৭. মহাৰগ্গো
১-২. হিরিওত্তপ্পসুত্তাদিৰণ্ণনা
৬৫-৬৬. সত্তমস্স পঠমং উত্তানমেৰ. দুতিযে তযো সংৰট্টাতি আপোসংৰট্টো, তেজোসংৰট্টো, ৰাযোসংৰট্টোতি তযো সংৰট্টা. তিস্সো সংৰট্টসীমাতি আভস্সরা, সুভকিণ্হা, ৰেহপ্ফলাতি তিস্সো সংৰট্টসীমা. যদা হি কপ্পো তেজেন সংৰট্টতি ৰিনস্সতি, তদা আভস্সরতো হেট্ঠা অগ্গিনা ডয্হতি. যদা আপেন সংৰট্টতি, তদা সুভকিণ্হতো হেট্ঠা উদকেন ৰিলীযতি. যদা ৰাযুনা সংৰট্টতি, তদা ৰেহপ্ফলতো হেট্ঠা ৰাযুনা ৰিদ্ধংসতি. ৰিত্থারতো পন সদাপি একং বুদ্ধক্খেত্তং ৰিনস্সতি. বুদ্ধক্খেত্তং নাম তিৰিধং হোতি জাতিক্খেত্তং আণাক্খেত্তং ৰিসযক্খেত্তন্তি. তত্থ জাতিক্খেত্তং নাম দসসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং হোতি, যং তথাগতস্স পটিসন্ধিগহণাদীসু কম্পতি. আণাক্খেত্তং কোটিসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং, যত্থ রতনসুত্তং (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) খন্ধপরিত্তং (অ. নি. ৪.৬৭; চূল়ৰ. ২৫১) ধজগ্গপরিত্তং (সং. নি. ১.২৪৯). আটানাটিযপরিত্তং (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো), মোরপরিত্তন্তি (জা. ১.২.১৭-১৮) ইমেসং পরিত্তানং আনুভাৰো ৰত্ততি. ৰিসযক্খেত্তং অনন্তমপরিমাণং, যং ‘‘যাৰতা ৰা পন আকঙ্খেয্যা’’তি ৰুত্তং. এৰমেতেসু তীসু বুদ্ধক্খেত্তেসু একং আণাক্খেত্তং ৰিনস্সতি. তস্মিং পন ৰিনস্সন্তে জাতিক্খেত্তং ৰিনট্ঠমেৰ হোতি. ৰিনস্সন্তঞ্চ একতোৰ ৰিনস্সতি, সণ্ঠহন্তম্পি একতোৰ সণ্ঠহতি.
তীণি সংৰট্টমূলানীতি রাগদোসমোহসঙ্খাতানি তীণি সংৰট্টকারণানি. রাগাদীসু হি অকুসলমূলেসু উস্সন্নেসু লোকো ৰিনস্সতি. তথা হি রাগে উস্সন্নতরে অগ্গিনা ৰিনস্সতি, দোসে উস্সন্নতরে উদকেন, মোহে উস্সন্নতরে ৰাতেন. কেচি পন ‘‘দোসে উস্সন্নতরে অগ্গিনা, রাগে উদকেনা’’তি ৰদন্তি.
তীণি কোলাহলানীতি কপ্পকোলাহলং, বুদ্ধকোলাহলং, চক্কৰত্তিকোলাহলন্তি তীণি কোলাহলানি. তত্থ ‘‘ৰস্সসতসহস্সমত্থকে কপ্পুট্ঠানং নাম ভৰিস্সতী’’তিআদিনা দেৰতাহি উগ্ঘোসিতসদ্দো কপ্পকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৰস্সসতসহস্সমত্থকে লোকো ৰিনস্সিস্সতি, মেত্তং, মারিসা, ভাৰেথ করুণং মুদিতং উপেক্খ’’ন্তি মনুস্সপথে দেৰতা ঘোসন্তিযো চরন্তি. ‘‘ৰস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি বুদ্ধকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৰস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিত্ৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সঙ্ঘরতনেন পরিৰারিতো ধম্মং দেসেন্তো ৰিচরিস্সতী’’তি দেৰতা উগ্ঘোসন্তি. ‘‘ৰস্সসতমত্থকে পন চক্কৰত্তী উপ্পজ্জিস্সতী’’তি চক্কৰত্তিকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৰস্সসতমত্থকে সত্তরতনসম্পন্নো চাতুদ্দীপিস্সরো সহস্সপরিৰারো ৰেহাসঙ্গমো চক্কৰত্তী রাজা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি দেৰতা উগ্ঘোসন্তি.
