২. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা

এত্থাতি এতেসু দ্ৰীসু. এককুটিকাদিভেদো সব্বোপি গামোতি ৰেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. তত্থ এককুটিকাদিভেদোতি যস্মিং গামে একা এৰ কুটি একং গেহং সেয্যথাপি মলযজনপদে, অযং এককুটিকো গামো নাম. আদিসদ্দেন ‘‘দ্ৰিকুটিকোপি গামো, তিকুটিকোপি গামো, চতুক্কুটিকোপি গামো’’তি (পারা. ৯২) ৰুত্তপ্পভেদং সঙ্গণ্হাতি. অভিনৰনিৰিট্ঠো এককুটিকাদিগামো পন যাৰ মনুস্সা পৰিসিত্ৰা ৰাসং ন কপ্পেন্তি, তাৰ গামসঙ্খং ন গচ্ছতি. কিংভূতোতি আহ ‘‘পরিক্খিত্তো ৰা’’তিআদি. তত্থ পরিক্খিত্তো নাম ইট্ঠকপাকারং আদিং কত্ৰা অন্তমসো কণ্টকসাখাহিপি পরিক্খিত্তো. তব্বিপরীতো অপরিক্খিত্তো. অমনুস্সো নাম যো সব্বসো ৰা মনুস্সানং অভাৰেন যক্খপরিগ্গহভূতো, যতো ৰা মনুস্সা কেনচি করণীযেন পুনপি আগন্তুকামা এৰ অপক্কন্তা, যতো পন নিরপেক্খা হুত্ৰা পক্কমন্তি, সো গামসঙ্খং ন গচ্ছতি. ন কেৰলং এককুটিকাদিভেদোৰাতি আহ ‘‘অন্তমসো’’তিআদি. যো কোচি সত্থোপীতি জঙ্ঘসত্থসকটসত্থাদীসু যো কোচি সত্থোপি. ইমস্মিং সিক্খাপদে নিগমনগরানি ৰিয গামগ্গহণেনেৰ গামূপচারোপি সঙ্গহিতোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’’তি. অঞ্ঞথা পন মাতিকায অনৰসেসতো অৰহারট্ঠানপরিগ্গহো কতো নাম ন হোতি, ন চ বুদ্ধা সাৰসেসং পারাজিকং পঞ্ঞাপেন্তি.

তত্থাতি তেসু গামগামূপচারেসু. দ্ৰারেতি নিব্বকোসস্স উদকপতনট্ঠানতো অব্ভন্তরে. অন্তোগেহেতি পমুখস্স অব্ভন্তরে. কতপরিক্খেপোতি পাকারৰতিআদীহি কতপরিক্খেপো. সুপ্পপতনাদিপরিচ্ছেদো পনেত্থ অপরিক্খিত্তঘরং সন্ধায ৰুত্তো. ন কেৰলং ঘরস্স পুরতো, অথ খো সমন্ততো তত্তকোৰ পরিচ্ছেদো ঘরূপচারো নামাতি গহেতব্বং. ‘‘পুরতো’’তিআদিকং পন লোকিযেহি তথাকরণতো ৰুত্তং. থামমজ্ঝিমস্সাতি মজ্ঝিমথামস্স, নেৰ অপ্পথামস্স, ন মহাথামস্সাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘যথা তরুণমনুস্সা’’তিআদিনা যথা মাতুগামো কাকে উড্ডাপেন্তো উজুকমেৰ হত্থং উক্খিপিত্ৰা লেড্ডুং খিপতি, যথা চ উদকুক্খেপে উদকং খিপন্তি, এৰং খিত্তস্স লেড্ডুস্স পতিতট্ঠানং পটিক্খিপতি. পৰত্তিত্ৰাতি লুঠিত্ৰা, পরিৰত্তিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. তস্স সচে দ্ৰে ইন্দখীলা হোন্তীতি (পারা. অট্ঠ. ১.৯২) তস্স পরিক্খিত্তস্স গামস্স সচে অনুরাধপুরস্সেৰ দ্ৰে উম্মারা হোন্তি. যস্স পন একো, তস্স গামদ্ৰারবাহানং ৰেমজ্ঝে ঠিতস্স লেড্ডুপাতব্ভন্তরং গামূপচারো নাম. যত্র পন ইন্দখীলো নত্থি, তত্র গামদ্ৰারবাহানং ৰেমজ্ঝং. যত্র দ্ৰারবাহাপি নত্থি, তত্থ উভোসু পস্সেসু ৰতিযা ৰা পাকারস্স ৰা কোটিৰেমজ্ঝংৰ ইন্দখীলট্ঠানিযত্তা ইন্দখীলোতি গহেতব্বং. যো পন গামো পুব্বে মহা হুত্ৰা পচ্ছা কুলেসু নট্ঠেসু অপ্পকো হোতি, সো ঘরূপচারতো লেড্ডুপাতেনেৰ পরিচ্ছিন্দিতব্বো. পুরিমপরিচ্ছেদো পনস্স পরিক্খিত্তস্সাপি অপরিক্খিত্তস্সাপি অপ্পমাণমেৰাতি. ননু চেতং অপরিক্খিত্তস্স উপচারদস্সনং পদভাজনেন ৰিরুদ্ধমিৰ দিস্সতি. তত্থ হি ‘‘গামূপচারো নাম পরিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি (পারা. ৯২) ৰত্ৰা ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি (পারা. ৯২) এত্তকমেৰ ৰুত্তং, ন পন তং লেড্ডুপাতং গামসঙ্খেপং কত্ৰা ততো পরং গামূপচারোতি ৰুত্তোতি আহ ‘‘পদভাজনেপি হি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো’’তি.

অযমেত্থ অধিপ্পাযো – ইধ গামো নাম দুৰিধো হোতি পরিক্খিত্তো চ অপরিক্খিত্তো চ (পারা. অট্ঠ. ১.৯২). তত্র পরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপোযেৰ পরিচ্ছেদো. তস্মা তস্স ৰিসুং পরিচ্ছেদং অৰত্ৰা ‘‘গামূপচারো নাম পরিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি পাল়িযং ৰুত্তং. অপরিক্খিত্তস্স পন গামস্স গামপরিচ্ছেদো ৰত্তব্বো. তস্মা তস্স গামস্স গামপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি (পারা. ৯২) ৰুত্তং. গামপরিচ্ছেদে চ দস্সিতে গামূপচারলক্খণং পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ সক্কা ঞাতুন্তি পুন ‘‘তত্থ ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ন ৰুত্তং, অত্থো পন তত্থাপি অযমেৰ যথাৰুত্তোতি. যো পন ঘরূপচারে ঠিতস্স লেড্ডুপাতংযেৰ ‘‘গামূপচারো’’তি ৰদতি, তস্স ঘরূপচারো ‘‘গামো’’তি আপজ্জতি. ততো ঘরং ঘরূপচারো, গামো গামূপচারোতি এস ৰিভাগো সঙ্করীযতি. অসংকরতো চেত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তস্মা পাল়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰেত্থ গামো, গামূপচারো চ ৰেদিতব্বোতি.

