সত্তৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিৰণ্ণনা
১২৭. গচ্ছন্তো গচ্ছন্তোতি সমথপটিপত্তিযং সুপ্পতিট্ঠিতো হুত্ৰা ৰিপস্সনাগমনেন, মগ্গগমনেন চ গচ্ছন্তো গচ্ছন্তো. উভোহি ভাগেহি মুচ্চনতো উভতোভাগৰিমুত্তো নাম হোতি. সো ‘‘এৰং অসমনুপস্সন্তো’’তি ৰুত্তো ৰিপস্সনাযানিকোতি কত্ৰা ‘‘যো চ ন সমনুপস্সতীতি ৰুত্তো সো যস্মা গচ্ছন্তো গচ্ছন্তো পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম হোতী’’তি ৰুত্তং. হেট্ঠা ৰুত্তানন্তি ‘‘কিত্তাৰতা চ, আনন্দ, অত্তানং ন পঞ্ঞপেন্তো ন পঞ্ঞাপেতী’’তিআদিনা (দী. নি. ২.১১৯), ‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু নেৰ ৰেদনং অত্তানং সমনুপস্সতী’’তিআদিনা (দী. নি. ২.১২৫ আদযো) চ হেট্ঠা পাল়িযং আগতানং দ্ৰিন্নং পুথুজ্জনভিক্খূনং. নিগমনন্তি নিস্সরণং. নামন্তি পঞ্ঞাৰিমুত্তাদিনামং.
পটিসন্ধিৰসেন ৰুত্তাতি নানত্তকাযনানত্তসঞ্ঞিতাৰিসেসৰিসিট্ঠপটিসন্ধিৰসেন ৰুত্তা সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. তংতংসত্তনিকাযং পতি নিস্সযতো হি নানত্তকাযাদিতা তংপরিযাপন্নপটিসন্ধিসমুদাগতাতি দট্ঠব্বা তদভিনিব্বত্তককম্মভৰস্স তথা আযূহিতত্তা. চতস্সো আগমিস্সন্তীতি রূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারক্খন্ধৰসেন চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো আগমিস্সন্তি ‘‘রূপুপাযং ৰা আৰুসো ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩১১). ৰিঞ্ঞাণপতিট্ঠানস্সাতি পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স এতরহি পতিট্ঠানকারণস্স. অত্থতো ৰুত্তৰিসেসৰিসিট্ঠা পঞ্চৰোকারে রূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারক্খন্ধা, চতুৰোকারে ৰেদনাদযো তযো খন্ধা ৰেদিতব্বা. সত্তাৰাসভাৰং উপাদায ‘‘দ্ৰে চ আযতনানীতি দ্ৰে নিৰাসট্ঠানানী’’তি ৰুত্তং. নিৰাসট্ঠানপরিযাযোপি আযতনসদ্দো হোতি যথা ‘‘দেৰাযতনদ্ৰয’’ন্তি. সব্বন্তি ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি আযতনদ্ৰযন্তি সকলং. তস্মা গহিতং তত্থ একমেৰ অগ্গহেত্ৰাতি অধিপ্পাযো. পরিযাদানং অনৰসেসগ্গহণং ন গচ্ছতি ৰট্টং ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিআযতনদ্ৰযানং অঞ্ঞমঞ্ঞঅন্তোগধত্তা.
