৯. কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা
নৰমে ধম্মিকানং কম্মানন্তি ধম্মেন ৰিনযেন সত্থুসাসনেন কতানং অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি ইমেসং চতুন্নং কম্মানং. তত্রাযং সঙ্খেপতো কম্মৰিনিচ্ছযো – তত্র অপলোকনকম্মং নাম সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তং তং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা ‘‘রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা কত্তব্বং কম্মং ৰুচ্চতি. সমগ্গস্সেৰ পন সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিকম্মং নাম. একায ঞত্তিযা চেৰ অনুস্সাৰনায চ কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম. একায পন ঞত্তিযা তীহি চ অনুস্সাৰনাহি কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম.
তেসু অপলোকনকম্মং (পরি. ৪৯৬; পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি ওসারণং নিস্সারণং ভণ্ডুকম্মং ব্রহ্মদণ্ডং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ কণ্টকসামণেরস্স নাসনা ৰিয নিস্সারণা, তাদিসংযেৰ সম্মাৰত্তন্তং দিস্ৰা পৰেসনা ‘ওসারণা’তি ৰেদিতব্বা. পব্বজ্জাপেক্খস্স কেসচ্ছেদনাপুচ্ছনং ভণ্ডুকম্মং (মহাৰ. ৯৮) নাম. মুখরস্স ভিক্খুনো ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেহি ঘট্টেন্তস্স ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু মুখরো ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেহি ঘট্টেন্তো ৰিহরতি, সো ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৰদেয্য, ভিক্খূহি ইত্থন্নামো ভিক্খু নেৰ ৰত্তব্বো, ন ওৰাদানুসাসনিং কত্তব্বো, ন ওৰদিতব্বো’’তি ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি, দুতিযম্পি পুচ্ছামি, ততিযম্পি পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি এৰং কত্তব্বং কম্মং ব্রহ্মদণ্ডং (চূল়ৰ. ৪৪৫) নাম. যং পন ভগৰতা ভিক্খুনীনং ঊরুং ৰিৰরিত্ৰা দস্সনাদিৰত্থূসু ‘‘অৰন্দিযো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’তি (চূল়ৰ. ৪১১) এৰং অৰন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতং, যং ভিক্খুনীহি ‘‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপ্পসাদনীযং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৰন্দিযকরণং ‘রুচ্চতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্সা’’’তি এৰং উপস্সযে নিসিন্নাহেৰ ভিক্খুনীহি কত্তব্বং, এৰরূপং কম্মং যস্মা তস্স কম্মংযেৰ লক্খণং ন ওসারণাদীনি, তস্মা কম্মলক্খণন্তি ৰুচ্চতি. ইদঞ্চ কম্মলক্খণং নাম ভিক্খুনিমূলকং পঞ্ঞত্তং, অপিচ ভিক্খূনম্পি লব্ভতি, তস্মা ভিক্খূহিপি অচ্ছিন্নচীৰরকাদীনং চীৰরাদীনি ৰা দেন্তেহি, পরিভুঞ্জিতব্বানি অপনেতব্বানিপি ৰত্থূনি পরিভুঞ্জন্তেহি ৰা, অপনেন্তেহি ৰা, তথারূপং ৰা ধম্মিকং কতিকং করোন্তেহি তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা অপলোকনকম্মং কাতব্বং, সব্বঞ্হেতং কম্মলক্খণমেৰ পৰিসতি, ইতি অপলোকনকম্মং পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিকম্মং পন নৰ ঠানানি গচ্ছতি ওসারণং নিস্সারণং উপোসথং পৰারণং সম্মুতিং দানং পটিগ্গহং পচ্চুক্কড্ঢনং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, অনুসিট্ঠো সো মযা, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো আগচ্ছেয্য, ‘আগচ্ছাহী’তি ৰত্তব্বো’’তি (মহাৰ. ১২৬) এৰং উপসম্পদাপেক্খস্স ওসারণা ওসারণা নাম. ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু ধম্মকথিকো, ইমস্স নেৰ সুত্তং আগচ্ছতি, নো সুত্তৰিভঙ্গো, সো অত্থং অসল্লক্খেত্ৰা ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতি, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইত্থন্নামং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেত্ৰা অৰসেসা ইমং অধিকরণং ৰূপসমেয্যামা’’তি এৰং উব্ভাহিকৰিনিচ্ছযে (চূল়ৰ. ২৩৩) ধম্মকথিকস্স ভিক্খুনো নিস্সারণা নিস্সারণা নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো…পে… উপোসথং করেয্যা’’তি এৰং উপোসথকম্মৰসেন ঠপিতা ঞত্তি উপোসথো নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জ পৰারণা পন্নরসী, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৰারেয্যা’’তি (মহাৰ. ২১০) এৰং পৰারণাকম্মৰসেন ঠপিতা ঞত্তি পৰারণা নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অনুসাসেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অনুসাসেয্যা’’তি (মহাৰ. ১২৬) এৰং অত্তানং ৰা পরং ৰা সম্মন্নিতুং ঠপিতা ঞত্তি সম্মুতি নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি (পারা. ৪৬৪) এৰং নিস্সট্ঠচীৰরপত্তাদীনং দানং দানং নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সরতি ৰিৰরতি উত্তানিং করোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি, তেন ৰত্তব্বো ‘পস্সসী’তি, ‘আম, পস্সামী’তি, ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি (চূল়ৰ. ২৩৯) এৰং আপত্তিপ্পটিগ্গহো পটিগ্গহো নাম. ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা আৰাসিকা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং করেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে কালে পৰারেয্যামা’’তি (মহাৰ. ২৪০) এৰং কতপ্পৰারণপ্পচ্চুক্কড্ঢনা পচ্চুক্কড্ঢনা নাম. তিণৰত্তারকসমথে (চূল়ৰ. ২১২) সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি, একেকস্মিং পক্খে একেকা ঞত্তি চাতি তিস্সোপি ঞত্তিযো কম্মলক্খণং নাম. ইতি ঞত্তিকম্মং নৰ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিদুতিযকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি ওসারণং নিস্সারণং সম্মুতিং দানং উদ্ধারং দেসনং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ ভিক্খূনং অলাভায পরিসক্কনাদিকেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স সঙ্ঘেন অসম্ভোগকরণত্থং পত্তনিক্কুজ্জনৰসেন নিস্সারণা নিস্সারণা নাম. তস্সেৰ সম্মাৰত্তন্তস্স পত্তুক্কুজ্জনৰসেন ওসারণা চ ৰেদিতব্বা, সা খুদ্দকক্খন্ধকে ৰড্ঢলিচ্ছৰিৰত্থুস্মিং (চূল়ৰ. ২৬৫-২৬৬) ৰুত্তা. সীমাসম্মুতি তিচীৰরেন অৰিপ্পৰাসসম্মুতিসন্থতসম্মুতিভত্তুদ্দেসকসেনাসনগ্গাহাপকভণ্ডাগারিকচীৰরপ্পটিগ্গাহকযাগুভাজকফলভাজকখজ্জভাজকঅপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকসাটিযগ্গাহপকপত্তগ্গাহাপকআরামিকপেসকসামণেরপেসকসম্মুতীতি এতাসং সম্মুতীনং ৰসেন সম্মুতি