অচিরট্ঠেন ন ধুৰাতি উদকবুব্বুল়াদযো ৰিয ন চিরট্ঠাযিতায ধুৰভাৰরহিতা. অস্সাসরহিতাতি সুপিনকে পীতপানীযং ৰিয অনুলিত্তচন্দনং ৰিয চ অস্সাসৰিরহিতা.
উপকপ্পনমেঘোতি কপ্পৰিনাসকমেঘং সন্ধায ৰদতি. যস্মিঞ্হি সমযে কপ্পো অগ্গিনা নস্সতি, আদিতোৰ কপ্পৰিনাসকমহামেঘো উট্ঠহিত্ৰা কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ে একমহাৰস্সং ৰস্সতি. মনুস্সা তুট্ঠহট্ঠা সব্ববীজানি নীহরিত্ৰা ৰপন্তি. সস্সেসু পন গোখাযিতকমত্তেসু জাতেসু গদ্রভরৰং রৰন্তো একবিন্দুম্পি ন ৰস্সতি, তদা পচ্ছিন্নং পচ্ছিন্নমেৰ ৰস্সং হোতি. তেনাহ ‘‘তদা নিক্খন্তবীজং..পে… একবিন্দুম্পি দেৰো ন ৰস্সতী’’তি. ‘‘ৰস্সসতসহস্স অচ্চযেন কপ্পৰুট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তিআদিনা দেৰতাহি ৰুত্তৰচনং সুত্ৰা যেভুয্যেন মনুস্সা চ ভুম্মদেৰতা চ সংৰেগজাতা অঞ্ঞমঞ্ঞং মুদুচিত্তা হুত্ৰা মেত্তাদীনি পুঞ্ঞানী কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তন্তি, অৰীচিতো পট্ঠায তুচ্ছো হোতীতি.
পঞ্চ বীজজাতানীতি মূলবীজং খন্ধবীজং ফল়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজন্তি পঞ্চ বীজানি জাতানি. তত্থ মূলবীজন্তি ৰচা, ৰচত্তং, হলিদ্দং, সিঙ্গিৰেরন্তি এৰমাদি. খন্ধবীজন্তি অস্সত্থো, নিগ্রোধোতি এৰমাদি. ফল়ুবীজন্তি উচ্ছু, ৰেল়ু, নল়োতি এৰমাদি. অগ্গবীজন্তি অজ্জুকং, ফণিজ্জকন্তি এৰমাদি. বীজবীজন্তি ৰীহিআদি পুব্বণ্ণঞ্চেৰ মুগ্গমাসাদিঅপরণ্ণঞ্চ. পচ্চযন্তরসমৰাযে ৰিসদিসুপ্পত্তিযা ৰিসেসকারণভাৰতো রুহনসমত্থে সারফলে নিরুল়্হো বীজ-সদ্দো তদত্থসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৰত্ততীতি মূলাদিতো নিৰত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘রূপরূপং (ৰিসুদ্ধি. ২.৪৪৯) দুক্খদুক্খ’’ন্তি (সং. নি. ৪.৩২৭) যথা. যথা ফলপাকপরিযন্তা ওসধিরুক্খা ৰেল়ুকদলিআদযো.
যং কদাচীতিআদীসু যন্তি নিপাতমত্তং. কদাচীতি কিস্মিঞ্চি কালে. করহচীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. দীঘস্স অদ্ধুনোতি দীঘস্স কালস্স. অচ্চযেনাতি অতিক্কমেন. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
হিরিওত্তপ্পসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. নগরোপমসুত্তৰণ্ণনা
৬৭. ততিযে পচ্চন্তে ভৰং পচ্চন্তিমং. ‘‘রথো সীলপরিক্খারো, ঝানক্খো চক্কৰীরিযো’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৪) ৰিয অলঙ্কারৰচনো পরিক্খারসদ্দোতি আহ ‘‘নগরালঙ্কারেহি অলঙ্কত’’ন্তি. পরিৰারৰচনোপি ৰট্টতিযেৰ ‘‘সত্ত সমাধিপরিক্খারা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৩০) ৰিয. নেমং ৰুচ্চতি থম্ভাদীহি অনুপতভূমিপ্পদেসোতি আহ ‘‘গম্ভীরআৰাটা’’তি, গম্ভীরং ভূমিং অনুপ্পৰিট্ঠাতি অত্থো. সুট্ঠু সন্নিসীদাপিতাতি ভূমিং নিখনিত্ৰা সম্মদেৰ ঠপিতা.
অনুপরিযাযেতি এতেনাতি অনুপরিযাযো, সোযেৰ পথোতি অনুপরিযাযপথো, পরিতো পাকারস্স অনুযাযমগ্গো.
