ভৰচক্ককথাৰণ্ণনা
২৪২. সমিতন্তি সঙ্গতং, অব্বোচ্ছিন্নন্তি অত্থো. কামযানস্সাতি কামযমানস্স, কামো যানং এতস্সাতি ৰা কামযানো, তস্স কামযানস্স. রুপ্পতীতি সোকেন রুপ্পতি.
পরিযুট্ঠানতায তিট্ঠনসীলো পরিযুট্ঠানট্ঠাযী. ‘‘পরিযুট্ঠট্ঠাযিনো’’তি ৰা পাঠো, তত্থ পরিযুট্ঠাতীতি পরিযুট্ঠং, দিট্ঠিপরিযুট্ঠং, তেন তিট্ঠতীতি পরিযুট্ঠট্ঠাযীতি অত্থো দট্ঠব্বো. পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানীতি ‘‘মালা মিলাযন্তি, ৰত্থানি কিলিস্সন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, কাযে ৰেৰণ্ণিযং ওক্কমতি, দেৰো দেৰাসনে নাভিরমতী’’তি (ইতিৰু. ৮৩) ৰুত্তানি পঞ্চ মরণপুব্বনিমিত্তানীতি অত্থো. তানি হি দিস্ৰা কম্মনিব্বত্তক্খন্ধসঙ্খাতে উপপত্তিভৰে ভৰছন্দবলেন দেৰানং বলৰসোকো উপ্পজ্জতীতি. বালোতি অৰিদ্ৰা. তেন অৰিজ্জায কারণভাৰং দস্সেতি. তিৰিধন্তি তস্সারুপ্পকথাসৰনকম্মকারণাদস্সনমরণকালকম্মোপট্ঠাননিদানং সোকাদিদুক্খং. আসৰে সাধেন্তীতি আসৰে গমেন্তি বোধেন্তীতি অত্থো.
এৰং সতীতি অৰিদিতাদিতায অনাদিভাৰে সতি. আদিমত্তকথনন্তিআদি এতস্স অত্থীতি আদিমং, ভৰচক্কং. তস্স ভাৰো আদিমত্তং, তস্স কথনং আদিমত্তকথনং. ৰিসেসনিৰত্তিঅত্থো ৰা মত্ত-সদ্দো, সতি অনাদিভাৰে অৰিজ্জা আদিম্হি মজ্ঝে পরিযোসানে চ সব্বত্থ সিযাতি আদিমত্তায অৰিজ্জায কথনং ৰিরুজ্ঝতীতি অত্থো. অৰিজ্জাগ্গহণেনাতি অৰিজ্জায উপ্পাদনেন কথনেন, অপ্পহানেন ৰা, অত্তনো সন্তানে সন্নিহিতভাৰকরণেনাতি অত্থো. কম্মাদীনীতি কম্মৰিপাকৰট্টানি. ৰট্টকারণভাৰেন পধানত্তা ‘‘পধানধম্মো’’তি অৰিজ্জা কথিতা. ৰদতীতি ৰদো. ৰেদেতি, ৰেদিযতীতি ৰা ৰেদেয্যো, সুখাদিং অনুভৰতি, সব্বৰিসযে ৰা জানাতি, ‘‘সুখিতো’’তিআদিনা অত্তনা পরেহি চ জানাতি ঞাযতি চাতি অত্থো. ব্রহ্মাদিনা ৰা অত্তনা ৰাতি ৰা-সদ্দো চ-সদ্দত্থো. তেনাহ ‘‘কারকৰেদকরহিত’’ন্তি চ-সদ্দত্থসমাসং.
দ্ৰাদসৰিধসুঞ্ঞতাসুঞ্ঞন্তি অৰিজ্জাদীনং দ্ৰাদসৰিধানং সুঞ্ঞতায সুঞ্ঞং, চতুব্বিধম্পি ৰা সুঞ্ঞতং একং কত্ৰা দ্ৰাদসঙ্গতায দ্ৰাদসৰিধাতি তায দ্ৰাদসৰিধায সুঞ্ঞতায সুঞ্ঞন্তি অত্থো.