তত্থাতি তেসু দ্ৰীসু উপচারেসু. য্ৰাযং উপচারো দস্সিতোতি সম্বন্ধো. ৰিকালে গামপ্পৰেসনাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন অসংকচ্চিকাগামপ্পৰেসনং (পাচি. ১২২৫) সঙ্গণ্হাতি. যো পন পরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারো ৰুত্তো, সো ন কত্থচি ৰিনযপিটকে উপযোগং গতো. কেৰলং অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপোকাসতো অপরো একো লেড্ডুপাতো গামূপচারো নামাতি ঞাপনত্থং ৰুত্তো. এৰং ৰুত্তে হি ঞাযতি ‘‘পরিক্খিত্তস্সাপি চে গামস্স একো লেড্ডুপাতো কপ্পিযভূমি সমানো উপচারোতি ৰুত্তো, পগেৰ অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপোকাসতো একো’’তি. ইমেসং পরিচ্ছেদদস্সনত্থন্তি ইমেসং গামারঞ্ঞানং পরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তা অট্ঠকথাযং. পারাজিকৰত্থুন্তি পাদগ্ঘনকং. অৰহরন্তস্সাতি গণ্হন্তস্স.

অদিন্নন্তি (পারা. অট্ঠ. ৯২) দন্তপোনসিক্খাপদে অত্তনো সন্তকম্পি অপ্পটিগ্গহিতকং কপ্পিযং অজ্ঝোহরণীযং ৰুচ্চতি, ইধ পন যং কিঞ্চি পরপরিগ্গহিতং সসামিকং ভণ্ডং, তদেতং তেহি সামিকেহি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ন দিন্নন্তি অদিন্নং. অৰহারপ্পহোনকমেৰ পন দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞস্স মনুস্সজাতিকস্স সন্তক’’ন্তি ৰুত্তং. সঙ্খাসদ্দস্সেৰ ত-কারেন ৰড্ঢেত্ৰা ৰুত্তত্তা ‘‘সঙ্খা সঙ্খাতন্তি অত্থতো এক’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ অত্থতো একন্তি পদত্থতো একং, অনত্থন্তরন্তি ৰুত্তং হোতি. কোট্ঠাসস্সেতং নামং ভাগতো সঙ্খাযতি উপট্ঠাতীতি কত্ৰা. পপঞ্চসঙ্খাতি সত্তানং সংসারে পপঞ্চেন্তি চিরাযন্তীতি পপঞ্চা, তণ্হামানদিট্ঠিযো, যস্স ৰা উপ্পন্না, তং ‘‘রত্তো’’তি ৰা ‘‘মত্তো’’তি ৰা ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিনিৰিট্ঠো’’তি ৰা পপঞ্চেন্তি ব্যঞ্জেন্তীতি পপঞ্চা, সঙ্খা ৰুচ্চতি কোট্ঠাসো, পপঞ্চাৰ সঙ্খা পপঞ্চসঙ্খা, পপঞ্চকোট্ঠাসাতি অত্থো, তণ্হামানদিট্ঠিযোতি ৰুত্তং হোতি. থেয্যচিত্তসঙ্খাতোতি ‘‘থেয্যচিত্তো’’তি কথিতো. একো চিত্তকোট্ঠাসোতি ৰিস্সাসতাৰকালিকাদিগ্গাহৰসপ্পৰত্তঅথেয্যচিত্তকোট্ঠাসতো অঞ্ঞো চিত্তকোট্ঠাসো. থেয্যসঙ্খাতেনাতি থেয্যভূতচিত্তকোট্ঠাসেন. যদি এৰং অথ কস্মা এতস্স ৰিভঙ্গে ‘‘থেয্যচিত্তো অৰহরণচিত্তো’’তি (পারা. ৯২) ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যো চা’’তিআদি. ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৰাতি ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰাতি অত্থো, সদ্দত্থমনপেক্খিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. অত্থমেৰাতি ভাৰত্থমেৰ.

তে পন অৰহারাতি তে পঞ্চৰীসতি অৰহারা. সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকৰসেন নানাৰিধো ভণ্ডো এতস্স পঞ্চকস্সাতি নানাভণ্ডং, পঞ্চন্নং অৰহারানং সমূহো পঞ্চকং, পঞ্চপরিমাণমস্সাতি ৰা পঞ্চকং, নানাভণ্ডমেৰ পঞ্চকং নানাভণ্ডপঞ্চকং. সৰিঞ্ঞাণকৰসেন একো ভণ্ডো এতস্সাতি একভণ্ডং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. সাহত্থিকোৰ পঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকং. আদিপদৰসেন চেতং নামং কুসলাদিত্তিকস্স কুসলত্তিকৰোহারো ৰিয. তস্মা সাহত্থিকাদিপঞ্চকন্তি অত্থতো দট্ঠব্বং. এস নযো সেসেসু পঞ্চকদ্ৰযেসু. এতস্সেৰাতি ‘‘আদিযেয্যা’’তি এতস্সেৰ মাতিকাপদস্স. ইমেসং পদানং ৰসেনাতি ইমেসং পঞ্চন্নং পদানং ৰসেন. এত্থ চ পঠমপদং অভিযোগৰসেন ৰুত্তং, দুতিযপদং অঞ্ঞেসং ভণ্ডং হরন্তস্স গচ্ছতো ৰসেন, ততিযপদং উপনিক্খিত্তভণ্ডৰসেন, চতুত্থং সৰিঞ্ঞাণকৰসেন, পঞ্চমং থলে নিক্খিত্তাদিৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

ইদানি নেসং অত্থযোজনং দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ তত্থাতি তেসু দ্ৰীসু পঞ্চকেসু. ইতরন্তি একভণ্ডপঞ্চকং. আরামন্তি পুপ্ফারামফলারামং. অভিযুঞ্জতীতি (পারা. অট্ঠ. ১.১০২) পরসন্তকং ‘‘মম সন্তকোৰ অয’’ন্তি মুসা ভণিত্ৰা অভিযুঞ্জতি চোদেতি, অট্টং করোতীতি অত্থো. সম্পজানমুসাৰাদেপি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগত্তা দুক্কটন্তি আহ ‘‘আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি, দুক্কটসঙ্খাতা আপত্তি ভৰেয্যাতি অত্থো. অথ ৰা দুক্কটসঞ্ঞিতস্স ৰীতিক্কমস্স আপজ্জনন্তি অত্থো. এস নযো ‘‘আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তিআদীসু. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতীতি ৰিনিচ্ছযকুসলতায, বলৰনিস্সিতাদিভাৰেন ৰা আরামসামিকস্স সংসযং জনেতি. কথং? তঞ্হি তথা ৰিনিচ্ছযপ্পসুতং দিস্ৰা সামিকো চিন্তেতি ‘‘সক্খিস্সামি নু খো অহং ইমং আরামং অত্তনো কাতুং, ন সক্খিস্সামি নু খো’’তি. এৰং তস্স ৰিমতি উপ্পজ্জমানা তেন উপ্পাদিতা হোতি. ধুরং নিক্খিপতীতি যদা পন সামিকো ‘‘অযং থদ্ধো কক্খল়ো জীৰিতব্রহ্মচরিযন্তরাযম্পি মে করেয্য, অলং দানি ময্হং ইমিনা আরামেনা’’তি ধুরং নিক্খিপতি, উস্সাহং ঠপেতি, অত্তনো সন্তককরণে নিরুস্সাহো হোতীতি অত্থো. আপত্তি পারাজিকস্স সচে সযম্পি কতধুরনিক্খেপো চাতি অধিপ্পাযো. অথ পন সামিকেন ধুরে নিক্খিত্তেপি অভিযুঞ্জকো ধুরং অনিক্খিপিত্ৰাৰ ‘‘ইমং সুট্ঠু পীল়েত্ৰা মম আণাপৰত্তিং দস্সেত্ৰা কিঙ্কারপ্পটিস্সাৰিভাৰে ঠপেত্ৰা দস্সামী’’তি দাতব্বভাৰে সউস্সাহো, রক্খতি তাৰ. অথাপি অভিযুঞ্জকো অচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘ন দানি ইমং ইমস্স দস্সামী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, সামিকো পন ধুরং ন নিক্খিপতি, পক্খং পরিযেসতি, কালং আগমেতি, ‘‘লজ্জিপরিসং তাৰ লভামি, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি গহণেযেৰ সউস্সাহো হোতি, রক্খতিযেৰ. যদা পন ‘‘সোপি ন দস্সামী’’তি, ‘‘সামিকোপি ন লচ্ছামী’’তি এৰং উভো ধুরং নিক্খিপন্তি, তদা অভিযুঞ্জকস্স পারাজিকং.

অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হরন্তোতি ৰেতনেন ৰা মিত্তভাৰেন ৰা অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হরন্তো. সীসে ভারন্তি সীসে ঠিতভারং. সীসস্স তাৰ পুরিমগলে গলৰাটকো, পিট্ঠিগলে কেসঞ্চি কেসন্তে আৰট্টো হোতি, গলস্সেৰ উভোসু পস্সেসু কেসঞ্চি কেসা ওরুয্হ জাযন্তি, যে ‘‘কণ্ণচূল়িকা’’তি ৰুচ্চন্তি, তেসং অধোভাগো চাতি অযং হেট্ঠিমকো পরিচ্ছেদো, ততো উপরি সীসং, এত্থন্তরে ঠিতভারন্তি ৰুত্তং হোতি. খন্ধং ওরোপেতীতি উভোসু পস্সেসু কণ্ণচূল়িকাহি পট্ঠায হেট্ঠা, কপ্পরেহি পট্ঠায উপরি, পিট্ঠিগলাৰট্টতো চ গলৰাটকতো চ পট্ঠায হেট্ঠা, পিট্ঠিৰেমজ্ঝাৰট্টতো চ উরপরিচ্ছেদমজ্ঝে, হদযাৰাটকতো চ পট্ঠায উপরি খন্ধো, তং ওরোপেতি.

অযং পনেত্থ ৰিনিচ্ছযো – যো ভিক্খু ‘‘ইদং গহেত্ৰা এত্থ যাহী’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.১০১) সামিকেহি অনাণত্তো সযমেৰ ‘‘ময্হং ইদং নাম দেথ, অহং ৰো ভণ্ডং ৰহামী’’তি তেসং ভণ্ডং সীসেন আদায গচ্ছন্তো থেয্যচিত্তেন তং ভণ্ডং আমসতি, দুক্কটং. যথাৰুত্তসীসপরিচ্ছেদং অনতিক্কমন্তোৰ ইতো চিতো চ ঘংসন্তো সারেতিপি পচ্চাসারেতিপি, থুল্লচ্চযং. খন্ধং ওরোপিতমত্তে কিঞ্চাপি সামিকানং ‘‘ৰহতূ’’তি চিত্তং অত্থি, তেহি পন অনাণত্তত্তা পারাজিকং. খন্ধং পন অনোরোপেত্ৰাপি সীসতো কেসগ্গমত্তম্পি চাৰেন্তস্স পারাজিকং. যমকভারস্স পন একো ভাগো সীসে পতিট্ঠাতি, একো পিট্ঠিযং, তত্থ দ্ৰিন্নং ঠানানং ৰসেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অযং পন সুদ্ধসীসভারস্সেৰ ৰসেন ৰুত্তো. যো চাযং সীসভারে ৰুত্তো, খন্ধভারাদীসুপি অযমেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

উপনিক্খিত্তং ভণ্ডন্তি সঙ্গোপনত্থায অত্তনো হত্থে পরেহি ঠপিতভণ্ডং. অহং ন গণ্হামীতি সম্বন্ধো. অতীতত্থে চেতং ৰত্তমানৰচনং, নাহং গহেসিন্তি অত্থো. দুক্কটং (পারা. অট্ঠ. ১.১১১) সম্পজানমুসাৰাদেপি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগত্তা. ‘‘কিং তুম্হে ভণথ, নেৰিদং ময্হং অনুরূপং, ন তুম্হাক’’ন্তিআদীনি ৰদন্তস্সাপি দুক্কটমেৰ. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতীতি ‘‘রহো মযা এতস্স হত্থে ঠপিতং, ন অঞ্ঞো কোচি জানাতি, দস্সতি নু খো মে, নো’’তি সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতি. ধুরং নিক্খিপতীতি তস্স ফরুসাদিভাৰং দিস্ৰা উস্সাহং ঠপেতি. তত্র সচাযং ভিক্খু ‘‘কিলমেত্ৰা নং দস্সামী’’তি দানে সউস্সাহো, রক্খতি তাৰ. সচে সো দানে নিরুস্সাহো, ভণ্ডসামিকো পন গহণে সউস্সাহো, রক্খতেৰ. যদি পন সো তস্মিং দানে নিরুস্সাহো, ভণ্ডসামিকোপি ‘‘ন ময্হং দস্সতী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, এৰং উভিন্নং ধুরনিক্খেপেন ভিক্খুনো পারাজিকং. যদিপি মুখেন ‘‘দস্সামী’’তি ৰদতি, চিত্তেন পন অদাতুকামো, এৰম্পি সামিকস্স ধুরনিক্খেপেন ভিক্খুনো পারাজিকং.

সহভণ্ডহারকং নেস্সামীতি ‘‘সহভণ্ডহারকং ভণ্ডং নেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা. পঠমং পাদং অতিক্কামেতীতি ভণ্ডহারকং তজ্জেত্ৰা তস্স গমনপথং ৰারেত্ৰা অত্তনা রুচিতমগ্গং একপাদং অতিক্কামেতি. থলট্ঠন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.৯৫) থলে নিক্খিত্তং, ভূমিতলে ৰা পাসাণপব্বততলাদীসু ৰা যত্থ কত্থচি পটিচ্ছন্নে ৰা অপ্পটিচ্ছন্নে ৰা ঠপিতন্তি অত্থো. ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযন্তি যো ফন্দাপেতি, তস্স পযোগে পযোগে থুল্লচ্চযং, আমসনে দুক্কটং, ফন্দাপনে থুল্লচ্চযঞ্চ ৰিসুং ৰিসুং থেয্যচিত্তেন আমসনফন্দাপনপযোগে করোন্তস্সেৰ হোতি. ‘‘একপযোগেন গণ্হন্তস্স পন উদ্ধারে পারাজিকমেৰ, ন দুক্কটথুল্লচ্চযানী’’তি ৰদন্তি. ঠানাতি ঠিতট্ঠানতো. সচে তং থলট্ঠং রাসিকতং হোতি, অন্তোকুম্ভিযং ভাজনগতকরণমুট্ঠিচ্ছেদনৰিনিচ্ছযেন ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে একাবদ্ধং সিলেসনিয্যাসাদি, পক্কমধুফাণিতৰিনিচ্ছযেন ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে গরুকং হোতি ভারবদ্ধং লোহপিণ্ডিতেলমধুঘটাদি ৰা, কুম্ভিযং ঠানাচাৰনৰিনিচ্ছযেন ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. সঙ্খলিকাবদ্ধস্স চ ঠানভেদো সল্লক্খেতব্বো. পত্থরিত্ৰা ঠপিতং পন পাৰারত্থরণকটসারকাদিং উজুকং গহেত্ৰা আকড্ঢতি, পারিমন্তে ওরিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং অতিক্কন্তে পারাজিকং. তথেৰ গহেত্ৰা পরতো পেল্লতি, পারিমন্তে ফুট্ঠোকাসং ওরিমন্তে অতিক্কন্তে পারাজিকং. ৰামতো ৰা দক্খিণতো ৰা অপনামেন্তস্স ৰামন্তেন ৰা দক্খিণন্তেন ৰা ফুট্ঠোকাসং দক্খিণন্তে ৰা ৰামন্তে ৰা অতিক্কন্তে পারাজিকং. ৰেঠেত্ৰা উদ্ধরতি, কেসগ্গমত্তং আকাসগতং করোন্তস্স পারাজিকং.

