(২০) ৫. ব্রাহ্মণৰগ্গো
১. সোণসুত্তৰণ্ণনা
১৯১. পঞ্চমস্স পঠমে সম্পিযেনেৰাতি অঞ্ঞমঞ্ঞপেমেনেৰ কাযেন চ চিত্তেন চ মিস্সীভূতা সঙ্ঘট্টিতা সংসট্ঠা হুত্ৰা সংৰাসং ৰত্তেন্তি, ন অপ্পিযেন নিগ্গহেন ৰাতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘পিয’’ন্তিআদি. উদরং অৰদিহতি উপচিনোতি পূরেতীতি উদরাৰদেহকং. ভাৰনপুংসকঞ্চেতং, উদরাৰদেহকং কত্ৰা উদরং পূরেত্ৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘উদরং অৰদিহিত্ৰা’’তিআদি.
সোণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দোণব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা
১৯২. দুতিযে পৰত্তারোতি (দী. নি. টী. ১.২৮৫) পাৰচনভাৰেন ৰত্তারো. যস্মা তে তেসং মন্তানং পৰত্তনকা, তস্মা আহ ‘‘পৰত্তযিতারো’’তি. সুদ্দে বহি কত্ৰা রহোভাসিতব্বট্ঠেন মন্তা এৰ তংতংঅত্থপ্পটিপত্তিহেতুতায মন্তপদং. অনুপনীতাসাধারণতায রহস্সভাৰেন ৰত্তব্বকিরিযায অধিগমূপাযং. সজ্ঝাযিতন্তি গাযনৰসেন সজ্ঝাযিতং. তং পন উদত্তানুদত্তাদীনং সরানং সম্পদাৰসেনেৰ ইচ্ছিতন্তি আহ ‘‘সরসম্পত্তিৰসেনা’’তি. অঞ্ঞেসং ৰুত্তন্তি পাৰচনভাৰেন অঞ্ঞেসং ৰুত্তং. সমুপব্যূল়্হন্তি সঙ্গহেত্ৰা উপরূপরি সঞ্ঞূল়্হং. রাসিকতন্তি ইরুৰেদযজুৰেদসামৰেদাদিৰসেন, তত্থাপি পচ্চেকং মন্তব্রহ্মাদিৰসেন, অজ্ঝাযানুৰাকাদিৰসেন চ রাসিকতং. তেসন্তি মন্তানং কত্তূনং. দিব্বেন চক্খুনা ওলোকেত্ৰাতি দিব্বচক্খুপরিভণ্ডেন যথাকম্মূপগঞাণেন সত্তানং কম্মস্সকতাদিং, পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন দিব্বচক্খুসদিসেন পুব্বেনিৰাসঞাণেন অতীতকপ্পে ব্রাহ্মণানং মন্তজ্ঝেনৰিধিঞ্চ ওলোকেত্ৰা. পাৰচনেন সহ সংসন্দেত্ৰাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স যং ৰচনং ৰট্টসন্নিস্সিতং, তেন সহ অৰিরুদ্ধং কত্ৰা. ন হি তেসং ৰিৰট্টসন্নিস্সিতো অত্থো পচ্চক্খো হোতি. অপরাপরেতি অট্ঠকাদীহি অপরাপরে পচ্ছিমা ওক্কাকরাজকালাদীসু উপ্পন্না. পক্খিপিত্ৰাতি অট্ঠকাদীহি গন্থিতমন্তপদেসু কিলেসসন্নিস্সিতপদানং তত্থ তত্থ পদে পক্খিপনং কত্ৰা. ৰিরুদ্ধে অকংসূতি ব্রাহ্মণধম্মিকসুত্তাদীসু (সু. নি. ব্রাহ্মণধম্মিকসুত্তং ২৮৬ আদযো) আগতনযেন সংকিলেসত্থদীপনতো পচ্চনীকভূতে অকংসু.
উসূনং অসনকম্মং ইস্সত্থং, ধনুসিপ্পেন জীৰিকা. ইধ পন ইস্সত্থং ৰিযাতি ইস্সত্থং, সব্বআৰুধজীৰিকাতি আহ ‘‘যোধাজীৰকম্মেনা’’তি, আৰুধং গহেত্ৰা উপট্ঠানকম্মেনাতি অত্থো. রাজপোরিসং নাম ৰিনা আৰুধেন পোরোহেচ্চামচ্চকম্মাদিরাজকম্মং কত্ৰা রাজুপট্ঠানং. সিপ্পঞ্ঞতরেনাতি গহিতাৰসেসেন হত্থিঅস্সসিপ্পাদিনা. কুমারভাৰতো পভুতি চরণেন কোমারব্রহ্মচরিযং.
উদকং পাতেত্ৰা দেন্তীতি দ্ৰারে ঠিতস্সেৰ ব্রাহ্মণস্স হত্থে উদকং আসিঞ্চন্তা ‘‘ইদং তে, ব্রাহ্মণ, ভরিযং পোসাপনত্থায দেমা’’তি ৰত্ৰা দেন্তি. কস্মা পন তে এৰং ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰাপি দারং পরিযেসন্তি, ন যাৰজীৰং ব্রহ্মচারিনো হোন্তীতি? মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন. তেসঞ্হী এৰং দিট্ঠি হোতি ‘‘যো পুত্তং ন উপ্পাদেতি, সো কুলৰংসচ্ছেদকরো হোতি, ততো নিরযে পচ্চতী’’তি. চত্তারো কির অভাযিতব্বং ভাযন্তি গণ্ডুপ্পাদকো, কিকী, কোন্তিনী, ব্রাহ্মণোতি. গণ্ডুপ্পাদা কির মহাপথৰিযা খযনভযেন মত্তভোজনা হোন্তি, ন বহুং মত্তিকং খাদন্তি. কিকী সকুণিকা আকাসপতনভযেন অণ্ডস্স উপরি উত্তানা সেতি. কোন্তিনী সকুণী পথৰীকম্পনভযেন পাদেহি ভূমিং ন সুট্ঠু অক্কমতি. ব্রাহ্মণা কুলৰংসূপচ্ছেদভযেন দারং পরিযেসন্তি. আহু চেত্থ –
‘‘গণ্ডুপ্পাদো কিকী চেৰ, কোন্তী ব্রাহ্মণধম্মিকো;
এতে অভযং ভাযন্তি, সম্মূল়্হা চতুরো জনা’’তি. (সু. নি. অট্ঠ. ২.২৯৩);
সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
দোণব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সঙ্গারৰসুত্তৰণ্ণনা
১৯৩. ততিযে (সং. নি. টী. ২.৫.২৩৬) পঠমঞ্ঞেৰাতি পুরেতরংযেৰ, অসজ্ঝাযকতানং মন্তানং অপ্পটিভানং পগেৰ পঠমংযেৰ সিদ্ধং, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি অধিপ্পাযো. পরিযুট্ঠানং নাম অভিভৰো গহণন্তি আহ ‘‘কামরাগপরিযুট্ঠিতেনাতি কামরাগগ্গহিতেনা’’তি. ৰিক্খম্ভেতি অপনেতীতি ৰিক্খম্ভনং, পটিপক্খতো নিস্সরতি এতেনাতি নিস্সরণং. ৰিক্খম্ভনঞ্চ তং নিস্সরণঞ্চাতি ৰিক্খম্ভননিস্সরণং. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. অত্তনা অরণীযো পত্তব্বো অত্থো অত্তত্থো. তথা পরত্থো ৰেদিতব্বো.