হত্থিং আরোহন্তি আরোহাপযন্তি চাতি হত্থারোহা (দী. নি. টী. ১.১৬৩). যেন হি পযোগেন পুরিসো হত্থিনো আরোহনযোগ্গো হোতি, হত্থিস্স তং পযোগং ৰিধাযন্তানং সব্বেসম্পেতেসং গহণং. তেনাহ ‘‘সব্বেপী’’তিআদি. তত্থ হত্থাচরিযা নাম যে হত্থিনো হত্থারোহকানঞ্চ সিক্খাপকা. হত্থিৰেজ্জা নাম হত্থিভিসক্কা. হত্থিবন্ধা নাম হত্থীনং পাদরক্খকা. আদি-সদ্দেন হত্থীনং যৰপদাযকাদিকে সঙ্গণ্হাতি. অস্সারোহা রথিকাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. রথে নিযুত্তা রথিকা. রথরক্খা নাম রথস্স আণিরক্খকা. ধনুং গণ্হন্তি গণ্হাপেন্তি চাতি ধনুগ্গহা, ইস্সাসা ধনুসিপ্পস্স সিক্খাপকা চ. তেনাহ ‘‘ধনুআচরিযা ইস্সাসা’’তি. চেলেন চেলপটাকায যুদ্ধে অকন্তি গচ্ছন্তীতি চেলকাতি আহ – ‘‘যে যুদ্ধে জযদ্ধজং গহেত্ৰা পুরতো গচ্ছন্তী’’তি. যথা তথা ঠিতে সেনিকে ব্রূহকরণৰসেন ততো ততো চলযন্তি উচ্চালেন্তীতি চলকা. সকুণগ্ঘিআদযো ৰিয মংসপিণ্ডং পরসেনাসমূহং সাহসিকমহাযোধতায ছেত্ৰা ছেত্ৰা দযন্তি উপ্পতিত্ৰা গচ্ছন্তীতি পিণ্ডদাযকা. দুতিযৰিকপ্পে পিণ্ডে দযন্তি জনসম্মদ্দে উপ্পতন্তা ৰিয গচ্ছন্তীতি পিণ্ডদাযকাতি অত্থো ৰেদিতব্বো. উগ্গতুগ্গতাতি থামজৰপরক্কমাদিৰসেন অতিৰিয উগ্গতা, উদগ্গাতি অত্থো. পক্খন্দন্তীতি অত্তনো ৰীরসূরভাৰেন অসজ্জমানা পরসেনং অনুপৰিসন্তীতি অত্থো. থামজৰবলপরক্কমাদিসম্পত্তিযা মহানাগা ৰিয মহানাগা. একসূরাতি একাকিসূরা অত্তনো সূরভাৰেনেৰ একাকিনো হুত্ৰা যুজ্ঝনকা. সজালিকাতি সৰম্মিকা. সরপরিত্তাণন্তি চম্মপরিসিব্বিতং খেটকং, চম্মমযং ৰা ফলকং. ঘরদাসযোধাতি অত্তনো দাসযোধা.
সম্পক্খন্দনলক্খণাতি সদ্ধেয্যৰত্থুনো এৰমেতন্তি সম্পক্খন্দনলক্খণা. সম্পসাদনলক্খণাতি পসীদিতব্বে ৰত্থুস্মিং পসীদনলক্খণা. ওকপ্পনসদ্ধাতি ওক্কন্তিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা অধিমুচ্চনং. পসাদনীযে ৰত্থুস্মিং পসীদনং পসাদসদ্ধা. অযং অনুধম্মোতি অযং নৰন্নং লোকুত্তরধম্মানং অনুলোমধম্মো. নিব্বিদাবহুলোতি উক্কণ্ঠনাবহুলো. সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্যন্তি সদ্ধা নামাযং সত্তস্স মরণৰসেন মহাপথং সংৰজতো মহাকন্তারং পটিপজ্জতো মহাৰিদুগ্গং পক্খন্দতো পাথেয্যপুটং বন্ধতি, সম্বলং ৰিস্সজ্জেতীতি অত্থো. সদ্ধঞ্হি উপ্পাদেত্ৰা দানং দেতি, সীলং রক্খতি, উপোসথকম্মং করোতি. তেনেতং ৰুত্তং ‘‘সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্য’’ন্তি. সিরীতি ইস্সরিযং. ইস্সরিযে হি অভিমুখীভূতে থলতোপি জলতোপি ভোগা আগচ্ছন্তিযেৰ. তেনেতং ৰুত্তং ‘‘সিরী ভোগানমাসযো’’তি. সদ্ধা দুতিযা পুরিসস্স হোতীতি পুরিসস্স দেৰলোকে, মনুস্সলোকে চেৰ নিব্বানঞ্চ গচ্ছন্তস্স সদ্ধা দুতিযা হোতি, সহাযকিচ্চং সাধেতি. ভত্তপুটাদীতি আদি-সদ্দেন দুতিযিকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অনেকসরসতাতি অনেকসভাৰতা, অনেককিচ্চতা ৰা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
নগরোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ধম্মঞ্ঞূসুত্তৰণ্ণনা
