৬. মহাসুপিনসুত্তৰণ্ণনা
১৯৬. ছট্ঠে ধাতুক্খোভকরণপচ্চযো নাম ৰিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহারাদিপচ্চযো. অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰাতি পসন্না অত্থকামতায, কুদ্ধা অনত্থকামতায. অত্থায ৰা অনত্থায ৰাতি সভাৰতো ভৰিতব্বায অত্থায ৰা অনত্থায ৰা. উপসংহরন্তীতি অত্তনো দেৰানুভাৰেন উপনেন্তি. বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তি তদা কির পুরে পুণ্ণমায সত্তমদিৰসতো পট্ঠায ৰিগতসুরাপানং মালাগন্ধাদিৰিভূতিসম্পন্নং নক্খত্তকীল়ং অনুভৰমানা বোধিসত্তমাতা সত্তমে দিৰসে পাতোৰ উট্ঠায গন্ধোদকেন নহাযিত্ৰা সব্বালঙ্কারভূসিতা ৰরভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা সিরিসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইমং সুপিনং অদ্দস – চত্তারো কির নং মহারাজানো সযনেনেৰ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৰা অনোতত্তদহং নেত্ৰা নহাপেত্ৰা দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা দিব্বগন্ধেহি ৰিলিম্পেত্ৰা দিব্বপুপ্ফানি পিল়ন্ধেত্ৰা ততো অৰিদূরে রজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৰিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৰরৰারণো হুত্ৰা ততো অৰিদূরে একো সুৰণ্ণপব্বতো, তত্থ চরিত্ৰা ততো ওরুয্হ রজতপব্বতং আরুহিত্ৰা কনকৰিমানং পৰিসিত্ৰা মাতরং পদক্খিণং কত্ৰা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৰা কুচ্ছিং পৰিট্ঠসদিসো অহোসি. ইমং সুপিনং সন্ধায এতং ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্ত’’ন্তি.
কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনেতি –
‘‘উসভা রুক্খা গাৰিযো গৰা চ,
অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;
পোক্খরণী চ অপাকচন্দনং,
লাবূনি সীদন্তি সিলাপ্লৰন্তি.
‘‘মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি,
কাকং সুৰণ্ণা পরিৰারযন্তি;
তসা ৰকা এল়কানং ভযা হী’’তি. (জা. ১.১.৭৭) –
ইমে সোল়স সুপিনে পস্সন্তো কোসলরাজা ৰিয.
১. একদিৰসং কির কোসলমহারাজা রত্তিং নিদ্দূপগতো পচ্ছিমযামে সোল়স মহাসুপিনে পস্সি (জা. অট্ঠ. ১.১.৭৬ মহাসুপিনজাতকৰণ্ণনা). তত্থ চত্তারো অঞ্জনৰণ্ণা কাল়উসভা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি চতূহি দিসাহি রাজঙ্গণং আগন্ত্ৰা ‘‘উসভযুদ্ধং পস্সিস্সামা’’তি মহাজনে সন্নিপতিতে যুজ্ঝনাকারং দস্সেত্ৰা নদিত্ৰা গজ্জিত্ৰা অযুজ্ঝিত্ৰাৰ পটিক্কন্তা. ইমং পঠমং সুপিনং অদ্দস.
২. খুদ্দকা রুক্খা চেৰ গচ্ছা চ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা ৰিদত্থিমত্তম্পি রতনমত্তম্পি অনুগ্গন্ত্ৰাৰ পুপ্ফন্তি চেৰ ফলন্তি চ. ইমং দুতিযং অদ্দস.
৩. গাৰিযো তদহুজাতানং ৰচ্ছানং খীরং পিৰন্তিযো অদ্দস. অযং ততিযো সুপিনো.
৪. ধুরৰাহে আরোহপরিণাহসম্পন্নে মহাগোণে যুগপরম্পরায অযোজেত্ৰা তরুণে গোদম্মে ধুরে যোজেন্তে অদ্দস. তে ধুরং ৰহিতুং অসক্কোন্তা ছড্ডেত্ৰা অট্ঠংসু, সকটানি নপ্পৰত্তিংসু. অযং চতুত্থো সুপিনো.