পুব্বন্তাহরণতোতি পুব্বন্ততো পচ্চুপ্পন্নৰিপাকস্স আহরণতো পরিচ্ছিন্নৰেদনাৰসানং এতং ভৰচক্কন্তি অত্থো. ভৰচক্কেকদেসোপি হি ভৰচক্কন্তি ৰুচ্চতি. ৰেদনা ৰা তণ্হাসহাযায অৰিজ্জায পচ্চযো হোতীতি ৰেদনাতো অৰিজ্জা, ততো সঙ্খারাতি সম্বজ্ঝনতো ৰেদনাৰসানং ভৰচক্কন্তি যুত্তমেতং, এৰং তণ্হামূলকে চ যোজেতব্বং. দ্ৰিন্নম্পি হি অঞ্ঞমঞ্ঞং অনুপ্পৰেসো হোতীতি. অৰিজ্জা ধম্মসভাৰং পটিচ্ছাদেত্ৰা ৰিপরীতাভিনিৰেসং করোন্তী দিট্ঠিচরিতে সংসারে নযতি, তেসং ৰা সংসারং সঙ্খারাদিপৰত্তিং নযতি পৰত্তেতীতি ‘‘সংসারনাযিকা’’তি ৰুত্তা. ফলুপ্পত্তিযাতি কত্তুনিদ্দেসো. ৰিঞ্ঞাণাদিপচ্চুপ্পন্নফলুপ্পত্তি হি ইধ দিট্ঠা, অদিট্ঠানঞ্চ পুরিমভৰে অত্তনো হেতূনং অৰিজ্জাসঙ্খারানং ফলং অজনেত্ৰা অনুপচ্ছিজ্জনং পকাসেতি. অথ ৰা পুরিমভৰচক্কং দুতিযেন সম্বন্ধং ৰুত্তন্তি ৰেদনাসঙ্খাতস্স ফলস্স উপ্পত্তিযা তণ্হাদীনং হেতূনং অনুপচ্ছেদং পকাসেতি, তস্মা ফলুপ্পত্তিযা কারণভূতায পঠমস্স ভৰচক্কস্স হেতূনং অনুপচ্ছেদপ্পকাসনতোতি অত্থো. সঙ্খারাদীনমেৰ ৰা ফলানং উপ্পত্তিযা অৰিজ্জাদীনং হেতূনং ফলং অজনেত্ৰা অনুপচ্ছেদমেৰ, ৰিঞ্ঞাণাদিহেতূনং ৰা সঙ্খারাদীনং অনুবন্ধনমেৰ পকাসেতি পঠমং ভৰচক্কং, ন দুতিযং ৰিয পরিযোসানম্পীতি ‘‘ফলুপ্পত্তিযা হেতূনং অনুপচ্ছেদপ্পকাসনতো’’তি ৰুত্তং. ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি এত্থ অপরিপুণ্ণাযতনকললরূপং ৰত্ৰা ততো উদ্ধং ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’ন্তি সল়াযতনপ্পৰত্তি ৰুত্তাতি আহ ‘‘অনুপুব্বপৰত্তিদীপনতো’’তি. ‘‘ভৰপচ্চযা জাতী’’তি এত্থ ন আযতনানং কমেন উপ্পত্তি ৰুত্তাতি আহ ‘‘সহুপ্পত্তিদীপনতো’’তি.
হেতুআদিপুব্বকা তযো সন্ধী এতস্সাতি হেতুফলহেতুপুব্বকতিসন্ধি, ভৰচক্কং. হেতুফলহেতুফলৰসেন চতুপ্পভেদো অঙ্গানং সঙ্গহো এতস্সাতি চতুভেদসঙ্গহং. সরূপতো অৰুত্তাপি তস্মিং তস্মিং সঙ্গহে আকিরীযন্তি অৰিজ্জাসঙ্খারাদিগ্গহণেহি পকাসীযন্তীতি আকারা, অতীতহেতুআদীনং ৰা পকারা আকারা. কিলেসকম্মৰিপাকা ৰিপাককিলেসকম্মেহি সম্বন্ধা হুত্ৰা পুনপ্পুনং পরিৰত্তন্তীতি তেসু ৰট্টনামং আরোপেত্ৰা ‘‘তিৰট্ট’’ন্তি ৰুত্তং, ৰট্টেকদেসত্তা ৰা ‘‘ৰট্টানী’’তি ৰুত্তানি.