‘‘অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তিআদীসু (পটি. ম. ১.৫২) ব্যাপাদাদীনং অনাগতত্তা ব্যাপাদৰারে তদঙ্গনিস্সরণং ন গহিতং. কিঞ্চাপি ন গহিতং, পটিসঙ্খানৰসেন তস্স ৰিনোদেতব্বতায তদঙ্গনিস্সরণম্পি লব্ভতেৰাতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. আলোকসঞ্ঞা উপচারপ্পত্তা ৰা অপ্পনাপ্পত্তা ৰা. যো কোচি কসিণজ্ঝানাদিভেদো সমথো. ধম্মৰৰত্থানং উপচারপ্পনাপ্পত্তৰসেন গহেতব্বং.
কুধিতোতি তত্তো. উস্সূরকজাতোতি তস্সেৰ কুধিতভাৰস্স উস্সূরকং অচ্চুণ্হতং পত্তো. তেনাহ ‘‘উসুমকজাতো’’তি. তিলবীজকাদিভেদেনাতি তিলবীজকণ্ণিককেসরাদিভেদেন সেৰালেন. পণকেনাতি উদকপিচ্ছিল্লেন. অপ্পসন্নো আকুলতায. অসন্নিসিন্নো কললুপ্পত্তিযা. অনালোকট্ঠানেতি আলোকরহিতে ঠানে.
সঙ্গারৰসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কারণপালীসুত্তৰণ্ণনা
১৯৪. চতুত্থে পণ্ডিতো মঞ্ঞেতি এত্থ মঞ্ঞেতি ইদং ‘‘মঞ্ঞতী’’তি ইমিনা সমানত্থং নিপাতপদং. তস্স ইতি-সদ্দং আনেত্ৰা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘পণ্ডিতোতি মঞ্ঞতী’’তি আহ. অনুমতিপুচ্ছাৰসেন চেতং ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘উদাহু নো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞতি ভৰং পিঙ্গিযানী সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৰেয্যত্তিয’’ন্তি ৰুত্তমেৰত্থং পুন গণ্হন্তো ‘‘পণ্ডিতো মঞ্ঞে’’তি আহ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ভৰং পিঙ্গিযানী সমণং গোতমং পণ্ডিতোতি মঞ্ঞতি উদাহু নো’’তি, যথা তে খমেয্য, তথা নং কথেহীতি অধিপ্পাযো. অহং কো নাম, মম অৰিসযো এসোতি দস্সেতি. কো চাতি হেতুনিস্সক্কে পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘কুতো চা’’তি. তথা চাহ ‘‘কেন কারণেন জানিস্সামী’’তি, যেন কারণেন সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযং জানেয্যং, তং কারণং মযি নত্থীতি অধিপ্পাযো. বুদ্ধোযেৰ ভৰেয্য অবুদ্ধস্স সব্বথা বুদ্ধঞাণানুভাৰং জানিতুং অসক্কুণেয্যত্তাতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অপ্পমত্তকং পনেতং, ভিক্খৰে, ওরমত্তকং সীলমত্তকং, যেন পুথুজ্জনো তথাগতস্স ৰণ্ণং ৰদমানো ৰদেয্য (দী. নি. ১.৭). অত্থি, ভিক্খৰে, অঞ্ঞেৰ ধম্মা গম্ভীরা দুদ্দসা দুরনুবোধা…পে… যেহি তথাগতস্স যথাভূতং ৰণ্ণং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি (দী. নি. ১.২৮) চ. এত্থাতি ‘‘সোপি নূনস্স তাদিসো’’তি এতস্মিং পদে.
পসত্থপ্পসত্থোতি পসত্থেহি পাসংসেহি অত্তনো গুণেহেৰ সো পসত্থো, ন তস্স কিত্তিনা, পসংসাসভাৰেনেৰ পাসংসোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সব্বগুণান’’ন্তিআদি. মণিরতনন্তি চক্কৰত্তিনো মণিরতনং.
সদেৰকে পাসংসানম্পি পাসংসোতি দস্সেতুং ‘‘পসত্থেহি ৰা’’তি দুতিযৰিকপ্পো গহিতো. অরণীযতো অত্থো, সো এৰ ৰসতীতি ৰসোতি অত্থৰসো. তস্স তস্স পযোগস্স আনিসংসভূতং ফলন্তি আহ ‘‘অত্থৰসন্তি অত্থানিসংস’’ন্তি. অত্থো ৰা ফলং তদধীনৰুত্তিতায ৰসো এতস্সাতি অত্থৰসো, কারণং.
খুদ্দকমধূতি খুদ্দকমক্খিকাহি কতদণ্ডকমধু. অনেল়কন্তি নিদ্দোসং অপগতমক্খিকণ্ডকং.
উদাহরীযতি উব্বেগপীতিৰসেনাতি উদানং, তথা ৰা উদাহরণং উদানং. তেনাহ ‘‘উদাহারং উদাহরী’’তি. যথা পন তং ৰচনং উদানন্তি ৰুচ্চতি, তং দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
কারণপালীসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পিঙ্গিযানীসুত্তৰণ্ণনা
১৯৫. পঞ্চমে সব্বসঙ্গাহিকন্তি সরীরগতস্স চেৰ ৰত্থালঙ্কারগতস্স চাতি সব্বস্স নীলভাৰস্স সঙ্গাহকৰচনং. তস্সেৰাতি নীলাদিসব্বসঙ্গাহিকৰসেন ৰুত্তঅত্থস্সেৰ. ৰিভাগদস্সনন্তি পভেদদস্সনং. যথা তে লিচ্ছৰিরাজানো অপীতাদিৰণ্ণা এৰ কেচি কেচি ৰিলেপনৰসেন পীতাদিৰণ্ণা খাযিংসু, এৰং অনীলাদিৰণ্ণা এৰ কেচি ৰিলেপনৰসেন নীলাদিৰণ্ণা খাযিংসু. তে কির সুৰণ্ণৰিচিত্তেহি মণিওভাসেহি একনীলা ৰিয খাযন্তি.
