১-২. হিরিওত্তপ্পসুত্তাদিৰণ্ণনা

৬৫-৬৬. সত্তমস্স পঠমং উত্তানমেৰ. দুতিযে তযো সংৰট্টাতি আপোসংৰট্টো, তেজোসংৰট্টো, ৰাযোসংৰট্টোতি তযো সংৰট্টা. তিস্সো সংৰট্টসীমাতি আভস্সরা, সুভকিণ্হা, ৰেহপ্ফলাতি তিস্সো সংৰট্টসীমা. যদা হি কপ্পো তেজেন সংৰট্টতি ৰিনস্সতি, তদা আভস্সরতো হেট্ঠা অগ্গিনা ডয্হতি. যদা আপেন সংৰট্টতি, তদা সুভকিণ্হতো হেট্ঠা উদকেন ৰিলীযতি. যদা ৰাযুনা সংৰট্টতি, তদা ৰেহপ্ফলতো হেট্ঠা ৰাযুনা ৰিদ্ধংসতি. ৰিত্থারতো পন সদাপি একং বুদ্ধক্খেত্তং ৰিনস্সতি. বুদ্ধক্খেত্তং নাম তিৰিধং হোতি জাতিক্খেত্তং আণাক্খেত্তং ৰিসযক্খেত্তন্তি. তত্থ জাতিক্খেত্তং নাম দসসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং হোতি, যং তথাগতস্স পটিসন্ধিগহণাদীসু কম্পতি. আণাক্খেত্তং কোটিসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং, যত্থ রতনসুত্তং (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) খন্ধপরিত্তং (অ. নি. ৪.৬৭; চূল়ৰ. ২৫১) ধজগ্গপরিত্তং (সং. নি. ১.২৪৯). আটানাটিযপরিত্তং (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো), মোরপরিত্তন্তি (জা. ১.২.১৭-১৮) ইমেসং পরিত্তানং আনুভাৰো ৰত্ততি. ৰিসযক্খেত্তং অনন্তমপরিমাণং, যং ‘‘যাৰতা ৰা পন আকঙ্খেয্যা’’তি ৰুত্তং. এৰমেতেসু তীসু বুদ্ধক্খেত্তেসু একং আণাক্খেত্তং ৰিনস্সতি. তস্মিং পন ৰিনস্সন্তে জাতিক্খেত্তং ৰিনট্ঠমেৰ হোতি. ৰিনস্সন্তঞ্চ একতোৰ ৰিনস্সতি, সণ্ঠহন্তম্পি একতোৰ সণ্ঠহতি.

তীণি সংৰট্টমূলানীতি রাগদোসমোহসঙ্খাতানি তীণি সংৰট্টকারণানি. রাগাদীসু হি অকুসলমূলেসু উস্সন্নেসু লোকো ৰিনস্সতি. তথা হি রাগে উস্সন্নতরে অগ্গিনা ৰিনস্সতি, দোসে উস্সন্নতরে উদকেন, মোহে উস্সন্নতরে ৰাতেন. কেচি পন ‘‘দোসে উস্সন্নতরে অগ্গিনা, রাগে উদকেনা’’তি ৰদন্তি.

তীণি কোলাহলানীতি কপ্পকোলাহলং, বুদ্ধকোলাহলং, চক্কৰত্তিকোলাহলন্তি তীণি কোলাহলানি. তত্থ ‘‘ৰস্সসতসহস্সমত্থকে কপ্পুট্ঠানং নাম ভৰিস্সতী’’তিআদিনা দেৰতাহি উগ্ঘোসিতসদ্দো কপ্পকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৰস্সসতসহস্সমত্থকে লোকো ৰিনস্সিস্সতি, মেত্তং, মারিসা, ভাৰেথ করুণং মুদিতং উপেক্খ’’ন্তি মনুস্সপথে দেৰতা ঘোসন্তিযো চরন্তি. ‘‘ৰস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি বুদ্ধকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৰস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিত্ৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সঙ্ঘরতনেন পরিৰারিতো ধম্মং দেসেন্তো ৰিচরিস্সতী’’তি দেৰতা উগ্ঘোসন্তি. ‘‘ৰস্সসতমত্থকে পন চক্কৰত্তী উপ্পজ্জিস্সতী’’তি চক্কৰত্তিকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৰস্সসতমত্থকে সত্তরতনসম্পন্নো চাতুদ্দীপিস্সরো সহস্সপরিৰারো ৰেহাসঙ্গমো চক্কৰত্তী রাজা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি দেৰতা উগ্ঘোসন্তি.

