১. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা

নিস্সগ্গিযকণ্ডে তিণ্ণং কথিনসিক্খাপদানং, ৰস্সিকসাটিকঅচ্চেকচীৰরসাসঙ্কসিক্খাপদানঞ্চ একদেসনায তথাকিণ্ণাপত্তিক্খন্ধাৰ ৰেদিতব্বা –

কথিনং যস্স চত্তারো, সহজা সমযদ্ৰযং;

ছন্নং সিক্খাপদানঞ্চ, একদেসৰিনিচ্ছযো.

তত্থ কথিনন্তি ‘‘সঙ্ঘস্স অনুমোদনায, গণস্স অনুমোদনায, পুগ্গলস্স অত্থারা সঙ্ঘস্স অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (পরি. ৪১৪) ৰচনতো তেসংযেৰ অনুমোদনাদিধম্মানং সঙ্গহো কথিনং নাম. যথাহ ‘‘কথিনং জানিতব্বন্তি তেসঞ্ঞেৰ ধম্মানং সঙ্গহো সমৰাযো নামং নামকম্ম’’ন্তিআদি (পরি. ৪১২). তস্মা কথিনন্তি ইদং বহূসু ধম্মেসু নামমত্তং, ন পরমত্থতো একো ধম্মো. কো পনস্স অত্থারোতি? তদেকদেসোৰ খীরস্স ধারা ৰিয. যথা চাহ ‘‘অত্থারো একেন ধম্মেন সঙ্গহিতো ৰচীভেদেনা’’তি. সহজা নাম অট্ঠ মাতিকা, দ্ৰে পলিবোধা, পঞ্চানিসংসাতি ইমে পন্নরস ধম্মা. সমযদ্ৰযং নাম কথিনত্থারসমযো, চীৰরসমযো চাতি. তত্থ কথিনত্থারসমযো ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো. চীৰরসমযো নাম অনত্থতে কথিনে অযং কত্তিকমাসো, অত্থতে চত্তারো হেমন্তিকা চাতি পঞ্চ মাসা.

তত্থ অট্ঠ মাতিকা নাম পক্কমনন্তিকাদযো. তা সব্বাপি অত্থারেন একতো উপ্পজ্জন্তি নাম. তব্ভাৰভাৰিতায অত্থারে সতি উদ্ধারো সম্ভৰতি. তত্থ কথিনত্থারেন একুপ্পাদা একনিরোধা অন্তরুব্ভারো সহুব্ভারো, অৰসেসা কথিনুব্ভারা একুপ্পাদা, নানানিরোধা চ. তত্থ একনিরোধাতি অত্থারেন সহ নিরোধা, অন্তরুব্ভারসহুব্ভারানং উদ্ধারাভাৰো একক্খণে হোতীতি অত্থো. সেসা নানা নিরুজ্ঝন্তি নাম. তেসু হি উদ্ধারভাৰং পত্তেসুপি অত্থারো তিট্ঠতি এৰাতি অট্ঠকথাযং অত্থৰিভাৰনা. সচে অত্থতে কথিনে ভিক্খুস্মিং সাপেক্খে তম্হা আৰাসা পক্কমন্তে সঙ্ঘো অন্তরুব্ভারং করোতি, তস্স ভিক্খুনো পঠমমেৰ মূলাৰাসে নিট্ঠিতচীৰরপলিবোধাভাৰেপি সতি অন্তরুব্ভারে পলিবোধো ছিজ্জতি সতিপি সাপেক্খতায সউস্সাহত্তা. ইমিনা পরিযাযেন পক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধারো অত্থারেন একুপ্পাদো নানানিরোধো হোতি. তথা অন্তরুব্ভারে সতি সুণন্তস্সাপি যাৰ চীৰরনিট্ঠানং ন গচ্ছতি, তাৰ পরিহারসম্ভৰতো নিট্ঠানন্তিকো. যাৰ সন্নিট্ঠানং ন গচ্ছতি, তাৰ পরিহারসম্ভৰতো সন্নিট্ঠানন্তিকো. যাৰ ন নস্সতি, তাৰ পরিহারসম্ভৰতো নাসনন্তিকো. যাৰ ন সুণাতি, তাৰ পরিহারসম্ভৰতো সৰনন্তিকো. যাৰ চীৰরাসা ন ছিজ্জতি, তাৰ পরিহারসম্ভৰতো আসাৰচ্ছেদিকো. যাৰ সীমং নাতিক্কমতি, তাৰ পরিহারসম্ভৰতো সীমাতিক্কন্তিকো. অত্থারেন একুপ্পাদো নানানিরোধো হোতীতি ৰেদিতব্বো.