সন্ধীনং আদিপরিযোসানৰৰত্থিতাতি সন্ধীনং পুব্বাপরৰৰত্থিতাতি অত্থো.
‘‘যা কাচি ৰা পন চেতনা ভৰো, চেতনাসম্পযুত্তা আযূহনসঙ্খারা’’তি ইদং ইমিস্সা ধম্মট্ঠিতিঞাণভাজনীযে ৰুত্তায পটিসম্ভিদাপাল়িযা (পটি. ম. ১.৪৭) ৰসেন ৰুত্তং. এত্থ হি ‘‘চেতনা ভৰো’’তি আগতাতি. ভৰনিদ্দেসে পন ‘‘সাত্থতো’’তি এত্থ ‘‘চেতনাৰ সঙ্খারা, ভৰো পন চেতনাসম্পযুত্তাপী’’তি ৰিভঙ্গপাল়িযা ৰসেন দস্সিতং. ‘‘তত্থ কতমো পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো? কুসলা চেতনা কামাৰচরা’’তিআদিনা হি সঙ্খারানং চেতনাভাৰো ৰিভঙ্গপাল়িযং (ৰিভ. ২২৬) ৰুত্তোতি. তত্থ পটিসম্ভিদাপাল়িযং ‘‘চেতনাসম্পযুত্তা ৰিপাকধম্মত্তা সৰিপাকেন আযূহনসঙ্খাতেন সঙ্খতাভিসঙ্খরণকিচ্চেন সঙ্খারা’’তি ৰুত্তা. ৰিভঙ্গপাল়িযং (ৰিভ. ২৩৪) ‘‘সব্বম্পি ভৰগামিকম্মং কম্মভৰো’’তি ভৰস্স পচ্চযভাৰেন ভৰগামিভাৰতো কম্মসংসট্ঠসহাযতায কম্মভাৰতো চ উপপত্তিভৰং ভাৰেন্তীতি ভৰোতি ৰুত্তা, উপপত্তিভৰভাৰনকিচ্চং পন চেতনায সাতিসযন্তি পটিসম্ভিদাপাল়িযং চেতনা ‘‘ভৰো’’তি ৰুত্তা, ভৰাভিসঙ্খরণকিচ্চং চেতনায সাতিসযন্তি ৰিভঙ্গপাল়িযং ‘‘কুসলা চেতনা’’তিআদিনা চেতনা ‘‘সঙ্খারা’’তি ৰুত্তা, তস্মা তেন তেন পরিযাযেন উভযং উভযত্থ ৰত্তুং যুত্তন্তি নত্থেত্থ ৰিরোধো. গহণন্তি কামুপাদানং কিচ্চেনাহ. পরামসনন্তি ইতরানি. আযূহনাৰসানেতি তীসুপি অত্থৰিকপ্পেসু ৰুত্তস্স আযূহনস্স অৰসানে.
দ্ৰীসু অত্থৰিকপ্পেসু ৰুত্তে আযূহনসঙ্খারে ‘‘তস্স পুব্বভাগা’’তি আহ, ততিযে ৰুত্তে ‘‘তংসম্পযুত্তা’’তি. দহরস্স চিত্তপ্পৰত্তি ভৰঙ্গবহুলা যেভুয্যেন ভৰন্তরজনককম্মাযূহনসমত্থা ন হোতীতি ‘‘ইধ পরিপক্কত্তা আযতনান’’ন্তি ৰুত্তং. কম্মকরণকালে সম্মোহোতি এতেন কম্মস্স পচ্চযভূতং সম্মোহং দস্সেতি, ন কম্মসম্পযুত্তমেৰ.