ৰেদিতব্বা. কথিনচীৰরমতকচীৰরদানৰসেন দানং ৰেদিতব্বং. কথিনুদ্ধারৰসেন উদ্ধারো ৰেদিতব্বো. কুটিৰত্থুৰিহারৰত্থুদেসনাৰসেন দেসনা ৰেদিতব্বা. যা পন তিণৰত্থারকসমথে (চূল়ৰ. ২১২ আদযো) একস্মিং পক্খে একা, একস্মিং পক্খে একাতি দ্ৰে ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচা ৰুত্তা, যা চ মোহারোপনাদীসু কম্মৰাচা (পাচি. ৪৪৬) ৰুত্তা, তাসং ৰসেন কম্মলক্খণং ৰেদিতব্বং, ইতি ঞত্তিদুতিযকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিচতুত্থকম্মম্পি সত্তেৰ ঠানানি গচ্ছতি ওসারণং নিস্সারণং সম্মুতিং দানং নিগ্গহং সমনুভাসনং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ তজ্জনীযকম্মাদীনং (চূল়ৰ. ১ আদযো) সত্তন্নং কম্মানং ৰসেন নিস্সারণা, তেসংযেৰ কম্মানং পটিপ্পস্সম্ভনৰসেন ওসারণা চ ৰেদিতব্বা, ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতিৰসেন (পাচি. ১৪৬-১৪৭) সম্মুতি, পরিৰাসদান(চঊল়ৰ. ১০২) মানত্তদানৰসেন (চূল়ৰ. ১০৫) দানং, মূলাযপটিকস্সনৰসেন (চূল়ৰ. ১১০) নিগ্গহো, উক্খিত্তানুৰত্তিকা, অট্ঠ যাৰততিযকা, অরিট্ঠো (পাচি. ৪১৭), চণ্ডকাল়ী (পাচি. ৭০৯) চাতি ইমে তে যাৰততিযকাতি ইমাসং একাদসন্নং সমনুভাসনানং ৰসেন সমনুভাসনা, উপসম্পদাকম্মঅব্ভানকম্মৰসেন কম্মলক্খণং ৰেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিচতুত্থকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
ইমেসু পন চতূসু কম্মেসু অপলোকনকম্মং অপলোকেত্ৰাৰ কাতব্বং, ঞত্তিকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিকম্মম্পি একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰাৰ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন অপলোকেত্ৰা কাতব্বম্পি অত্থি অকাতব্বম্পি, তত্থ সীমাসম্মুতি সীমাসমূহননং (মহাৰ. ১৩৯-১৪০, ১৪৪ আদযো) কথিনচীৰরদানং কথিনুদ্ধারো কুটিৰত্থুদেসনা ৰিহারৰত্থুদেসনাতি ইমানি ছ কম্মানি গরুকানি অপলোকেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টন্তি, ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাৰ কাতব্বানি. অৰসেসা তেরস সম্মুতিযো সেনাসনগ্গাহাপকমতকচীৰরদানসম্মুতিযো চাতি এতানি লহুকম্মানি অপলোকেত্ৰাপি কাতুং ৰট্টন্তি, ঞত্তিকম্মাদিৰসেন পন ন কাতব্বানেৰ. ঞত্তিচতুত্থকম্মম্পি সকলক্খণেনেৰ কাতব্বং, ন সেসকম্মৰসেন. এৰং অত্তনো অত্তনো লক্খণেনেৰ ৰত্থুঞত্তিঅনুস্সাৰনাসীমাপরিসাসম্পত্তিযা কতানি এতানি কম্মানি ধম্মেন ৰিনযেন সত্থুসাসনেন কতত্তা ধম্মো এতেসু অত্থীতি ধম্মিকানি নাম হোন্তি, ইতি এতেসং ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জন্তস্স ৰাচায ৰাচায পাচিত্তিযং.
সাৰত্থিযং ছব্বগ্গিযে আরব্ভ খীযনধম্মাপজ্জনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, ধম্মকম্মে ৰেমতিকস্স, অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো, ৰেমতিকস্স চ দুক্কটং. অধম্মকম্মসঞ্ঞিস্স, ‘‘অধম্মেন ৰা ৰগ্গেন ৰা নকম্মারহস্স ৰা কম্মং করোন্তী’’তি ঞত্ৰা খীযন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. ধম্মকম্মতা, ধম্মকম্মসঞ্ঞিতা, ছন্দং দত্ৰা খীযনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানেৰ, ইদং পন দুক্খৰেদনন্তি.
কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.