অপসাদনাৰণ্ণনা
ওল়ারিকন্তি ৰত্থুৰীতিক্কমসমত্থতাৰসেন থূলং. কামং কামরাগপটিঘাযেৰ অত্থতো কামরাগপটিঘসংযোজনানি, কামরাগপটিঘানুসযা চ, তথাপি অঞ্ঞোযেৰ সংযোজনট্ঠো বন্ধনভাৰতো, অঞ্ঞো অনুসযনট্ঠো অপ্পহীনভাৰেন সন্তানে থামগমনন্তি কত্ৰা, ইতি কিচ্চৰিসেসৰিসিট্ঠভেদে গহেত্ৰা ‘‘চত্তারো কিলেসে’’তি চ ৰুত্তং. এসেৰ নযো ইতরেসুপি. অণুসহগতেতি অণুসভাৰং উপগতে. তব্ভাৰত্থো হি অযং সহগত-সদ্দো ‘‘নন্দিরাগসহগতা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.৯১, ১৩৩, ৪৬০; ৩.৩৭৪; সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৪; ৰিভ. ২০৩; পটি. ম. ১.৩৪; ২.৩০) ৰিয.
যথা উপরিমগ্গাধিগমনৰসেন সচ্চসম্পটিৰেধো পচ্চযাকারপটিৰেধৰসেন, এৰং সাৰকবোধিপচ্চেকবোধিসম্মাসম্বোধিঅধিগমনৰসেনপি সচ্চসম্পটিৰেধো পচ্চযাকারপটিৰেধৰসেনেৰাতি দস্সেতুং ‘‘কস্মা চা’’তিআদি ৰুত্তং. সব্বথাৰাতি সব্বপ্পকারেনেৰ কিঞ্চিপি পকারং অসেসেত্ৰাতি অত্থো. যে কতাভিনীহারানং মহাবোধিসত্তানং ৰীরিযস্স উক্কট্ঠমজ্ঝিমমুদুতাৰসেন বোধিসম্ভারসম্ভরণে কালভেদা ইচ্ছিতা, তে দস্সেন্তো ‘‘চত্তারি, অট্ঠ, সোল়স ৰা অসঙ্খ্যেয্যানী’’তি আহ, স্ৰাযমত্থো চরিযাপিটকৰণ্ণনায গহেতব্বো. সাৰকো পদেসঞাণে ঠিতোতি সাৰকো হুত্ৰা সেক্খভাৰতো তত্থাপি পদেসঞাণে ঠিতো. বুদ্ধানং কথায ‘‘তং তথাগতো অভিসমেতী’’তিআদিকায পচ্চনীকং হোতি. অনঞ্ঞসাধারণস্স হি ৰসেন বুদ্ধানং সীহনাদো, ন অঞ্ঞসাধারণস্স.
‘‘ৰাযমন্তস্সেৰা’’তি ইমিনা ৰিসেসতো ঞাণসম্ভারসম্ভরণং পঞ্ঞাপারমিতাপূরণং ৰদতি. তস্স চ সব্বম্পি পুঞ্ঞং উপনিস্সযো.