কম্মানেৰ ৰিপাকং সম্ভরন্তি ৰড্ঢেন্তীতি কম্মসম্ভারা, কম্মং ৰা সঙ্খারভৰা, তদুপকারকানি অৰিজ্জাতণ্হুপাদানানি কম্মসম্ভারা, পটিসন্ধিদাযকো ৰা ভৰো কম্মং, তদুপকারকা যথাৰুত্তআযূহনসঙ্খারা অৰিজ্জাদযো চ কম্মসম্ভারাতি কম্মঞ্চ কম্মসম্ভারা চ কম্মসম্ভারাতি একসেসং কত্ৰা ‘‘কম্মসম্ভারা’’তি আহ. দস ধম্মা কম্মন্তি অৰিজ্জাদযোপি কম্মসহাযতায কম্মসরিক্খকা তদুপকারকা চাতি ‘‘কম্ম’’ন্তি ৰুত্তা.
সঙ্খিপ্পন্তি এত্থ অৰিজ্জাদযো ৰিঞ্ঞাণাদযো চাতি সঙ্খেপো, কম্মং ৰিপাকো চ. কম্মং ৰিপাকোতি এৰং সঙ্খিপীযতীতি ৰা সঙ্খেপো, অৰিজ্জাদযো ৰিঞ্ঞাণাদযো চ. সঙ্খেপভাৰসামঞ্ঞেন পন একৰচনং কতন্তি দট্ঠব্বং. সঙ্খেপসদ্দো ৰা ভাগাধিৰচনন্তি কম্মভাগো কম্মসঙ্খেপো.
এৰং সমুপ্পন্নন্তি কম্মতো ৰিপাকো. তত্থাপি অৰিজ্জাতো সঙ্খারাতি এৰং সমুপ্পন্নং, তিসন্ধিআদিৰসেন ৰা সমুপ্পন্নং ইদং ভৰচক্কন্তি অত্থো. ইত্তরন্তি গমনধম্মং, ৰিনস্সধম্মন্তি অত্থো. তেন উপ্পাদৰযৰন্ততাদীপকেন অনিচ্চ-সদ্দেন ৰিকারাপত্তিদীপকেন চল-সদ্দেন চ অদীপিতং কালন্তরট্ঠাযিতাপটিক্খেপং দীপেতি, অধুৰন্তি এতেন থিরভাৰপটিক্খেপং নিস্সারতং. হেতূ এৰ সম্ভারা হেতুসম্ভারা. ‘‘ঠানসো হেতুসো’’তি এত্থ এৰং ৰুত্তং ৰা ঠানং, অঞ্ঞম্পি তস্স তস্স সাধারণং কারণং সম্ভারো, অসাধারণং হেতু. এৰন্তি এৰং হেতুতো ধম্মমত্তসম্ভৰে হেতুনিরোধা চ ৰট্টুপচ্ছেদে ধম্মে চ তংনিরোধায দেসিতে সতীতি অত্থো. ব্রহ্মচরিযং ইধ ব্রহ্মচরিযিধ. সত্তে চাতি এত্থ চ-সদ্দো এৰং ব্রহ্মচরিযঞ্চ ৰিজ্জতি, সস্সতুচ্ছেদা চ ন হোন্তীতি সমুচ্চযত্থো. এৰঞ্হি হেতুআযত্তে ধম্মমত্তসম্ভৰে সত্তো নুপলব্ভতি, তস্মিঞ্চ উপলব্ভন্তে সস্সতো উচ্ছেদো ৰা সিযা, নুপলব্ভন্তে তস্মিং নেৰুচ্ছেদো ন সস্সতন্তি ৰুত্তং হোতি.