সকো হত্থো সহত্থো, তেন নিব্বত্তো, তস্স ৰা সম্বন্ধীতি সাহত্থিকো, অৰহারো. আণাপনং আণত্তি, তায আণত্তিযা নিব্বত্তো অৰহারো আণত্তিকো. নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গো, সুঙ্কঘাতট্ঠানে, পরিকপ্পিতোকাসে চ ঠত্ৰা ভণ্ডস্স বহি নিপাতনং, নিস্সগ্গোৰ নিস্সগ্গিযো. কিরিযাসিদ্ধিতো পুরেতরমেৰ পারাজিকাপত্তিসঙ্খাতং অত্থং সাধেতীতি অত্থসাধকো. ধুরস্স আলযসঙ্খাতস্স ভারস্স নিক্খিপনং পরিচ্চজনং নিরুস্সাহভাৰাপজ্জনং ধুরনিক্খেপো. ইদানি ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰা তেসং অত্থমত্তমেৰ দস্সেন্তো ‘‘তত্থ সাহত্থিকো নামা’’তিআদিমাহ. সহত্থাতি সহত্থেন. করণত্থে হি ইদং নিস্সক্কৰচনং. ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৰহরা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতীতি এত্থাপি আণত্তিক্খণে এৰ আপত্তি দট্ঠব্বা. যদি এৰং ইমস্স, অত্থসাধকস্স চ কো ৰিসেসোতি? তং খণং এৰ গহণে নিযুঞ্জনং আণত্তিকপযোগো, কালন্তরেন গহণত্থং নিযোগো অত্থসাধকোতি (সারত্থ. টী. ২.৯২; ৰি. ৰি. টী. ১.৯২) অযমেতেসং ৰিসেসোতি. তেনেৰাহ ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা তং অৰহরাতি আণাপেতী’’তি.

সুঙ্কঘাতপরিকপ্পিতোকাসানন্তি সুঙ্কঘাতঞ্চ পরিকপ্পিতোকাসো চ সুঙ্কঘাতপরিকপ্পিতোকাসা, তেসং. তত্থ সুঙ্কঘাতন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.১১৩) রুক্খপব্বতাদিসঞ্ঞাণেন নিযমিতস্স সুঙ্কট্ঠানস্সেতং অধিৰচনং. তঞ্হি যস্মা ততো রাজদেয্যভাগং সুঙ্কং অদত্ৰা নীহরন্তা রঞ্ঞো সুঙ্কং হনন্তি ৰিনাসেন্তি, তস্মা ‘‘সুঙ্কঘাত’’ন্তি ৰুত্তং.

কোচি পরপরিৰেণাদীনি পৰিট্ঠো কিঞ্চি লোভনেয্যভণ্ডং দিস্ৰা দ্ৰারপ্পমুখাদিৰসেন যং ঠানং ‘‘সচে মং এত্থন্তরে পস্সিস্সন্তি, দট্ঠুকামতায গহেত্ৰা ৰিচরন্তো ৰিয দস্সামি, নো চে পস্সিস্সন্তি, হরিস্সামী’’তি পরিকপ্পেতি, অযং পরিকপ্পিতোকাসো. আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.১২১) অত্থসাধকচেতনাক্খণেযেৰ পারাজিকং. সচেপি অৰহারকো সট্ঠিৰস্সাতিক্কমেনপি তং ভণ্ডং অৰহরতি, আণাপকো চ অন্তরাযেৰ কালং করোতি, হীনায ৰা আৰত্ততি, অস্সমণোৰ হুত্ৰা কালং ৰা করিস্সতি, হীনায ৰা আৰত্তিস্সতি, অৰহারকস্স পন অৰহারক্খণেযেৰ পারাজিকং. পাদগ্ঘনকতেলন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.৯৪) এত্থ পাদো নাম কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো, তং অগ্ঘতীতি পাদগ্ঘনকং, পাদগ্ঘনকঞ্চ তং তেলঞ্চাতি পাদগ্ঘনকতেলং. উপাহনা আদি যেসং ৰত্থূনং তানি উপাহনাদীনি. আদিসদ্দেন দুকূলসাটকচম্মক্খণ্ডাদীনং গহণং. পক্খিপতীতি থেয্যচিত্তেন পক্খিপতি. তেনাহ ‘‘হত্থতো মুত্তমত্তেযেৰ পারাজিক’’ন্তি সচে পন অত্তনোপি কুম্ভিযং অঞ্ঞো সপ্পিং ৰা তেলং ৰা আকিরতি, তত্র চাযং থেয্যচিত্তেন তেলপিৰনকং ভণ্ডং পক্খিপতি, ৰুত্তনযেনেৰ পারাজিকং.

কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পযুঞ্জনং আণাপনং পযোগো, আণত্তস্স ভণ্ডগ্গহণতো পুব্বত্তা পুব্বো, ইতি পুব্বো চ সো পযোগো চাতি পুব্বপযোগো. পযোগেন সহ ৰত্তমানো অৰহারো সহপযোগো. সমং একী হুত্ৰা ৰিদহিত্ৰা মন্তেত্ৰা অৰহরণং সংৰিধাৰহারো, অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞুপ্পত্তিযা কতাৰহারোতি ৰুত্তং হোতি. পুব্বণ্হাদিকালপরিচ্ছেদেন সঞ্জাননং সঙ্কেতো, তস্স কম্মং সঙ্কেতকম্মং. নিমিত্তস্স কম্মং নিমিত্তকম্মং, সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং কস্সচি নিমিত্তস্স করণন্তি অত্থো. তত্থাতি যথাৰুত্তেসু পুব্বপযোগাদীসু পঞ্চসু. খিলাদীনি সঙ্কামেত্ৰা খেত্তাদিগ্গহণৰসেনাতি খিলং, রজ্জুং, ৰতিং, মরিযাদং ৰা পাকারং ৰা সঙ্কামেত্ৰা খেত্তগ্গহণৰসেন, খিলং, রজ্জুং, ৰতিং, মরিযাদং ৰা পাকারং ৰা সঙ্কামেত্ৰা ৰত্থুগ্গহণৰসেন. সচে পন দ্ৰীহি খিলেহি গহেতব্বং হোতি, পঠমে খিলে থুল্লচ্চযং, দুতিযে পারাজিকং (পারা. অট্ঠ. ১.১০৪). সচে তীহি গহেতব্বং হোতি, পঠমে দুক্কটং, দুতিযে থুল্লচ্চযং, ততিযে পারাজিকং. এৰং বহুকেসুপি অৰসানে দ্ৰে ঠপেত্ৰা পুরিমেহি দুক্কটং, অৰসানে দ্ৰিন্নং একেন থুল্লচ্চযং, ইতরেন পারাজিকং. রজ্জুপসারণাদীসুপি এসেৰ নযো. যং পন সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘তঞ্চ খো সামিকানং ধুরনিক্খেপেনা’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.১০৪) ৰুত্তং, তং ‘‘খেত্তং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি (পারা. ১০৪) -অধিকারে ৰুত্তত্তা অভিযোগৰসেন গহণং সন্ধাযাতি দট্ঠব্বং. সংৰিদহিত্ৰাতি এতস্সেৰ ৰেৰচনং. সংমন্তযিত্ৰাতি একচ্ছন্দতায একজ্ঝাসযতায ভণিত্ৰাতি অত্থো. ইমস্মিং অৰহারে অসম্মোহত্থং ‘‘এৰং সংৰিদহিত্ৰা গতেসু হী’’তিআদিমাহ. সঞ্জাননকম্মন্তি পুব্বণ্হাদিকালপরিচ্ছেদৰসেন সঞ্ঞাণকরণং. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি.

