১. সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা

১৭২. অভিধম্মে চ আগতাতি ইমস্মিং ধাতুৰিভঙ্গে অভিধম্মভাজনীযপঞ্হপুচ্ছকেসু, নিক্খেপকণ্ডধম্মহদযৰিভঙ্গাদীসু চ দেসনারুল়্হা. যথা পন সুত্তন্তে অভিধম্মে চ আগতা খন্ধাদযো সুত্তন্তে দেসিতনিযামেন খন্ধৰিভঙ্গাদীসু সুত্তন্তভাজনীযৰসেন ৰিভত্তা, এৰমিধাপি চক্খুধাতাদযো সুত্তন্তভাজনীযৰসেন ৰিভজিতব্বা সিযুং. তত্থ খন্ধাদীনং সব্বসঙ্গাহকো অভিধম্মদেসনাৰিসিট্ঠো সুত্তন্তে আগতো অঞ্ঞো দেসেতব্বাকারো নত্থীতি তে রূপক্খন্ধাদিৰসেনেৰ সুত্তন্তভাজনীযে দেসিতা, ধাতূনং পন সো অত্থীতি তে তিণ্ণং ধাতুছক্কানং ৰসেন ইধ দেসিতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সুত্তন্তেস্ৰেৰ…পে… ৰিভত্তন্তি ৰেদিতব্ব’’ন্তি. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সব্বা ধাতুযো ছহি ছহি ধাতূহি সঙ্খিপিত্ৰা’’তি.

কথং পন ছসু ছসু ধাতূসু অট্ঠারসন্নং ধাতূনং সমৰরোধোতি? সভাৰনিস্সযদ্ৰারারম্মণসম্পযোগসামঞ্ঞতো. তত্থ পঠমছক্কে তাৰ পথৰীতেজোৰাযোধাতুযো সভাৰতো ফোট্ঠব্বধাতু. আপোধাতুআকাসধাতুযো ধম্মধাতুএকদেসো. ৰিঞ্ঞাণধাতু সত্তৰিঞ্ঞাণধাতুযো. চতুধাতুগ্গহণেন চেত্থ তদাযত্তৰুত্তিকা নিস্সযাপদেসেন, ৰিঞ্ঞাণধাতুযা দ্ৰারারম্মণভাৰেন ৰা অৰসিট্ঠা রূপধাতুযো সমৰরুদ্ধা, ৰিঞ্ঞাণধাতুগ্গহণেন তংসম্পযোগতো ধম্মধাতুএকদেসোতি এৰং সব্বধাতুসমৰরোধো দট্ঠব্বো. দুতিযে ছপি ধাতুযো সভাৰতো, ধম্মাযতনেকদেসো, তংসম্পযোগতো সত্তৰিঞ্ঞাণধাতুযো, যথারহং তেসং নিস্সযদ্ৰারারম্মণভাৰতো অৰসিট্ঠধাতুযো সমৰরুদ্ধা. ততিযছক্কেপি এসেৰ নযো. এৰমেত্থ ছসু ছসু ধাতূসু অট্ঠারসন্নং ধাতূনং সমৰরোধো দট্ঠব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘সব্বা ধাতুযো ছহি ছহি ধাতূহি সঙ্খিপিত্ৰা’’তি.

সুঞ্ঞোতি অত্তসুঞ্ঞো, তেন সসভাৰতায চ ইধ ধাতুৰোহারোতি আহ ‘‘সুঞ্ঞে সভাৰমত্তে নিরুল়্হো ধাতুসদ্দো’’তি. তংতংভূতৰিৰিত্ততা রূপপরিযন্তোৰ আকাসোতি যেহি ৰিৰিত্তো, যেসঞ্চ পরিচ্ছেদো, তেহি অসম্ফুট্ঠতা তেসং ব্যাপকভাৰে সতি ন হোতীতি আহ ‘‘চতূহি মহাভূতেহি অব্যাপিতভাৰো’’তি. পরিচ্ছিন্নৰুত্তীনি হি ভূতানীতি.

১৭৩. অৰযৰৰিনিমুত্তো সমুদাযো নাম কোচি নত্থীতি পুরিমত্থং অসম্ভাৰেন্তো ‘‘দ্ৰে এৰ ৰা’’তিআদিনা সমুদাযেন ৰিনা দুতিযত্থমাহ. পচ্চত্তং অত্তনি জাততন্তি পাটিপুগ্গলিকতং.

পাটিযেক্কো কোট্ঠাসোতি ৰা লোমাদিইতরকোট্ঠাসেহি অসম্মিস্সো ৰিসুং একো পথৰীকোট্ঠাসোতি অত্থো.

পযোগন্তি ভাৰনাপযোগং. ৰীরিযন্তি ভাৰনানিপ্ফাদকং উস্সাহং. আযূহনন্তি তাদিসং চেতনং.