৫. একং উভতোমুখং অস্সং অদ্দস. তস্স উভোসু পস্সেসু যৰসং দেন্তি, সো দ্ৰীহিপি মুখেহি খাদতি. অযং পঞ্চমো সুপিনো.
৬. মহাজনো সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৰণ্ণপাতিং সম্মজ্জিত্ৰা ‘‘ইধ পস্সাৰং করোহী’’তি একস্স জরসিঙ্গালস্স উপনামেসি. তং তত্থ পস্সাৰং করোন্তং অদ্দস. অযং ছট্ঠো সুপিনো.
৭. একো পুরিসো রজ্জুং ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিপতি. তেন নিসিন্নপীঠস্স হেট্ঠা সযিতা ছাতসিঙ্গালী তস্স অজানন্তস্সেৰ তং খাদতি. ইমং সত্তমং সুপিনং অদ্দস.
৮. রাজদ্ৰারে বহূহি তুচ্ছকুম্ভেহি পরিৰারেত্ৰা ঠপিতং একং মহন্তং পূরিতকুম্ভং অদ্দস. চত্তারোপি পন ৰণ্ণা চতূহি দিসাহি চতূহি অনুদিসাহি চ ঘটেহি উদকং আনেত্ৰা পূরিতকুম্ভমেৰ পূরেন্তি, পূরিতং পূরিতং উদকং উত্তরিত্ৰা পলাযতি. তেপি পুনপ্পুনং তত্থেৰ উদকং আসিঞ্চন্তি, তুচ্ছকুম্ভে ওলোকেন্তাপি নত্থি. অযং অট্ঠমো সুপিনো.
৯. একং পঞ্চপদুমসঞ্ছন্নং গম্ভীরং সব্বতোতিত্থং পোক্খরণিং অদ্দস. সমন্ততো দ্ৰিপদচতুপ্পদা ওতরিত্ৰা তত্থ পানীযং পিৰন্তি. তস্স মজ্ঝে গম্ভীরট্ঠানে উদকং আৰিলং, তীরপ্পদেসে দ্ৰিপদচতুপ্পদানং অক্কমনট্ঠানে অচ্ছং ৰিপ্পসন্নমনাৰিলং. অযং নৰমো সুপিনো.
১০. একিস্সাযেৰ কুম্ভিযা পচ্চমানং ওদনং অপাকং অদ্দস. ‘‘অপাক’’ন্তি ৰিচারেত্ৰা ৰিভজিত্ৰা ঠপিতং ৰিয তীহাকারেহি পচ্চমানং একস্মিং পস্সে অতিকিলিন্নো হোতি, একস্মিং উত্তণ্ডুলো, একস্মিং সুপক্কোতি. অযং দসমো সুপিনো.
১১. সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তে অদ্দস. অযং একাদসমো সুপিনো.
১২. তুচ্ছলাবূনি উদকে সীদন্তানি অদ্দস. অযং দ্ৰাদসমো সুপিনো.
১৩. মহন্তমহন্তা কূটাগারপ্পমাণা ঘনসিলা নাৰা ৰিয উদকে প্লৰমানা অদ্দস. অযং তেরসমো সুপিনো.
১৪. খুদ্দকমধুকপুপ্ফপ্পমাণা মণ্ডূকিযো মহন্তে কণ্হসপ্পে ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা উপ্পলনাল়ে ৰিয ছিন্দিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা গিলন্তিযো অদ্দস. অযং চুদ্দসমো সুপিনো.
১৫. দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতং গামগোচরং কাকং কঞ্চনৰণ্ণৰণ্ণতায ‘‘সুৰণ্ণা’’তি লদ্ধনামে সুৰণ্ণরাজহংসে পরিৰারেন্তে অদ্দস. অযং পন্নরসমো সুপিনো.
১৬. পুব্বে দীপিনো এল়কে খাদন্তি. তে পন এল়কে দীপিনো অনুবন্ধিত্ৰা মুরমুরাতি খাদন্তে অদ্দস. অথঞ্ঞে তসা ৰকা এল়কে দূরতোৰ দিস্ৰা তসিতা তাসপ্পত্তা হুত্ৰা এল়কানং ভযা পলাযিত্ৰা গুম্বগহনানি পৰিসিত্ৰা নিলীযিংসু. অযং সোল়সমো সুপিনো.