তত্থ অন্তরুব্ভারসহুব্ভারা দ্ৰে অন্তোসীমাযং এৰ সম্ভৰন্তি, ন বহিসীমাযং. পক্কমনসৰনসীমাতিক্কন্তিকা বহিসীমাযমেৰ সম্ভৰন্তি, ন অন্তোসীমাযং. নিট্ঠানসঅআট্ঠানাসাৰচ্ছেদিকা অন্তোসীমাযঞ্চেৰ বহিসীমাযঞ্চ. অন্তরুব্ভারো সঙ্ঘাযত্তো, পক্কমননিট্ঠানসন্নিট্ঠানসীমাতিক্কন্তিকা পুগ্গলাধীনা, সেসা তদুভযৰিপরীতা.

তত্থ ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মি’’ন্তি ইমিনা চীৰরপলিবোধাভাৰমেৰ দীপেতি. ন আৰাসপলিবোধাভাৰং. ‘‘উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ইমিনা উভযপলিবোধাভাৰং দীপেতি, তস্মা উভযপলিবোধাভাৰদীপনত্থং তদেৰ ৰত্তব্বন্তি চে? ন, ৰিসেসত্তা. কথং? কামঞ্চেতং তস্মা ‘‘উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি কেসঞ্চি কথিনুদ্ধারানং নানানিরোধত্তা, সঙ্ঘপুগ্গলাধীনানধীনত্তা চ অন্তোবহিউভযসীমাসু নিযমানিযমতো চ উব্ভতস্মিং কথিনে সঙ্ঘস্স, ন পুগ্গলস্স উব্ভতং হোতি, তথাপি ‘‘উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ইদং সামঞ্ঞৰচনং. তস্মা ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মি’’ন্তি ইমিনা নিযমেতি.

কিং ৰুত্তং হোতি – সঙ্ঘস্স অন্তরুব্ভারেন উব্ভতস্মিং কথিনে অচ্ছিন্নচীৰরপলিবোধো বহিসীমাগতো পচ্ছা গন্ত্ৰা অত্তনো সীমাগতো অনিট্ঠিতচীৰরো আনিসংসং লভতি এৰাতি কত্ৰা ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মি’’ন্তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ আৰাসপলিবোধো নাম ৰসতি ৰা তস্মিং আৰাসে, সাপেক্খো ৰা পক্কমতি. চীৰরপলিবোধো নাম চীৰরং অকতং ৰিপ্পকতং, চীৰরাসানুপচ্ছিন্না, তব্বিপরীতেন অপলিবোধো ৰেদিতব্বো. তত্থ অনত্থতকথিনানং চীৰরকালসমযে নিযমতো চত্তারো আনিসংসা লব্ভন্তি, অসমাদানচারো অনিযমতো. তেন সাসঙ্কসিক্খাপদং ৰুত্তং. কথং চত্তারো নিযতাতি চে? ‘‘চীৰরকালসমযো নাম অনত্থতে কথিনে ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো’’তি (পারা. ৬৪৯) ৰচনতো অনত্থতকথিনানং তস্মিং মাসে যাৰদত্থচীৰরং সিদ্ধং, তথা ততিযকথিনসিক্খাপদে (পারা. ৪৯৭ আদযো) অকালচীৰরং নাম পিট্ঠিসমযতো পট্ঠায তং পটিগ্গহেত্ৰা সঙ্ঘতো লভিতব্বং চে, যাৰ চীৰরকালসমযং নিক্খিপিত্ৰা ভাজেত্ৰা গহেতব্বং. পুগ্গলিকং চে, ৰস্সানস্স ছট্ঠপক্খস্স পঞ্চমিতো পট্ঠায যাৰ চীৰরকালসমযং অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতং ৰট্টতি অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদেন অনুঞ্ঞাতত্তা, ন ততো পরং. তদা উপ্পন্নচীৰরস্স পটিসিদ্ধত্তা পঠমকথিনেন. তত্থ অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযো সঙ্ঘিকং সন্ধায, তথা পোরাণগণ্ঠিপদে চাতি ৰেদিতব্বং.