এত্থ চ ‘‘পুরেভত্তং অৰহরা’’তি ৰুত্তে (পারা. অট্ঠ. ১.১১৯) অজ্জ ৰা পুরেভত্তং অৰহরতু, স্ৰে ৰা, অনাগতে ৰা সংৰচ্ছরে, নত্থি ৰিসঙ্কেতো, উভিন্নম্পি পারাজিকং. সচে পন ‘‘অজ্জ পুরেভত্তং অৰহরা’’তি ৰুত্তে স্ৰে অৰহরতি. ‘‘অজ্জা’’তি নিযমিতং সঙ্কেতং অতিক্কম্ম পচ্ছা অৰহটং হোতি. সচে ‘‘স্ৰে পুরেভত্তং অৰহরা’’তি ৰুত্তে অজ্জ পুরেভত্তং অৰহরতি, ‘‘স্ৰে’’তি নিযমিতং তং সঙ্কেতং অপত্ৰা পুরে অৰহটং হোতি, এৰং অৰহরন্তস্স অৰহারকস্সেৰ পারাজিকং, মূলট্ঠস্স অনাপত্তি. ‘‘স্ৰেৰ পুরেভত্ত’’ন্তি ৰুত্তে তদহেৰ ৰা, স্ৰে পচ্ছাভত্তং ৰা অৰহরন্তোপি তংসঙ্কেততো পুরে চ পচ্ছা চ অৰহরতি. যো পন এৰংঅকত্ৰা যথাপরিচ্ছিন্নকালমেৰ অৰহরতি, অযং সঙ্কেততো অপুরে অপচ্ছা তং অৰহরতীতি ৰেদিতব্বো. এস নযো পচ্ছাভত্তরত্তিন্দিৰেসুপি, পুরিমযামমজ্ঝিমযামপচ্ছিমযামকাল়জুণ্হমাসউতুসংৰচ্ছরাদিৰসেনাপি এত্থ সঙ্কেতৰিসঙ্কেততা ৰেদিতব্বা. পরভণ্ডাৰহারসঞ্ঞুপ্পাদস্স হেতুত্তা অক্খিনিখণাদীনেৰ নিমিত্তন্তি অক্খিনিখণাদিনিমিত্তং, তস্স করণং অক্খিনিখণাদিনিমিত্তকরণং. আদিসদ্দেন ভমুকুক্খেপসীসকম্পনহত্থলঙ্ঘনপাণিপ্পহারঅঙ্গুলিফোটনগীৰুন্নামনউক্কাসনাদিঅনেকপ্পকারং সঙ্গণ্হাতি. সেসমেত্থ সঙ্কেতকম্মে ৰুত্তনযমেৰ.

থেনো ৰুচ্চতি চোরো, তস্স ভাৰো থেয্যং, তেন অৰহরণং থেয্যাৰহারো. পসয্হ অভিভৰিত্ৰা অৰহরণং পসয্হাৰহারো. ৰত্থসুত্তাদিকং পরিচ্ছিজ্জ কপ্পনং পরিকপ্পো, তেন অৰহরণং পরিকপ্পাৰহারো. তিণপণ্ণাদীহি পটিচ্ছন্নস্স অৰহারো পটিচ্ছন্নাৰহারো. কুসেন অৰহারো কুসাৰহারো. কূটমানকূটকহাপণাদীহীতি এত্থ কূটমানং (দী. নি. অট্ঠ. ১.১০; ম. নি. অট্ঠ. ১.২৯৩; পু. প. অট্ঠ. ১৭৯) নাম হদযভেদসিখাভেদরজ্জুভেদৰসেন তিৰিধং মানকূটং. তত্থ হদযন্তি নাল়িআদিমানভাজনানং অব্ভন্তরং, তস্স ভেদো ছিদ্দকরণং হদযভেদো, সো সপ্পিতেলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো হেট্ঠাছিদ্দেন মানেন ‘‘সণিকং আসিঞ্চা’’তি ৰত্ৰা অন্তোভাজনে বহুং পগ্ঘরাপেত্ৰা গণ্হাতি, দদন্তো চ ছিদ্দং পিধায সীঘং পূরেত্ৰা দেতি.

সিখাভেদো পন তিলতণ্ডুলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো সণিকং সিখং উস্সাপেত্ৰা গণ্হাতি, দদন্তো ৰেগেন পূরেত্ৰা সিখং ছিন্দন্তো দেতি.

রজ্জুভেদো খেত্তৰত্থুমিননকালে লব্ভতি. খেত্তাদিং মিনন্তা হি অমহন্তম্পি মহন্তং কত্ৰা মিনন্তি, মহন্তম্পি অমহন্তং.

তম্বকংসাদিমযো কূটো কহাপণো কূটকহাপণো. আদিসদ্দেন তুলাকূটকংসকূটৰঞ্চনাদিং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ তুলাকূটং রূপকূটং, অঙ্গকূটং, গহণকূটং, পটিচ্ছন্নকূটন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ রূপকূটং নাম দ্ৰে তুলা সমরূপা কত্ৰা গণ্হন্তো মহতিযা গণ্হাতি, দদন্তো খুদ্দিকায দেতি. অঙ্গকূটং নাম গণ্হন্তো পচ্ছাভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি, দদন্তো পুব্বভাগে অক্কমতি. গহণকূটং নাম গণ্হন্তো মূলে রজ্জুং গণ্হাতি, দদন্তো অগ্গে. পটিচ্ছন্নকূটং নাম তুলং সুসিরং কত্ৰা অন্তো অযচুণ্ণং পক্খিপিত্ৰা গণ্হন্তো তং পচ্ছাভাগে করোতি, দদন্তো অগ্গভাগে.

কংসো ৰুচ্চতি সুৰণ্ণপাতি, তায ৰঞ্চনং কংসকূটং. কথং? একং সুৰণ্ণপাতিং কত্ৰা অঞ্ঞা দ্ৰে তিস্সো লোহপাতিযো সুৰণ্ণৰণ্ণা করোন্তি. ততো জনপদং গন্ত্ৰা কিঞ্চিদেৰ অড্ঢং কুলং পৰিসিত্ৰা ‘‘সুৰণ্ণভাজনানি কিণাথা’’তি ৰত্ৰা অগ্ঘে পুচ্ছিতে সমগ্ঘতরং দাতুকামা হোন্তি. ততো তেহি ‘‘কথং ইমেসং সুৰণ্ণভাৰো জানিতব্বো’’তি ৰুত্তে ‘‘ৰীমংসিত্ৰা গণ্হথা’’তি সুৰণ্ণপাতিং পাসাণে ঘংসিত্ৰা সব্বা পাতিযো দত্ৰা গচ্ছতি.

ৰঞ্চনং নাম তেহি তেহি উপাযেহি পরেসং ৰঞ্চনং. তত্রিদমেকং ৰত্থু – একো কির লুদ্দকো মিগঞ্চ মিগপোতকঞ্চ গহেত্ৰা আগচ্ছতি, তমেকো ধুত্তো ‘‘কিং ভো মিগো অগ্ঘতি, কিং মিগপোতকো’’তি আহ. ‘‘মিগো দ্ৰে কহাপণে, মিগপোতকো এক’’ন্তি ৰুত্তে একং কহাপণং দত্ৰা মিগপোতকং গহেত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা নিৰত্তেন্তো ‘‘ন মে ভো মিগপোতকেন অত্থো, মিগং মে দেহী’’তি আহ. ‘‘তেন হি দ্ৰে কহাপণে দেহী’’তি আহ. সো আহ ‘‘ননু ভো মযা পঠমং একো কহাপণো দিন্নো’’তি. আম দিন্নো, ইমং মিগপোতকং গণ্হ, এৰং সো চ কহাপণো, অযঞ্চ কহাপণগ্ঘনকো মিগপোতকোতি দ্ৰে কহাপণা ভৰিস্সন্তীতি. সো ‘‘কারণং ৰদতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা মিগপোতকং গহেত্ৰা মিগং অদাসীতি.