‘‘এস দেৰমনুস্সানং, সব্বকামদদো নিধি;
যং যদেৰাভিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতী’’তি. (খু. পা. ৮.১০) –
হি ৰুত্তং. তস্মা মহাবোধিসত্তানং সব্বেসম্পি পুঞ্ঞসম্ভারো যাৰদেৰ ঞাণসম্ভারত্থো সম্মাসম্বোধিসমধিগমসমত্থত্তাতি আহ ‘‘পচ্চযাকারং …পে… নত্থী’’তি. ইদানি পচ্চযাকারপটিৰেধস্সেৰ ৰা মহানুভাৰতাদস্সনমুখেন পটিচ্চসমুপ্পাদস্সেৰ পরমগম্ভীরতং দস্সেতুং ‘‘অৰিজ্জা’’তিআদি ৰুত্তং. নৰহি আকারেহীতি উপ্পাদাদীহি নৰহি আকারেহি. অৰিজ্জা হি সঙ্খারানং উপ্পাদো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, পৰত্তং হুত্ৰা নিমিত্তং, আযূহনং, সংযোগো, পলিবোধো, সমুদযো, হেতু, পচ্চযো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি. এৰং সঙ্খারাদযো ৰিঞ্ঞাণাদীনং. ৰুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদামগ্গে ‘‘কথং পচ্চযপরিগ্গহে পঞ্ঞা ধম্মট্ঠিতিঞাণং? অৰিজ্জা সঙ্খারানং উপ্পাদট্ঠিতি চ পৰত্তট্ঠিতি চ নিমিত্তট্ঠিতি চ আযূহনট্ঠিতি চ সঞ্ঞোগট্ঠিতি চ পলিবোধট্ঠিতি চ সমুদযট্ঠিতি চ হেতুট্ঠিতি চ পচ্চযট্ঠিতি চ ইমেহি নৰহাকারেহি অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা পচ্চযসমুপ্পন্না’’তিআদি (পটি. ম. ১.৪৫).
তত্থ নৰহাকারেহীতি নৰহি পচ্চযভাৰূপগমনাকারেহি. উপ্পজ্জতি এতস্মা ফলন্তি উপ্পাদো, ফলুপ্পত্তিযা কারণভাৰো. সতি চ অৰিজ্জায সঙ্খারা উপ্পজ্জন্তি, নাসতি, তস্মা অৰিজ্জা সঙ্খারানং উপ্পাদো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি. তথা অৰিজ্জায সতি সঙ্খারা পৰত্তন্তি, নীযন্তি চ. যথা চ ভৰাদীসু খিপন্তি, এৰং তেসং অৰিজ্জা পচ্চযো হোতি. তথা আযূহন্তি ফলুপ্পত্তিযা ঘটেন্তি, সংযুজ্জন্তি অত্তনো ফলেন. যস্মিং সন্তানে সযং উপ্পন্না, তং পলিবুন্ধন্তি. পচ্চযন্তরসমৰাযে উদযন্তি উপ্পজ্জন্তি. হিনোতি চ সঙ্খারানং কারণভাৰং গচ্ছতি. পটিচ্চ অৰিজ্জং সঙ্খারা অযন্তি পৰত্তন্তীতি এৰং অৰিজ্জায সঙ্খারানং কারণভাৰূপগমনৰিসেসা উপ্পাদাদযো ৰেদিতব্বা. তত্থ তথা সঙ্খারাদীনং ৰিঞ্ঞাণাদীসু উপ্পাদট্ঠিতিআদীসুপি. তিট্ঠতি এতেনাতি ঠিতি, কারণং. উপ্পাদো এৰ ঠিতি উপ্পাদট্ঠিতি. এসেৰ নযো সেসেসুপি. ‘‘পচ্চযো হোতী’’তি ইদং ইধ লোকনাথেন তদা পচ্চযপরিগ্গহস্স আরদ্ধভাৰদস্সনং. সো চ আরম্ভো ঞাযারুল়্হো ‘‘যথা চ পুরিমেহি মহাবোধিসত্তেহি বোধিমূলে পৰত্তিতো, তথেৰ চ পৰত্তিতো’’তি. অচ্ছরিযৰেগাভিহতা দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পীতি দস্সেন্তো ‘‘দিট্ঠমত্তেৰা’’তিআদিমাহ.