ধাতুপটিক্কূলৰণ্ণমনসিকারানন্তি ধাতুমনসিকারপটিক্কূলমনসিকারৰণ্ণমনসিকারানং. অব্যাপারতাযাতি ‘‘অহমেতং নিপ্ফাদেমি, মম এসা নিপ্ফাদনা’’তি চেতনারহিততায. করোন্তীতি আভোগপচ্চৰেক্খণানি উপ্পাদেন্তি.

লক্খণৰসেনাতি সভাৰৰসেন. সো পন যস্মা পথৰীধাতুযা কক্খল়খরতা হোতীতি আহ ‘‘কক্খল়ং খরিগতন্তিআদিৰচনং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি.

ৰেকন্তকং নাম সব্বলোহচ্ছেদনসমত্থং লোহং. তথা হি তং ৰিকন্ততি ছিন্দতীতি ৰিকন্তং, ৰিকন্তমেৰ ৰেকন্তকন্তি ৰুচ্চতি. লোহসদিসন্তি লোহাকারং লোহমলং ৰিয ঘনসহিতং হুত্ৰা তিট্ঠতি. তাপেত্ৰা তাল়িতং পন ছিন্নং ছিন্নং হুত্ৰা ৰিসরতি, মুদু মট্ঠং কম্মনিযং ৰা ন হোতি, তেন ‘‘লোহৰিজাতী’’তি ৰুচ্চতীতি. তিপুতম্বাদীহীতি তিপুতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং কংসলোহং, সীসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং ৰট্টলোহং, জসদতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং আরকূটং. যং পন কেৰলং জসদধাতুৰিনিগ্গতং, যং ‘‘পিত্তল’’ন্তিপি ৰদন্তি, তং ইধ নাধিপ্পেতং, যথাৰুত্তমিস্সকমেৰ পন গহেত্ৰা ‘‘কিত্তিম’’ন্তি ৰুত্তং.

নিদস্সনমত্তন্তি মুত্তানং জাতিতো অনেকভেদত্তা ৰুত্তং. তথা হি হত্থিকুম্ভং ৰরাহদাঠং ভুজঙ্গসীসং ৰলাহকূটং ৰেণুপব্বং মচ্ছসিরো সঙ্খো সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ হত্থিকুম্ভজা পীতৰণ্ণা পভাহীনা. ৰরাহদাঠজা ৰরাহদাঠৰণ্ণাৰ. ভুজঙ্গসীসজা নীলাদিৰণ্ণা সুৰিসুদ্ধা, ৰট্টলা চ. ৰলাহকজা ভাসুরা দুব্বিভাগরূপা রত্তিভাগে অন্ধকারং ৰিধমন্তা তিট্ঠন্তি, দেৰূপভোগা এৰ হোন্তি. ৰেণুপব্বজা কারফলসমানৰণ্ণা, ন ভাসুরা, তে চ ৰেল়ৰো অমনুস্সগোচরে এৰ পদেসে জাযন্তি. মচ্ছসীসজা পাঠীনপিট্ঠিসমানৰণ্ণা, ৰট্টলা, লঘৰো চ হোন্তি পভাৰিহীনা, তে চ মচ্ছা সমুদ্দমজ্ঝেযেৰ জাযন্তি. সঙ্খজা সঙ্খোরচ্ছৰিৰণ্ণা, কোলপ্পমাণাপি হোন্তি পভাৰিহীনাৰ. সিপ্পিজা পন পভাৰিসেসযুত্তাৰ হোন্তি নানাসণ্ঠানা. এৰং জাতিতো অট্ঠৰিধাসু মুত্তাসু যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজা, তা সামুদ্দিকা. ভুজঙ্গজাপি কাচি সামুদ্দিকাতি ৰদন্তি, ইতরা অসামুদ্দিকা. তেন ৰুত্তং ‘‘সামুদ্দিকমুত্তাতি নিদস্সনমত্তমেতং, সব্বাপি পন মুত্তা মুত্তা এৰা’’তি. বহুলতো ৰা অট্ঠকথাযং এতং ৰুত্তং ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকমুত্তা’’তি. বহুলঞ্হি লোকে সামুদ্দিকাৰ মুত্তা দিস্সন্তি. তত্থাপি সিপ্পিজাৰ, ইতরা কদাচি কাচীতি.

১৭৪. ইধ নত্থি নিযমো কেৰলং দ্রৰভাৰস্সেৰ অধিপ্পেতত্তা.

১৭৫. নিসিতভাৰেনাতি সন্তাপনাদিৰসপ্পৰত্তেন তিখিণভাৰেন. উস্মাকারঞ্হি নিসানং ইধ নিসিতভাৰো. পাকতিকোতি সাভাৰিকো কাযুস্মাতি অধিপ্পেতো. সদাতি সব্বকালং যাৰ জীৰিতিন্দ্রিযং পৰত্ততি. পেতগ্গি নিজ্ঝামতণ্হিকপেতগ্গি. ইধাতি বাহিরতেজোধাতুকথাযং.