কোকনদন্তি ৰা পদুমৰিসেসনং যথা ‘‘কোকাসক’’ন্তি. তং কির বহুপত্তং ৰণ্ণসম্পন্নং অতিৰিয সুগন্ধঞ্চ হোতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা কোকনদসঙ্খাতং পদুমং পাতো সূরিযুগ্গমনৰেলায ফুল্লং ৰিকসিতং অৰীতগন্ধং সিযা ৰিরোচমানং, এৰং সরীরগন্ধেন গুণগন্ধেন চ সুগন্ধং, সরদকালে অন্তলিক্খে আদিচ্চমিৰ অত্তনো তেজসা তপন্তং, অঙ্গেহি নিচ্ছরন্তজুতিতায অঙ্গীরসং সম্বুদ্ধং পস্সাতি.
পিঙ্গিযানীসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. মহাসুপিনসুত্তৰণ্ণনা
১৯৬. ছট্ঠে ধাতুক্খোভকরণপচ্চযো নাম ৰিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহারাদিপচ্চযো. অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰাতি পসন্না অত্থকামতায, কুদ্ধা অনত্থকামতায. অত্থায ৰা অনত্থায ৰাতি সভাৰতো ভৰিতব্বায অত্থায ৰা অনত্থায ৰা. উপসংহরন্তীতি অত্তনো দেৰানুভাৰেন উপনেন্তি. বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তি তদা কির পুরে পুণ্ণমায সত্তমদিৰসতো পট্ঠায ৰিগতসুরাপানং মালাগন্ধাদিৰিভূতিসম্পন্নং নক্খত্তকীল়ং অনুভৰমানা বোধিসত্তমাতা সত্তমে দিৰসে পাতোৰ উট্ঠায গন্ধোদকেন নহাযিত্ৰা সব্বালঙ্কারভূসিতা ৰরভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা সিরিসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইমং সুপিনং অদ্দস – চত্তারো কির নং মহারাজানো সযনেনেৰ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৰা অনোতত্তদহং নেত্ৰা নহাপেত্ৰা দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা দিব্বগন্ধেহি ৰিলিম্পেত্ৰা দিব্বপুপ্ফানি পিল়ন্ধেত্ৰা ততো অৰিদূরে রজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৰিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৰরৰারণো হুত্ৰা ততো অৰিদূরে একো সুৰণ্ণপব্বতো, তত্থ চরিত্ৰা ততো ওরুয্হ রজতপব্বতং আরুহিত্ৰা কনকৰিমানং পৰিসিত্ৰা মাতরং পদক্খিণং কত্ৰা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৰা কুচ্ছিং পৰিট্ঠসদিসো অহোসি. ইমং সুপিনং সন্ধায এতং ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্ত’’ন্তি.
কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনেতি –
‘‘উসভা রুক্খা গাৰিযো গৰা চ,
অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;
পোক্খরণী চ অপাকচন্দনং,
লাবূনি সীদন্তি সিলাপ্লৰন্তি.
‘‘মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি,
কাকং সুৰণ্ণা পরিৰারযন্তি;
তসা ৰকা এল়কানং ভযা হী’’তি. (জা. ১.১.৭৭) –
ইমে সোল়স সুপিনে পস্সন্তো কোসলরাজা ৰিয.
১. একদিৰসং কির কোসলমহারাজা রত্তিং নিদ্দূপগতো পচ্ছিমযামে সোল়স মহাসুপিনে পস্সি (জা. অট্ঠ. ১.১.৭৬ মহাসুপিনজাতকৰণ্ণনা). তত্থ চত্তারো অঞ্জনৰণ্ণা কাল়উসভা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি চতূহি দিসাহি রাজঙ্গণং আগন্ত্ৰা ‘‘উসভযুদ্ধং পস্সিস্সামা’’তি মহাজনে সন্নিপতিতে যুজ্ঝনাকারং দস্সেত্ৰা নদিত্ৰা গজ্জিত্ৰা অযুজ্ঝিত্ৰাৰ পটিক্কন্তা. ইমং পঠমং সুপিনং অদ্দস.
২. খুদ্দকা রুক্খা চেৰ গচ্ছা চ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা ৰিদত্থিমত্তম্পি রতনমত্তম্পি অনুগ্গন্ত্ৰাৰ পুপ্ফন্তি চেৰ ফলন্তি চ. ইমং দুতিযং অদ্দস.
৩. গাৰিযো তদহুজাতানং ৰচ্ছানং খীরং পিৰন্তিযো অদ্দস. অযং ততিযো সুপিনো.
৪. ধুরৰাহে আরোহপরিণাহসম্পন্নে মহাগোণে যুগপরম্পরায অযোজেত্ৰা তরুণে গোদম্মে ধুরে যোজেন্তে অদ্দস. তে ধুরং ৰহিতুং অসক্কোন্তা ছড্ডেত্ৰা অট্ঠংসু, সকটানি নপ্পৰত্তিংসু. অযং চতুত্থো সুপিনো.
৫. একং উভতোমুখং অস্সং অদ্দস. তস্স উভোসু পস্সেসু যৰসং দেন্তি, সো দ্ৰীহিপি মুখেহি খাদতি. অযং পঞ্চমো সুপিনো.
৬. মহাজনো সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৰণ্ণপাতিং সম্মজ্জিত্ৰা ‘‘ইধ পস্সাৰং করোহী’’তি একস্স জরসিঙ্গালস্স উপনামেসি. তং তত্থ পস্সাৰং করোন্তং অদ্দস. অযং ছট্ঠো সুপিনো.
৭. একো পুরিসো রজ্জুং ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিপতি. তেন নিসিন্নপীঠস্স হেট্ঠা সযিতা ছাতসিঙ্গালী তস্স অজানন্তস্সেৰ তং খাদতি. ইমং সত্তমং সুপিনং অদ্দস.
৮. রাজদ্ৰারে বহূহি তুচ্ছকুম্ভেহি পরিৰারেত্ৰা ঠপিতং একং মহন্তং পূরিতকুম্ভং অদ্দস. চত্তারোপি পন ৰণ্ণা চতূহি দিসাহি চতূহি অনুদিসাহি চ ঘটেহি উদকং আনেত্ৰা পূরিতকুম্ভমেৰ পূরেন্তি, পূরিতং পূরিতং উদকং উত্তরিত্ৰা পলাযতি. তেপি পুনপ্পুনং তত্থেৰ উদকং আসিঞ্চন্তি, তুচ্ছকুম্ভে ওলোকেন্তাপি নত্থি. অযং অট্ঠমো সুপিনো.