পঠমকথিনে (পারা. ৪৫৯ আদযো) পঠমপঞ্ঞত্তিযা, অৰিসেসেন ৰা একাদসমে দিৰসে আপত্তি. ৰস্সানস্স হি অন্তোনিৰারণত্থং অট্ঠকথায ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মিং ভিক্খুনা উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি (পারা. ৪৬২ আদযো) ৰুত্তং. এসেৰ নযো দুতিযে, ততিযে চ. তেন চীৰরকালতো পুরে ৰা অন্তো ৰা উপ্পন্নং চীৰরকালতো উদ্ধং একদিৰসম্পি পরিহারং ন লভতি. যদি লভেয্য, অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰিরোধো. ‘‘যাৰ চীৰরকালসমযং নিক্খিপিতব্বং, ততো চে উত্তরি নিক্খিপেয্য, নিস্সগ্গিয’’ন্তি (পারা. ৬৪৮) হি তত্থ ৰুত্তং. ৰস্সাৰাসিকভাৰেন সঙ্ঘতো লদ্ধং ৰুট্ঠৰস্সত্তা অত্তনো সন্তকভূতং অচ্চেকচীৰরং চীৰরকালসমযং অতিক্কামযতো এৰ আপত্তি, ন অচ্চেকচীৰরকালং অতিক্কামযতো আপত্তীতি. ‘‘অনত্থতে কথিনে একাদসমাসে উপ্পন্ন’’ন্তি (পারা. ৫০০) ৰচনতো যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদো, সো চ নেসং ভৰিস্সতীতি সিদ্ধং, অনামন্তচারগণভোজনসিক্খাপদে ‘‘অঞ্ঞত্র সমযা’’তি (পাচি. ২২২ আদযো) ৰুত্তত্তা সেসদ্ৰযং সিদ্ধমেৰ. তস্মা ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৰর’’ন্তি (পারা. ৫০০) ৰচনতো আদিস্স দিন্নচীৰরং পরিহারং ন লভতি.

অপরকত্তিকাযমেৰ ৰা উব্ভতস্মিং কথিনে লভতি, এৰং ‘‘উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ৰুত্তত্তাতি চে? ন ৰত্তব্বং. ছ ঠানানি হি সাপেক্খতায ৰুত্তানি. দুট্ঠদোসদ্ৰযে অধিকরণচতুত্থং, পঠমানিযতে সোতস্স রহো, ততিযকথিনে আদিস্স দিন্নং চীৰরং, অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদে ‘‘সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি পদং, দুট্ঠুল্লারোচনপ্পটিচ্ছাদনদ্ৰযে অধিকরণং, পারাজিকৰচনঞ্চ, তীসু কথিনসিক্খাপদেসু ‘‘অট্ঠন্নং মাতিকানং অঞ্ঞতরাযা’’তি ৰচনন্তি. তত্থ আদিস্স দিন্নং চীৰরং সঙ্ঘিকং ভাজিতব্বচীৰরং সন্ধায ৰুত্তং, ন পুগ্গলিকং. সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্বন্তি ৰস্সাৰাসিকচীৰরং সন্ধায ৰুত্তং. অৰুট্ঠৰস্সেন পচ্ছা দাতব্বত্তা সঞ্ঞাণং কাতব্বং, ন ঞাতিপ্পৰারিততো লদ্ধং পুগ্গলিকং সন্ধায. তস্মা দুৰিধং অচ্চেকচীৰরং সঙ্ঘে নিন্নং, পুগ্গলে নিন্নঞ্চাতি সিদ্ধং. তত্থ সঙ্ঘে পরিণতং অচ্চেকচীৰরং ৰস্সূপনাযিকদিৰসতো পট্ঠায, পিট্ঠিসমযতো পট্ঠায ৰা যাৰ পৰারণা নিক্খিপিতুং ৰট্টতি এৰ সঙ্ঘিকত্তা, পুগ্গলিকম্পি ‘‘ৰস্সংৰুট্ঠকালে গণ্হথা’’তি দিন্নত্তা. তাদিসঞ্হি যাৰ ৰস্সংৰুট্ঠো ন হোতি, তাৰ তস্সেৰ দাযকস্স সন্তকং হোতি. এত্তকো ৰিসেসহেতু.