৬৮. চতুত্থে সুত্তগেয্যাদিধম্মং জানাতীতি ধম্মঞ্ঞূ. তস্স তস্সেৰ সুত্তগেয্যাদিনা ভাসিতস্স তদঞ্ঞস্স সুত্তপদত্থস্স বোধকস্স সদ্দস্স অত্থকুসলতাৰসেন অত্থং জানাতীতি অত্থঞ্ঞূ. ‘‘এত্তকোম্হি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞাযা’’তি এৰং যথা অত্তনো পমাণজাননৰসেন অত্তানং জানাতীতি অত্তঞ্ঞূ. পটিগ্গহণপরিভোগপরিযেসনৰিস্সজ্জনেসু মত্তং জানাতীতি মত্তঞ্ঞূ. নিদ্দেসে পন পটিগ্গহণমত্তঞ্ঞুতায এৰ পরিভোগাদিমত্তঞ্ঞুতা পবোধিতা হোতীতি পটিগ্গহণমত্তঞ্ঞুতাৰ দস্সিতা. ‘‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পরিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স অধিগমাযা’’তি এৰং কালং জানাতীতি কালঞ্ঞূ. তত্থ পঞ্চ ৰস্সানি উদ্দেসস্স কালো, দস পরিপুচ্ছায, ইদং অতিসম্বাধং, অতিক্খপঞ্ঞস্স তাৰতা কালেন তীরেতুং অসক্কুণেয্যত্তা দস ৰস্সানি উদ্দেসস্স কালো, ৰীসতি পরিপুচ্ছায, ততো পরং যোগে কম্মং কাতব্বং. খত্তিযপরিসাদিকং অট্ঠৰিধং পরিসং জানাতীতি পরিসঞ্ঞূ. ভিক্খুপরিসাদিকং চতুব্বিধং, খত্তিযপরিসাদিকং মনুস্সপরিসংযেৰ পুন চতুব্বিধং গহেত্ৰা অট্ঠৰিধং ৰদন্তি অপরে. নিদ্দেসে পনস্স খত্তিযপরিসাদিচতুব্বিধপরিসগ্গহণং নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. ‘‘ইমং মে সেৰন্তস্স অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, তস্মা অযং পুগ্গলো সেৰিতব্বো, ৰিপরিযাযতো অঞ্ঞো অসেৰিতব্বো’’তি সেৰিতব্বাসেৰিতব্বপুগ্গলং জানাতীতি পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ. এৰঞ্হি তেসং পুগ্গলানং পরোপরং উক্কট্ঠনিহীনতং জানাতি নাম. নিদ্দেসেপিস্স সেৰিতব্বাসেৰিতব্বপুগ্গলে ৰিভাৰনমেৰ সমণকথাকতন্তি দট্ঠব্বং.
ধম্মঞ্ঞূসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৬. পারিচ্ছত্তকসুত্তাদিৰণ্ণনা
৬৯-৭০. পঞ্চমে পতিতপলাসোতি পতিতপত্তো. এত্থ পঠমং পণ্ডুপলাসতং, দুতিযং পন্নপলাসতঞ্চ ৰত্ৰা ততিযং জালকজাততা, চতুত্থং খারকজাততা চ পাল়িযং ৰুত্তা. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং পন মহাগোৰিন্দসুত্তৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.২৯৪) ইমমেৰ পাল়িং আহরিত্ৰা দস্সেন্তেন পঠমং পণ্ডুপলাসতং, দুতিযং পন্নপলাসতঞ্চ ৰত্ৰা ততিযং খারকজাততা, চতুত্থং জালকজাততা চ দস্সিতা. এৰঞ্হি তত্থ ৰুত্তং – ‘‘পারিচ্ছত্তকে পুপ্ফমানে একং ৰস্সং উপট্ঠানং গচ্ছন্তি, তে তস্স পণ্ডুপলাসভাৰতো পট্ঠায অত্তমনা হোন্তি. যথাহ –
যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো, পণ্ডুপলাসো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি ‘পণ্ডুপলাসো দানি পারিচ্ছত্তকো, কোৰিল়ারো, ন চিরস্সেৰ পন্নপলাসো ভৰিস্সতী’তি. যস্মিং সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো, কোৰিল়ারো, পন্নপলাসো হোতি, জালকজাতো হোতি, খারকজাতো হোতি, কুটুমলকজাতো হোতি, কোরকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি ‘কোরকজাতো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো, ন চিরস্সেৰ সব্বপালিফুল্লো ভৰিস্সতী’তি.