৯. একং পঞ্চপদুমসঞ্ছন্নং গম্ভীরং সব্বতোতিত্থং পোক্খরণিং অদ্দস. সমন্ততো দ্ৰিপদচতুপ্পদা ওতরিত্ৰা তত্থ পানীযং পিৰন্তি. তস্স মজ্ঝে গম্ভীরট্ঠানে উদকং আৰিলং, তীরপ্পদেসে দ্ৰিপদচতুপ্পদানং অক্কমনট্ঠানে অচ্ছং ৰিপ্পসন্নমনাৰিলং. অযং নৰমো সুপিনো.
১০. একিস্সাযেৰ কুম্ভিযা পচ্চমানং ওদনং অপাকং অদ্দস. ‘‘অপাক’’ন্তি ৰিচারেত্ৰা ৰিভজিত্ৰা ঠপিতং ৰিয তীহাকারেহি পচ্চমানং একস্মিং পস্সে অতিকিলিন্নো হোতি, একস্মিং উত্তণ্ডুলো, একস্মিং সুপক্কোতি. অযং দসমো সুপিনো.
১১. সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তে অদ্দস. অযং একাদসমো সুপিনো.
১২. তুচ্ছলাবূনি উদকে সীদন্তানি অদ্দস. অযং দ্ৰাদসমো সুপিনো.
১৩. মহন্তমহন্তা কূটাগারপ্পমাণা ঘনসিলা নাৰা ৰিয উদকে প্লৰমানা অদ্দস. অযং তেরসমো সুপিনো.
১৪. খুদ্দকমধুকপুপ্ফপ্পমাণা মণ্ডূকিযো মহন্তে কণ্হসপ্পে ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা উপ্পলনাল়ে ৰিয ছিন্দিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা গিলন্তিযো অদ্দস. অযং চুদ্দসমো সুপিনো.
১৫. দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতং গামগোচরং কাকং কঞ্চনৰণ্ণৰণ্ণতায ‘‘সুৰণ্ণা’’তি লদ্ধনামে সুৰণ্ণরাজহংসে পরিৰারেন্তে অদ্দস. অযং পন্নরসমো সুপিনো.
১৬. পুব্বে দীপিনো এল়কে খাদন্তি. তে পন এল়কে দীপিনো অনুবন্ধিত্ৰা মুরমুরাতি খাদন্তে অদ্দস. অথঞ্ঞে তসা ৰকা এল়কে দূরতোৰ দিস্ৰা তসিতা তাসপ্পত্তা হুত্ৰা এল়কানং ভযা পলাযিত্ৰা গুম্বগহনানি পৰিসিত্ৰা নিলীযিংসু. অযং সোল়সমো সুপিনো.
১. তত্থ অধম্মিকানং রাজূনং, অধম্মিকানঞ্চ মনুস্সানং কালে লোকে ৰিপরিৰত্তমানে কুসলে ওসন্নে অকুসলে উস্সন্নে লোকস্স পরিহানকালে দেৰো ন সম্মা ৰসিস্সতি, মেঘপাদা পচ্ছিজ্জিস্সন্তি, সস্সানি মিলাযিস্সন্তি, দুব্ভিক্খং ভৰিস্সতি, ৰস্সিতুকামা ৰিয চতূহি দিসাহি মেঘা উট্ঠহিত্ৰা ইত্থিকাহি আতপে পত্থটানং ৰীহিআদীনং তেমনভযেন অন্তোপৰেসিতকালে পুরিসেসু কুদালপিটকে আদায আল়িবন্ধনত্থায নিক্খন্তেসু ৰস্সনাকারং দস্সেত্ৰা গজ্জিত্ৰা ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেত্ৰা উসভা ৰিয অযুজ্ঝিত্ৰা অৰস্সিত্ৰাৰ পলাযিস্সন্তি. অযং পঠমস্স ৰিপাকো.
২. লোকস্স পরিহীনকালে মনুস্সানং পরিত্তাযুককালে সত্তা তিব্বরাগা ভৰিস্সন্তি, অসম্পত্তৰযাৰ কুমারিযো পুরিসন্তরং গন্ত্ৰা উতুনিযো চেৰ গব্ভিনিযো চ হুত্ৰা পুত্তধীতাহি ৰড্ঢিস্সন্তি. খুদ্দকরুক্খানং পুপ্ফং ৰিয হি তাসং উতুনিভাৰো, ফলং ৰিয চ পুত্তধীতরো ভৰিস্সন্তি. অযং দুতিযস্স ৰিপাকো.
৩. মনুস্সানং জেট্ঠাপচাযিককম্মস্স নট্ঠকালে সত্তা মাতাপিতূসু ৰা সস্সুসসুরেসু ৰা লজ্জং অনুপট্ঠপেত্ৰা সযমেৰ কুটুম্বং সংৰিদহন্তাৰ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মহল্লকানং দাতুকামা দস্সন্তি, অদাতুকামা ন দস্সন্তি. মহল্লকা অনাথা হুত্ৰা অসযংৰসী দারকে আরাধেত্ৰা জীৰিস্সন্তি তদহুজাতানং ৰচ্ছকানং খীরং পিৰন্তিযো মহাগাৰিযো ৰিয. অযং ততিযস্স ৰিপাকো.
৪. অধম্মিকরাজূনং কালে অধম্মিকরাজানো পণ্ডিতানং পৰেণিকুসলানং কম্মনিত্থরণসমত্থানং মহামত্তানং যসং ন দস্সন্তি, ধম্মসভাযং ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি পণ্ডিতে ৰোহারকুসলে মহল্লকে অমচ্চে ন ঠপেস্সন্তি, তব্বিপরীতানং পন তরুণতরুণানং যসং দস্সন্তি, তথারূপে এৰ চ ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপেস্সন্তি. তে রাজকম্মানি চেৰ যুত্তাযুত্তঞ্চ অজানন্তা নেৰ তং যসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সন্তি, ন রাজকম্মানি নিত্থরিতুং. তে অসক্কোন্তা কম্মধুরং ছড্ডেস্সন্তি, মহল্লকাপি পণ্ডিতামচ্চা যসং অলভন্তা কিচ্চানি নিত্থরিতুং সমত্থাপি ‘‘কিং অম্হাকং এতেহি, মযং বাহিরকা জাতা, অব্ভন্তরিকা তরুণদারকা জানিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নানি কম্মানি ন করিস্সন্তি. এৰং সব্বথাপি তেসং রাজূনং হানিযেৰ ভৰিস্সতি, ধুরং ৰহিতুং অসমত্থানং ৰচ্ছদম্মানং ধুরে যোজিতকালো ৰিয দূরৰাহানঞ্চ মহাগোণানং যুগপরম্পরায অযোজিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চতুত্থস্স ৰিপাকো.