সচ্চপ্পভৰতোতি সচ্চতো, সচ্চানং ৰা পভৰতো. কুসলাকুসলং কম্মন্তি ৰট্টকথায ৰত্তমানত্তা সাসৰন্তি ৰিঞ্ঞাযতি. অৰিসেসেনাতি চেতনা চেতনাসম্পযুত্তকাতি ৰিসেসং অকত্ৰা সব্বম্পি তং কুসলাকুসলং কম্মং ‘‘সমুদযসচ্চ’’ন্তি ৰুত্তন্তি অত্থো. ‘‘তণ্হা চ…পে… অৰসেসা চ সাসৰা কুসলা ধম্মা’’তি হি চেতনাচেতনাসম্পযুত্তৰিসেসং অকত্ৰা ৰুত্তন্তি, অরিযসচ্চৰিসেসং ৰা অকত্ৰা সমুদযসচ্চন্তি ৰুত্তন্তি অত্থো.
ৰত্থূসূতি আরম্মণেসু, চক্খাদীসু ৰা পটিচ্ছাদেতব্বেসু ৰত্থূসু. সোকাদীনং অধিট্ঠানত্তাতি তেসং কারণত্তা, তেহি সিদ্ধায অৰিজ্জায সহিতেহি সঙ্খারেহি পচ্চযো চ হোতি ভৰন্তরপাতুভাৰাযাতি অধিপ্পাযো. চুতিচিত্তং ৰা পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরপচ্চযো হোতীতি ‘‘পচ্চযো চ হোতি ভৰন্তরপাতুভাৰাযা’’তি ৰুত্তং. তং পন চুতিচিত্তং অৰিজ্জাসঙ্খাররহিতং ভৰন্তরস্স পচ্চযো ন হোতীতি তস্স সহাযদস্সনত্থমাহ ‘‘সোকাদীনং অধিট্ঠানত্তা’’তি. দ্ৰিধাতি অত্তনোযেৰ সরসেন ধম্মন্তরপচ্চযভাৰেন চাতি দ্ৰিধা.
অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি এতেন সঙ্খারানং পচ্চযুপ্পন্নতাদস্সনেন ‘‘কো নু খো অভিসঙ্খরোতীতি এস নো কল্লো পঞ্হো’’তি দস্সেতি. তেনেতং কারকদস্সননিৰারণন্তি. এৰমাদিদস্সননিৰারণন্তি এতেন ‘‘সোচতি পরিদেৰতি দুক্খিতো’’তিআদিদস্সননিৰারণমাহ. সোকাদযোপি হি পচ্চযাযত্তা অৰসৰত্তিনোতি ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণং সোক…পে… সম্ভৰন্তী’’তি এতেন ৰুত্তন্তি.
গণ্ডভেদপীল়কা ৰিযাতি গণ্ডভেদনত্থং পচ্চমানে গণ্ডে তস্সপি উপরি জাযমানখুদ্দকপীল়কা ৰিয, গণ্ডস্স ৰা অনেকধাভেদে পীল়কা ৰিয. গণ্ডৰিকারা সূনতাসরাগপুব্বগহণাদযো.
পটলাভিভূতচক্খুকো রূপানি ন পস্সতি, কিঞ্চিপি পস্সন্তো চ ৰিপরীতং পস্সতি, এৰং অৰিজ্জাভিভূতো দুক্খাদীনি ন পটিপজ্জতি ন পস্সতি, মিচ্ছা ৰা পটিপজ্জতীতি পটলং ৰিয অৰিজ্জা, কিমিনা ৰিয অত্তনা কতত্তা ৰট্টস্স অত্তনোযেৰ পরিব্ভমনকারণত্তা চ কোসপ্পদেসা ৰিয সঙ্খারা, সঙ্খারপরিগ্গহং ৰিনা পতিট্ঠং অলভমানং ৰিঞ্ঞাণং পরিণাযকপরিগ্গহং ৰিনা পতিট্ঠং অলভমানো রাজকুমারো ৰিযাতি পরিগ্গহেন ৰিনা পতিট্ঠালাভো এত্থ সামঞ্ঞং. উপপত্তিনিমিত্তন্তি কম্মাদিআরম্মণমাহ. পরিকপ্পনতোতি আরম্মণকরণতো, সম্পযুত্তেন ৰা ৰিতক্কেন ৰিতক্কনতো. দেৰমনুস্সমিগৰিহঙ্গাদিৰিৰিধপ্পকারতায মাযা ৰিয নামরূপং, পতিট্ঠাৰিসেসেন ৰুড্ঢিৰিসেসাপত্তিতো ৰনপ্পগুম্বো ৰিয সল়াযতনং. আযতনানং ৰিসযিৰিসযভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞাভিমুখভাৰতো আযতনঘট্টনতো. এত্থ চ সঙ্খারাদীনং কোসপ্পদেসপরিণাযকাদীহি দ্ৰীহি দ্ৰীহি সদিসতায দ্ৰে দ্ৰে উপমা ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা.
