১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা

সং-সদ্দো ৰিজ্জমানত্থোতি আহ ‘‘সংৰিজ্জতী’’তি. চেতনাতি ৰীতিক্কমৰসপ্পৰত্তা পুব্বভাগচেতনা, মোচনস্সাদচেতনাতি অত্থো. অস্সাতি সুক্কৰিস্সট্ঠিযা. অঞ্ঞপদত্থসমাসেনেৰ সুক্কৰিস্সট্ঠিযা ৰুত্তত্তা ইক-সদ্দস্স ৰিসুং অত্থো নত্থীতি আহ ‘‘সঞ্চেতনাৰ সঞ্চেতনিকা’’তি. ইদানি ইক-সদ্দোৰ অত্থিঅত্থং পকাসেতীতি দস্সেন্তো ‘‘সঞ্চেতনা ৰা’’তিআদিমাহ. সংৰিজ্জমানা চেতনা সঞ্চেতনা. সুক্কস্সাতি সম্ভৰস্স. ৰিসট্ঠীতি ৰিস্সগ্গো.

ইদানি তং যস্মিং কালে মোচেতি, যেনাধিপ্পাযেন মোচেতি, যেন চোপাযেন মোচেতি, যঞ্চ তস্স অধিপ্পাযস্স ৰত্থু, তং সব্বং সঙ্খেপতো ৰিভাৰেত্ৰা সরূপতো তং ৰিসট্ঠিং দস্সেতুং ‘‘রাগূপত্থম্ভাদীসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ রাগস্স বলৰভাৰো, রাগেন ৰা অঙ্গজাতস্সূপত্থম্ভো থদ্ধভাৰো রাগূপত্থম্ভো, সো আদি যেসং তে রাগূপত্থম্ভাদযো, তেসু রাগূপত্থম্ভাদীসু. আদিসদ্দেন (পারা. ২৩৮) ৰচ্চূপত্থম্ভপস্সাৰূপত্থম্ভৰাতূপত্থম্ভউচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠূপত্থম্ভানং গহণং. কম্মঞ্ঞতং পত্তেতি মোচনকম্মক্খমতায কম্মনিযতং পত্তে, অজ্ঝত্তরূপাদীসু উপক্কমারহভাৰং পত্তেতি অত্থো. অরোগস্স ভাৰো আরোগ্যং, তং আদি যেসং তে আরোগ্যাদযো, তেসু আরোগ্যাদীসু. আদিসদ্দেন সুখভেসজ্জদানপুঞ্ঞযঞ্ঞসগ্গবীজৰীমংসদৰানং গহণং. অজ্ঝত্তরূপং অজ্ঝত্তং উপাদিন্নরূপং, তং আদি যেসং তে অজ্ঝত্তরূপাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন বহিদ্ধারূপঅজ্ঝত্তবহিদ্ধারূপআকাসেকটিকম্পনানং গহণং. মোচনে অস্সাদো সুখৰেদনা মোচনস্সাদো, মোচনত্থং পুব্বভাগে পৰত্তরাগো, সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেন চেত্থ রাগো ৰুত্তো, তেন সম্পযুত্তা চেতনা মোচনস্সাদচেতনা, তায. ইমিনা মুচ্চনস্সাদো (পারা. অট্ঠ. ২.২৪০) মুত্তস্সাদো মেথুনস্সাদো ফস্সস্সাদো কণ্ডুৰনস্সাদো দস্সনস্সাদো নিসজ্জস্সাদো ৰাচস্সাদো গেহসিতপেমং ৰনভঙ্গিযন্তি ইমেহি সম্পযুত্তা চেতনাযো পটিক্খিপতি, তাহি নিমিত্তে উপক্কমন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি. ‘‘নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সা’’তি ইমিনা পন ঊরুমদ্দাপনাদীনি পটিক্খিপতি. তেন হি সতিপি মোচনস্সাদে নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো মুত্তেপি অনাপত্তি. ৰুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘সা চ খো নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৰ, হত্থপরিকম্মপাদপরিকম্মগত্তপরিকম্মকরণেন সচেপি অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি.

