১. লসুণৰগ্গো

১. লসুণসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘লসুণ’’ন্তি কিঞ্চাপি অৰিসেসেন ৰুত্তং, তথাপি মগধেসু জাতং লসুণমেৰ ইধাধিপ্পেতং, তম্পি ভণ্ডিকলসুণমেৰাতি আহ মগধরট্ঠে জাত’’ন্তিআদি.

ভণ্ডিকলসুণন্তি পোট্টলিকলসুণমেৰ, সম্পুণ্ণমিঞ্জানমেতং অধিৰচনং. তেনাহ ‘‘ন একদ্ৰিতিমিঞ্জক’’ন্তি. অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারেতি (পাচি. অট্ঠ. ৭৯৫) এত্থ সচে দ্ৰে তযো ভণ্ডিকে একতোযেৰ সঙ্খাদিত্ৰা অজ্ঝোহরতি, একং পাচিত্তিযং. ভঞ্জিত্ৰা একেকমিঞ্জকং খাদন্তিযা পন পযোগগণনায পাচিত্তিযানি.

পলণ্ডুকাদীনং ৰণ্ণেন ৰা মিঞ্জায ৰা নানাত্তং ৰেদিতব্বং – ৰণ্ণেন তাৰ পলণ্ডুকো নাম পণ্ডুৰণ্ণো হোতি, ভঞ্জনকো লোহিতৰণ্ণো, হরিতকো হরিতপণ্ণৰণ্ণো. মিঞ্জায পন পলণ্ডুকস্স একা মিঞ্জা হোতি, ভঞ্জনকস্স দ্ৰে, হরিতকস্স তিস্সো. চাপলসুণো অমিঞ্জকো. অঙ্কুরমত্তমেৰ হি তস্স হোতি. মহাপচ্চরিযাদীসু পন ‘‘পলণ্ডুকস্স তীণি মিঞ্জানি, ভঞ্জনকস্স দ্ৰে, হরিতকস্স এক’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৭৯৭) ৰুত্তং. এতে পলণ্ডুকাদযো সভাৰেনেৰ ৰট্টন্তি. সূপসম্পাকাদীসু পন মাগধকম্পি ৰট্টতি. তঞ্হি পচ্চমানেসু মুগ্গসূপাদীসু ৰা মচ্ছমংসৰিকতিযা ৰা তেলে ৰা বদরসাল়ৰাদীসু ৰা অম্বিলসাকাদীসু ৰা উত্তরিভঙ্গেসু ৰা যত্থ কত্থচি অন্তমসো যাগুভত্তেপি পক্খিত্তং ৰট্টতি. বদরসাল়ৰং (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৭৯৩-৭৯৭) নাম বদরফলানি সুক্খাপেত্ৰা চুণ্ণেত্ৰা কত্তব্বা খাদনীযৰিকতি.

লসুণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সম্বাধলোমসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘পটিচ্ছন্নোকাসে’’তি এতস্স ৰিভাগদস্সনত্থং ‘‘উপকচ্ছকেসু চ মুত্তকরণে চাতি অত্থো’’তি ৰুত্তং.

আবাধপচ্চযাতি কণ্ডুকচ্ছুআদিআবাধপচ্চযা সংহরাপেন্তিযা অনাপত্তি. ‘‘ভিক্খুস্স এত্থ চ লসুণে চ দুক্কট’’ন্তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৮০০) পোরাণা.

সম্বাধলোমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. তলঘাতকসিক্খাপদৰণ্ণনা

তলঘাতকেতি মত্থকে পহারদানে, তঞ্চ খো তলং ‘‘মুত্তকরণে পহারং দেতী’’তি (পাচি. ৮০৪) পদভাজনিযংৰুত্তত্তা ‘‘মুত্তকরণস্সা’’তি ৰিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘মুত্তকরণস্স তলঘাতনে’’তি. পুরিমনযেনেৰ সাণত্তিকন্তি অত্তনো অত্থায অঞ্ঞং আণাপেন্তিযা সাণত্তিকং.

তলঘাতকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. জতুমট্ঠকসিক্খাপদৰণ্ণনা

ৰত্থুৰসেনেতং ৰুত্তন্তি ‘‘জতুমট্ঠকে’’তি এতং নিদানৰসেন উপ্পন্নস্স ৰত্থুনো ৰসেনেৰ ৰুত্তং. যং কিঞ্চি পন দণ্ডকং পৰেসেন্তিযা আপত্তিযেৰ. তেনাহ ‘‘কামরাগেন পনা’’তিআদি.

জতুমট্ঠকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. উদকসুদ্ধিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

আদাতব্বন্তি পৰেসেতব্বং. অগ্গপব্বন্তি কেসগ্গমত্তম্পি অগ্গপব্বং. ততিযং পব্বং পৰেসেতীতি কেসগ্গমত্তম্পি ততিযং পব্বং পৰেসেতি. ৰুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং (পাচি. অট্ঠ. ৮১২) ‘‘গম্ভীরতো দ্ৰিন্নং পব্বানং উপরি কেসগ্গমত্তম্পি পৰেসেন্তিযা পাচিত্তিয’’ন্তি.

