অকুসলকম্মপথদসকৰণ্ণনা

৩৪৭. পথভূতত্তাতি তেসং পৰত্তনুপাযত্তা মগ্গভূতত্তা. মেথুনসমাচারেসূতি সদারসন্তোসপরদারগমনৰসেন দুৰিধেসু মেথুনসমাচারেসু. তেপি হি কামেতব্বতো কামা নাম. মেথুনৰত্থূসূতি মেথুনস্স ৰত্থূসু তেসু সত্তেসু. মিচ্ছাচারোতি গারয্হাচারো. গারয্হতা চস্স একন্তনিহীনতায এৰাতি আহ ‘‘একন্তনিন্দিতো লামকাচারো’’তি. অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেনাতি অসদ্ধম্মসেৰনাধিপ্পাযেন.

সগোত্তেহি রক্খিতা গোত্তরক্খিতা. সহধম্মিকেহি রক্খিতা ধম্মরক্খিতা. সস্সামিকা সারক্খা. যস্সা গমনে রঞ্ঞা দণ্ডো ঠপিতো, সা সপরিদণ্ডা. ভরিযাভাৰত্থং ধনেন কীতা ধনক্কীতা. ছন্দেন ৰসন্তী ছন্দৰাসিনী. ভোগত্থং ৰসন্তী ভোগৰাসিনী. পটত্থং ৰসন্তী পটৰাসিনী. উদকপত্তং আমসিত্ৰা গহিতা ওদপত্তকিনী. চুম্বটং অপনেত্ৰা গহিতা ওভতচুম্বটা. করমরানীতা ধজাহটা. তঙ্খণিকা মুহুত্তিকা. অভিভৰিত্ৰা ৰীতিক্কমে মিচ্ছাচারো মহাসাৰজ্জো, ন তথা দ্ৰিন্নং সমানচ্ছন্দতায. ‘‘অভিভৰিত্ৰা ৰীতিক্কমনে সতিপি মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিঅধিৰাসনে পুরিমুপ্পন্নসেৰনাভিসন্ধিপযোগাভাৰতো মিচ্ছাচারো ন হোতি অভিভুয্যমানস্সা’’তি ৰদন্তি. সেৰনচিত্তে সতি পযোগাভাৰো অপ্পমাণং যেভুয্যেন ইত্থিযা সেৰনপযোগস্স অভাৰতো. তস্মিং অসতি পুরেতরং সেৰনচিত্তস্স উপট্ঠাপনেপি তস্সা মিচ্ছাচারো ন সিযা, তথা পুরিসস্সপি সেৰনপযোগাভাৰেতি. তস্মা অত্তনো রুচিযা পৰত্তিতস্স ৰসেন তযো বলক্কারেন পৰত্তিতস্স ৰসেন তযোতি সব্বেপি অগ্গহিতগ্গহণেন ‘‘চত্তারো সম্ভারা’’তি ৰুত্তং.

উপসগ্গৰসেন অত্থৰিসেসৰাচিনো ধাতুসদ্দাতি ‘‘অভিজ্ঝাযতী’’তি পদস্স ‘‘পরভণ্ডাভিমুখী’’তিআদিনা অত্থো ৰুত্তো. তত্থ তন্নিন্নতাযাতি তস্মিং পরভণ্ডে লুব্ভনৰসেন নিন্নতাযাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. অভিপুব্বো ৰা ঝা-সদ্দো লুব্ভনে নিরুল়্হো দট্ঠব্বো. উপসগ্গৰসেন অত্থৰিসেসৰাচিনো এৰ ধাতুসদ্দা. অদিন্নাদানস্স অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জতা ব্রহ্মজালৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. চূল়সীলৰণ্ণনা) ৰুত্তাতি আহ ‘‘অদিন্নাদানং ৰিয অপ্পসাৰজ্জা, মহাসাৰজ্জা চা’’তি. তস্মা ‘‘যস্স ভণ্ডং অভিজ্ঝাযতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জতা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জতা’’তিআদিনা অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জৰিভাগো ৰেদিতব্বো. অত্তনো পরিণামনং চিত্তেনেৰাতি ৰেদিতব্বং.

হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি যো নং উপ্পাদেতি, তস্স যং পতি চিত্তং উপ্পাদেতি, তস্স তস্স সতি সমৰাযে হিতসুখং ৰিনাসেতি. ফরুসৰাচায অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জতা ব্রহ্মজালৰণ্ণনাযং ৰিভাৰিতাতি আহ ‘‘ফরুসৰাচা ৰিযা’’তিআদি. তস্মা ‘‘যং পতি চিত্তং ব্যাপাদেতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জো’’তিআদিনা তদুভযৰিভাগো ৰেদিতব্বো. ‘‘অহো ৰতা’’তি ইমিনা পরস্স অচ্চন্তায ৰিনাসচিন্তনং দীপেতি. এৰঞ্হি স্স দারুণপ্পৰত্তিযা কম্মপথপ্পৰত্তি.

যথাভুচ্চগহণাভাৰেনাতি যাথাৰগহণস্স অভাৰেন অনিচ্চাদিসভাৰস্স নিচ্চাদিতো গহণেন. মিচ্ছা পস্সতীতি ৰিতথং পস্সতি. ‘‘সম্ফপ্পলাপো ৰিযা’’তি ইমিনা আসেৰনস্স মন্দতায অপ্পসাৰজ্জতং, মহন্ততায মহাসাৰজ্জতং দস্সেতি. গহিতাকারৰিপরীততাতি মিচ্ছাদিট্ঠিযা গহিতাকারৰিপরীতভাৰো. ৰত্থুনোতি তস্স অযথাভূতসভাৰমাহ. তথাভাৰেনাতি গহিতাকারেনেৰ ৰিপরীতাকারেনেৰ. তস্স দিট্ঠিগতিকস্স, তস্স ৰা ৰত্থুনো উপট্ঠানং, ‘‘এৰমেতং ন ইতো অঞ্ঞথা’’তি.

ধম্মতোতি সভাৰতো. কোট্ঠাসতোতি ফস্সপঞ্চমকাদীসু চিত্তঙ্গকোট্ঠাসেসু যে কোট্ঠাসা হোন্তি, ততোতি অত্থো.

চেতনাধম্মাতি চেতনাসভাৰা.

‘‘পটিপাটিযা সত্তা’’তি এত্থ ননু চেতনা অভিধম্মে কম্মপথেসু ন ৰুত্তাতি পটিপাটিযা সত্তন্নং কম্মপথভাৰো ন যুত্তোতি? ন, অৰচনস্স অঞ্ঞহেতুকত্তা. ন হি তত্থ চেতনায অকম্মপথপ্পত্তত্তা (ধ. স. মূলটী. অকুসলকম্মপথকথাৰণ্ণনা) কম্মপথরাসিম্হি অৰচনং, কদাচি পন কম্মপথো হোতি, ন সব্বদাতি কম্মপথভাৰস্স অনিযতত্তা অৰচনং. যদা পন কম্মপথো হোতি, তদা কম্মপথরাসিসঙ্গহো ন নিৰারিতো.

এত্থাহ – যদি চেতনায সব্বদা কম্মপথভাৰাভাৰতো অনিযতো কম্মপথভাৰোতি কম্মপথরাসিম্হি অৰচনং, ননু অভিজ্ঝাদীনম্পি কম্মপথভাৰং অপ্পত্তানং অত্থিতায অনিযতো কম্মপথভাৰোতি তেসম্পি কম্মপথরাসিম্হি অৰচনং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি কম্মপথতাতংসভাগতা হি তেসং তত্থ ৰুত্তত্তা. যদি এৰং চেতনাপি তত্থ ৰত্তব্বা সিযাতি? সচ্চমেতং, সা পন পাণাতিপাতাদিকাৰাতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৰোতি ন ৰুত্তং সিযা. চেতনায হি ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৰে, কম্মং ৰদামি (অ. নি. ৬.৬৩; কথা. ৫৩৯), তিৰিধা, ভিক্খৰে, কাযসঞ্চেতনা অকুসলং কাযকম্ম’’ন্তি (কথা. ৫৩৯) ৰচনতো কম্মভাৰো পাকটো; কম্মংযেৰ চ সুগতিদুগ্গতীনং, তদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানঞ্চ পথভাৰেন পৰত্তং ‘‘কম্মপথো’’তি ৰুচ্চতীতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৰো. অভিজ্ঝাদীনং পন চেতনাসমীহনভাৰেন সুচরিতদুচ্চরিতভাৰো, চেতনাজনিতভাৰেন [চেতনাজনিততংবন্ধতিভাৰেন (ধ. স. অনুটী. অকুসলকম্মপথাৰণ্ণনা)] সুগতিদুগ্গতিতদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানং পথভাৰো চাতি ন তথা পাকটো কম্মপথভাৰোতি তে এৰ তেন সভাৰেন দস্সেতুং অভিধম্মে চেতনা কম্মপথভাৰে ন ৰুত্তা, অতথাজাতিযত্তা ৰা চেতনা তেহি সদ্ধিং ন ৰুত্তাতি দট্ঠব্বং. মূলং পত্ৰাতি মূলদেসনং পত্ৰা, মূলসভাৰেসু ধম্মেসু দেসিযমানেসূতি অত্থো.

