৩. তণ্হামূলকসুত্তৰণ্ণনা
২৩. ততিযে (দী. নি. টী. ২.১০৩) এসনতণ্হাতি ভোগানং পরিযেসনৰসেন পৰত্তা তণ্হা. এসিততণ্হাতি পরিযিট্ঠেসু ভোগেসু উপ্পজ্জমানতণ্হা. পরিতস্সনৰসেন পরিযেসতি এতাযাতি পরিযেসনা, আসযতো পযোগতো চ পরিযেসনা তথাপৰত্তো চিত্তুপ্পাদো. তেনাহ ‘‘তণ্হায সতি হোতী’’তি. রূপাদিআরম্মণপ্পটিলাভোতি সৰত্থুকানং রূপাদিআরম্মণানং গৰেসনৰসেন পটিলাভো. যং পন অপরিযিট্ঠংযেৰ লব্ভতি, তম্পি অত্থতো পরিযেসনায লদ্ধমেৰ নাম তথারূপস্স কম্মস্স পুব্বেকতত্তা এৰ লব্ভনতো. তেনাহ ‘‘সো হি পরিযেসনায সতি হোতী’’তি.
সুখৰিনিচ্ছযন্তি সুখং ৰিসেসতো নিচ্ছিনোতীতি সুখৰিনিচ্ছযো. সুখং সভাৰতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো আদীনৰতো নিস্সরণতো চ যাথাৰতো জানিত্ৰা পৰত্তঞাণংৰ সুখৰিনিচ্ছযং. জঞ্ঞাতি জানেয্য. ‘‘সুভং সুখ’’ন্তিআদিকং আরম্মণে অভূতাকারং ৰিৰিধং নিন্নভাৰেন চিনোতি আরোপেতীতি ৰিনিচ্ছযো, অস্সাদানুপস্সনা তণ্হা. দিট্ঠিযাপি এৰমেৰ ৰিনিচ্ছযভাৰো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিং পন সুত্তে ৰিতক্কোযেৰ আগতোতি যোজনা. ইমস্মিং পন সুত্তেতি সক্কপঞ্হসুত্তে (দী. নি. ২.৩৫৮). তত্থ হি ‘‘ছন্দো খো, দেৰানমিন্দ, ৰিতক্কনিদানো’’তি আগতং. ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. ৰিতক্কেনেৰ ৰিনিচ্ছিনন্তীতি এতেন ‘‘ৰিনিচ্ছিনতি এতেনাতি ৰিনিচ্ছযো’’তি ৰিনিচ্ছযসদ্দস্স করণসাধনমাহ. এত্তকন্তিআদি ৰিনিচ্ছযনাকারদস্সনং.
ছন্দনট্ঠেন ছন্দো, এৰং রঞ্জনট্ঠেন রাগোতি ছন্দরাগো. স্ৰাযং অনাসেৰনতায মন্দো হুত্ৰা পৰত্তো ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘দুব্বলরাগস্সাধিৰচন’’ন্তি. অজ্ঝোসানন্তি তণ্হাদিট্ঠিৰসেন অভিনিৰেসনং. ‘‘ময্হং ইদ’’ন্তি হি তণ্হাগাহো যেভুয্যেন অত্তগ্গাহসন্নিস্সযোৰ হোতি. তেনাহ ‘‘অহং মমন্তী’’তি. বলৰসন্নিট্ঠানন্তি চ তেসং গাহানং থিরভাৰপ্পত্তিমাহ. তণ্হাদিট্ঠিৰসেন পরিগ্গহকরণন্তি অহং মমন্তি বলৰসন্নিট্ঠানৰসেন অভিনিৰিট্ঠস্স অত্তত্তনিযগ্গাহৰত্থুনো অঞ্ঞাসাধারণং ৰিয কত্ৰা পরিগ্গহেত্ৰা ঠানং, তথাপৰত্তো লোভসহগতচিত্তুপ্পাদো. অত্তনা পরিগ্গহিতস্স ৰত্থুনো যস্স ৰসেন পরেহি সাধারণভাৰস্স অসহমানো হোতি পুগ্গলো, সো ধম্মো অসহনতা. এৰং ৰচনত্থং ৰদন্তি নিরুত্তিনযেন. সদ্দলক্খণেন পন যস্স ধম্মস্স ৰসেন মচ্ছরিযযোগতো পুগ্গলো মচ্ছরো, তস্স ভাৰো, কম্মং ৰা মচ্ছরিযং, মচ্ছরো ধম্মো. মচ্ছরিযস্স বলৰভাৰতো আদরেন রক্খণং আরক্খোতি আহ ‘‘দ্ৰার…পে… সুট্ঠু রক্খণ’’ন্তি.
অত্তনো ফলং করোতীতি করণং, যং কিঞ্চি কারণং. অধিকং করণন্তি অধিকরণং, ৰিসেসকারণং. ৰিসেসকারণঞ্চ ভোগানং আরক্খদণ্ডাদানাদিঅনত্থসম্ভৰস্সাতি ৰুত্তং ‘‘আরক্খাধিকরণ’’ন্তিআদি. পরনিসেধনত্থন্তি মারণাদিনা পরেসং ৰিবাধনত্থং. আদিযন্তি এতেনাতি আদানং, দণ্ডস্স আদানং দণ্ডাদানং, দণ্ডং আহরিত্ৰা পরৰিহেঠনচিত্তুপ্পাদো. সত্থাদানেপি এসেৰ নযো. হত্থপরামাসাদিৰসেন কাযেন কাতব্বো কলহো কাযকলহো. মম্মঘট্টনাদিৰসেন ৰাচায কাতব্বো কলহো ৰাচাকলহো. ৰিরুজ্ঝনৰসেন ৰিরূপং গণ্হাতি এতেনাতি ৰিগ্গহো. ৰিরুদ্ধং ৰদতি এতেনাতি ৰিৰাদো. ‘‘তুৰং তুৰ’’ন্তি অগারৰৰচনসহচরণতো তুৰংতুৰং. সব্বেপি তে তথাপৰত্তদোসসহগতা চিত্তুপ্পাদা ৰেদিতব্বা. তেনাহ ভগৰা ‘‘অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তী’’তি.
তণ্হামূলকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.