গম্ভীরো এৰ হুত্ৰা ওভাসতি পকাসতি দিস্সতীতি গম্ভীরাৰভাসো. জাতিপচ্চযসম্ভূতসমুদাগতট্ঠোতি জাতিপচ্চযা সম্ভূতং হুত্ৰা সহিতস্স অত্তনো পচ্চযানুরূপস্স উদ্ধং উদ্ধং আগতভাৰো, অনুপ্পবন্ধোতি অত্থো. অথ ৰা সম্ভূতট্ঠো চ সমুদাগতট্ঠো চ সম্ভূতসমুদাগতট্ঠো. ‘‘ন জাতিতো জরামরণং ন হোতি, ন চ জাতিং ৰিনা অঞ্ঞতো হোতী’’তি হি জাতিপচ্চযসম্ভূতট্ঠো ৰুত্তো. ইত্থঞ্চ জাতিতো সমুদাগচ্ছতীতি পচ্চযসমুদাগতট্ঠো, যা যা জাতি যথা যথা পচ্চযো হোতি, তদনুরূপপাতুভাৰোতি অত্থো.
অনুলোমপটিলোমতোতি ইধ পন পচ্চযুপ্পাদা পচ্চযুপ্পন্নুপ্পাদসঙ্খাতং অনুলোমং, নিরোধা নিরোধসঙ্খাতং পটিলোমঞ্চাহ. আদিতো পন অন্তগমনং অনুলোমং, অন্ততো চ আদিগমনং পটিলোমমাহাতি. ‘‘ইমে চত্তারো আহারা কিংনিদানা’’তিআদিকায (সং. নি. ২.১১) ৰেমজ্ঝতো পট্ঠায পটিলোমদেসনায, ‘‘চক্খুং পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’তিআদিকায (সং. নি. ২.৪৩-৪৪; ২.৪.৬০) অনুলোমদেসনায চ দ্ৰিসন্ধিতিসঙ্খেপং, ‘‘সংযোজনীযেসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু অস্সাদানুপস্সিনো ৰিহরতো তণ্হা পৰড্ঢতি, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ২.৫৩-৫৪) একসন্ধিদ্ৰিসঙ্খেপং.
অৰিজ্জাদীনং সভাৰো পটিৰিজ্ঝীযতীতি পটিৰেধো. ৰুত্তঞ্হি ‘‘তেসং তেসং ৰা তত্থ তত্থ ৰুত্তধম্মানং পটিৰিজ্ঝিতব্বো সলক্খণসঙ্খাতো অৰিপরীতসভাৰো পটিৰেধো’’তি (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা). অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারেকদেসো সরাগো, অঞ্ঞো ৰিরাগো, রাগস্স ৰা অপটিপক্খভাৰতো রাগপ্পৰড্ঢকো সব্বোপি অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো সরাগো, ইতরো পটিপক্খভাৰতো ৰিরাগো. ‘‘দীঘরত্তঞ্হেতং, ভিক্খৰে, অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স অজ্ঝোসিতং মমাযিতং পরামট্ঠং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি (সং. নি. ২.৬২) অত্তপরামাসস্স ৰিঞ্ঞাণং ৰিসিট্ঠং ৰত্থু ৰুত্তন্তি ৰিঞ্ঞাণস্স সুঞ্ঞতট্ঠো গম্ভীরো, অত্তা ৰিজানাতি সংসরতীতি সব্যাপারতাসঙ্কন্তিঅভিনিৰেসবলৰতায অব্যাপারট্ঠঅসঙ্কন্তিপটিসন্ধিপাতুভাৰট্ঠা চ গম্ভীরা, নামস্স রূপেন, রূপস্স চ নামেন অসম্পযোগতো ৰিনিব্ভোগো, নামস্স নামেন অৰিনিব্ভোগো যোজেতব্বো. একুপ্পাদেকনিরোধেহি অৰিনিব্ভোগে অধিপ্পেতে রূপস্স চ রূপেন লব্ভতি. অথ ৰা একচতুৰোকারভৰেসু নামরূপানং অসহৰত্তনতো অঞ্ঞমঞ্ঞৰিনিব্ভোগো, পঞ্চৰোকারভৰে সহৰত্তনতো অৰিনিব্ভোগো চ ৰেদিতব্বো.