‘‘অনচ্চেকচীৰরে অনচ্চেকচীৰরসঞ্ঞী চীৰরকালসমযং অতিক্কামেতি, অনাপত্তী’’তি ৰচনতো অচ্চেকচীৰরকস্সেৰ সো অপরাধো. যেন ‘‘ৰিরোধো’’তি ৰচনং দস্সেয্যাতি ন ৰিনযে ৰিসেসহেতু পরিযেসিতব্বো. বুদ্ধৰিসযত্তা পমাণন্তি চে? ন, যদি এৰং এত্থ অত্তনো সন্তকভূতম্পি অচ্চেকচীৰরং সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্বমেৰ, ন অধিট্ঠাতব্বং ন ৰিকপ্পেতব্বং ন ৰিস্সজ্জেতব্বং. ততো ‘‘অনাপত্তি, অন্তোসমযে অধিট্ঠেতি ৰিকপ্পেতি ৰিস্সজ্জেতী’’তিআদিৰচনৰিরোধো (পারা. ৬৫১) অধিৰাসেতব্বো সিযা. তথা ‘‘ৰস্সানস্স পচ্ছিমে মাসে কথিনুদ্ধারে কতে তস্মিং মাসে অত্থতে কথিনে কথিনুদ্ধারদিৰসং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি ৰচনতো নিস্সগ্গিযং হোতীতি অযম্পি অত্থৰিরোধো অধিৰাসেতব্বো সিযা. তস্মিঞ্চ ‘‘অনচ্চেকচীৰরে অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং, তঞ্চ অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতমেৰাতি এত্তকো ৰিসেসহেতু. অতিরেকচীৰরঞ্চেতং পঠমসিক্খাপদেনাপত্তি, ইতরং চে অনাপত্তিযেৰাতি ইমস্স অত্থস্স অযং ভগৰতো ৰিসেসহেতু. তথা অতিরেকদসাহানাগতাযেৰ কত্তিকপুণ্ণমায সঙ্ঘস্স ৰস্সাৰাসিকত্থং অচ্চেকচীৰরং ৰিয দদমানং ন গহেতব্বং, দসাহানাগতায এৰ গহেতব্বন্তি এত্তকো ৰিসেসহেতু. ততো অট্ঠকথানযৰিরোধো চ অধিৰাসেতব্বো সিযা. তত্থ ‘‘অধিট্ঠিততো পট্ঠায উপ্পন্নং অচ্চেকচীৰরং ন হোতী’’তি ৰত্ৰা অঞ্ঞথা নযো দস্সিতো. পোরাণগণ্ঠিপদে সো চ নযো সঙ্ঘিকং উপাদায ৰুত্তত্তা ন ৰিরুজ্ঝতীতি নেৰ সো চ পটিক্খিত্তো. যথা অনচ্চেকচীৰরং ছট্ঠিতো পট্ঠায উপ্পন্নং অতিরেকদসাহানাগতাযপি পটিগ্গহেতব্বং, পটিগ্গহেত্ৰা চীৰরকালসমযং অতিক্কামযতোপি অনাপত্তীতি অযম্পি নযো অধিৰাসেতব্বো সিযা. ততো পঠমকথিনৰিরোধো. দসাহানাগতায এৰ পটিগ্গহেতব্বং, পটিগ্গহেত্ৰা চীৰরকালসমযং অতিক্কামযতো অনাপত্তীতি চে, তং দ্ৰে দসাহে লভতীতি এত্তকো ৰিসেসহেতু.