আসযধাতুনানাত্ততোতি পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতাসযানঞ্চেৰ পথৰীধাতুআদীনঞ্চ চতুন্নং ধাতূনং, রসসোণিতাদীনং ৰা সত্তন্নং ধাতূনং নানাত্ততো. ঠানা চাৰনাতি সুক্কস্স যং ঠানং, ততো চুতি. সুক্কস্স হি ৰত্থিসীসং কটি কাযোতি (পারা. অট্ঠ. ২.২৩৭) তিধা ঠানং পকপ্পেন্তি. একো কিরাচরিযো ‘‘ৰত্থিসীসং সুক্কস্স ঠান’’ন্তি আহ, একো ‘‘কটী’’তি, একো ‘‘সকলো কাযো’’তি. তেসু ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতং. কেসলোমনখদন্তানঞ্হি মংসৰিনিমুত্তট্ঠানং, উচ্চারপস্সাৰখেল়সিঙ্ঘাণিকা, থদ্ধসুক্খচম্মানি চ ৰজ্জেত্ৰা অৰসেসো ছৰিমংসলোহিতানুগতো সব্বোপি কাযো কাযপ্পসাদভাৰজীৰিতিন্দ্রিযাবদ্ধপিত্তানং, সম্ভৰস্স চ ঠানমেৰ. তথা হি রাগপরিযুট্ঠানেনাভিভূতানং হত্থীনং উভোহি কণ্ণচূল়িকাহি সম্ভৰো নিক্খমতি.

এত্থ চ ‘‘রাগূপত্থম্ভাদীসূ’’তিআদিনা (পারা. অট্ঠ. ২.২৩৭) কালো দস্সিতো. রাগূপত্থম্ভাদিকালেসু হি অঙ্গজাতং কম্মনিযং হোতি. যস্স কম্মনিযত্তে সতি মোচেতি, ইতো পরং অঞ্ঞো কালো নত্থি. ন হি ৰিনা রাগূপত্থম্ভাদীহি পুব্বণ্হাদযো কালভেদা মোচনে নিমিত্তং হোন্তি. ‘‘আরোগ্যাদীসূ’’তিআদিনা পন অধিপ্পাযো দস্সিতো. এৰরূপেন হি অধিপ্পাযভেদেন মোচেতি, ন অঞ্ঞথা. ‘‘অজ্ঝত্তরূপাদীসূ’’তিআদিনা উপাযো দস্সিতো. অজ্ঝত্তরূপে ৰা হি মোচেয্য, বহিদ্ধারূপে ৰা, উভযত্থ ৰা, আকাসে ৰা কটিং কম্পেন্তো, ইতো পরং অঞ্ঞো উপাযো নত্থি. নীলাদিৰসেনা’’তিআদীহি পন দসহি নৰমস্স অধিপ্পাযস্স ৰত্থু দস্সিতং. ৰীমংসন্তো হি নীলাদীসু অঞ্ঞতরৰসেন ৰীমংসতি, ন তেহি ৰিনিমুত্তন্তি. ‘‘ঠানা চাৰনা’’তি ইমিনা পন অত্থতো ৰিস্সট্ঠি দস্সিতা. যথাহ ‘‘ৰিস্সট্ঠীতি ঠানতো চাৰনা ৰুচ্চতী’’তি (পারা. ২৩৭). সা চাযং তস্স সুক্কস্স ঠানা চাৰনা রাগৰসেন. ৰুত্তঞ্হেতং কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম রাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি (কথা. অট্ঠ. ৩০৭). অঞ্ঞত্র সুপিনন্তাতি সুপিনো এৰ সুপিনন্তো, তং ঠপেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘যা সুপিনে’’তিআদি. সঙ্ঘাদিসেসোতি ইমস্স আপত্তিনিকাযস্স নামং. তেনাহ ‘‘যা অঞ্ঞত্র সুপিনন্তা’’তিআদি. আপত্তিনিকাযোতি আপত্তিসমূহো. কিঞ্চাপি অযং একাৰ আপত্তি, রুল়্হিসদ্দেন, পন অৰযৰে সমূহৰোহারেন ৰা ‘‘নিকাযো’’তি ৰুত্তো ‘‘একো ৰেদনাক্খন্ধো, একো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তিআদীসু ৰিয.