অধিপতিযট্ঠো নাম ইন্দ্রিযপচ্চযভাৰো. ‘‘লোকোপেসো দ্ৰারাপেসা খেত্তম্পেত’’ন্তি (ধ. স. ৫৯৮-৫৯৯) ৰুত্তা লোকাদিঅত্থা চক্খাদীসু পঞ্চসু যোজেতব্বা. মনাযতনস্সপি লুজ্জনতো মনোসম্ফস্সাদীনং দ্ৰারখেত্তভাৰতো চ এতে অত্থা সম্ভৰন্তেৰ. আপাথগতানং রূপাদীনং পকাসনযোগ্যতালক্খণং ওভাসনং চক্খাদীনং ৰিসযিভাৰো, মনাযতনস্স ৰিজাননং. সঙ্ঘট্টনট্ঠো ৰিসেসেন চক্খুসম্ফস্সাদীনং পঞ্চন্নং, ইতরে ছন্নম্পি যোজেতব্বা. ফুসনঞ্চ ফস্সস্স সভাৰো, সঙ্ঘট্টনং রসো, ইতরে উপট্ঠানাকারা. আরম্মণরসানুভৰনট্ঠো রসৰসেন ৰুত্তো, ৰেদযিতট্ঠো লক্খণৰসেন. অত্তা ৰেদযতীতি অভিনিৰেসস্স বলৰতায নিজ্জীৰট্ঠো ৰেদনায গম্ভীরো. নিজ্জীৰায ৰেদনায ৰেদযিতং নিজ্জীৰৰেদযিতং, নিজ্জীৰৰেদযিতমেৰ অত্থো নিজ্জীৰৰেদযিতট্ঠো.
আদানট্ঠো চতুন্নম্পি উপাদানানং সমানো, গহণট্ঠো কামুপাদানস্স, ইতরেসং তিণ্ণং অভিনিৰেসাদিঅত্থো. ‘‘দিট্ঠিকন্তারো’’তি হি ৰচনতো দিট্ঠীনং দুরতিক্কমনট্ঠোপীতি. দল়্হগহণত্তা ৰা চতুন্নম্পি দুরতিক্কমনট্ঠো যোজেতব্বো. যোনিগতিঠিতিনিৰাসেসুখিপনন্তি সমাসে ভুম্মৰচনস্স অলোপো দট্ঠব্বো, তস্মা তেন আযূহনাভিসঙ্খরণপদানং সমাসো হোতি. জরামরণঙ্গং মরণপ্পধানন্তি মরণট্ঠা এৰ খযাদযো গম্ভীরা দস্সিতা. নৰনৰানঞ্হি পরিক্খযেন খণ্ডিচ্চাদিপরিপক্কপ্পৰত্তি জরাতি, খযট্ঠো ৰা জরায ৰুত্তোতি দট্ঠব্বো. নৰভাৰাপগমো হি খযোতি ৰত্তুং যুত্তোতি. ৰিপরিণামট্ঠো দ্ৰিন্নম্পি. সন্ততিৰসেন ৰা জরায খযৰযভাৰো, সম্মুতিখণিকৰসেন মরণস্স ভেদৰিপরিণামতা যোজেতব্বা.