৫. অধম্মিকরাজকালেযেৰ অধম্মিকবালরাজানো অধম্মিকে লোলমনুস্সে ৰিনিচ্ছযে ঠপেস্সন্তি, তে পাপপুঞ্ঞেসু অনাদরা বালা সভাযং নিসীদিত্ৰা ৰিনিচ্ছযং দেন্তা উভিন্নম্পি অত্থপচ্চত্থিকানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৰা খাদিস্সন্তি অস্সো ৰিয দ্ৰীহি মুখেহি যৰসং. অযং পঞ্চমস্স ৰিপাকো.
৬. অধম্মিকাযেৰ ৰিজাতিরাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং আসঙ্কায যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানংযেৰ দস্সন্তি. এৰং মহাকুলানি দুগ্গতানি ভৰিস্সন্তি, লামককুলানি ইস্সরানি. তে চ কুলীনপুরিসা জীৰিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ইমে নিস্সায জীৰিস্সামা’’তি অকুলীনানং ধীতরো দস্সন্তি, ইতি তাসং কুলধীতানং অকুলীনেহি সদ্ধিং সংৰাসো জরসিঙ্গালস্স সুৰণ্ণপাতিযং পস্সাৰকরণসদিসো ভৰিস্সতি. অযং ছট্ঠস্স ৰিপাকো.
৭. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ইত্থিযো পুরিসলোলা সুরালোলা অলঙ্কারলোলা ৰিসিখালোলা আমিসলোলা ভৰিস্সন্তি দুস্সীলা দুরাচারা. তা সামিকেহি কসিগোরক্খাদীনি কম্মানি কত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন সম্ভতং ধনং জারেহি সদ্ধিং সুরং পিৰন্তিযো মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযমানা অন্তোগেহে অচ্চাযিকম্পি কিচ্চং অনোলোকেত্ৰা গেহপরিক্খেপস্স উপরিভাগেনপি ছিদ্দট্ঠানেহিপি জারে উপধারযমানা স্ৰে ৰপিতব্বযুত্তকং বীজম্পি কোট্টেত্ৰা যাগুভত্তখজ্জকানি পচিত্ৰা খাদমানা ৰিলুম্পিস্সন্তি হেট্ঠাপীঠকে নিপন্নছাতসিঙ্গালী ৰিয ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিত্তরজ্জুং. অযং সত্তমস্স ৰিপাকো.
৮. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে লোকো পরিহাযিস্সতি, রট্ঠং নিরোজং ভৰিস্সতি, রাজানো দুগ্গতা কপণা ভৰিস্সন্তি. যো ইস্সরো ভৰিস্সতি, তস্স ভণ্ডাগারে সতসহস্সমত্তা ভৰিস্সন্তি. তে এৰংদুগ্গতা সব্বে জানপদে অত্তনোৰ কম্মং কারেস্সন্তি, উপদ্দুতা মনুস্সা সকে কম্মন্তে ছড্ডেত্ৰা রাজূনংযেৰ অত্থায পুব্বণ্ণাপরণ্ণানি ৰপন্তা রক্খন্তা লাযন্তা মদ্দন্তা পৰেসেন্তা উচ্ছুক্খেত্তানি করোন্তা যন্তানি ৰাহেন্তা ফাণিতাদীনি পচন্তা পুপ্ফারামে ফলারামে চ করোন্তা তত্থ তত্থ নিপ্ফন্নানি পুব্বণ্ণাদীনি আহরিত্ৰা রঞ্ঞো কোট্ঠাগারমেৰ পূরেস্সন্তি. অত্তনো গেহেসু তুচ্ছকোট্ঠে ওলোকেন্তাপি ন ভৰিস্সন্তি, তুচ্ছকুম্ভে অনোলোকেত্ৰা পূরিতকুম্ভপূরণসদিসমেৰ ভৰিস্সতি. অযং অট্ঠমস্স ৰিপাকো.
৯. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ছন্দাদিৰসেন অগতিং গচ্ছন্তা রজ্জং কারেস্সন্তি, ধম্মেন ৰিনিচ্ছযং নাম ন দস্সন্তি লঞ্জৰিত্তকা ভৰিস্সন্তি ধনলোলা, রট্ঠৰাসিকেসু তেসং খন্তিমেত্তানুদ্দযা নাম ন ভৰিস্সন্তি, কক্খল়া ফরুসা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুভণ্ডিকা ৰিয মনুস্সে পীল়েন্তা নানপ্পকারং বলিং উপ্পাদেত্ৰা ধনং গণ্হিস্সন্তি. মনুস্সা বলিপীল়িতা কিঞ্চি দাতুং অসক্কোন্তা গামনিগমাদযো ছড্ডেত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেস্সন্তি. মজ্ঝিমজনপদো সুঞ্ঞো ভৰিস্সতি, পচ্চন্তো ঘনৰাসো সেয্যথাপি পোক্খরণিযা মজ্ঝে উদকং আৰিলং পরিযন্তে ৰিপ্পসন্নং. অযং নৰমস্স ৰিপাকো.
১০. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, তেসু অধম্মিকেসু রাজযুত্তাপি ব্রাহ্মণগহপতিকাপি নেগমজানপদাপীতি সমণব্রাহ্মণে উপাদায সব্বে মনুস্সা অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি. ততো তেসং আরক্খদেৰতা, বলিপটিগ্গাহিকদেৰতা, রুক্খদেৰতা, আকাসট্ঠদেৰতাতি এৰং দেৰতাপি অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি. অধম্মিকরাজূনং রজ্জে ৰাতা ৰিসমা খরা ৰাযিস্সন্তি, তে আকাসট্ঠকৰিমানানি কম্পেস্সন্তি. তেসু কম্পিতেসু দেৰতা কুপিতা দেৰং ৰস্সিতুং ন দস্সন্তি. ৰস্সমানোপি সকলরট্ঠে একপ্পহারেনেৰ ন ৰস্সিস্সতি, ৰস্সমানোপি সব্বত্থ কসিকম্মস্স ৰা ৰপ্পকম্মস্স ৰা উপকারো হুত্ৰা ন ৰস্সিস্সতি. যথা চ রট্ঠে, এৰং জনপদেপি গামেপি একতল়াকসরেপি একপ্পহারেন ন ৰস্সিস্সতি, তল়াকস্স উপরিভাগে ৰস্সন্তো হেট্ঠাভাগে ন ৰস্সিস্সতি, হেট্ঠা ৰস্সন্তো উপরি ন ৰস্সিস্সতি. একস্মিং ভাগে সস্সং অতিৰস্সেন নস্সিস্সতি, একস্মিং অৰস্সনেন মিলাযিস্সতি, একস্মিং সম্মা ৰস্সমানো সম্পাদেস্সতি. এৰং একস্স রঞ্ঞো রজ্জে ৰুত্তসস্সা ৰিপাকো. তিপ্পকারা ভৰিস্সন্তি এককুম্ভিযা ওদনো ৰিয. অযং দসমস্স ৰিপাকো.