পসয্হাতি (পারা. অট্ঠ. ১.১৩৮) পরে অভিভুয্য. গামং ঘাতেন্তীতি গামঘাতকা, গামং পহরন্তা চোরা, তে আদি যেসং তে গামঘাতকাদযো. আদিসদ্দেন চেত্থ পন্থঘাতকাদীনং গহণং. উদ্ধারেযেৰ পারাজিকন্তি ‘‘সচে সাটকো ভৰিস্সতি, গণ্হিস্সামী’’তি পরিকপ্পস্স পৰত্তত্তা, সাটকস্স চ তত্থ সব্ভাৰতো. পদৰারেন কারেতব্বোতি ভূমিযং অনিক্খিপিত্ৰাৰ ৰীমংসিতত্তা ৰুত্তং. ভণ্ডদেয্যন্তি যং পরস্স নট্ঠং, তস্স মূলং ৰা তদেৰ ৰা ভণ্ডং দাতব্বন্তি অত্থো.

তস্সাতি যো এৰং পরিকপ্পেতি, তস্স. ইমস্স ‘‘অৰহারো হোতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো.

পরেসন্তি কীল়ন্তানং, পৰিসন্তানং ৰা পরেসং মনুস্সানং. ‘‘পচ্ছা গণ্হিস্সামী’’তি পংসুনা ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেতীতি ‘‘সচে ইদানেৰ ওনমিত্ৰা গণ্হিস্সামি, ‘কিং সমণো গণ্হাতী’তি মং জানিত্ৰা ৰিহেঠেয্যুং পচ্ছা গণ্হিস্সামী’’তি পংসুনা ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেতি. উদ্ধারো নত্থীতি ঠানাচাৰনং নত্থীতি অত্থো. সামিকাতি অন্তাগামং পৰিসিতুকামা ভণ্ডসামিকা মনুস্সা. উদ্ধারেতি উদ্ধরণে, ঠানাচাৰনেতি অত্থো. ঠানাচাৰনঞ্চেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং. পৰেসেতীতি ঠানাচাৰনৰসেন পৰেসেতি, হেট্ঠিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি উপরিমন্তেন অতিক্কামেন্তো পৰেসেতীতি অত্থো.

সমগ্ঘতরন্তি অপ্পগ্ঘতরং. উদ্ধটমত্তে অৰহারোতি সকভাৰপ্পযোগস্স নিট্ঠাপিতত্তা, ন অত্থসাধকৰসেন. উদ্ধারে রক্খতি অত্তনো কোট্ঠাসে পাতেতুকামতায উদ্ধটত্তা. এসেৰ নযো পাতনেপি রক্খতীতি এত্থাপি. ‘‘উদ্ধারেযেৰ রক্খতী’’তি ইমিনাৰ পাতনে ন রক্খতীতি অত্থে সিদ্ধেপি অত্থসাধকৰসেন অত্থং দস্সেতুং ‘‘তং উদ্ধরিত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. সচে পন দ্ৰীসুপি কোট্ঠাসেসু পতিতদণ্ডকে অদস্সনং গমেতি (পারা. অট্ঠ. ১.১৩৮), ততো অৰসেসভিক্খূসু গতেসু ইতরো ‘‘ময্হং, ভন্তে, দণ্ডকো ন পঞ্ঞাযতী’’তি, ‘‘ময্হম্পি, আৰুসো, ন পঞ্ঞাযতী’’তি, ‘‘কতমো পন, ভন্তে, ময্হং ভাগো’’তি. ‘‘অযং তুয্হং ভাগো’’তি অত্তনো ভাগং দস্সেতি. তস্মিং ৰিৰদিত্ৰা ৰা অৰিৰদিত্ৰা ৰা তং গণ্হিত্ৰা গতে ইতরো তস্স ভাগং উদ্ধরতি, উদ্ধারে পারাজিকং. সচেপি তেন ‘‘অহং মম ভাগং তুয্হং ন দেমি, ত্ৰং পন অত্তনো ভাগং ঞত্ৰা গণ্হা’’তি ৰুত্তেপি ‘‘নাযং মমা’’তি জানন্তোপি তস্সেৰ ভাগং গণ্হাতি, উদ্ধারে পারাজিকং. সচে পন ইতরো ‘‘অযং তুয্হং ভাগো, অযং ময্হং ভাগোতি কিং ইমিনা ৰিৰাদেনা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ময্হং ৰা পত্তো হোতু, তুম্হাকং ৰা, যো ৰরভাগো, তং তুম্হে গণ্হথা’’তি ৰদতি, দিন্নকং নাম গহিতং হোতি, নত্থেত্থ অৰহারো. সচে সো ৰিৰাদভীরুকো ভিক্খু ‘‘যং তুয্হং রুচ্চতি, তং গণ্হা’’তি ৰুত্তো অত্তনো পত্তং ৰরভাগং ঠপেত্ৰা লামকংযেৰ গহেত্ৰা গচ্ছতি, ততো ইতরস্স ৰিচিনিতাৰসেসং গণ্হন্তস্সাপি অৰহারো নত্থেৰ. এৰমিমানি পঞ্চ পঞ্চকানি সমোধানেত্ৰা ইমে পঞ্চৰীসতি অৰহারা ৰেদিতব্বা. নিট্ঠিতো ‘‘আদিযেয্যা’’তি ইমস্স পদস্স ৰিনিচ্ছযো. তেনাহ ‘‘ইতি যং ৰুত্তং…পে… যস্সত্থো পকাসিতো হোতী’’তি.

রাজানোতি কিঞ্চাপি অৰিসেসেন ৰুত্তং, অপরাধানুরূপং পন ছেজ্জভেজ্জানুসাসকো পমাণভূতোৰ ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘রাজানোতি ইদং বিম্বিসারংযেৰ সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. সো হি ধম্মিকরাজত্তা যথাপৰেণিযাৰ করোতি. অঞ্ঞে পন কাকণিকমত্তস্সপি সীসং ছিন্দেয্যুং, বহুকস্সাপি ন ৰা কিঞ্চি করেয্যুং. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞে পনা’’তিআদি. হননং নাম পোথনঞ্চেৰ ছেদনঞ্চাতি আহ ‘‘হত্থাদীহি ৰা’’তিআদি. আদিসদ্দেন পাদকসাৰেত্তঅড্ঢদণ্ডকানং গহণং. রজ্জুবন্ধনাদীহীতি আদিসদ্দেন অন্দুবন্ধনসঙ্খলিকাবন্ধনঘরবন্ধননগরবন্ধনপুরিসগুত্তীনং গহণং. নীহরেয্যুন্তি রট্ঠতো নিক্খামেয্যুং. চোরোসি…পে… থেনোসীতি এত্থ ‘‘পরিভাসেয্যু’’ন্তি পদং অজ্ঝাহরিতব্বং ঊনত্তা পদপ্পযোগস্স. তেনাহ ‘‘ইমেহি ৰচনেহি পরিভাসেয্যু’’ন্তি. যথারূপং পন যস্মা পাদতো পট্ঠায হোতি, তস্মা ‘‘পাদস্স ৰা পাদারহস্স ৰা’’তি আহ. পোরাণকস্স কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো পাদো, পাদং অরহতীতি পাদারহো, তস্স পাদস্স ৰা পাদারহস্স ৰা. এত্থ চ পাদেন কহাপণস্স চতুত্থভাগং অকপ্পিযভণ্ডমেৰ দস্সেতি, পাদারহেন পাদগ্ঘনকং কপ্পিযভণ্ডং. এত্তাৰতা হেট্ঠিমন্তদস্সনেন সব্বাকারেন দুতিযপারাজিকপ্পহোনকৰত্থু দস্সিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. পোরাণকস্সাতি (সারত্থ. টী. ২.৮৮; ৰি. ৰি. টী. ১.৮৮) পোরাণসত্থানুরূপং উপ্পাদিতস্স লক্খণসম্পন্নস্স নীলকহাপণসদিসস্স কহাপণস্স. এতেন রুদ্রদামকাদীনি পটিক্খিপতি.