নিদস্সনত্থে নিপাতো, তস্মা সেয্যথাপি মনুস্সাতি যথা মনুস্সাতি ৰুত্তং হোতি. ৰিসেসো হোতিযেৰ সতিপি বাহিরস্স কারকস্স অভেদে অজ্ঝত্তিকস্স ভিন্নত্তা. নানত্তং কাযে এতেসং, নানত্তো ৰা কাযো এতেসন্তি নানত্তকাযা, ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো. নেসন্তি মনুস্সানং. নানত্তা সঞ্ঞা এতেসং অত্থীতি নানত্তসঞ্ঞিনো. সুখসমুস্সযতো ৰিনিপাতো এতেসং অত্থীতি ৰিনিপাতিকা সতিপি দেৰভাৰে দিব্বসম্পত্তিযা অভাৰতো, অপাযেসু ৰা গতো নত্থি নিপাতো এতেসন্তি ৰিনিপাতিকা. তেনাহ ‘‘চতুঅপাযৰিনিমুত্তা’’তি. ধম্মপদন্তি সতিপট্ঠানাদিধম্মকোট্ঠাসং. ৰিজানিযাতি সুতমযেন তাৰ ঞাণেন ৰিজানিত্ৰা. তদনুসারেন যোনিসোমনসিকারং পরিব্রূহন্তো সীলৰিসুদ্ধিআদিকং সম্মাপটিপত্তিং অপি পটিপজ্জেম. সা চ পটিপত্তি হিতায দিট্ঠধম্মিকাদিসকলহিতায অম্হাকং সিযা. ইদানি তত্থ সীলপটিপত্তিং তাৰ ৰিভাগেন দস্সেন্তো ‘‘পাণেসু চা’’তি গাথমাহ.
ব্রহ্মকাযে পঠমজ্ঝাননিব্বত্তে ব্রহ্মসমূহে, ব্রহ্মনিকাযে ৰা ভৰাতি ব্রহ্মকাযিকা. মহাব্রহ্মুনো পরিসায ভৰাতি ব্রহ্মপারিসজ্জা তস্স পরিচারকট্ঠানে ঠিতত্তা. মহাব্রহ্মুনো পুরোহিতট্ঠানে ঠিতাতি ব্রহ্মপুরোহিতা. আযুৰণ্ণাদীহি মহন্তো ব্রহ্মানোতি মহাব্রহ্মুনো. সতিপি তেসং তিৰিধানম্পি পঠমেন ঝানেন অভিনিব্বত্তভাৰে ঝানস্স পন পৰত্তিভেদেন অযং ৰিসেসোতি দস্সেতুং ‘‘ব্রহ্মপারিসজ্জা পনা’’তিআদি ৰুত্তং. পরিত্তেনাতি হীনেন, সা চস্স হীনতা ছন্দাদীনং হীনতায ৰেদিতব্বা, পটিলদ্ধমত্তং ৰা হীনং. কপ্পস্সাতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পস্স. হীনপণীতানং মজ্ঝে ভৰত্তা মজ্ঝিমেন, সা চস্স মজ্ঝিমতা ছন্দাদীনং মজ্ঝিমতায ৰেদিতব্বা, পটিলভিত্ৰা নাতিসুভাৰিতং ৰা মজ্ঝিমং. উপড্ঢকপ্পোতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পস্স উপড্ঢকপ্পো. ৰিপ্ফারিকতরোতি ব্রহ্মপারিসজ্জেহি পমাণতো ৰিপুলতরো, সভাৰতো উল়ারতরো চ হোতি. সভাৰেনপি হি উল়ারতরোৰ, তং পনেত্থ অপ্পমাণং. তথা হি পরিত্তাভাদীনং, পরিত্তসুভাদীনঞ্চ কাযে সতিপি সভাৰৰেমত্তে একত্তৰসেনেৰ ৰৰত্থাপীযতীতি ‘‘একত্তকাযা’’ ত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তি. পণীতেনাতি উক্কট্ঠেন, সা চস্স উক্কট্ঠতা ছন্দাদীনং উক্কট্ঠতায ৰেদিতব্বা, সুভাৰিতং ৰা সম্মদেৰ ৰসিভাৰং পাপিতং পণীতং পধানভাৰং নীতন্তি কত্ৰা, ইধাপি কপ্পো অসঙ্খ্যেয্যকপ্পৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো পরিপুণ্ণস্স মহাকপ্পস্স অসম্ভৰতো. ইতীতি এৰং ৰুত্তপ্পকারেন. তেতি ‘‘ব্রহ্মকাযিকা’’তি ৰুত্তা তিৰিধাপি ব্রহ্মানো. সঞ্ঞায একত্তাতি তিহেতুকভাৰেন সঞ্ঞায একত্তসভাৰত্তা. ন হি তস্সা সম্পযুত্তধম্মৰসেন অঞ্ঞোপি কোচি ভেদো অত্থি.