এতস্স ধম্মস্সাতি এতস্স পটিচ্চসমুপ্পাদসঞ্ঞিতস্স ধম্মস্স. সো পন যস্মা অত্থতো হেতুপভৰানং হেতু. তেনাহ ‘‘এতস্স পচ্চযধম্মস্সা’’তি, জাতিআদীনং জরামরণাদিপচ্চযতাযাতি অত্থো. নামরূপপরিচ্ছেদো, তস্স চ পচ্চযপরিগ্গহো ন পঠমাভিনিৰেসমত্তেন হোতি, অথ খো তত্থ অপরাপরং ঞাণুপ্পত্তিসঞ্ঞিতেন অনু অনু বুজ্ঝনেন, তদুভযাভাৰং পন দস্সেন্তো ‘‘ঞাতপরিঞ্ঞাৰসেন অননুবুজ্ঝনা’’তি আহ. নিচ্চসঞ্ঞাদীনং পজহনৰসেন ৰত্তমানা ৰিপস্সনা ধম্মে চ পটিৰিজ্ঝন্তী এৰ নাম হোতি পটিপক্খৰিক্খম্ভনেন তিক্খৰিসদভাৰাপত্তিতো, তদধিট্ঠানভূতা চ তীরণপরিঞ্ঞা, অরিযমগ্গো চ পরিঞ্ঞাপহানাভিসমযৰসেন পৰত্তিযা তীরণপহানপরিঞ্ঞাসঙ্গহো চাতি তদুভযপটিৰেধাভাৰং দস্সেন্তো ‘‘তীরণ…পে… অপ্পটিৰিজ্ঝনা’’তি আহ. তন্তং ৰুচ্চতি ৰত্থৰীননত্থং তন্তৰাযেহি দণ্ডকে আসঞ্জিত্ৰা পসারিতসুত্তপট্টী তনীযতীতি কত্ৰা. তং পন সুত্তসন্তানাকুলতায নিদস্সনভাৰেন আকুলমেৰ গহিতন্তি আহ ‘‘তন্তং ৰিয আকুলকজাতা’’তি. সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি ৰুত্তং. সমানেতুন্তি পুব্বেন পরং সমং কত্ৰা আনেতুং, অৰিসমং উজুং কাতুন্তি অত্থো. তন্তমেৰ ৰা আকুলং তন্তাকুলং, তন্তাকুলং ৰিয জাতা ভূতাতি তন্তাকুলজাতা. মজ্ঝিমং পটিপদং অনুপগন্ত্ৰা অন্তদ্ৰযপতনেন পচ্চযাকারে খলিতা আকুলা ব্যাকুলা হোন্তি. তেনেৰ অন্তদ্ৰযপতনেন তংতংদিট্ঠিগাহৰসেন পরিব্ভমন্তা উজুকং ধম্মট্ঠিতি কথং পটিপজ্জিতুং ন জানন্তি. তেনাহ ‘‘ন সক্কোন্তি তং পচ্চযাকারং উজুং কাতু’’ন্তি. দ্ৰে বোধিসত্তেতি পচ্চেকবোধিসত্তমহাবোধিসত্তে. অত্তনো ধম্মতাযাতি অত্তনো সভাৰেন, পরোপদেসেন ৰিনাতি অত্থো. তত্থ তত্থ গুল়কজাতন্তি তস্মিং তস্মিং ঠানে জাতগুল়কম্পি গণ্ঠীতি সুত্তগণ্ঠি. ততো এৰ গণ্ঠিবদ্ধং বদ্ধগণ্ঠিকং. পচ্চযেসু পক্খলিত্ৰাতি অনিচ্চদুক্খানত্তাদিসভাৰেসু পচ্চযধম্মেসু নিচ্চাদিগ্গাহৰসেন পক্খলিত্ৰা. পচ্চযে উজুং কাতুং অসক্কোন্তাতি তস্সেৰ নিচ্চাদিগ্গাহস্স অৰিস্সজ্জনতো পচ্চযধম্মনিমিত্তং অত্তনো দস্সনং উজুং কাতুং অসক্কোন্তা ইদংসচ্চাভিনিৰেসকাযগন্থৰসেন গণ্ঠিকজাতা হোন্তীতি আহ ‘‘দ্ৰাসট্ঠি…পে… গণ্ঠিবদ্ধা’’তি. যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সস্সতদিট্ঠিআদিদিট্ঠিযো নিস্সিতা অল্লীনা.
