিনোপি হোন্তি, তস্মা ৰিসুং ৰুত্তাতি. পারাজিকৰিনিচ্ছযো.
পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.