লীনত্থপ্পকাসিনিযম্পি (দী. নি. টী. ২.২৯৪) এত্থ এৰমত্থো দস্সিতো – পন্নপলাসোতি পতিতপত্তো. খারকজাতোতি জাতখুদ্দকমকুল়ো. যে হি নীলপত্তকা অতিৰিয খুদ্দকা মকুল়া, তে ‘‘খারকা’’তি ৰুচ্চন্তি. জালকজাতোতি তেহিযেৰ খুদ্দকমকুল়েহি জাতজালকো সব্বসো জালো ৰিয জাতো. কেচি পন ‘‘জালকজাতোতি একজালো ৰিয জাতো’’তি অত্থং ৰদন্তি. পারিচ্ছত্তকো কির খারকগ্গহণকালে সব্বত্থকমেৰ পল্লৰিকো হোতি, তে চস্স পল্লৰা পভস্সরপৰাল়ৰণ্ণসমুজ্জলা হোন্তি. তেন সো সব্বসো সমুজ্জলন্তো তিট্ঠতি. কুটুমলজাতোতি সঞ্জাতমহামকুল়ো. কোরকজাতোতি সঞ্জাতসূচিভেদো সম্পতিৰিকসমানাৰত্থো. সব্বপালিফুল্লোতি সব্বসো ফুল্লিতৰিকসিতোতি. অযঞ্চ অনুক্কমো দীঘভাণকানং ৰল়ঞ্জনানুক্কমেন দস্সিতো, ন এত্থ আচরিযস্স ৰিরোধো আসঙ্কিতব্বো.
কন্তনকৰাতোতি দেৰানং পুঞ্ঞকম্মপচ্চযা পুপ্ফানং ছিন্দনকৰাতো. কন্ততীতি ছিন্দতি. সম্পটিচ্ছনকৰাতোতি ছিন্নানং ছিন্নানং পুপ্ফানং সম্পটিগ্গণ্হকৰাতো. চিনন্তোতি নানাৰিধভত্তিসন্নিৰেসৰসেন নিচিনং করোন্তো. অঞ্ঞতরদেৰতানন্তি নামগোত্তৰসেন অপঞ্ঞাতদেৰতানং. রেণুৰট্টীতি রেণুসঙ্ঘাতো. কণ্ণিকং আহচ্চাতি সুধম্মায কূটং আহন্ত্ৰা.
অনুফরণানুভাৰোতি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো কিত্তিসদ্দস্স যাৰ ব্রহ্মলোকা অনুফরণসঙ্খাতো আনুভাৰো. পব্বজ্জানিস্সিতং হোতীতি পব্বজ্জায চতুপারিসুদ্ধিসীলম্পি দস্সিতমেৰাতি অধিপ্পাযো. পঠমজ্ঝানসন্নিস্সিতন্তিআদীসুপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. ইধ পন উভযতো পরিচ্ছেদো হেট্ঠা সীলতো উপরি অরহত্ততো চ পরিচ্ছেদস্স দস্সিতত্তা. তেনেতং ৰুত্তন্তি তেন কারণেন এতং ‘‘চতুপারিসুদ্ধিসীলং পব্বজ্জানিস্সিতং হোতী’’তিআদিৰচনং ৰুত্তং. ছট্ঠং উত্তানমেৰ.
পারিচ্ছত্তকসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা
৭১. সত্তমে অত্থস্স অসাধিকা ‘‘ভাৰনং অননুযুত্তস্সা’’তি ৰুত্তত্তা. সম্ভাৰনত্থেতি ‘‘অপি নাম এৰং সিযা’’তি ৰিকপ্পনত্থো সম্ভাৰনত্থো. এৰঞ্হি লোকে সিলিট্ঠৰচনং হোতীতি একমেৰ সঙ্খং অৰত্ৰা অপরায সঙ্খায সদ্ধিং ৰচনং লোকে সিলিট্ঠৰচনং হোতি যথা ‘‘দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানী’’তি. সম্মা অধিসযিতানীতি পাদাদীহি অত্তনা নেসং কিঞ্চি উপঘাতং অকরোন্তিযা বহিৰাতাদিপরিস্সযপরিহরণত্থং সম্মদেৰ উপরি সযিতানি. উপরিঅত্থো হেত্থ অধি-সদ্দো. উতুং গণ্হাপেন্তিযাতি তেসং অল্লসিনেহপরিযাদানত্থং অত্তনো কাযুস্মাৰসেন উতুং গণ্হাপেন্তিযা. তেনাহ ‘‘উস্মীকতানী’’তি. সম্মা পরিভাৰিতানীতি সম্মদেৰ সব্বসো কুক্কুটৰাসনায ৰাসিতানি. তেনাহ ‘‘কুক্কুটগন্ধং গাহাপিতানী’’তি. এত্থ চ সম্মাপরিসেদনং কুক্কুটগন্ধপরিভাৰনঞ্চ সম্মাঅধিসযনসম্মাপরিসেদননিপ্ফত্তিযা আনুভাৰনিপ্ফাদিতন্তি দট্ঠব্বং. সম্মাঅধিসযনেনেৰ হি ইতরদ্ৰযং ইজ্ঝতি. ন হি সম্মাঅধিসযনতো ৰিসুং সম্মাপরিসেদনস্স সম্মাপরিভাৰনস্স চ কারণং অত্থি. তেন পন সদ্ধিংযেৰ ইতরেসং দ্ৰিন্নম্পি ইজ্ঝনতো ৰুত্তং.