১১. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তেযেৰ কালে সাসনে পরিহাযন্তে পচ্চযলোলা অলজ্জিকা বহূ ভিক্খূ ভৰিস্সন্তি. তে ভগৰতা পচ্চযলোলুপ্পং নিম্মথেত্ৰা কথিতধম্মদেসনং চীৰরাদিচতুপচ্চযহেতু পরেসং দেসেস্সন্তি. পচ্চযেহি মুচ্ছিত্ৰা নিত্থরণপক্খে ঠিতা নিব্বানাভিমুখং কত্ৰা দেসেতুং ন সক্খিস্সন্তি. কেৰলং ‘‘পদব্যঞ্জনসম্পত্তিঞ্চেৰ মধুরসদ্দঞ্চ সুত্ৰা মহগ্ঘানি চীৰরাদীনি দস্সন্তি’’ইচ্চেৰং দেসেস্সন্তি. অপরে অন্তরৰীথিচতুক্করাজদ্ৰারাদীসু নিসীদিত্ৰা কহাপণঅড্ঢকহাপণপাদমাসকরূপাদীনিপি নিস্সায দেসেস্সন্তি. ইতি ভগৰতা নিব্বানগ্ঘনকং কত্ৰা দেসিতং ধম্মং চতুপচ্চযত্থায চেৰ কহাপণাদিঅত্থায চ ৰিক্কিণিত্ৰা দেসেন্তা সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তা ৰিয ভৰিস্সন্তি. অযং একাদসমস্স ৰিপাকো.
১২. অধম্মিকরাজকালে লোকে ৰিপরিৰত্তন্তেযেৰ রাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানঞ্ঞেৰ দস্সন্তি. তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, ইতরা দলিদ্দা. রাজসম্মুখেপি রাজদ্ৰারেপি অমচ্চসম্মুখেপি ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি তুচ্ছলাবুসদিসানং অকুলীনানংযেৰ কথা ওসীদিত্ৰা ঠিতা ৰিয নিচ্চলা সুপ্পতিট্ঠিতা ভৰিস্সতি. সঙ্ঘসন্নিপাতেপি সঙ্ঘকম্মগণকম্মট্ঠানেসু চেৰ পত্তচীৰরপরিৰেণাদিৰিনিচ্ছযট্ঠানেসু চ দুস্সীলানং পাপপুগ্গলানংযেৰ কথা নিয্যানিকা ভৰিস্সতি, ন লজ্জিভিক্খূনন্তি এৰং সব্বত্থাপি তুচ্ছলাবূনং সীদনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং দ্ৰাদসমস্স ৰিপাকো.
১৩. তাদিসেযেৰ কালে অধম্মিকরাজানো অকুলীনানং যসং দস্সন্তি. তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা দুগ্গতা. তেসু ন কেচি গারৰং করিস্সন্তি, ইতরেসুযেৰ করিস্সন্তি. রাজসম্মুখে ৰা অমচ্চসম্মুখে ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ৰা ৰিনিচ্ছযকুসলানং ঘনসিলাসদিসানং কুলপুত্তানং কথা ন ওগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি. তেসু কথেন্তেসু ‘‘কিং ইমে কথেন্তী’’তি ইতরে পরিহাসমেৰ করিস্সন্তি. ভিক্খুসন্নিপাতেপি ৰুত্তপ্পকারেসু ঠানেসু নেৰ পেসলে ভিক্খূ গরুকাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তি, নাপি নেসং কথা পরিযোগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি, সিলানং প্লৰনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং তেরসমস্স ৰিপাকো.
১৪. লোকে পরিহাযন্তেযেৰ মনুস্সা তিব্বরাগাদিজাতিকা কিলেসানুৰত্তকা হুত্ৰা তরুণানং অত্তনো ভরিযানং ৰসে ৰত্তিস্সন্তি. গেহে দাসকম্মকারাদযোপি গোমহিংসাদযোপি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণম্পি সব্বং তাসংযেৰ আযত্তং ভৰিস্সতি. ‘‘অসুকং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ৰা পরিচ্ছদাদিজাতং ৰা কহ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা হোতু, কিং তুয্হিমিনা ব্যাপারেন, ত্ৰং ময্হং ঘরে সন্তং ৰা অসন্তং ৰা জানিতুকামো জাতো’’তি ৰত্ৰা নানপ্পকারেহি অক্কোসিত্ৰা মুখসত্তীহি কোট্টেত্ৰা দাসচেটকে ৰিয ৰসে কত্ৰা অত্তনো ইস্সরিযং পৰত্তেস্সন্তি. এৰং মধুকপুপ্ফপ্পমাণানং মণ্ডূকীনং আসিৰিসে কণ্হসপ্পে গিলনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চুদ্দসমস্স ৰিপাকো.
১৫. দুব্বলরাজকালে পন রাজানো হত্থিসিপ্পাদীসু অকুসলা যুদ্ধেসু অৰিসারদা ভৰিস্সন্তি. তে অত্তনো রাজাধিপচ্চং আসঙ্কমানা সমানজাতিকানং কুলপুত্তানং ইস্সরিযং অদত্ৰা অত্তনো পাদমূলিকনহাপনকপ্পকাদীনং দস্সন্তি. জাতিগোত্তসম্পন্না কুলপুত্তা রাজকুলে পতিট্ঠং অলভমানা জীৰিকং কপ্পেতুং অসমত্থা হুত্ৰা ইস্সরিযে ঠিতে জাতিগোত্তহীনে অকুলীনে উপট্ঠহন্তা ৰিচরিস্সন্তি, সুৰণ্ণরাজহংসেহি কাকস্স পরিৰারিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং পন্নরসমস্স ৰিপাকো.