ৰিননতো ‘‘কুলা’’তি ইত্থিলিঙ্গৰসেন লদ্ধনামস্স তন্তৰাযস্স গণ্ঠিকং নাম আকুলভাৰেন অগ্গতো ৰা মূলতো ৰা দুৰিঞ্ঞেয্যাযেৰ খলিততন্তসুত্তন্তি আহ ‘‘কুলাগণ্ঠিকং ৰুচ্চতি পেসকারকঞ্জিযসুত্ত’’ন্তি. সকুণিকাতি কুলাৰকসকুণিকা. সা হি রুক্খসাখাসু ওলম্বনকুলাৰকা হোতি. তঞ্হি সা কুলাৰকং ততো ততো তিণহীরাদিকে আনেত্ৰা তথা ৰিনন্ধতি, যথা তেসং পেসকারকঞ্জিযসুত্তং ৰিয অগ্গেন ৰা অগ্গং মূলেন ৰা মূলং সমানেতুং ৰিৰেচেতুং ৰা ন সক্কা. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. তদুভযম্পীতি ‘‘কুলাগণ্ঠিক’’ন্তি ৰুত্তং কঞ্জিযসুত্তং, কুলাৰকঞ্চ. পুরিমনযেনেৰাতি ‘‘এৰমেৰ সত্তা’’তিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ.
কামং মুঞ্জপব্বজতিণানি যথাজাতানিপি দীঘভাৰেন পতিত্ৰা অরঞ্ঞট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিনন্ধিত্ৰা আকুলব্যাকুলানি হুত্ৰা তিট্ঠন্তি, তানি পন ন তথা দুব্বিৰেচিযানি, যথা রজ্জুভূতানীতি দস্সেতুং ‘‘যথা তানী’’তিআদি ৰুত্তং. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
অপাযাতি অৰড্ঢিতা, সুখেন, সুখহেতুনা ৰা ৰিরহিতাতি অত্থো. দুক্খস্স গতিভাৰতোতি আপাযিকস্স দুক্খস্স পৰত্তিট্ঠানভাৰতো. সুখসমুস্সযতোতি অব্ভুদযতো. ৰিনিপতিতত্তাতি ৰিরূপং নিপতিতত্তা যথা তেনত্তভাৰেন সুখসমুস্সযো ন হোতি, এৰং নিপতিতত্তা. ইতরোতি সংসারো. ননু ‘‘অপায’’ন্তিআদিনা ৰুত্তোপি সংসারো এৰাতি? সচ্চমেতং, নিরযাদীনং পন অধিমত্তদুক্খভাৰদস্সনত্থং অপাযাদিগ্গহণং. গোবলীবদ্দঞাযেনাযমত্থো ৰেদিতব্বো. খন্ধানঞ্চ পটিপাটীতি পঞ্চন্নং খন্ধানং হেতুফলভাৰেন অপরাপরং পৰত্তি. অব্বোচ্ছিন্নং ৰত্তমানাতি অৰিচ্ছেদেন পৰত্তমানা. তং সব্বম্পীতি তং ‘‘অপায’’ন্তিআদিনা ৰুত্তং সব্বং অপাযদুক্খঞ্চেৰ ৰট্টদুক্খঞ্চ. ‘‘মহাসমুদ্দে ৰাতুক্খিত্তনাৰা ৰিযা’’তি ইদং পরিব্ভমট্ঠানস্স মহন্তদস্সনত্থঞ্চেৰ পরিব্ভমনস্স অনৰট্ঠিততাদস্সনত্থঞ্চ ‘‘উপমায. যন্তেসু যুত্তগোণো ৰিযা’’তি ইদং পন অৰসভাৰদস্সনত্থঞ্চেৰ দুপ্পমোক্খভাৰদস্সনত্থঞ্চাতি ৰেদিতব্বং.