এৰন্তি ইমিনা নানত্তকাযএকত্তসঞ্ঞিনোতি দস্সেতি.
দণ্ডউক্কাযাতি দণ্ডদীপিকায. সরতীতি ধাৰতি ৰিয. ৰিস্সরতীতি ৰিপ্পকিণ্ণা ৰিয ধাৰতি. দ্ৰে কপ্পাতি দ্ৰে মহাকপ্পা. ইতো পরেসুপি এসেৰ নযো. ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেন আভস্সরগ্গহণেনেৰ সব্বেপি তে পরিত্তাভা, অপ্পমাণাভাপি গহিতা.
সোভনা পভা সুভা, সুভায কিণ্ণা সুভাকিণ্ণাতি ৰত্তব্বে আ-কারস্স রস্সত্তং, অন্তিম-ণ-কারস্স হ-কারঞ্চ কত্ৰা ‘‘সুভকিণ্হা’’তি ৰুত্তা, অট্ঠকথাযংপন নিচ্চলায একগ্ঘনায পভায সুভোতি পরিযাযৰচনন্তি ‘‘সুভেন ওকিণ্ণা ৰিকিণ্ণা’’তি অত্থো ৰুত্তো, এত্থাপি অন্তিম-ণ-কারস্স হ-কারকরণং ইচ্ছিতব্বমেৰ. ন ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পভা গচ্ছতি একগ্ঘনত্তা. চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৰ ভজন্তি কাযস্স, সঞ্ঞায চ একরূপত্তা. ৰিপুলসন্তসুখাযুৰণ্ণাদিফলত্তা ৰেহপ্ফলা. এত্থাতি ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযং.
ৰিৰট্টপক্খে ঠিতা নপুনরাৰত্তনতো. ‘‘ন সব্বকালিকা’’তি ৰত্ৰা তমেৰ অসব্বকালিকত্তং ৰিভাৰেতুং ‘‘কপ্পসতসহস্সম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. সোল়সকপ্পসহস্সচ্চযেন উপ্পন্নানং সুদ্ধাৰাসব্রহ্মানং পরিনিব্বাযনতো, অঞ্ঞেসঞ্চ তত্থ অনুপ্পজ্জনতো বুদ্ধসুঞ্ঞেলোকে সুঞ্ঞং তং ঠানং হোতি, তস্মা সুদ্ধাৰাসা ন সব্বকালিকা, খন্ধাৰারট্ঠানসদিসা হোন্তি সুদ্ধাৰাসভূমিযো. ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৰাসানং সত্তাৰাসভাৰদীপনেনেৰ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিভাৰো দীপিতো, তস্মা সুদ্ধাৰাসাপি সত্তসু ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং নৰসু সত্তাৰাসেসু চতুত্থসত্তাৰাসংযেৰ ভজন্তি.
সুখুমত্তাতি সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তত্তা. পরিব্যত্তৰিঞ্ঞাণকিচ্চাভাৰতো নেৰ ৰিঞ্ঞাণং, সব্বসো অৰিঞ্ঞাণং ন হোতীতি নাৰিঞ্ঞাণং, তস্মা পরিপ্ফুটৰিঞ্ঞাণকিচ্চৰন্তীসু ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু অৰত্ৰা.