এৰং অসাধারণৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি সাধারণৰিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘রাজগহে’’তিআদিমাহ. রঞ্ঞোতি বিম্বিসাররঞ্ঞো. মাসকো নাম পোরাণকস্স কহাপণস্স ৰীসতিমো ভাগো. যো লোকে ‘‘মঞ্জেট্ঠী’’তিপি ৰুচ্চতি. ইদানি ইমস্মিং অদিন্নাদানে ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘সব্বত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. সব্বত্থাতি ঊনমাসকাতিরেকমাসকপঞ্চমাসকেসু. পরিহীনাপরিহীনৰসেনাতি অগ্ঘস্স পরিহীনাপরিহীনৰসেন. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন এৰং ৰেদিতব্বো – ইদঞ্হি অদিন্নাদানং ৰিনিচ্ছিনন্তেন ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং সহসা অৰিনিচ্ছিনিত্ৰা পঞ্চ ঠানানি ওলোকেতব্বানি. যানি সন্ধায পোরাণা আহু –

‘‘ৰত্থুং কালঞ্চ দেসঞ্চ, অগ্ঘং পরিভোগপঞ্চমং;

তুলযিত্ৰা পঞ্চঠানানি, ধারেয্যত্থং ৰিচক্খণো’’তি. (পারা. অট্ঠ. ১.৯২);

তত্থ চ ৰত্থূতি ভণ্ডং. অৰহারকেন হি ‘‘মযা ইদং নাম অৰহট’’ন্তি ৰুত্তেপি আপত্তিং অনারোপেত্ৰাৰ তং ভণ্ডং সসামিকং ৰা অসামিকং ৰাতি উপপরিক্খিতব্বং. সসামিকেপি সামিকানং সালযভাৰো ৰা নিরালযভাৰো ৰা উপপরিক্খিতব্বো. সচে তেসং সালযকালে অৰহটং, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৰা আপত্তি কারেতব্বা. সচে নিরালযকালে, ন পারাজিকেন কারেতব্বো. ভণ্ডসামিকেসু পন ভণ্ডং আহরাপেন্তেসু ভণ্ডং দাতব্বং. অযমেত্থ সামীচি. এৰং ৰত্থু ওলোকেতব্বং.

কালোতি অৰহারকালো. তদেৰ হি ভণ্ডং কদাচি সমগ্ঘং হোতি, কদাচি মহগ্ঘং. তস্মা তং ভণ্ডং যস্মিং কালে অৰহটং, তস্মিংযেৰ কালে যো তস্স অগ্ঘো, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কারেতব্বা. এৰং কালো ওলোকেতব্বো.

দেসোতি অৰহারদেসো. তঞ্হি ভণ্ডং যস্মিং দেসে অৰহটং, তস্মিংযেৰ দেসে যো তস্স অগ্ঘো, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কারেতব্বা. ভণ্ডুট্ঠানদেসে হি ভণ্ডং সমগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং. এৰং দেসো ওলোকেতব্বো.

অগ্ঘোতি (পারা. অট্ঠ. ১.৯২) ভণ্ডগ্ঘো. নৰভণ্ডস্স হি যো অগ্ঘো, সো পচ্ছা পরিহাযতি. যথা নৰধোতো পত্তো অট্ঠ ৰা দস ৰা অগ্ঘতি, সো পচ্ছা ভিন্নো ৰা ছিদ্দো ৰা আণিগণ্ঠিকাহতো ৰা অপ্পগ্ঘো হোতি, তস্মা ন সব্বদা ভণ্ডং পকতিঅগ্ঘেনেৰ কাতব্বন্তি. এৰং অগ্ঘো ওলোকেতব্বো.

পরিভোগোতি ভণ্ডস্স পরিভোগো. পরিভোগেনাপি হি ৰাসিআদিভণ্ডস্স অগ্ঘো পরিহাযতি, তস্মা এৰং উপপরিক্খিতব্বং – সচে কোচি কস্সচি পাদগ্ঘনকং ৰাসিং হরতি, তত্র ৰাসিসামিকো পুচ্ছিতব্বো ‘‘তযা অযং ৰাসি কিত্তকেন কীতা’’তি. ‘‘পাদেন, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন তে কিণিত্ৰাৰ ঠপিতা, উদাহু তং ৰলঞ্জেসী’’তি? সচে ৰদতি ‘‘একদিৰসং মে দন্তকট্ঠং ৰা রজনছল্লি ৰা পত্তপচনদারু ৰা ছিন্নং, ঘংসিত্ৰা ৰা নিসিতা’’তি. অথস্স পোরাণো অগ্ঘো ভট্ঠোতি ৰেদিতব্বো. যথা চ ৰাসিযা, এৰং অঞ্জনিযা ৰা অঞ্জনিসলাকায ৰা কুঞ্চিকায ৰা পলালেন ৰা থুসেহি ৰা ইট্ঠকচুণ্ণেন ৰা একৰারং ঘংসিত্ৰা ধোৰনমত্তেনাপি অগ্ঘো ভস্সতি. তিপুমণ্ডলস্স মকরদন্তচ্ছেদনেনাপি পরিমদ্দনমত্তেনাপি, উদকসাটিকায সকিং নিৰাসনপারুপনেনাপি, পরিভোগসীসেন অংসে ৰা সীসে ৰা ঠপনমত্তেনাপি, তণ্ডুলাদীনং পপ্ফোটনেনাপি ততো একং ৰা দ্ৰে ৰা অপনযনেনপি, অন্তমসো একং পাসাণসক্খরং উদ্ধরিত্ৰা ছড্ডিতমত্তেনাপি, সপ্পিতেলাদীনং ভাজনন্তরপরিৰত্তনেনপি, অন্তমসো ততো মক্খিকং ৰা কিপিল্লিকং ৰা উদ্ধরিত্ৰা ছড্ডিতমত্তেনপি, গুল়পিণ্ডকস্স মধুরভাৰজাননত্থং নখেন ৰিজ্ঝিত্ৰা অণুমত্তং গহিতমত্তেনপি অগ্ঘো ভস্সতি. তস্মা যং কিঞ্চি পাদগ্ঘনকং ৰুত্তনযেনেৰ সামিকেন পরিভোগেন ঊনং কতং হোতি, ন তং অৰহারকো ভিক্খু পারাজিকেন কারেতব্বোতি. এৰং পরিভোগো ওলোকেতব্বো.

এৰং ইমানি তুলযিত্ৰা পঞ্চ ঠানানি ধারেয্য অত্থং ৰিচক্খণো আপত্তিং ৰা অনাপত্তিং ৰা গরুকং ৰা লহুকং ৰা আপত্তিং যথাঠানে ঠপেয্যাতি.