‘‘অদিন্নাদানং সত্তারম্মণ’’ন্তি ইদং ‘‘পঞ্চসিক্খাপদা পরিত্তারম্মণা এৰা’’তি ইমায পঞ্হপুচ্ছকপাল়িযা (ৰিভ. ৭১৫) ৰিরুজ্ঝতি. যঞ্হি পাণাতিপাতাদিদুস্সীল্যস্স আরম্মণং, তদেৰ তংৰেরমণিযা আরম্মণং. ৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুতো এৰ হি ৰিরতীতি. সত্তারম্মণন্তি ৰা সত্তসঙ্খাতসঙ্খারারম্মণং, তমেৰ উপাদায ৰুত্তন্তি ন কোচি ৰিরোধো. তথা হি ৰুত্তং সম্মোহৰিনোদনিযং ‘‘যানি সিক্খাপদানি এত্থ ‘সত্তারম্মণানী’তি ৰুত্তানি, তানি যস্মা সত্তোতি সঙ্খং গতে সঙ্খারেযেৰ আরম্মণং করোন্তী’’তি. (ৰিভ. অট্ঠ. ৭১৪) এস নযো ইতো পরেসুপি. ৰিসভাগৰত্থুনো ‘‘ইত্থী পুরিসো’’তি গহেতব্বতো ‘‘সত্তারম্মণো’’তি একে. ‘‘একো দিট্ঠো, দ্ৰে সুতা’’তিআদিনা সম্ফপ্পলাপেন দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতৰসেন. তথা অভিজ্ঝাতি এত্থ তথা-সদ্দো ‘‘দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতৰসেনা’’ তিদম্পি উপসংহরতি, ন সত্তসঙ্খারারম্মণতমেৰ দস্সনাদিৰসেন অভিজ্ঝাযনতো. ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি (দী. নি. ১.১৭১) পৰত্তমানাপি মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মৰিসযা এৰাতি অধিপ্পাযেনস্সা সঙ্খারারম্মণতা ৰুত্তা. কথং পন মিচ্ছাদিট্ঠিযা সব্বে তেভূমকধম্মা আরম্মণং হোতীতি? সাধারণতো. ‘‘নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো’’তি (দী. নি. ১.১৭১; ম. নি. ২.৯৪) পৰত্তমানায অত্থতো রূপারূপাৰচরধম্মাপি গহিতা এৰ হোন্তীতি.

সুখবহুলতায রাজানো হসমানাপি ‘‘ঘাতেথা’’তি ৰদন্তি, হাসো পন নেসং অত্তৰূপসমাদিঅঞ্ঞৰিসযোতি আহ ‘‘সন্নিট্ঠাপক…পে… হোতী’’তি. মজ্ঝত্তৰেদনো ন হোতি, সুখৰেদনোৰ এত্থ সম্ভৰতীতি. মুসাৰাদো লোভসমুট্ঠানো সুখৰেদনো ৰা সিযা মজ্ঝত্তৰেদনো ৰা, দোসসমুট্ঠানো দুক্খৰেদনো ৰাতি মুসাৰাদো তিৰেদনো. ইমিনা নযেন সেসেসুপি যথারহং ৰেদনাভেদো ৰেদিতব্বো.

দোসমোহৰসেন দ্ৰিমূলকোতি সম্পযুত্তমূলমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তস্স হি মূলট্ঠেন উপকারকভাৰো. নিদানমূলে পন গয্হমানে ‘‘লোভমোহৰসেনপী’’তি ৰত্তব্বং সিযা. আমিসকিঞ্জক্খহেতুপি পাণং হনন্তি. তেনেৰাহ – ‘‘লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তিআদি (অ. নি. ৩.৩৪). সেসেসুপি এসেৰ নযো.