১. তত্থ অধম্মিকানং রাজূনং, অধম্মিকানঞ্চ মনুস্সানং কালে লোকে ৰিপরিৰত্তমানে কুসলে ওসন্নে অকুসলে উস্সন্নে লোকস্স পরিহানকালে দেৰো ন সম্মা ৰসিস্সতি, মেঘপাদা পচ্ছিজ্জিস্সন্তি, সস্সানি মিলাযিস্সন্তি, দুব্ভিক্খং ভৰিস্সতি, ৰস্সিতুকামা ৰিয চতূহি দিসাহি মেঘা উট্ঠহিত্ৰা ইত্থিকাহি আতপে পত্থটানং ৰীহিআদীনং তেমনভযেন অন্তোপৰেসিতকালে পুরিসেসু কুদালপিটকে আদায আল়িবন্ধনত্থায নিক্খন্তেসু ৰস্সনাকারং দস্সেত্ৰা গজ্জিত্ৰা ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেত্ৰা উসভা ৰিয অযুজ্ঝিত্ৰা অৰস্সিত্ৰাৰ পলাযিস্সন্তি. অযং পঠমস্স ৰিপাকো.
২. লোকস্স পরিহীনকালে মনুস্সানং পরিত্তাযুককালে সত্তা তিব্বরাগা ভৰিস্সন্তি, অসম্পত্তৰযাৰ কুমারিযো পুরিসন্তরং গন্ত্ৰা উতুনিযো চেৰ গব্ভিনিযো চ হুত্ৰা পুত্তধীতাহি ৰড্ঢিস্সন্তি. খুদ্দকরুক্খানং পুপ্ফং ৰিয হি তাসং উতুনিভাৰো, ফলং ৰিয চ পুত্তধীতরো ভৰিস্সন্তি. অযং দুতিযস্স ৰিপাকো.
৩. মনুস্সানং জেট্ঠাপচাযিককম্মস্স নট্ঠকালে সত্তা মাতাপিতূসু ৰা সস্সুসসুরেসু ৰা লজ্জং অনুপট্ঠপেত্ৰা সযমেৰ কুটুম্বং সংৰিদহন্তাৰ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মহল্লকানং দাতুকামা দস্সন্তি, অদাতুকামা ন দস্সন্তি. মহল্লকা অনাথা হুত্ৰা অসযংৰসী দারকে আরাধেত্ৰা জীৰিস্সন্তি তদহুজাতানং ৰচ্ছকানং খীরং পিৰন্তিযো মহাগাৰিযো ৰিয. অযং ততিযস্স ৰিপাকো.
৪. অধম্মিকরাজূনং কালে অধম্মিকরাজানো পণ্ডিতানং পৰেণিকুসলানং কম্মনিত্থরণসমত্থানং মহামত্তানং যসং ন দস্সন্তি, ধম্মসভাযং ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি পণ্ডিতে ৰোহারকুসলে মহল্লকে অমচ্চে ন ঠপেস্সন্তি, তব্বিপরীতানং পন তরুণতরুণানং যসং দস্সন্তি, তথারূপে এৰ চ ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপেস্সন্তি. তে রাজকম্মানি চেৰ যুত্তাযুত্তঞ্চ অজানন্তা নেৰ তং যসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সন্তি, ন রাজকম্মানি নিত্থরিতুং. তে অসক্কোন্তা কম্মধুরং ছড্ডেস্সন্তি, মহল্লকাপি পণ্ডিতামচ্চা যসং অলভন্তা কিচ্চানি নিত্থরিতুং সমত্থাপি ‘‘কিং অম্হাকং এতেহি, মযং বাহিরকা জাতা, অব্ভন্তরিকা তরুণদারকা জানিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নানি কম্মানি ন করিস্সন্তি. এৰং সব্বথাপি তেসং রাজূনং হানিযেৰ ভৰিস্সতি, ধুরং ৰহিতুং অসমত্থানং ৰচ্ছদম্মানং ধুরে যোজিতকালো ৰিয দূরৰাহানঞ্চ মহাগোণানং যুগপরম্পরায অযোজিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চতুত্থস্স ৰিপাকো.