অতিগম্ভীরং উদকসুদ্ধিকং আদিযনৰত্থুস্মিন্তি অতিঅন্তো পৰেসেত্ৰা উদকধোৰনকরণৰত্থুস্মিং. উদকসুদ্ধিপচ্চযেন (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৮১২) পন সতিপি ফস্সস্সাদিযনে যথাৰুত্তপরিচ্ছেদে অনাপত্তি.

উদকসুদ্ধিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. উপতিট্ঠনসিক্খাপদৰণ্ণনা

তক্কাদীসু ৰা অঞ্ঞতরেনাতি তক্কদধিমত্থুরসখীরাদীসু অঞ্ঞতরেন. যায কাযচি বীজনিযাতি অন্তমসো চীৰরকণ্ণং উপাদায যায কাযচি বীজনিযা.

ইমং পিৰথাতি ইমং পানীযং ৰা সূপাদিং ৰা পিৰথ. ইমিনা বীজথাতি ইমিনা তালৰণ্টেন বীজথ. দাপেন্তিযাতি অঞ্ঞেন উভযম্পি দাপেন্তিযা.

উপতিট্ঠনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. আমকধঞ্ঞসিক্খাপদৰণ্ণনা

তস্মাতি যস্মা ৰিঞ্ঞত্তি চেৰ ভোজনঞ্চ পমাণং, তস্মা. ন কেৰলঞ্চেত্থ পটিগ্গহণেযেৰ দুক্কটং হোতি, পটিগ্গণ্হিত্ৰা পন অরঞ্ঞতো আহরণেপি সুক্খাপনেপি ৰদ্দলিদিৰসে ভজ্জনত্থায উদ্ধনসজ্জনেপি কপল্লসজ্জনেপি দব্বিসজ্জনেপি দারূনি আদায অগ্গিকরণেপি কপল্লম্হি ধঞ্ঞপক্খিপনেপি দব্বিযা সঙ্ঘট্টনেসুপি কোট্টনত্থং উদুক্খলমুসলাদিসজ্জনেসুপি কোট্টনপপ্ফোটনধোৰনাদীসুপি যাৰ মুখে ঠপেত্ৰা অজ্ঝোহরণত্থং দন্তেহি সঙ্খাদতি, তাৰ সব্বপ্পযোগেসু দুক্কটানীতি আহ ‘‘পটিগ্গহণতো পট্ঠায যাৰ দন্তেহি সংখাদনং, তাৰ পুব্বপ্পযোগেসু দুক্কটানী’’তি.

আমকধঞ্ঞসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমউচ্চারছড্ডনসিক্খাপদৰণ্ণনা

তিরোকুট্টেতি ঘরকুট্টস্স পরভাগে. তিরোপাকারেতি পরিক্খেপপাকারস্স তিরোভাগে, তে চ খো কুট্টপাকারা ইট্ঠকসিলদারূনং ৰসেন তিপ্পকারাতি আহ ‘‘যস্স কস্সচি কুট্টস্স ৰা পাকারস্স ৰা পরতো’’তি. সব্বানিপেতানি একতো ছড্ডেন্তিযাতি এতানি চত্তারিপি ৰত্থূনি একতো ছড্ডেন্তিযা. পাটেক্কং পন ছড্ডেন্তিযা ৰত্থুগণনায আপত্তিযো. আণত্তিযম্পি এসেৰ নযো.

ভিক্খুস্স দুক্কটন্তি ভিক্খুস্স সব্বত্থ দুক্কটং.

পঠমউচ্চারছড্ডনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুতিযউচ্চারছড্ডনসিক্খাপদৰণ্ণনা

ভিক্খুনিযাপীতি পি-সদ্দেন ভিক্খুং সমুচ্চিনোতি. অনিক্খিত্তবীজেসু (পাচি. অট্ঠ. ৮৩০) পন খেত্তেসু কোণাদীসু ৰা অসঞ্জাতরোপিমেসু খেত্তমরিযাদাদীসু ৰা ছড্ডেতুং ৰট্টতি. মনুস্সানং কচৰরছড্ডনট্ঠানেপি ৰট্টতিযেৰ. ছড্ডিতখেত্তেতি মনুস্সেসু সস্সং উদ্ধরিত্ৰা গতেসু ছড্ডিতখেত্তং নাম হোতি, তত্থ ৰট্টতি. যত্থ পন ‘‘লাযিতম্পি পুব্বণ্ণাদি পুন উট্ঠহিস্সতী’’তি রক্খন্তি, তত্থ যথাৰত্থুকমেৰ. সামিকে অপলোকেত্ৰাতি এত্থ খেত্তপালকা, আরামাদিগোপকা চ সামিকাৰ. ইমিনা চ সঙ্ঘসন্তকে ভিক্খুস্স ছড্ডেতুং ৰট্টতি সঙ্ঘপরিযাপন্নত্তা, ন ভিক্খুনীনং. ভিক্খুনীনং পন অত্তনো সন্তকে ভিক্খুসন্তকে ৰুত্তনযেনেৰ ৰট্টতীতি দস্সেতি, এৰং সন্তেপি সারুপ্পৰসেন কাতব্বং.

