২. পৰত্তিৰারৰণ্ণনা

২৭-১৬৪. অন্তমসো সুদ্ধাৰাসানম্পীতি ইদং তেসং অরিযত্তা দুক্খসচ্চেন উপপজ্জনে আসঙ্কা সিযাতি কত্ৰা ৰুত্তং. তণ্হাৰিপ্পযুত্তচিত্তস্সাতি ইদং পঞ্চৰোকারৰসেনেৰ গহেতব্বন্তি ৰুত্তং. যস্স দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতীতি এতেন পন সন্নিট্ঠানেন সব্বে উপপজ্জন্তা পৰত্তিযং চতুৰোকারে মগ্গফলতো অঞ্ঞচিত্তানং উপ্পাদক্খণসমঙ্গিনো পঞ্চৰোকারে চ সব্বচিত্তানং উপ্পাদক্খণসমঙ্গিনো সঙ্গহিতাতি তেস্ৰেৰ সন্নিট্ঠানেন নিচ্ছিতেসু কেচি ‘‘পৰত্তে তণ্হাৰিপ্পযুত্তচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে’’তি এতেন দুক্খসমুদযেসু এককোট্ঠাসপ্পৰত্তিসমঙ্গিনো দস্সীযন্তি সন্নিট্ঠানেন গহিতস্সেৰ ৰিভাগদস্সনতো, তেন চতুৰোকারানম্পি গহণং উপপন্নমেৰ. ন হি তেসু মগ্গফলুপ্পাদসমঙ্গীসু পসঙ্গতা অত্থি তংসমঙ্গীনং তেসং সন্নিট্ঠানেন অগ্গহিতত্তাতি. ইদং ইধ ন গহেতব্বন্তি ইদং চতুৰোকারে ফলসমাপত্তিচিত্তং ইধ সচ্চানং উপ্পাদৰচনে ন গহেতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি.

এত্থ চ সব্বেসং উপপজ্জন্তানন্তি ইদং কম্মজপৰত্তস্স পঠমুপ্পাদদস্সনেন ৰুত্তং, অসঞ্ঞসত্তাপেত্থ সঙ্গহিতা. পৰত্তে তণ্হাৰিপ্পযুত্তচিত্তস্স উপ্পাদক্খণেতি ইদং পন সমুদযসচ্চুপ্পাদৰোমিস্সস্স দুক্খসচ্চুপ্পাদস্স তংরহিতস্স দস্সনৰসেন ৰুত্তং. তণ্হায উপ্পাদক্খণেতি তংসহিতস্স সমুদযসচ্চুপ্পাদৰোমিস্সস্স. তেসং পন অসঞ্ঞসত্তানং পৰত্তিযং দুক্খসচ্চস্স উপ্পাদো সব্বত্থ ন গহিতো, তথা নিরোধো চাতি. মগ্গসচ্চযমকেপি এসেৰ নযো. তেসং তস্মিং উপপত্তিক্খণে চ তণ্হাৰিপ্পযুত্তচিত্তুপ্পত্তিক্খণে চাতি এৰমেত্থ খণৰসেন ওকাসো ৰেদিতব্বোতি ৰুত্তং, এৰঞ্চ সতি ‘‘যস্স যত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতি, তস্স তত্থ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৭১) এতস্স ৰিস্সজ্জনে পচ্ছিমকোট্ঠাসে ‘‘ইতরেসং চতুৰোকারং পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানং, পৰত্তে চিত্তস্স উপ্পাদক্খণে তেসং তত্থ দুক্খসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জতি সমুদযসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ইদং ন যুজ্জেয্য. ন হি উপপত্তিক্খণে চিত্তুপ্পত্তিক্খণে চ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিস্সতীতি. তস্মা উপপত্তিক্খণতণ্হাৰিপ্পযুত্তচিত্তুপ্পত্তিক্খণসমঙ্গীনং পুগ্গলানং যস্মিং কামাৰচরাদিওকাসে সা উপপত্তি চিত্তুপ্পত্তি চ পৰত্তমানা, তত্থ তেসন্তি ওকাসৰসেনেৰেত্থ তত্থ-সদ্দস্স অত্থো যুজ্জতি. পুগ্গলোকাসৰারো হেস. তত্থ পুগ্গলৰিসেসদস্সনত্থং ‘‘সব্বেসং উপপজ্জন্তান’’ন্তিআদি ৰুত্তং, ওকাসো পন যত্থ তে, সো এৰাতি.