৫. অধম্মিকরাজকালেযেৰ অধম্মিকবালরাজানো অধম্মিকে লোলমনুস্সে ৰিনিচ্ছযে ঠপেস্সন্তি, তে পাপপুঞ্ঞেসু অনাদরা বালা সভাযং নিসীদিত্ৰা ৰিনিচ্ছযং দেন্তা উভিন্নম্পি অত্থপচ্চত্থিকানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৰা খাদিস্সন্তি অস্সো ৰিয দ্ৰীহি মুখেহি যৰসং. অযং পঞ্চমস্স ৰিপাকো.
৬. অধম্মিকাযেৰ ৰিজাতিরাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং আসঙ্কায যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানংযেৰ দস্সন্তি. এৰং মহাকুলানি দুগ্গতানি ভৰিস্সন্তি, লামককুলানি ইস্সরানি. তে চ কুলীনপুরিসা জীৰিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ইমে নিস্সায জীৰিস্সামা’’তি অকুলীনানং ধীতরো দস্সন্তি, ইতি তাসং কুলধীতানং অকুলীনেহি সদ্ধিং সংৰাসো জরসিঙ্গালস্স সুৰণ্ণপাতিযং পস্সাৰকরণসদিসো ভৰিস্সতি. অযং ছট্ঠস্স ৰিপাকো.
৭. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ইত্থিযো পুরিসলোলা সুরালোলা অলঙ্কারলোলা ৰিসিখালোলা আমিসলোলা ভৰিস্সন্তি দুস্সীলা দুরাচারা. তা সামিকেহি কসিগোরক্খাদীনি কম্মানি কত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন সম্ভতং ধনং জারেহি সদ্ধিং সুরং পিৰন্তিযো মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযমানা অন্তোগেহে অচ্চাযিকম্পি কিচ্চং অনোলোকেত্ৰা গেহপরিক্খেপস্স উপরিভাগেনপি ছিদ্দট্ঠানেহিপি জারে উপধারযমানা স্ৰে ৰপিতব্বযুত্তকং বীজম্পি কোট্টেত্ৰা যাগুভত্তখজ্জকানি পচিত্ৰা খাদমানা ৰিলুম্পিস্সন্তি হেট্ঠাপীঠকে নিপন্নছাতসিঙ্গালী ৰিয ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিত্তরজ্জুং. অযং সত্তমস্স ৰিপাকো.
৮. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে লোকো পরিহাযিস্সতি, রট্ঠং নিরোজং ভৰিস্সতি, রাজানো দুগ্গতা কপণা ভৰিস্সন্তি. যো ইস্সরো ভৰিস্সতি, তস্স ভণ্ডাগারে সতসহস্সমত্তা ভৰিস্সন্তি. তে এৰংদুগ্গতা সব্বে জানপদে অত্তনোৰ কম্মং কারেস্সন্তি, উপদ্দুতা মনুস্সা সকে কম্মন্তে ছড্ডেত্ৰা রাজূনংযেৰ অত্থায পুব্বণ্ণাপরণ্ণানি ৰপন্তা রক্খন্তা লাযন্তা মদ্দন্তা পৰেসেন্তা উচ্ছুক্খেত্তানি করোন্তা যন্তানি ৰাহেন্তা ফাণিতাদীনি পচন্তা পুপ্ফারামে ফলারামে চ করোন্তা তত্থ তত্থ নিপ্ফন্নানি পুব্বণ্ণাদীনি আহরিত্ৰা রঞ্ঞো কোট্ঠাগারমেৰ পূরেস্সন্তি. অত্তনো গেহেসু তুচ্ছকোট্ঠে ওলোকেন্তাপি ন ভৰিস্সন্তি, তুচ্ছকুম্ভে অনোলোকেত্ৰা পূরিতকুম্ভপূরণসদিসমেৰ ভৰিস্সতি. অযং অট্ঠমস্স ৰিপাকো.
৯. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ছন্দাদিৰসেন অগতিং গচ্ছন্তা রজ্জং কারেস্সন্তি, ধম্মেন ৰিনিচ্ছযং নাম ন দস্সন্তি লঞ্জৰিত্তকা ভৰিস্সন্তি ধনলোলা, রট্ঠৰাসিকেসু তেসং খন্তিমেত্তানুদ্দযা নাম ন ভৰিস্সন্তি, কক্খল়া ফরুসা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুভণ্ডিকা ৰিয মনুস্সে পীল়েন্তা নানপ্পকারং বলিং উপ্পাদেত্ৰা ধনং গণ্হিস্সন্তি. মনুস্সা বলিপীল়িতা কিঞ্চি দাতুং অসক্কোন্তা গামনিগমাদযো ছড্ডেত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেস্সন্তি. মজ্ঝিমজনপদো সুঞ্ঞো ভৰিস্সতি, পচ্চন্তো ঘনৰাসো সেয্যথাপি পোক্খরণিযা মজ্ঝে উদকং আৰিলং পরিযন্তে ৰিপ্পসন্নং. অযং নৰমস্স ৰিপাকো.