১২৮. তঞ্চ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিন্তি পঠমং ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং. হেট্ঠা ৰুত্তনযেন সরূপতো, মনুস্সাদিৰিভাগতো, সঙ্খেপতো, ‘‘নামঞ্চ রূপঞ্চা’’তি ভেদতো চ পজানাতি. তস্সা সমুদযঞ্চাতি তস্সা পঠমায ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা পঞ্চৰীসতিৰিধং সমুদযঞ্চ পজানাতি. অত্থঙ্গমেপি এসেৰ নযো. অস্সাদেতব্বতো, অস্সাদতো চ অস্সাদং. অযং অনিচ্চাদিভাৰো আদীনৰো. ছন্দরাগো ৰিনীযতি এতেন, এত্থ ৰাতি ছন্দরাগৰিনযো, সহ মগ্গেন নিব্বানং. ছন্দরাগপ্পহানন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. মানদিট্ঠীনং ৰসেনাহন্তি ৰা, তণ্হাৰসেন মমন্তি ৰা অভিনন্দনাপি মানস্স পরিতস্সনা ৰিয দট্ঠব্বা. সব্বত্থাতি সব্বেসু সেসেসু অট্ঠসুপি ৰারেসু. তত্থাতি উপরি তীসু ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু দুতিযাযতনেসু. তত্থ হি রূপং নত্থি. পুন তত্থাতি পঠমাযতনে. তত্থ হি একো রূপক্খন্ধোৰ. এত্থাতি চ তমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তত্থ হি রূপস্স কম্মসমুট্ঠানত্তা আহারৰসেন যোজনা ন সম্ভৰতি.
যতো খোতি এত্থ তো-সদ্দো দা-সদ্দো ৰিয কালৰচনো ‘‘যতো খো, সারিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তিআদীসু (পারা. ২১) ৰিযাতি ৰুত্তং ‘‘যদা খো’’তি. অগ্গহেত্ৰাতি কঞ্চিপি সঙ্খারং ‘‘এতং মমা’’তিআদিনা অগ্গহেত্ৰা. পঞ্ঞাৰিমুত্তোতি অট্ঠন্নং ৰিমোক্খানং অনধিগতত্তা সাতিসযস্স সমাধিবলস্স অভাৰতো পঞ্ঞাবলেনেৰ ৰিমুত্তো. তেনাহ ‘‘অট্ঠ ৰিমোক্খে অসচ্ছিকত্ৰা পঞ্ঞাবলেনেৰা’’তিআদি. অপ্পৰত্তিন্তি আযতিং অপ্পৰত্তিং কত্ৰা. পজানন্তো ৰিমুত্তোতি ৰা পঞ্ঞাৰিমুত্তো, পঠমজ্ঝানফস্সেন ৰিনা পরিজাননাদিপ্পকারেহি চত্তারি সচ্চানি জানন্তো পটিৰিজ্ঝন্তো তেসং কিচ্চানং মত্থকপ্পত্তিযা নিট্ঠিতকিচ্চতায ৰিসেসেন মুত্তোতি ৰিমুত্তো. সো পঞ্ঞাৰিমুত্তো. সুক্খৰিপস্সকোতি সমথভাৰনাসিনেহাভাৰেন সুক্খা লূখা, অসিনিদ্ধা ৰা ৰিপস্সনা এতস্সাতি সুক্খৰিপস্সকো. ঠত্ৰাতি পাদককরণৰসেন ঠত্ৰা. অঞ্ঞতরস্মিন্তি চ অঞ্ঞতরঅঞ্ঞতরস্মিং, একেকস্মিন্তি অত্থো. এৰঞ্হিস্স পঞ্চৰিধতা সিযা. ‘‘ন হেৰ খো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতী’’তি ইমিনা সাতিসযস্স সমাধিবলস্স অভাৰো দীপিতো. ‘‘পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা’’তিআদিনা সাতিসযস্স পঞ্ঞাবলস্স ভাৰো. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তীতি ন আসৰা পঞ্ঞায পস্সন্তি, দস্সনকারণা পন পরিক্খীণা ‘‘দিস্ৰা পরিক্খীণা’’তি ৰুত্তা. দস্সনাযত্তপরিক্খযত্তা এৰ হি দস্সনং আসৰানং খযস্স পুরিমকিরিযা হোতি.