অন্তরা অনাপত্তিক্খেত্তচীৰরকালপ্পৰিট্ঠত্তা অধিট্ঠহিত্ৰা পচ্চুদ্ধটং ৰিয তং পুনপি দসাহে লভতীতি চে? ন, কালপ্পৰেসো অধিট্ঠানং ৰিয হোতীতি চে? ন, ‘‘ৰস্সিকসাটিকং ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ৰচনৰিরোধং কত্ৰা, ততো পরং দসাহং অৰিকপ্পেন্তস্সাপি অনাপত্তি সিযা. অপিচ যং ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘ৰস্সিকসাটিকা অন্তোৰস্সে লদ্ধা চেৰ নিট্ঠিতা চ, অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বা, দসাহাতিক্কমে নিট্ঠিতা, তদহেৰ অধিট্ঠাতব্বা, দসাহে অপ্পহোন্তে চীৰরকালং নাতিক্কামেতব্বা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৬৩০). তেন আপত্তিতো ন মুচ্চেয্য. কালপ্পৰেসো হি অধিট্ঠানপরিযাযো ন জাতোতি. এত্তাৰতা যথাৰুত্তো অত্থৰিকপ্পো পাল়িনযেনেৰ পতিট্ঠাপিতো হোতি.

অপিচেত্থ যং ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘দসাহে অপ্পহোন্তে চীৰরকালং নাতিক্কামেতব্বা’’তি, তত্থপি চীৰরকালে উপ্পন্নং, দসাহে অপ্পহোন্তে চস্স করণং নত্থি, তং অচ্চেকচীৰরং অকালচীৰরমিৰ চীৰরকালং নাতিক্কামেতব্বন্তি সিদ্ধমেতং. পাল়িতো চ তঞ্চে অন্তোকালে উপ্পজ্জতি, দসাহে অপ্পহোন্তেপি উপ্পজ্জতি, এৰং উপ্পন্নং অচ্চেকচীৰরং অচ্চেকচীৰরমেৰ ন হোতি. ন হি তং কালৰিসেসৰসেন অচ্চেকচীৰরসঙ্খং গচ্ছতি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘অচ্চেকচীৰরং নাম সেনায ৰা গন্তুকামো হোতি, পৰাসং ৰা গন্তুকামো হোতি, গিলানো ৰা হোতি, গব্ভিনী ৰা হোতি, অস্সদ্ধস্স ৰা সদ্ধা উপ্পন্না হোতি…পে… ‘ৰস্সাৰাসিকং দস্সামী’তি এৰং আরোচিতং, এতং অচ্চেকচীৰরং নামা’’তি (পারা. ৬৪৯). তস্মা যথা তং চীৰরং নাতিক্কামেতব্বং, তথা অনচ্চেকচীৰরম্পীতি সিদ্ধং হোতি. তেন ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘দসাহে অপ্পহোন্তে চীৰরকালং নাতিক্কামেতব্বা’’তি. অপিচ যদি এৰং তং অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদমেৰ অচ্চেকচীৰরং চীৰরকালং নাতিক্কামেতব্বন্তি ইমস্স পন অত্থৰিসেসস্স দস্সনত্থং ভগৰতা পঞ্ঞত্তং.