অস্সাতি (সারত্থ. টী. ২.১৬ সংঘাদিসেসকণ্ড) আপত্তিনিকাযস্স. ননু চ অযুত্তোযং নিদ্দেসো ‘‘সঙ্ঘো আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সা’’তি. ন হি আপত্তিনিকাযস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ সঙ্ঘো ইচ্ছিতো, কিঞ্চরহি ৰুট্ঠানস্সাতি ইমং চোদনং মনসি নিধায যথা ন ৰিরুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযং ৰিৰরিতুং ‘‘কিং ৰুত্তং হোতী’’তিআদিমাহ. আপত্তিতো ৰুট্ঠানস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতো সঙ্ঘো আপত্তিযাৰ ইচ্ছিতো নাম হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আপত্তিৰুট্ঠানন্তি আপত্তিতো ৰুট্ঠানং, অনাপত্তিকভাৰূপগমনন্তি অত্থো.

দকসোতন্তি পস্সাৰমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৰুত্তং হোতি. যদি এৰং অথ কস্মা অট্ঠকথাযং ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ঠানতো পন চুত’’ন্তিআদি. অৰস্সমেৰ দকসোতং ওতরতি অধিৰাসেত্ৰা অন্তরা নিৰারেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. দকসোতোরোহনতো (সারত্থ. টী. ২.২৩৬-২৩৭) পট্ঠায পন উপাদিন্নতো ৰিনিমুত্তত্তা সম্ভৰরূপং উতুসমুট্ঠানমেৰ অৰসিস্সতি, সেসং তিসমুট্ঠানং নত্থীতি ৰেদিতব্বং. তস্মাতি যস্মা ঠানতো চুতং দকসোতং ওতরতি, তস্মা.

অমোচনাধিপ্পাযস্সাতি ভেসজ্জেন নিমিত্তং আলিম্পন্তস্স উচ্চারাদীনি ৰা করোন্তস্স. সুপিনং পস্সন্তস্সাতি (পারা. অট্ঠ. ২.২৩৭) ধাতুক্খোভতো ৰা অনুভূতপুব্বতো ৰা দেৰতোপসংহারতো ৰা পুব্বনিমিত্ততো ৰাতি ইমেহি চতূহি কারণেহি সুপিনং পস্সন্তস্স. কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি, পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৰ সুত্তো, ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ সুত্তো পস্সতি, অভিধম্মৰিরোধো আপজ্জতি. ভৰঙ্গচিত্তেন হি সুপতি, তং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং ৰা রাগাদিসম্পযুত্তং ৰা ন হোতি. সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি, ৰিনযৰিরোধো আপজ্জতি. যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি, তং সব্বোহারিকচিত্তেন পস্সতি. সব্বোহারিকচিত্তেন চ কতে ৰীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি. সুপিনং পস্সন্তেন পন কতেপি ৰীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৰ. অথ নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, কো নাম পস্সতি, এৰঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৰোৰ আপজ্জতীতি? ন অভাৰো, কস্মা? যস্মা কপিমিদ্ধপরেতো পস্সতি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘কপিমিদ্ধপরেতো খো মহারাজ সুপিনং পস্সতী’’তি (মি. প. ৫.৩.৫). কপিমিদ্ধপরেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপরিৰত্তা হোতি, এৰং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৰোকিণ্ণত্তা লহুপরিৰত্তা, যস্সা পৰত্তিযং পুনপ্পুনং ভৰঙ্গতো উত্তরণং হোতি, তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি. যস্স চ এৰং পস্সন্তস্স সুপিনে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স ৰিয, কাযসংসগ্গাদীনি আপজ্জন্তস্স ৰিয চ সুপিনন্তেনেৰ কারণেন অসুচি মুচ্চতি, তস্সপি অনাপত্তি. সুপিনে (পারা. অট্ঠ. ২.২৬২) পন উপ্পন্নায অস্সাদচেতনায সচস্স ৰিসযো হোতি, নিচ্চলেন ভৰিতব্বং, ন হত্থেন নিমিত্তং কীল়াপেতব্বং. কাসাৰপচ্চত্থরণরক্খণত্থং পন হত্থপুটেন গহেত্ৰা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গন্তুং ৰট্টতি.

সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.