১৬. অধম্মিকরাজকালেযেৰ চ অকুলীনাৰ রাজৰল্লভা ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা অপঞ্ঞাতা দুগ্গতা. তে রাজানং অত্তনো কথং গাহাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু বলৰন্তো হুত্ৰা দুব্বলানং পৰেণিআগতানি খেত্তৰত্থাদীনি ‘‘অম্হাকং সন্তকানী’’তি অভিযুঞ্জিত্ৰা তে ‘‘ন তুম্হাকং, অম্হাক’’ন্তি আগন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু ৰিৰদন্তে ৰেত্তলতাদীহি পহরাপেত্ৰা গীৰাযং গহেত্ৰা অপকড্ঢাপেত্ৰা ‘‘অত্তনো পমাণং ন জানাথ, অম্হেহি সদ্ধিং ৰিৰদথ, ইদানি ৰো পহরাপেত্ৰা রঞ্ঞো কথেত্ৰা হত্থপাদচ্ছেদাদীনি কারেস্সামা’’তি সন্তজ্জেস্সন্তি. তে তেসং ভযেন অত্তনো সন্তকানি ৰত্থূনি ‘‘তুম্হাকংযেৰ তানি, গণ্হথা’’তি নিয্যাতেত্ৰা অত্তনো গেহানি পৰিসিত্ৰা ভীতা নিপজ্জিস্সন্তি. পাপভিক্খূপি পেসলে ভিক্খূ যথারুচি ৰিহেঠেস্সন্তি. পেসলা ভিক্খূ পটিসরণং অলভমানা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গহনট্ঠানেসু নিলীযিস্সন্তি. এৰং হীনজচ্চেহি চেৰ পাপভিক্খূহি চ উপদ্দুতানং জাতিমন্তকুলপুত্তানঞ্চেৰ পেসলভিক্খূনঞ্চ এল়কানং ভযেন তসৰকানং পলাযনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং সোল়সমস্স ৰিপাকো. এৰং তস্স তস্স অনত্থস্স পুব্বনিমিত্তভূতে সোল়স মহাসুপিনে পস্সি. তেন ৰুত্তং ‘‘কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনে’’তি. এত্থ চ পুব্বনিমিত্ততো অত্তনো অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো অত্তনো কম্মানুভাৰেন পস্সতি. কোসলরাজা ৰিয লোকস্স অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো পন সব্বসত্তসাধারণকম্মানুভাৰেন পস্সতীতি ৰেদিতব্বং.
কুদ্ধা হি দেৰতাতি মহানাগৰিহারে মহাথেরস্স কুদ্ধা দেৰতা ৰিয. রোহণে কির মহানাগৰিহারে মহাথেরো ভিক্খুসঙ্ঘং অনপলোকেত্ৰাৰ একং নাগরুক্খং ছিন্দাপেসি. রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা থেরস্স কুদ্ধা পঠমমেৰ নং সচ্চসুপিনেন পলোভেত্ৰা পচ্ছা ‘‘ইতো তে সত্তদিৰসমত্থকে উপট্ঠাকো রাজা মরিস্সতী’’তি সুপিনে আরোচেসি. থেরো তং কথং আহরিত্ৰা রাজোরোধানং আচিক্খি. তা একপ্পহারেনেৰ মহাৰিরৰং ৰিরৰিংসু. রাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. তা ‘‘এৰং থেরেন ৰুত্ত’’ন্তি আরোচযিংসু. রাজা দিৰসং গণাপেত্ৰা সত্তাহে ৰীতিৰত্তে থেরস্স হত্থপাদে ছিন্দাপেসি. একন্তং সচ্চমেৰ হোতীতি ফলস্স সচ্চভাৰতো ৰুত্তং, দস্সনং পন ৰিপল্লত্থমেৰ. তেনেৰ পহীনৰিপল্লাসা পুব্বনিমিত্তভূতম্পি সুপিনং ন পস্সন্তি. দ্ৰীহি তীহিপি কারণেহি কদাচি সুপিনং পস্সতীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. ‘‘অসেখা ন পস্সন্তি পহীনৰিপল্লাসত্তা’’তি ৰচনতো চতুন্নম্পি কারণানং ৰিপল্লাসা এৰ মূলকারণন্তি দট্ঠব্বং.
তন্তি সুপিনকালে পৰত্তং ভৰঙ্গচিত্তং. রূপনিমিত্তাদিআরম্মণন্তি কম্মকম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং ন হোতি. ঈদিসানীতি পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বপরিকপ্পিতরূপাদিআরম্মণানি চেৰ রাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহারিকচিত্তেনাতি পকতিচিত্তেন.
দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো. আৰজ্জনতদারম্মণক্খণেতি ইদং যাৰ তদারম্মণুপ্পত্তি, তাৰ পৰত্তচিত্তৰারং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘সুপিনেনেৰ দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মেতি কথনকালে পন অব্যাকতোযেৰ আৰজ্জনমত্তস্সেৰ উপ্পজ্জনতো’’তি ৰদন্তি. এৰং ৰদন্তেহি পঞ্চদ্ৰারে দুতিযমোঘৰারে ৰিয মনোদ্ৰারেপি আৰজ্জনং দ্ৰত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা জৰনট্ঠানে ঠত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং একচিত্তক্খণিকস্স আৰজ্জনস্স উপ্পত্তিযং ‘‘দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মে’’তি কপ্পনায অসম্ভৰতো. এত্থ চ ‘‘সুপিনন্তেপি তদারম্মণৰচনতো পচ্চুপ্পন্নৰসেন অতীতৰসেন ৰা সভাৰধম্মা সুপিনন্তে আরম্মণং হোন্তী’’তি ৰদন্তি. ‘‘যদিপি সুপিনন্তে ৰিভূতং হুত্ৰা উপট্ঠিতে রূপাদিৰত্থুম্হি তদারম্মণং ৰুত্তং, তথাপি সুপিনন্তে উপট্ঠিতনিমিত্তস্স পরিকপ্পৰসেন গহেতব্বতায দুব্বলভাৰতো দুব্বলৰত্থুকত্তাতি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. কেচি পন ‘‘করজকাযস্স নিরুস্সাহসন্তভাৰপ্পত্তিতো তন্নিস্সিতহদযৰত্থু ন সুপ্পসন্নং হোতি, ততো তন্নিস্সিতাপি চিত্তপ্পৰত্তি ন সুপ্পসন্না অসুপ্পসন্নৰট্টিনিস্সিতদীপপ্পভা ৰিয, তস্মা দুব্বলৰত্থুকত্তাতি এত্থ দুব্বলহদযৰত্থুকত্তা’’তি অত্থং ৰদন্তি. ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.