১০. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, তেসু অধম্মিকেসু রাজযুত্তাপি ব্রাহ্মণগহপতিকাপি নেগমজানপদাপীতি সমণব্রাহ্মণে উপাদায সব্বে মনুস্সা অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি. ততো তেসং আরক্খদেৰতা, বলিপটিগ্গাহিকদেৰতা, রুক্খদেৰতা, আকাসট্ঠদেৰতাতি এৰং দেৰতাপি অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি. অধম্মিকরাজূনং রজ্জে ৰাতা ৰিসমা খরা ৰাযিস্সন্তি, তে আকাসট্ঠকৰিমানানি কম্পেস্সন্তি. তেসু কম্পিতেসু দেৰতা কুপিতা দেৰং ৰস্সিতুং ন দস্সন্তি. ৰস্সমানোপি সকলরট্ঠে একপ্পহারেনেৰ ন ৰস্সিস্সতি, ৰস্সমানোপি সব্বত্থ কসিকম্মস্স ৰা ৰপ্পকম্মস্স ৰা উপকারো হুত্ৰা ন ৰস্সিস্সতি. যথা চ রট্ঠে, এৰং জনপদেপি গামেপি একতল়াকসরেপি একপ্পহারেন ন ৰস্সিস্সতি, তল়াকস্স উপরিভাগে ৰস্সন্তো হেট্ঠাভাগে ন ৰস্সিস্সতি, হেট্ঠা ৰস্সন্তো উপরি ন ৰস্সিস্সতি. একস্মিং ভাগে সস্সং অতিৰস্সেন নস্সিস্সতি, একস্মিং অৰস্সনেন মিলাযিস্সতি, একস্মিং সম্মা ৰস্সমানো সম্পাদেস্সতি. এৰং একস্স রঞ্ঞো রজ্জে ৰুত্তসস্সা ৰিপাকো. তিপ্পকারা ভৰিস্সন্তি এককুম্ভিযা ওদনো ৰিয. অযং দসমস্স ৰিপাকো.
১১. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তেযেৰ কালে সাসনে পরিহাযন্তে পচ্চযলোলা অলজ্জিকা বহূ ভিক্খূ ভৰিস্সন্তি. তে ভগৰতা পচ্চযলোলুপ্পং নিম্মথেত্ৰা কথিতধম্মদেসনং চীৰরাদিচতুপচ্চযহেতু পরেসং দেসেস্সন্তি. পচ্চযেহি মুচ্ছিত্ৰা নিত্থরণপক্খে ঠিতা নিব্বানাভিমুখং কত্ৰা দেসেতুং ন সক্খিস্সন্তি. কেৰলং ‘‘পদব্যঞ্জনসম্পত্তিঞ্চেৰ মধুরসদ্দঞ্চ সুত্ৰা মহগ্ঘানি চীৰরাদীনি দস্সন্তি’’ইচ্চেৰং দেসেস্সন্তি. অপরে অন্তরৰীথিচতুক্করাজদ্ৰারাদীসু নিসীদিত্ৰা কহাপণঅড্ঢকহাপণপাদমাসকরূপাদীনিপি নিস্সায দেসেস্সন্তি. ইতি ভগৰতা নিব্বানগ্ঘনকং কত্ৰা দেসিতং ধম্মং চতুপচ্চযত্থায চেৰ কহাপণাদিঅত্থায চ ৰিক্কিণিত্ৰা দেসেন্তা সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তা ৰিয ভৰিস্সন্তি. অযং একাদসমস্স ৰিপাকো.