অচিরট্ঠেন ন ধুৰাতি উদকবুব্বুল়াদযো ৰিয ন চিরট্ঠাযিতায ধুৰভাৰরহিতা. অস্সাসরহিতাতি সুপিনকে পীতপানীযং ৰিয অনুলিত্তচন্দনং ৰিয চ অস্সাসৰিরহিতা.

উপকপ্পনমেঘোতি কপ্পৰিনাসকমেঘং সন্ধায ৰদতি. যস্মিঞ্হি সমযে কপ্পো অগ্গিনা নস্সতি, আদিতোৰ কপ্পৰিনাসকমহামেঘো উট্ঠহিত্ৰা কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ে একমহাৰস্সং ৰস্সতি. মনুস্সা তুট্ঠহট্ঠা সব্ববীজানি নীহরিত্ৰা ৰপন্তি. সস্সেসু পন গোখাযিতকমত্তেসু জাতেসু গদ্রভরৰং রৰন্তো একবিন্দুম্পি ন ৰস্সতি, তদা পচ্ছিন্নং পচ্ছিন্নমেৰ ৰস্সং হোতি. তেনাহ ‘‘তদা নিক্খন্তবীজং..পে… একবিন্দুম্পি দেৰো ন ৰস্সতী’’তি. ‘‘ৰস্সসতসহস্স অচ্চযেন কপ্পৰুট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তিআদিনা দেৰতাহি ৰুত্তৰচনং সুত্ৰা যেভুয্যেন মনুস্সা চ ভুম্মদেৰতা চ সংৰেগজাতা অঞ্ঞমঞ্ঞং মুদুচিত্তা হুত্ৰা মেত্তাদীনি পুঞ্ঞানী কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তন্তি, অৰীচিতো পট্ঠায তুচ্ছো হোতীতি.

পঞ্চ বীজজাতানীতি মূলবীজং খন্ধবীজং ফল়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজন্তি পঞ্চ বীজানি জাতানি. তত্থ মূলবীজন্তি ৰচা, ৰচত্তং, হলিদ্দং, সিঙ্গিৰেরন্তি এৰমাদি. খন্ধবীজন্তি অস্সত্থো, নিগ্রোধোতি এৰমাদি. ফল়ুবীজন্তি উচ্ছু, ৰেল়ু, নল়োতি এৰমাদি. অগ্গবীজন্তি অজ্জুকং, ফণিজ্জকন্তি এৰমাদি. বীজবীজন্তি ৰীহিআদি পুব্বণ্ণঞ্চেৰ মুগ্গমাসাদিঅপরণ্ণঞ্চ. পচ্চযন্তরসমৰাযে ৰিসদিসুপ্পত্তিযা ৰিসেসকারণভাৰতো রুহনসমত্থে সারফলে নিরুল়্হো বীজ-সদ্দো তদত্থসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৰত্ততীতি মূলাদিতো নিৰত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘রূপরূপং (ৰিসুদ্ধি. ২.৪৪৯) দুক্খদুক্খ’’ন্তি (সং. নি. ৪.৩২৭) যথা. যথা ফলপাকপরিযন্তা ওসধিরুক্খা ৰেল়ুকদলিআদযো.

যং কদাচীতিআদীসু যন্তি নিপাতমত্তং. কদাচীতি কিস্মিঞ্চি কালে. করহচীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. দীঘস্স অদ্ধুনোতি দীঘস্স কালস্স. অচ্চযেনাতি অতিক্কমেন. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

হিরিওত্তপ্পসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.