অত্থনযাতি অত্থানং নযা. অৰিজ্জাদিঅত্থেহি একত্তাদী সেন ভাৰেন নীযন্তি গম্মেন্তীতি একত্তাদযো তেসং নযাতি ৰুত্তা. নীযন্তীতি হি নযাতি. অত্থা এৰ ৰা একত্তাদিভাৰেন নীযমানা ঞাযমানা ‘‘অত্থনযা’’তি ৰুত্তা. নীযন্তি এতেহীতি ৰা নযা, একত্তাদীহি চ অত্থা ‘‘এক’’ন্তিআদিনা নীযন্তি, তস্মা একত্তাদযো অত্থানং নযাতি অত্থনযা. সন্তানানুপচ্ছেদেন বীজং রুক্খভাৰং পত্তং রুক্খভাৰেন পৰত্তন্তি একত্তেন ৰুচ্চতীতি সন্তানানুপচ্ছেদো একত্তং, এৰমিধাপি অৰিজ্জাদীনং সন্তানানুপচ্ছেদো একত্তন্তি দস্সেতি.
ভিন্নসন্তানস্সেৰাতি সম্বন্ধরহিতস্স নানত্তস্স গহণতো সত্তন্তরো উচ্ছিন্নো সত্তন্তরো উপ্পন্নোতি গণ্হন্তো উচ্ছেদদিট্ঠিমুপাদিযতি.
যতো কুতোচীতি যদি অঞ্ঞস্মা অঞ্ঞস্সুপ্পত্তি সিযা, ৰালিকতো তেলস্স, উচ্ছুতো খীরস্স কস্মা উপ্পত্তি ন সিযা, তস্মা ন কোচি কস্সচি হেতু অত্থীতি অহেতুকদিট্ঠিং, অৰিজ্জমানেপি হেতুম্হি নিযততায তিলগাৰীসুক্কসোণিতাদীহি তেলখীরসরীরাদীনি পৰত্তন্তীতি নিযতিৰাদঞ্চ উপাদিযতীতি ৰিঞ্ঞাতব্বং যথারহং.
কস্মা? যস্মা ইদঞ্হি ভৰচক্কং অপদালেত্ৰা সংসারভযমতীতো ন কোচি সুপিনন্তরেপি অত্থীতি সম্বন্ধো. দুরভিযানন্তি দুরতিক্কমং. অসনিৰিচক্কমিৰাতি অসনিমণ্ডলমিৰ. তঞ্হি নিম্মথনমেৰ, নানিম্মথনং পৰত্তমানং অত্থি, এৰং ভৰচক্কম্পি একন্তং দুক্খুপ্পাদনতো ‘‘নিচ্চনিম্মথন’’ন্তি ৰুত্তং.
ঞাণাসিনা অপদালেত্ৰা সংসারভযং অতীতো নত্থীতি এতস্স সাধকং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি. তন্তূনং আকুলকং তন্তাকুলকং, তন্তাকুলকমিৰ জাতা তন্তাকুলকজাতা, কিলেসকম্মৰিপাকেহি অতীৰ জটিতাতি অত্থো. গুণায সকুণিযা নীডং গুণাগুণ্ডিকং. ৰড্ঢিঅভাৰতো অপাযং দুক্খগতিভাৰতো দুগ্গতিং সুখসমুস্সযতো ৰিনিপাতত্তা ৰিনিপাতঞ্চ চতুব্বিধং অপাযং, ‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটী’’তিআদিনা ৰুত্তং সংসারঞ্চ নাতিৰত্ততি. সংসারো এৰ ৰা সব্বো ইধ ৰড্ঢিঅপগমাদীহি অত্থেহি অপাযাদিনামকো ৰুত্তো কেৰলং দুক্খক্খন্ধভাৰতো.
ভৰচক্ককথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.