১২. অধম্মিকরাজকালে লোকে ৰিপরিৰত্তন্তেযেৰ রাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানঞ্ঞেৰ দস্সন্তি. তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, ইতরা দলিদ্দা. রাজসম্মুখেপি রাজদ্ৰারেপি অমচ্চসম্মুখেপি ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি তুচ্ছলাবুসদিসানং অকুলীনানংযেৰ কথা ওসীদিত্ৰা ঠিতা ৰিয নিচ্চলা সুপ্পতিট্ঠিতা ভৰিস্সতি. সঙ্ঘসন্নিপাতেপি সঙ্ঘকম্মগণকম্মট্ঠানেসু চেৰ পত্তচীৰরপরিৰেণাদিৰিনিচ্ছযট্ঠানেসু চ দুস্সীলানং পাপপুগ্গলানংযেৰ কথা নিয্যানিকা ভৰিস্সতি, ন লজ্জিভিক্খূনন্তি এৰং সব্বত্থাপি তুচ্ছলাবূনং সীদনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং দ্ৰাদসমস্স ৰিপাকো.
১৩. তাদিসেযেৰ কালে অধম্মিকরাজানো অকুলীনানং যসং দস্সন্তি. তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা দুগ্গতা. তেসু ন কেচি গারৰং করিস্সন্তি, ইতরেসুযেৰ করিস্সন্তি. রাজসম্মুখে ৰা অমচ্চসম্মুখে ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ৰা ৰিনিচ্ছযকুসলানং ঘনসিলাসদিসানং কুলপুত্তানং কথা ন ওগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি. তেসু কথেন্তেসু ‘‘কিং ইমে কথেন্তী’’তি ইতরে পরিহাসমেৰ করিস্সন্তি. ভিক্খুসন্নিপাতেপি ৰুত্তপ্পকারেসু ঠানেসু নেৰ পেসলে ভিক্খূ গরুকাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তি, নাপি নেসং কথা পরিযোগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি, সিলানং প্লৰনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং তেরসমস্স ৰিপাকো.
১৪. লোকে পরিহাযন্তেযেৰ মনুস্সা তিব্বরাগাদিজাতিকা কিলেসানুৰত্তকা হুত্ৰা তরুণানং অত্তনো ভরিযানং ৰসে ৰত্তিস্সন্তি. গেহে দাসকম্মকারাদযোপি গোমহিংসাদযোপি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণম্পি সব্বং তাসংযেৰ আযত্তং ভৰিস্সতি. ‘‘অসুকং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ৰা পরিচ্ছদাদিজাতং ৰা কহ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা হোতু, কিং তুয্হিমিনা ব্যাপারেন, ত্ৰং ময্হং ঘরে সন্তং ৰা অসন্তং ৰা জানিতুকামো জাতো’’তি ৰত্ৰা নানপ্পকারেহি অক্কোসিত্ৰা মুখসত্তীহি কোট্টেত্ৰা দাসচেটকে ৰিয ৰসে কত্ৰা অত্তনো ইস্সরিযং পৰত্তেস্সন্তি. এৰং মধুকপুপ্ফপ্পমাণানং মণ্ডূকীনং আসিৰিসে কণ্হসপ্পে গিলনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চুদ্দসমস্স ৰিপাকো.
১৫. দুব্বলরাজকালে পন রাজানো হত্থিসিপ্পাদীসু অকুসলা যুদ্ধেসু অৰিসারদা ভৰিস্সন্তি. তে অত্তনো রাজাধিপচ্চং আসঙ্কমানা সমানজাতিকানং কুলপুত্তানং ইস্সরিযং অদত্ৰা অত্তনো পাদমূলিকনহাপনকপ্পকাদীনং দস্সন্তি. জাতিগোত্তসম্পন্না কুলপুত্তা রাজকুলে পতিট্ঠং অলভমানা জীৰিকং কপ্পেতুং অসমত্থা হুত্ৰা ইস্সরিযে ঠিতে জাতিগোত্তহীনে অকুলীনে উপট্ঠহন্তা ৰিচরিস্সন্তি, সুৰণ্ণরাজহংসেহি কাকস্স পরিৰারিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং পন্নরসমস্স ৰিপাকো.