‘‘সব্বেসং চৰন্তানং পৰত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে আরুপ্পে মগ্গস্স চ ফলস্স চ উপ্পাদক্খণে তেসং সমুদযসচ্চঞ্চ নুপ্পজ্জতি দুক্খসচ্চঞ্চ নুপ্পজ্জতী’’তি এত্থ পন ‘‘পৰত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে দুক্খসচ্চং নুপ্পজ্জতী’’তি চিত্তপটিবদ্ধৰুত্তিত্তা চিত্তজরূপমেৰ ইধাধিপ্পেতং, ন কম্মজাদিরূপং চিত্তং অনপেক্খিত্ৰাৰ উপ্পজ্জনতোতি কেচি ৰদন্তি. ‘‘যস্স ৰা পন সমুদযসচ্চং নুপ্পজ্জতী’’তি এতেন পন সন্নিট্ঠানেন গহিতো পুগ্গলো ন চিত্তং অপেক্খিত্ৰাৰ গহিতো, অথ খো যো কোচি এৰংপকারো, তস্মা ‘‘তস্স দুক্খসচ্চং নুপ্পজ্জতী’’তি এতেন চ ন চিত্তাপেক্খমেৰ দুক্খসচ্চং ৰুত্তং, অথ খো যং কিঞ্চীতি চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে যং কিঞ্চি দুক্খসচ্চং নুপ্পজ্জতীতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতীতি. ন হি যমকে ৰিভজিতব্বে অৰিভত্তা নাম পুচ্ছা অত্থীতি.

‘‘সুদ্ধাৰাসানং দুতিযে চিত্তেৰত্তমানে’’তি ইদং সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন যস্স যত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জিত্থ, নো চ সমুদযসচ্চং, তংদস্সনৰসেন ৰুত্তং. তস্মিং পন দস্সিতে তেন সমানগতিকত্তা দুতিযাকুসলচিত্ততো পুরিমসব্বচিত্তসমঙ্গিনো তেনেৰ দস্সিতা হোন্তি. তেসম্পি হি তত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জিত্থ নো চ তেসং তত্থ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিত্থাতি. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘ইতরেসং চতুৰোকারপঞ্চৰোকারান’’ন্তি এত্থ যথাৰুত্তা সুদ্ধাৰাসা অগ্গহিতা হোন্তি. যথা ‘‘যস্স যত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতি, তস্স তত্থ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিত্থা’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৬১) এতস্স ৰিস্সজ্জনে ‘‘সুদ্ধাৰাসানং উপপত্তিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৬১) এতেনেৰ উপপত্তিচিত্তুপ্পাদক্খণসমঙ্গিসমানগতিকা দুতিযাকুসলতো পুরিমসব্বচিত্তুপ্পাদক্খণসমঙ্গিনো দস্সিতা হোন্তীতি ন তে ‘‘ইতরেস’’ন্তি এতেন গয্হন্তি, এৰমিধাপি দট্ঠব্বন্তি. ‘‘ইতরেস’’ন্তি ৰচনং পঞ্চৰোকারানং ৰিসেসনত্থং, ন চতুৰোকারানং. ন হি তে পুব্বে ৰুত্তা ৰজ্জেতব্বা সন্তি পঞ্চৰোকারা ৰিয যথাৰুত্তা সুদ্ধাৰাসাতি. ‘‘অভিসমেতাৰীনং তেসং তত্থ দুক্খসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জিত্থ মগ্গসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জিত্থা’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৪১) এতেন সন্নিট্ঠানেন পুগ্গলোকাসা অঞ্ঞমঞ্ঞপরিচ্ছিন্না গহিতাতি যস্মিং ওকাসে অভিসমেতাৰিনো, তে এৰং ‘‘অভিসমেতাৰীন’’ন্তি এতেন গহিতাতি দট্ঠব্বা. তেন যে কামাৰচরে রূপাৰচরে অরূপাৰচরে ৰা অভিসমেতাৰিনো রূপাৰচরং অরূপাৰচরং ৰা উপপন্না, যাৰ তত্থাভিসমযো উপ্পন্নো ভৰিস্সতি, তাৰ তে এত্থ ন গয্হন্তি, তে পন পুরিমকোট্ঠাসে ‘‘সুদ্ধাৰাসানং দুতিযে চিত্তে ৰত্তমানে’’তি এৰং দস্সিতেহি সুদ্ধাৰাসে অনুপ্পন্নাভিসমযেহি সমানগতিকাতি ৰিসুং ন দস্সিতা. ‘‘অনভিসমেতাৰীন’’ন্তি গহিতা যে সব্বত্থ তত্থ চ অনভিসমেতাৰিনো, তেসু সুদ্ধাৰাসানং গহণকালৰিসেসনত্থং ‘‘সুদ্ধাৰাসানং দুতিযে চিত্তে ৰত্তমানে’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৪২) ৰুত্তন্তি.