১৭৬. ৰাযনং বীজনং, তং পন থামসা পৰত্তীতি আহ ‘‘সৰেগগমনৰসেনা’’তি. সমুদীরণং অল্লপরিসোসনং, ভূতসঙ্ঘাতস্স দেসন্তরুপ্পত্তিহেতুভাৰো ৰা.

১৭৭. ভিত্তিচ্ছিদ্দাদিৰসেন লব্ভমানং অজটাকাসং নিস্সাযেৰ পরিচ্ছেদাকাসস্স পরিকম্মকরণন্তি আহ ‘‘অজটাকাসস্স চ কথিতত’’ন্তি.

১৭৯. সুখদুক্খফোট্ঠব্বসমুট্ঠাপনপচ্চযভাৰেনাতি ইট্ঠানিট্ঠফোট্ঠব্বানং নিব্বত্তকভূতেন পচ্চযভাৰেন. কস্স পন সো পচ্চযভাৰোতি আহ ‘‘সরীরট্ঠকউতুস্সা’’তি. পচ্চযভাৰেনাতি চ হেতুম্হি করণৰচনং. তেন হি কারণভূতেন সুখদুক্খফোট্ঠব্বানং যথাৰুত্তসমত্থতা হোতীতি. ‘‘তথেৰা’’তি ইমিনা ‘‘যথাবলং সরীরেকদেসসকলসরীর’’ন্তি ইদং অনুকড্ঢতি. এৰন্তি অত্তনো ফলূপচারসিদ্ধেন ফরণপ্পকারেন. এতেসন্তি সুখাদীনং. ‘‘ওল়ারিকপ্পৰত্তি এৰ ৰা ফরণ’’ন্তি ইমিনা নিরুপচারং এতেসং ফরণট্ঠং দস্সেতি. উভযৰতোতি সুখদুক্খৰতো, সোমনস্সদোমনস্সৰতো চ, ফরণাফরণট্ঠানৰতো ৰা.

১৮১. এত্থ ৰুত্তং সঙ্কপ্পন্তি এতস্মিং ‘‘সঙ্কপ্পো কামো’’তিআদিকে (মহানি. ১; চূল়নি. অজিতমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৮) নিদ্দেসপদেসে ৰুত্তং সঙ্কপ্পং. তত্থ হি কিলেসকামোৰ ‘‘সঙ্কপ্পরাগো পুরিসস্স কামো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৬৩; কথা. ৫১৩) ৰিয. ৰত্থুকামস্স তথা তথা সঙ্কপ্পনতো পরিকপ্পনতো ‘‘সঙ্কপ্পো’’তি ৰুত্তো, ন ৰিতক্কোতি অযমেত্থ অত্থো ৰুত্তো. টীকাযং পন ৰিতক্কৰসেন অত্থং দস্সেতুং ‘‘সোপি হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রাপি পুরিমো এৰত্থো অধিপ্পেতোতি চে, সম্পিণ্ডনত্থো পি-সদ্দো নিরত্থকো সিযা, ‘‘কিলেসসন্থৰসম্ভৰতো’’তি চ ন ৰত্তব্বং সিযা, পরতো চ ‘‘ব্যাপাদৰচনেন ব্যাপাদৰিতক্কং দস্সেতী’’তি ৰক্খতি. কিলেসকামো ৰিভত্তো কিলেসসম্পযুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. কামপটিবদ্ধাতি এত্থ কাম-সদ্দেন ৰত্থুকামাপি সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা.

১৮২. উভযত্থ উপ্পন্নোতি সত্তেসু, সঙ্খারেসূতি উভযত্থ উপ্পন্নো, সত্তাকারো, সঙ্খারাকারোতি ৰা আরম্মণস্স উভযাকারগ্গহণৰসেন উপ্পন্নো. কম্মপথৰিসেসো, কম্মপথৰিনাসকো চ কম্মপথভেদোতি দস্সেতুং ‘‘অভিজ্ঝাসংযোগেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তথা ৰিহিংসায ৰিহিংসাৰিতক্কং দস্সেতীতি যোজনা. ৰিহিংসাযাতি চ ৰিহিংসাৰচনেনাতি অত্থো. যথাসম্ভৰং পাণাতিপাতাদিৰসেনাতি আদি-সদ্দেন অদিন্নাদানমুসাৰাদপেসুঞ্ঞফরুসৰাচাসম্ফপ্পলাপে সঙ্গণ্হাতি. সব্ব…পে… সঙ্গাহকেহি কামনেক্খম্মধাতূহি. দ্ৰে দ্ৰেতি ব্যাপাদৰিহিংসাধাতুযো, অব্যাপাদঅৰিহিংসাধাতুযো চ. ‘‘এত্থাতি পনা’’তিআদিনা সংকিলেসৰোদানানং সঙ্করভাৰস্স অনিট্ঠাপজ্জনস্স চ দস্সনেন পুরিমংযেৰ অত্থং ব্যতিরেকমুখেন সম্পাদেতি.

সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.