এৰং তত্থ ৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি অনাপত্তিং দস্সেন্তো ‘‘সকসঞ্ঞিস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ সকসঞ্ঞিস্সাতি ‘‘ময্হং সন্তকং ইদং ভণ্ড’’ন্তি এৰং সকসঞ্ঞিস্স পরভণ্ডম্পি গণ্হতো গহণে অনাপত্তি, গহিতং পন পুন দাতব্বং. সচে সামিকেহি ‘‘দেহী’’তি ৰুত্তো ন দেতি, তেসং ধুরনিক্খেপে পারাজিকং. ৰিস্সাসগ্গাহেতি (পারা. অট্ঠ. ১.১৩১) ৰিস্সাসগ্গহণেপি অনাপত্তি. ৰিস্সাসগ্গাহলক্খণং পন ইমিনা সুত্তেন জানিতব্বং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ৰিস্সাসং গহেতুং, সন্দিট্ঠো চ হোতি, সম্ভত্তো চ আলপিতো চ জীৰতি চ জানাতি চ ‘গহিতে মে অত্তমনো’’’তি (মহাৰ. ৩৫৬).

তত্থ সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমত্তকমিত্তো. সম্ভত্তোতি দল়্হমিত্তো. আলপিতোতি ‘‘মম সন্তকং যং ইচ্ছসি, তং গণ্হেয্যাসি, আপুচ্ছিত্ৰা গহণে কারণং নত্থী’’তি ৰুত্তো. জীৰতীতি অনুট্ঠানসেয্যায সযিতোপি যাৰ জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদং ন পাপুণাতি. গহিতে চ অত্তমনোতি গহিতে তুট্ঠচিত্তো. এৰরূপস্স সন্তকং ‘‘গহিতে মে অত্তমনো ভৰিস্সতী’’তি জানন্তেন গহেতুং ৰট্টতি. অনৰসেসপরিযাদানৰসেন চেতানি পঞ্চঙ্গানি ৰুত্তানি. ৰিস্সাসগ্গাহো পন তীহি অঙ্গেহি রুহতি. কথং? সন্দিট্ঠো, জীৰতি, গহিতে অত্তমনো, সম্ভত্তো, জীৰতি, গহিতে অত্তমনো, আলপিতো, জীৰতি, গহিতে অত্তমনোতি এৰং.

যো পন জীৰতি, ন চ গহিতে অত্তমনো হোতি, তস্স সন্তকং ৰিস্সাসভাৰেন গহিতম্পি পুন দাতব্বং. দদন্তেন চ মতকধনং তাৰ যে তস্স ধনে ইস্সরা গহট্ঠা ৰা পব্বজিতা ৰা, তেসং দাতব্বং. অনত্তমনস্স সন্তকং তস্সেৰ দাতব্বং. যো পন পঠমংযেৰ ‘‘সুট্ঠু কতং তযা মম সন্তকং গণ্হন্তেনা’’তি ৰচীভেদেন ৰা চিত্তুপ্পাদমত্তেন ৰা অনুমোদিত্ৰা পচ্ছা কেনচি কারণেন কুপিতো, সো পচ্চাহরাপেতুং ন লভতি. যো চ অদাতুকামো, চিত্তেন পন অধিৰাসেতি, ন কিঞ্চি ৰদতি, সোপি পুন পচ্চাহরাপেতুং ন লভতি. যো পন ‘‘মযা তুম্হাকং সন্তকং গহিত’’ন্তি ৰা ‘‘পরিভুত্ত’’ন্তি ৰা ৰুত্তো গহিতং ৰা হোতু, পরিভুত্তং ৰা, ‘‘মযা পন তং কেনচিদেৰ করণীযেন ঠপিতং, পাকতিকং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰদতি, অযং পচ্চাহরাপেতুং লভতি.

তাৰকালিকেতি ‘‘পটিদস্সামি পটিকরিস্সামী’’তি এৰং গণ্হন্তস্স তাৰকালিকেপি গহণে অনাপত্তি. গহিতং পন সচে ভণ্ডসামিকো পুগ্গলো ৰা গণো ৰা ‘‘তুয্হেৰেতং হোতূ’’তি অনুজানাতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে অনুজানাতি, আহরাপেন্তে দাতব্বং. সঙ্ঘসন্তকং পন পটিদাতুমেৰ ৰট্টতি.

পেতপরিগ্গহেতি এত্থ পন পেত্তিৰিসযে উপপন্নাপি, কালং কত্ৰা তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে নিব্বত্তাপি, চাতুমহারাজিকাদযো দেৰাপি সব্বে ‘‘পেতা’’ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গতা, তেসং পরিগ্গহে অনাপত্তি. দেৰতায পন উদ্দিস্স বলিকম্মং করোন্তেহি রুক্খাদীসু লগ্গিতসাটকে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তঞ্চ খো আরক্খকেহি অপরিগ্গহিতে, পরিগ্গহিতং পন গহেতুং ন ৰট্টতি (সারত্থ. টী. ২.১৩১).

তিরচ্ছানগতপরিগ্গহেতি নাগসুপণ্ণাদীনং তিরচ্ছানগতানং পরিগ্গহে. সচেপি হি দেৰো ৰা নাগসুপণ্ণো ৰা মনুস্সরূপেন আপণং পসারেতি, ততো চস্স সন্তকং কোচি দিব্বচক্খুকো ভিক্খু তং ঞত্ৰা গহেত্ৰা গচ্ছতি, ৰট্টতি.

পংসুকূলসঞ্ঞিস্সাতি ‘‘অসামিকং ইদং পংসুকূল’’ন্তি এৰসঞ্ঞিস্সাপি গহণে অনাপত্তি. সচে পন তং সসামিকং হোতি, আহরাপেন্তে দাতব্বং. উম্মত্তকাদীনি পুব্বে ৰুত্তপ্পকারানেৰ. আদিকম্মিকো পনেত্থ ধনিযো. অৰসেসানং পন রজকভণ্ডিকাদিচোরানং ছব্বগ্গিযাদীনং আপত্তিযেৰ.

সচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠানেহি ইদং সমুট্ঠাতীতি আহ ‘‘অদিন্নাদানসমুট্ঠান’’ন্তি. তথা হি সাহত্থিকং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি. আণত্তিকং ৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি. সাহত্তিকাণত্তিকং কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, তঞ্চ খো ‘‘ভারিযমিদং, ত্ৰং একপস্সং গণ্হ, অহং একপস্স’’ন্তি সংৰিধায উভযেসং পযোগেন একস্স ৰত্থুনো ঠানাচাৰনে লব্ভতি. ‘‘কাযৰচীকম্ম’’ন্তি অৰচনং পন কাযৰাচানং ঈদিসে ঠানে অঙ্গমত্তত্তা. যায পন চেতনায সমুট্ঠাপিতো পযোগো সাহত্থিকো ৰা আণত্তিকো ৰা পধানভাৰেন ঠানাচাৰনং সাধেতি, তস্সা ৰসেন আপত্তি কারেতব্বা. অঞ্ঞথা সাহত্থিকং ৰা আণত্তিকস্স অঙ্গং ন হোতি, আণত্তিকং ৰা সাহত্থিকস্সাতি ইদং ৰিরুজ্ঝতি. ‘‘অদিন্নং আদিযামী’’তি সঞ্ঞায অভাৰেন মুচ্চনতো সঞ্ঞাৰিমোক্খং. কাযেন কতং কম্মং কাযকম্মং, কাযদ্ৰারেন কতন্তি অত্থো. ৰচীকম্মন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. তুট্ঠো ৰা ভীতো ৰা মজ্ঝত্তো ৰা নং আপজ্জতীতি তিৰেদনং. সেসং পঠমসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.