১৬. অধম্মিকরাজকালেযেৰ চ অকুলীনাৰ রাজৰল্লভা ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা অপঞ্ঞাতা দুগ্গতা. তে রাজানং অত্তনো কথং গাহাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু বলৰন্তো হুত্ৰা দুব্বলানং পৰেণিআগতানি খেত্তৰত্থাদীনি ‘‘অম্হাকং সন্তকানী’’তি অভিযুঞ্জিত্ৰা তে ‘‘ন তুম্হাকং, অম্হাক’’ন্তি আগন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু ৰিৰদন্তে ৰেত্তলতাদীহি পহরাপেত্ৰা গীৰাযং গহেত্ৰা অপকড্ঢাপেত্ৰা ‘‘অত্তনো পমাণং ন জানাথ, অম্হেহি সদ্ধিং ৰিৰদথ, ইদানি ৰো পহরাপেত্ৰা রঞ্ঞো কথেত্ৰা হত্থপাদচ্ছেদাদীনি কারেস্সামা’’তি সন্তজ্জেস্সন্তি. তে তেসং ভযেন অত্তনো সন্তকানি ৰত্থূনি ‘‘তুম্হাকংযেৰ তানি, গণ্হথা’’তি নিয্যাতেত্ৰা অত্তনো গেহানি পৰিসিত্ৰা ভীতা নিপজ্জিস্সন্তি. পাপভিক্খূপি পেসলে ভিক্খূ যথারুচি ৰিহেঠেস্সন্তি. পেসলা ভিক্খূ পটিসরণং অলভমানা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গহনট্ঠানেসু নিলীযিস্সন্তি. এৰং হীনজচ্চেহি চেৰ পাপভিক্খূহি চ উপদ্দুতানং জাতিমন্তকুলপুত্তানঞ্চেৰ পেসলভিক্খূনঞ্চ এল়কানং ভযেন তসৰকানং পলাযনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং সোল়সমস্স ৰিপাকো. এৰং তস্স তস্স অনত্থস্স পুব্বনিমিত্তভূতে সোল়স মহাসুপিনে পস্সি. তেন ৰুত্তং ‘‘কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনে’’তি. এত্থ চ পুব্বনিমিত্ততো অত্তনো অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো অত্তনো কম্মানুভাৰেন পস্সতি. কোসলরাজা ৰিয লোকস্স অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো পন সব্বসত্তসাধারণকম্মানুভাৰেন পস্সতীতি ৰেদিতব্বং.
কুদ্ধা হি দেৰতাতি মহানাগৰিহারে মহাথেরস্স কুদ্ধা দেৰতা ৰিয. রোহণে কির মহানাগৰিহারে মহাথেরো ভিক্খুসঙ্ঘং অনপলোকেত্ৰাৰ একং নাগরুক্খং ছিন্দাপেসি. রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা থেরস্স কুদ্ধা পঠমমেৰ নং সচ্চসুপিনেন পলোভেত্ৰা পচ্ছা ‘‘ইতো তে সত্তদিৰসমত্থকে উপট্ঠাকো রাজা মরিস্সতী’’তি সুপিনে আরোচেসি. থেরো তং কথং আহরিত্ৰা রাজোরোধানং আচিক্খি. তা একপ্পহারেনেৰ মহাৰিরৰং ৰিরৰিংসু. রাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. তা ‘‘এৰং থেরেন ৰুত্ত’’ন্তি আরোচযিংসু. রাজা দিৰসং গণাপেত্ৰা সত্তাহে ৰীতিৰত্তে থেরস্স হত্থপাদে ছিন্দাপেসি. একন্তং সচ্চমেৰ হোতীতি ফলস্স সচ্চভাৰতো ৰুত্তং, দস্সনং পন ৰিপল্লত্থমেৰ. তেনেৰ পহীনৰিপল্লাসা পুব্বনিমিত্তভূতম্পি সুপিনং ন পস্সন্তি. দ্ৰীহি তীহিপি কারণেহি কদাচি সুপিনং পস্সতীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. ‘‘অসেখা ন পস্সন্তি পহীনৰিপল্লাসত্তা’’তি ৰচনতো চতুন্নম্পি কারণানং ৰিপল্লাসা এৰ মূলকারণন্তি দট্ঠব্বং.
তন্তি সুপিনকালে পৰত্তং ভৰঙ্গচিত্তং. রূপনিমিত্তাদিআরম্মণন্তি কম্মকম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং ন হোতি. ঈদিসানীতি পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বপরিকপ্পিতরূপাদিআরম্মণানি চেৰ রাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহারিকচিত্তেনাতি পকতিচিত্তেন.
দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো. আৰজ্জনতদারম্মণক্খণেতি ইদং যাৰ তদারম্মণুপ্পত্তি, তাৰ পৰত্তচিত্তৰারং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘সুপিনেনেৰ দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মেতি কথনকালে পন অব্যাকতোযেৰ আৰজ্জনমত্তস্সেৰ উপ্পজ্জনতো’’তি ৰদন্তি. এৰং ৰদন্তেহি পঞ্চদ্ৰারে দুতিযমোঘৰারে ৰিয মনোদ্ৰারেপি আৰজ্জনং দ্ৰত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা জৰনট্ঠানে ঠত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং একচিত্তক্খণিকস্স আৰজ্জনস্স উপ্পত্তিযং ‘‘দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মে’’তি কপ্পনায অসম্ভৰতো. এত্থ চ ‘‘সুপিনন্তেপি তদারম্মণৰচনতো পচ্চুপ্পন্নৰসেন অতীতৰসেন ৰা সভাৰধম্মা সুপিনন্তে আরম্মণং হোন্তী’’তি ৰদন্তি. ‘‘যদিপি সুপিনন্তে ৰিভূতং হুত্ৰা উপট্ঠিতে রূপাদিৰত্থুম্হি তদারম্মণং ৰুত্তং, তথাপি সুপিনন্তে উপট্ঠিতনিমিত্তস্স পরিকপ্পৰসেন গহেতব্বতায দুব্বলভাৰতো দুব্বলৰত্থুকত্তাতি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. কেচি পন ‘‘করজকাযস্স নিরুস্সাহসন্তভাৰপ্পত্তিতো তন্নিস্সিতহদযৰত্থু ন সুপ্পসন্নং হোতি, ততো তন্নিস্সিতাপি চিত্তপ্পৰত্তি ন সুপ্পসন্না অসুপ্পসন্নৰট্টিনিস্সিতদীপপ্পভা ৰিয, তস্মা দুব্বলৰত্থুকত্তাতি এত্থ দুব্বলহদযৰত্থুকত্তা’’তি অত্থং ৰদন্তি. ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.
সুপিনন্তচেতনাতি মনোদ্ৰারিকজৰনৰসেন পৰত্তা সুপিনন্তচেতনা. সুপিনঞ্হি পস্সন্তো মনোদ্ৰারিকেনেৰ জৰনেন পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. পটিবুজ্ঝন্তো চ মনোদ্ৰারিকেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. নিদ্দাযন্তস্স হি মহাৰট্টিং জালেত্ৰা দীপে চক্খুসমীপং উপনীতে পঠমং চক্খুদ্ৰারিকং আৰজ্জনং ভৰঙ্গং ন আৰট্টেতি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি. অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে চক্খুদ্ৰারিকআৰজ্জনং ভৰঙ্গং আৰট্টেতি, ততো চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং পৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি. তেন চিত্তেন ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে আলোকো’’তি জানাতি. তথা নিদ্দাযন্তস্স কণ্ণসমীপে তূরিযেসু পগ্গহিতেসু, ঘানসমীপে সুগন্ধেসু ৰা দুগ্গন্ধেসু ৰা পুপ্ফেসু উপনীতেসু, মুখে সপ্পিম্হি ৰা ফাণিতে ৰা পক্খিত্তে, পিট্ঠিযং পাণিনা পহারে দিন্নে পঠমং সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং ন আৰট্টেন্তি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি, অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং আৰট্টেন্তি, ততো সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং ৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি, তেন চিত্তেন ঞত্ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে সদ্দো, সঙ্খসদ্দো ভেরিসদ্দো’’তি ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে গন্ধো, মূলগন্ধো’’তি ৰা ‘‘কিং ইদং ময্হং মুখং পক্খিত্তং, সপ্পীতি ৰা ফাণিত’’ন্তি ৰা ‘‘কেনম্হি পিট্ঠিযং পহটো, অতিবদ্ধো মে পহারো’’তি ৰা ৰত্তা হোতি. এৰং মনোদ্ৰারিকজৰনেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. সুপিনম্পি তেনেৰ পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
মহাসুপিনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.