তিৰিধকিরিযাকরণেনাতি সম্মাঅধিসযনাদিতিৰিধকিরিযাকরণেনাতি অত্থো. কিঞ্চাপি ‘‘এৰং অহো ৰত মে’’তিআদিনা ন ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য কারণস্স পন সম্পাদিতত্তা, অথ খো ভব্বাৰ তে অভিনিব্ভিজ্জিতুন্তি যোজনা. কস্মা ভব্বাতি আহ ‘‘তে হি যস্মা তাযা’’তিআদি. সযম্পীতি অণ্ডানি. পরিণামন্তি পরিপাকং বহিনিক্খমনযোগ্যতং. যথা কপালস্স তনুতা আলোকস্স অন্তো পঞ্ঞাযমানস্স কারণং, তথা কপালস্স তনুতায নখসিখামুখতুণ্ডকানং খরতায চ অল্লসিনেহপরিযাদানং কারণৰচনন্তি দট্ঠব্বং. তস্মাতি আলোকস্স অন্তো পঞ্ঞাযমানতো সযঞ্চ পরিপাকগতত্তা.
ওপম্মসম্পটিপাদনন্তি ওপম্মত্থস্স উপমেয্যেন সম্মদেৰ পটিপাদনং. তন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং. এৰন্তি ইদানি ৰুচ্চমানাকারেন. অত্থেনাতি উপমেয্যত্থেন সংসন্দেত্ৰা সহ যোজেত্ৰা. সম্পাদনেন সম্পযুত্তধম্মৰসেন ঞাণস্স তিক্খভাৰো ৰেদিতব্বো. ঞাণস্স হি সভাৰতো সতিনেপক্কতো চ তিক্খভাৰো, সমাধিৰসেন খরভাৰো, সদ্ধাৰসেন ৰিপ্পসন্নভাৰো. পরিণামকালোতি বলৰৰিপস্সনাকালো. ৰড্ঢিকালোতি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাকালো. অনুলোমট্ঠানিযা হি ৰিপস্সনা গহিতগব্ভা নাম তদা মগ্গগব্ভস্স গহিতত্তা. তজ্জাতিকন্তি তস্স ৰিপস্সনানুযোগস্স অনুরূপং. সত্থাপি অৰিজ্জণ্ডকোসং পহরতি, দেসনাপি ৰিনেয্যসন্তানগতং অৰিজ্জণ্ডকোসং পহরতি, যথাঠানে ঠাতুং ন দেতি.
ওলম্বকসঙ্খাতন্তি ওলম্বকসুত্তসঙ্খাতং. ‘‘পল’’ন্তি হি তস্স সুত্তস্স নামং. চারেত্ৰা দারুনো হেট্ঠা দোসজাননত্থং উস্সাপেত্ৰা. গণ্ডং হরতীতি পলগণ্ডোতি এতেন ‘‘পলেন গণ্ডহারো পলগণ্ডোতি পচ্ছিমপদে উত্তরপদলোপেন নিদ্দেসো’’তি দস্সেতি. গহণট্ঠানেতি হত্থেন গহেতব্বট্ঠানে. সম্মদেৰ খিপীযন্তি এতেন কাযদুচ্চরিতাদীনীতি সঙ্খেপো, পব্বজ্জাৰ সঙ্খেপো পব্বজ্জাসঙ্খেপো. তেন ৰিপস্সনং অনুযুঞ্জন্তস্স পুগ্গলস্স অজানন্তস্সেৰ আসৰানং পরিক্খযো ইধ ৰিপস্সনানিসংসোতি অধিপ্পেতো.