যস্স চিত্তস্স অনন্তরা অগ্গমগ্গং পটিলভিস্সন্তীতি এতেন ৰোদানচিত্তসমঙ্গিনা সমানগতিকা ততো পুরিমতরচিত্তসমঙ্গিনোপি যাৰ সব্বন্তিমতণ্হাসম্পযুত্তচিত্তসমঙ্গী, তাৰ দস্সিতাতি ৰেদিতব্বা. এস নযো অঞ্ঞেসু এৰরূপেসূতি.

পৰত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেতি আগতট্ঠানে পটিসন্ধিচিত্তস্সপি ভঙ্গক্খণগ্গহণং দট্ঠব্বং, তথা ‘‘পৰত্তে চিত্তস্স উপ্পাদক্খণে’’তি আগতট্ঠানে চ চুতিচিত্তস্সপি উপ্পাদক্খণস্সাতি. ‘‘যস্স দুক্খসচ্চং ন নিরুজ্ঝতি, তস্স সমুদযসচ্চং ন নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.১১৬) এতস্স ৰিস্সজ্জনে দ্ৰীসুপি কোট্ঠাসেসু ‘‘অরূপে মগ্গস্স চ ফলস্স চ ভঙ্গক্খণে’’ইচ্চেৰ (যম. ১.সচ্চযমক.১১৬) ৰুত্তং, ন ৰিসেসিতং. কস্মা? একস্সপি মগ্গস্স চ ফলস্স চ ভঙ্গক্খণসমঙ্গিনো উভযকোট্ঠাসভজনতো. যস্স দুক্খসচ্চং ন নিরুজ্ঝতীতি এতেন সন্নিট্ঠানেন গহিতেসু হি অরুপে মগ্গফলভঙ্গক্খণসমঙ্গীসু কেসঞ্চি তিণ্ণং ফলানং দ্ৰিন্নঞ্চ মগ্গানং ভঙ্গক্খণসমঙ্গীনং নিরন্তরং অনুপ্পাদেত্ৰা অন্তরন্তরা ৰিপস্সনানিকন্তিং ভৰনিকন্তিং উপ্পাদেত্ৰা যে উপরিমগ্গে উপ্পাদেস্সন্তি, তেসং সমুদযসচ্চং নিরুজ্ঝিস্সতীতি তেসংযেৰ পন কেসঞ্চি অন্তরা তণ্হং অনুপ্পাদেত্ৰা উপরিমগ্গউপ্পাদেন্তানং মগ্গফলভঙ্গক্খণসমঙ্গীনং সমুদযসচ্চং ন নিরুজ্ঝিস্সতীতি. সামঞ্ঞৰচনেনপি চ পুরিমকোট্ঠাসে ৰুচ্চমানেন পচ্ছিমকোট্ঠাসে ৰক্খমানে ৰজ্জেত্ৰাৰ গহণং হোতীতি দস্সিতোযং নযোতি.

পৰত্তিৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.