মহাঅট্ঠকথাযং পন তং এৰং ৰুত্তং – কামঞ্চেদং ‘‘দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্ব’’ন্তি ইমিনা সিদ্ধং, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পন অপুব্বং ৰিয অত্থং দস্সেত্ৰা সিক্খাপদং ঠপিতন্তি অত্থৰিসেসদীপনপযোজনতো. তস্মা তং তস্স অত্থৰিসেসদস্সনত্থং ৰুত্তন্তি সিদ্ধমেৰ. তস্মাপি ৰেদিতব্বমেৰ যং কিঞ্চি চীৰরং চীৰরকালসমযং নাতিক্কামেতব্বন্তি. অপিচ যং ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধারেত্ৰা ঠপিতচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৬৪৯). তেন ‘‘অনচ্চেকচীৰরে অনচ্চেকচীৰরসঞ্ঞী চীৰরকালসমযং অতিক্কামেতি, অনাপত্তী’’তি (পারা. ৬৫০) ইমিনাপি অনচ্চেকচীৰরস্সাপি অচ্চেকচীৰরপরিহারলাভং দীপেতীতি.

এত্তাৰতা যথাৰুত্তো দুতিযো অত্থৰিকপ্পো পাল়িনযেন, অট্ঠকথানযেন চ পতিট্ঠাপিতো হোতি. এৰং তাৰ পকিণ্ণকায অধিকথা পরতো পাঠতো ৰিত্থারিতা হোতীতি অপকিণ্ণকং.

চীৰরপলিবোধো, আৰাসপলিবোধো চাতি দ্ৰে পলিবোধা. তেসু একপলিবোধেপি সতি অনামন্তচারাদিআনিসংসং লভতি, তং ইধ নত্থীতি দস্সেতুং ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মিং ভিক্খুনা উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ৰুত্তং. তস্মা এৰ ‘‘অত্থতকথিনস্স হি ভিক্খুনো’’তিআদি ৰুত্তং. কথিনত্থারারহস্সাতি এত্থ ‘‘অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থরিতুং – পুব্বকরণং জানাতি, পচ্চুদ্ধারং জানাতি, অধিট্ঠানং জানাতি, অত্থারং জানাতি, মাতিকং জানাতি, পলিবোধং জানাতি, উদ্ধারং জানাতি, আনিসংসং জানাতী’’তি (পরি. ৪০৯) ৰচনতো ইমেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো কথিনত্থারারহো নাম. পুব্বকরণং নাম ধোৰনৰিচারণচ্ছেদনসিব্বনরজনকপ্পকরণং.

‘‘চীৰরং নাম খোম’’ন্তিআদিনা পাল়িৰসেন জাতিঞ্চ পমাণঞ্চ দস্সেত্ৰা ইদানি অতিরেকচীৰরং দস্সেতুং ‘‘যং পন ৰুত্তং অধিট্ঠিতৰিকপ্পিতেসূ’’তিআদি ৰুত্তং. ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা’’তি ৰুত্তেপি যস্মিং ঠানে যং ঠপিতং, তস্মিং তং পচ্ছা হোতু ৰা, মা ৰা, অধিট্ঠানং রুহতেৰ. পুরে পচ্ছা ঠপনট্ঠানং ন পমাণং.

অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স ভিক্খুভাৰপরিচ্চাগৰসেন সেতৰত্থনিৰাসনং ৰা কাসাৰচজনং ৰা হীনাযাৰত্তনং.

একাদসমে অরুণুগ্গমনেতি অন্তিমং ঠপেত্ৰা ততো পুরিমতরস্মিন্তি অত্থো ৰেদিতব্বো. তত্থ অন্তিমং নাম অপরকত্তিকায পঠমারুণুগ্গমনং. তঞ্হি কালত্তা নিস্সগ্গিযং ন করোতি. ইধ ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মিং ভিক্খুনা’’তি করণৰচনং নিদানানপেক্খং নিদানে করণাভাৰতো. তস্মা এৰ ‘‘দসাহপরম’’ন্তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তীতি ৰুত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তিআদি (মহাৰ. ৩৫৮) ৰচনতো চ ইধ ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তৰচনং ৰিরুদ্ধং ৰিয দিস্সতি, ন চ ৰিরুদ্ধং তথাগতা ভাসন্তি, তস্মা এৰমস্স অত্থো ৰেদিতব্বো – তিচীৰরং তিচীৰরসঙ্খেপেন পরিহারতো অধিট্ঠাতুমেৰ অনুজানামি, ন ৰিকপ্পেতুং. ৰস্সিকসাটিকং পন চতুমাসতো পরং ৰিকপ্পেতুমেৰ, ন অধিট্ঠাতুন্তি. এৰঞ্চ পন সতি যো তিচীৰরে একেন চীৰরেন ৰিপ্পৰসিতুকামো হোতি, তস্স তিচীৰরাধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিপ্পৰাসসুখত্থং ৰিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো হোতি, দসাহাতিক্কমে চ অনাপত্তীতি. এতেন উপাযেন সব্বত্থ ৰিকপ্পনায অপটিসিদ্ধভাৰো ৰেদিতব্বোতি লিখিতং.