দুতিযউচ্চারছড্ডনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. নচ্চগীতসিক্খাপদৰণ্ণনা

নচ্চন্তি নটাদযো ৰা নচ্চন্তু, সোণ্ডা ৰা অন্তমসো মোরসুৰমক্কটাদযোপি, সব্বমেতং নচ্চমেৰ. তেনাহ ‘‘নচ্চন্তি অন্তমসো মোরনচ্চম্পী’’তি. গীতন্তি নটাদীনং ৰা গীতং হোতু, অরিযানং পরিনিব্বানকালে রতনত্তযগুণূপসংহিতং সাধুকীল়িতগীতং ৰা, অন্তমসো ‘‘দন্তগীতম্পি গাযিস্সামা’’তি পুব্বভাগে ওকূজন্তা করোন্তি, সব্বমেতং গীতমেৰ. তেনাহ ‘‘গীতন্তি অন্তমসো ধম্মভাণকগীতম্পী’’তি. তত্থ ধম্মভাণকগীতং নাম অসঞ্ঞতভিক্খূনং তং তং ৰত্তং ভিন্দিত্ৰা অতিদীঘং কত্ৰা গীতস্সরেন ধম্মভণনং, তম্পি নেৰ ভিক্খুনো, ন ভিক্খুনীনং ৰট্টতি. তথা হি ৰুত্তং পরমত্থজোতিকায খুদ্দকট্ঠকথায (খু. পা. অট্ঠ. ২.পচ্ছিমপঞ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘ধম্মূপসংহিতং গীতং ৰট্টতি, গীতূপসংহিতো পন ধম্মো ন ৰট্টতী’’তি. তস্মা ধম্মং ভণন্তেন জাতকৰত্তাদিং তং তং ৰত্তং অৰিনাসেত্ৰা চতুরস্সেন (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৪৯) ৰত্তেন পরিমণ্ডলানি পদব্যঞ্জনানি দস্সেতব্বানি. ৰাদিতন্তি তন্তিবদ্ধাদিৰাদনীযভণ্ডৰাদিতং ৰা হোতু, কুটভেরিৰাদিতং ৰা অন্তমসো উদকভেরিৰাদিতম্পি, সব্বমেৰেতং ৰাদিতমেৰ. তেনাহ ‘‘ৰাদিতন্তি অন্তমসো উদকভেরিৰাদিত’’ন্তি. যং পন নিট্ঠুভন্তী ৰা সাসঙ্কে ৰা ঠিতা অচ্ছরিকং ৰা ফোটেতি, পাণিং ৰা পহরতি, তত্থ অনাপত্তি. দস্সনেন চেত্থ সৰনম্পি সঙ্গহিতং ৰিরূপেকসেসনযেন. আলোচনসভাৰতায ৰা পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সৰনকিরিযাযপি দস্সনসঙ্খেপসব্ভাৰতো ‘‘দস্সনায’’ইচ্চেৰ ৰুত্তন্তি আহ ‘‘এতেসু যং কিঞ্চি দস্সনায গচ্ছন্তিযা’’তি. যত্থ ঠিতাতি এৰং গন্ত্ৰা যস্মিং পদেসে ঠিতা.

ননু চ সযংনচ্চনাদীসু পাচিত্তিযং পাল়িযং ন ৰুত্তং, অথ কথং গহেতব্বন্তি আহ ‘‘সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্ত’’ন্তি, ইমিনা পাল়িযং অৰুত্তেপি অট্ঠকথাপমাণেন গহেতব্বন্তি দস্সেতি. সমুট্ঠানাদীনি এল়কলোমসদিসানীতি পন মাতিকাগতপাচিত্তিযস্সেৰ ৰসেন ৰুত্তং, সব্বেসং ৰসেন পন ছসমুট্ঠানন্তি গহেতব্বং. ‘‘আরামে ঠত্ৰা’’তি ইদং নিদস্সনমত্তং সেসইরিযাপথেহি যুত্তায পস্সন্তিযা অনাপত্তিযা ইচ্ছিতব্বত্তা. ইতরথা হি নিসিন্নাপি পস্সিতুং ন লভেয্য. ‘‘পস্সিস্সামী’’তি ৰিহারতো ৰিহারং গচ্ছন্তিযা আপত্তিযেৰ. আসনসালায নিসিন্না পস্সতি, অনাপত্তি, ‘‘পস্সিস্সামী’’তি উট্ঠহিত্ৰা গচ্ছন্তিযা আপত্তি. ৰীথিযং ঠত্ৰা গীৰং পরিৰত্তেত্ৰা পস্সন্তিযাপি আপত্তিযেৰ. ভিক্খুস্সাপি এসেৰ নযো, আপত্তিভেদোৰ নানং.

নচ্চগীতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

লসুণৰগ্গো পঠমো.