হেমন্তিকেন কারণভূতেন, ভুম্মত্থে ৰা এতং করণৰচনং, হেমন্তিকেতি অত্থো. পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি পটিপ্পস্সদ্ধফলানি হোন্তি. তেনাহ ‘‘পূতিকানি ভৰন্তী’’তি. মহাসমুদ্দো ৰিয সাসনং অগাধগম্ভীরভাৰতো. নাৰা ৰিয যোগাৰচরো মহোঘুত্তরতো. পরিযাযনং ৰিযাতি পরিতো অপরাপরং যাযনং ৰিয. খজ্জমানানন্তি খাদন্তেন ৰিয উদকেন খেপিযমানবন্ধনানং. তনুভাৰোতি পরিযুট্ঠানপৰত্তিযা অসমত্থতায দুব্বলভাৰো. ৰিপস্সনাঞাণপীতিপামোজ্জেহীতি ৰিপস্সনাঞাণসমুট্ঠিতেহি পীতিপামোজ্জেহি. ওক্খাযমানেতি ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানে ৰীথিপ্পটিপাটিযা ওক্খাযমানে, পটিসঙ্খানুপস্সনায ৰা ওক্খাযমানে. সঙ্খারুপেক্খায পক্খাযমানে. দুব্বলতা দীপিতা ‘‘অপ্পকসিরেনেৰ সংযোজনানি পটিপ্পস্সম্ভন্তি, পূতিকানি ভৰন্তী’’তি ৰুত্তত্তা.
ভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮-৯. অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তাদিৰণ্ণনা
৭২-৭৩. অট্ঠমে পস্সথ নূতি অপি পস্সথ. মহন্তন্তি ৰিপুলং. অগ্গিক্খন্ধন্তি অগ্গিসমূহং. আদিত্তন্তি পদিত্তং. সম্পজ্জলিতন্তি সমন্ততো পজ্জলিতং অচ্চিৰিপ্ফুলিঙ্গানি মুঞ্চন্তং. সজোতিভূতন্তি সমন্ততো উট্ঠিতাহি জালাহি একপ্পভাসমুদযভূতং. তং কিং মঞ্ঞথাতি তং ইদানি মযা ৰুচ্চমানত্থং কিং মঞ্ঞথাতি অনুমতিগ্গহণত্থং পুচ্ছতি. যদেত্থ সত্থা অগ্গিক্খন্ধালিঙ্গনং কঞ্ঞালিঙ্গনঞ্চ আনেসি, তমত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘আরোচযামী’’তিআদিমাহ.
দুস্সীলস্সাতি নিস্সীলস্স সীলৰিরহিতস্স. পাপধম্মস্সাতি দুস্সীলত্তা এৰ হীনজ্ঝাসযতায লামকসভাৰস্স. অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারস্সাতি অপরিসুদ্ধতায অসুচি হুত্ৰা সঙ্কায সরিতব্বসমাচারস্স. দুস্সীলো হি কিঞ্চিদেৰ অসারুপ্পং দিস্ৰা ‘‘ইদং অসুকেন কতং ভৰিস্সতী’’তি পরেসং আসঙ্কা হোতি. কেনচিদেৰ করণীযেন মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘কচ্চি নু খো ইমে মযা কতকম্মং জানিত্ৰা মন্তেন্তী’’তি অত্তনোযেৰ সঙ্কায সরিতব্বসমাচারো. পটিচ্ছন্নকম্মন্তস্সাতি লজ্জিতব্বতায পটিচ্ছাদেতব্বকম্মন্তস্স. অস্সমণস্সাতি ন সমণস্স. সলাকগ্গহণাদীসু ‘‘অহম্পি সমণো’’তি মিচ্ছাপটিঞ্ঞায সমণপটিঞ্ঞস্স. অসেট্ঠচারিতায অব্রহ্মচারিস্স. উপোসথাদীসু ‘‘অহম্পি ব্রহ্মচারী’’তি মিচ্ছাপটিঞ্ঞায ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞস্স. পূতিনা কম্মেন সীলৰিপত্তিযা অন্তো অনুপৰিট্ঠত্তা অন্তোপূতিকস্স. ছদ্ৰারেহি রাগাদিকিলেসানুস্সৰনেন তিন্তত্তা অৰস্সুতস্স. সঞ্জাতরাগাদিকচৰরত্তা সীলৰন্তেহি ছড্ডেতব্বত্তা চ কসম্বুজাতস্স.
ৰালরজ্জুযাতি ৰালেহি কতরজ্জুযা. সা হি খরতরা হোতি. ঘংসেয্যাতি মথনৰসেন ঘংসেয্য. তেলধোতাযাতি তেলেন নিসিতায. পচ্চোরস্মিন্তি পতিউরস্মিং, অভিমুখে উরমজ্ঝেতি অধিপ্পাযো. অযোসঙ্কুনাতি সণ্ডাসেন. ফেণুদ্দেহকন্তি ফেণং উদ্দেহেত্ৰা উদ্দেহেত্ৰা, অনেকৰারং ফেণং উট্ঠাপেত্ৰাতি অত্থো. এৰমেত্থ সঙ্খেপতো পাল়িৰণ্ণনা ৰেদিতব্বা. নৰমং উত্তানমেৰ.
অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. অরকসুত্তৰণ্ণনা
৭৪. দসমে পরিত্তন্তি ইত্তরং. তেনাহ ‘‘অপ্পং থোক’’ন্তি. পবন্ধানুপচ্ছেদস্স পচ্চযভাৰো ইধ জীৰিতস্স রসো কিচ্চন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘সরসপরিত্ততাযপী’’তি. তদধীনৰুত্তিতাযপি হি ‘‘যো, ভিক্খৰে, চিরং জীৰতি, সো ৰস্সসতং অপ্পং ৰা ভিয্যো’’তি ৰচনতো পরিত্তং খণপরিত্ততাযপি. পরমত্থতো হি অতিপরিত্তো সত্তানং জীৰিতক্খণো একচিত্তক্খণপ্পৰত্তিমত্তোযেৰ. যথা নাম রথচক্কং পৰত্তমানম্পি একেনেৰ নেমিপ্পদেসেন পৰত্ততি, তিট্ঠমানম্পি একেনেৰ তিট্ঠতি, এৰমেৰং একচিত্তক্খণিকং সত্তানং জীৰিতং তস্মিং চিত্তে নিরুদ্ধমত্তে সত্তো নিরুদ্ধোতি ৰুচ্চতি. যথাহ ‘‘অতীতে চিত্তক্খণে জীৰিত্থ ন জীৰতি ন জীৰিস্সতি. অনাগতে চিত্তক্খণে ন জীৰিত্থ ন জীৰতি জীৰিস্সতি. পচ্চুপ্পন্নে চিত্তক্খণে ন জীৰিত্থ জীৰতি ন জীৰিস্সতি.
‘‘জীৰিতং অত্তভাৰো চ, সুখদুক্খা চ কেৰলা;
একচিত্তসমাযুত্তা, লহুসো ৰত্ততে খণো.
‘‘যে নিরুদ্ধা মরন্তস্স, তিট্ঠমানস্স ৰা ইধ;
সব্বেপি সদিসা খন্ধা, গতা অপ্পটিসন্ধিকা.
‘‘অনিব্বত্তেন ন জাতো, পচ্চুপ্পন্নেন জীৰতি;
চিত্তভঙ্গা মতো লোকো, পঞ্ঞত্তি পরমত্থিযা’’তি. (মহানি. ১০);
লহুসন্তি লহুকং. তেনাহ ‘‘লহুং উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝনতো লহুস’’ন্তি. পরিত্তং লহুসন্তি উভযং পনেতং অপ্পকস্স ৰেৰচনং. যঞ্হি অপ্পকং, তং পরিত্তঞ্চেৰ লহুকঞ্চ হোতি. ইধ পন আযুনো অধিপ্পেতত্তা রস্সন্তি ৰুত্তং হোতি. মন্তাযন্তি করণত্থে এতং ভুম্মৰচনন্তি আহ ‘‘মন্তায বোদ্ধব্বং, পঞ্ঞায জানিতব্বন্তি অত্থো’’তি. মন্তাযন্তি ৰা মন্তেয্যন্তি ৰুত্তং হোতি, মন্তেতব্বং মন্তায উপপরিক্খিতব্বন্তি অত্থো. পঞ্ঞায জানিতব্বন্তি জানিতব্বং জীৰিতস্স পরিত্তভাৰো বহুদুক্খাদিভাৰো. জানিত্ৰা চ পন সব্বপলিবোধে ছিন্দিত্ৰা কত্তব্বং কুসলং, চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং. যস্মা ইত্থি জাতস্স অমরণং, অপ্পং ৰা ভিয্যো ৰস্সসততো উপরি অপ্পং অঞ্ঞং ৰস্সসতং অপ্পত্ৰা ৰীসং ৰা তিংসং ৰা চত্তালীসং ৰা পণ্ণাসং ৰা সট্ঠি ৰা ৰস্সানি জীৰতি, এৰংদীঘাযুকো পন অতিদুল্লভো. ‘‘অসুকো হি এৰং চিরং জীৰতী’’তি তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা দট্ঠব্বো হোতি. তত্থ ৰিসাখা উপাসিকা ৰীসসতং জীৰতি, তথা পোক্খরসাতিব্রাহ্মণো, ব্রহ্মাযুব্রাহ্মণো, বাৰরিযব্রাহ্মণো, আনন্দত্থেরো, মহাকস্সপত্থেরোতি. অনুরুদ্ধত্থেরো পন ৰস্সসতঞ্চেৰ পণ্ণাসঞ্চ ৰস্সানি. বাকুলত্থেরো ৰস্সসতঞ্চেৰ সট্ঠি চ ৰস্সানি, অযং সব্বদীঘাযুকো, সোপি দ্ৰে ৰস্সসতানি ন জীৰি.
অরকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মহাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.