ইমস্স পন সিক্খাপদস্স অযং সঙ্খেপৰিনিচ্ছযো – অনত্থতে কথিনে হেমন্তানং পঠমদিৰসতো পট্ঠায, অত্থতে কথিনে গিম্হানং পঠমদিৰসতো পট্ঠায উপ্পন্নচীৰরং সন্ধায ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মি’’ন্তিআদি ৰুত্তং. এত্থাহ – ‘‘রজকেহি ধোৰাপেত্ৰা সেতকং কারাপেন্তস্সাপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৰা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৫) ৰচনতো অরজিতেপি অধিট্ঠানং রুহতীতি. তেন সূচিকম্মং কত্ৰা রজিত্ৰা কপ্পবিন্দুং দত্ৰা অধিট্ঠাতব্বন্তি নিযমো কাতব্বো, ন কাতব্বোতি? কত্তব্বোৰ. পত্তো ৰিয অধিট্ঠিতো যথা পুন সেতভাৰং ৰা তম্বভাৰং ৰা পত্তো অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি, ন চ পন তাদিসো যং অধিট্ঠানং উপগচ্ছতি, এৰমেতং দট্ঠব্বন্তি. ‘‘স্ৰে কথিনং উদ্ধরিস্সতী’’তি লদ্ধচীৰরং সচে অজ্জেৰ ন অধিট্ঠাতি, অরুণুগ্গমনে এৰ নিস্সগ্গিযং হোতি. কস্মা? ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মি’’ন্তিআদিনা (পারা. ৪৬২-৪৬৩;) সিক্খাপদস্স ৰুত্তত্তা. কথিনব্ভন্তরে দসাহতো উত্তরিপি পরিহারং লভতি, কথিনতো পন পচ্ছা একদিৰসম্পি ন লভতি. যথা কিং – যথা অত্থতকথিনো সঙ্ঘো তিচীৰরং অত্থতদিৰসতো পট্ঠায যাৰ উব্ভারা আনিসংসং লভতি, ন ততো পরং, এৰং অত্থতদিৰসতো পট্ঠায যাৰ উব্ভারা লভতি, উদ্ধতে পন কথিনে একদিৰসম্পি ন লভতি. এত্থাহ – উব্ভতদিৰসতো পট্ঠায পুন দসাহং লভতীতি? ন, কস্মা? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতু’’ন্তি ৰচনতো. কথিনব্ভন্তরেপি একাদসে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযন্তি আপন্নং. তং পন অতিপ্পসঙ্গং নিৰারেতুং ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মি’’ন্তিআদি ৰুত্তং, ন কথিনদিৰসানি অদিৰসানীতি দীপনত্থং. অযমত্থো তত্থ তত্থ আৰিভৰিস্সতি. অথ ৰা ৰস্সিকসাটিকা অনতিরিত্তপ্পমাণা নামং গহেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ চত্তারো ৰস্সিকে মাসে অধিট্ঠাতব্বা, ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি ৰুত্তং. এত্থ ‘‘পচ্চুদ্ধরিত্ৰা’’তি ৰচনে উপোসথদিৰসে এৰ পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা ঠপিতং হোতি, ততো পরং হেমন্তস্স পঠমদিৰসতো পট্ঠায পচ্চুদ্ধরণাভাৰা. এৰং কথিনব্ভন্তরে উপ্পন্নচীৰরম্পি ৰেদিতব্বন্তি লিখিতং.

কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.