সুপিনন্তচেতনাতি মনোদ্ৰারিকজৰনৰসেন পৰত্তা সুপিনন্তচেতনা. সুপিনঞ্হি পস্সন্তো মনোদ্ৰারিকেনেৰ জৰনেন পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. পটিবুজ্ঝন্তো চ মনোদ্ৰারিকেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. নিদ্দাযন্তস্স হি মহাৰট্টিং জালেত্ৰা দীপে চক্খুসমীপং উপনীতে পঠমং চক্খুদ্ৰারিকং আৰজ্জনং ভৰঙ্গং ন আৰট্টেতি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি. অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে চক্খুদ্ৰারিকআৰজ্জনং ভৰঙ্গং আৰট্টেতি, ততো চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং পৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি. তেন চিত্তেন ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে আলোকো’’তি জানাতি. তথা নিদ্দাযন্তস্স কণ্ণসমীপে তূরিযেসু পগ্গহিতেসু, ঘানসমীপে সুগন্ধেসু ৰা দুগ্গন্ধেসু ৰা পুপ্ফেসু উপনীতেসু, মুখে সপ্পিম্হি ৰা ফাণিতে ৰা পক্খিত্তে, পিট্ঠিযং পাণিনা পহারে দিন্নে পঠমং সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং ন আৰট্টেন্তি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি, অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং আৰট্টেন্তি, ততো সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং ৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি, তেন চিত্তেন ঞত্ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে সদ্দো, সঙ্খসদ্দো ভেরিসদ্দো’’তি ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে গন্ধো, মূলগন্ধো’’তি ৰা ‘‘কিং ইদং ময্হং মুখং পক্খিত্তং, সপ্পীতি ৰা ফাণিত’’ন্তি ৰা ‘‘কেনম্হি পিট্ঠিযং পহটো, অতিবদ্ধো মে পহারো’’তি ৰা ৰত্তা হোতি. এৰং মনোদ্ৰারিকজৰনেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. সুপিনম্পি তেনেৰ পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
মহাসুপিনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৰস্সসুত্তৰণ্ণনা
১৯৭. সত্তমে উতুসমুট্ঠানন্তি ৰস্সিকে চত্তারো মাসে উপ্পন্নং. অকালেপীতি চিত্তৰেসাখমাসেসুপি. ৰস্সৰলাহকদেৰপুত্তানঞ্হি অত্তনো রতিযা কীল়িতুকামতাচিত্তে উপ্পন্নে অকালেপি দেৰো ৰস্সতি. তত্রিদং ৰত্থু – একো কির ৰস্সৰলাহকদেৰপুত্তো ৰাকরকুটকৰাসিখীণাসৰত্থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. থেরো ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি পুচ্ছি. অহং, ভন্তে, ৰস্সৰলাহকদেৰপুত্তোতি. তুম্হাকং কির চিত্তেন দেৰো ৰস্সতীতি. আম, ভন্তেতি. পস্সিতুকামা মযন্তি. তেমিস্সথ, ভন্তেতি. মেঘসীসং ৰা গজ্জিতং ৰা ন পঞ্ঞাযতি, কথং তেমিস্সামাতি. ভন্তে, অম্হাকং চিত্তেন দেৰো ৰস্সতি, তুম্হে পণ্ণসালং পৰিসথাতি. ‘‘সাধু, দেৰপুত্তা’’তি পাদে ধোৰিত্ৰা পণ্ণসালং পাৰিসি. দেৰপুত্তো তস্মিং পৰিসন্তেযেৰ একং গীতং গাযিত্ৰা হত্থং উক্খিপি, সমন্তা তিযোজনট্ঠানং একমেঘং অহোসি. থেরো অদ্ধতিন্তো পণ্ণসালং পৰিট্ঠোতি.
ৰস্সসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮-৯. ৰাচাসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৯৮-৯. অট্ঠমে অঙ্গেহীতি কারণেহি. অঙ্গীযন্তি হেতুভাৰেন ঞাযন্তীতি অঙ্গানি, কারণানি. কারণত্থে চ অঙ্গ-সদ্দো. পঞ্চহীতি হেতুম্হি নিস্সক্কৰচনং. সমন্নাগতাতি সমনুআগতা পৰত্তা যুত্তা চ. ৰাচাতি সমুল্লপন-ৰাচা. যা ‘‘ৰাচা গিরা ব্যপ্পথো’’তি (ধ. স. ৬৩৬) চ, ‘‘নেলা কণ্ণসুখা’’তি (দী. নি. ১.৯) চ আগচ্ছতি. যা পন ‘‘ৰাচায চে কতং কম্ম’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১ কাযকম্মদ্ৰার) এৰং ৰিঞ্ঞত্তি চ, ‘‘যা চতূহি ৰচীদুচ্চরিতেহি আরতি…পে… অযং ৰুচ্চতি সম্মাৰাচা’’তি (ধ. স. ২৯৯) এৰং ৰিরতি চ, ‘‘ফরুসৰাচা, ভিক্খৰে, আসেৰিতা ভাৰিতা বহুলীকতা নিরযসংৰত্তনিকা হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৪০) এৰং চেতনা চ ৰাচাতি আগতা, ন সা ইধ অধিপ্পেতা. কস্মা? অভাসিতব্বতো. ‘‘সুভাসিতা হোতি, নো দুব্ভাসিতা’’তি হি ৰুত্তং. সুভাসিতাতি সুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অত্থাৰহতং দীপেতি. অনৰজ্জাতি রাগাদিঅৰজ্জরহিতা. ইমিনাস্স কারণসুদ্ধিং অগতিগমনাদিপ্পৰত্তদোসাভাৰঞ্চ দীপেতি. রাগদোসাদিৰিমুত্তঞ্হি যং ভাসতো অনুরোধৰিৰজ্জনতো অগতিগমনং দুরসমুস্সিতমেৰাতি. অননুৰজ্জাতি অনুৰাদৰিমুত্তা. ইমিনাস্সা সব্বাকারসম্পত্তিং দীপেতি. সতি হি সব্বাকারসম্পত্তিযং অননুৰজ্জতাতি. ৰিঞ্ঞূনন্তি পণ্ডিতানং. তেন নিন্দাপসংসাসু বালা অপ্পমাণাতি দীপেতি.
ইমেহি খোতিআদীনি তানি অঙ্গানি পচ্চক্খতো দস্সেন্তো তং ৰাচং নিগমেতি. যঞ্চ অঞ্ঞে পটিঞ্ঞাদীহি অৰযৰেহি, নামাদীহি পদেহি, লিঙ্গৰচনৰিভত্তিকালকারকসম্পত্তীহি চ সমন্নাগতং মুসাৰাদাদিৰাচম্পি সুভাসিতন্তি মঞ্ঞন্তি, তং পটিসেধেতি. অৰযৰাদিসমন্নাগতাপি হি তথারূপী ৰাচা দুব্ভাসিতাৰ হোতি অত্তনো চ পরেসঞ্চ অনত্থাৰহত্তা. ইমেহি পন পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতা সচেপি মিলক্খুভাসাপরিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপরিযাপন্নাপি হোতি, তথাপি সুভাসিতাৰ লোকিযলোকুত্তরহিতসুখাৰহত্তা. তথা হি মগ্গপস্সে সস্সং রক্খন্তিযা সীহল়চেটিকায সীহল়কেনেৰ জাতিজরামরণযুত্তং গীতিকং গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তা সট্ঠিমত্তা ৰিপস্সকভিক্খূ অরহত্তং পাপুণিংসু.
তথা তিস্সো নাম আরদ্ধৰিপস্সকো ভিক্খু পদুমস্সরসমীপেন গচ্ছন্তো পদুমস্সরে পদুমানি ভঞ্জিত্ৰা –
‘‘পাতোৰ ফুল্লিতকোকনদং,
সূরিযালোকেন ভিজ্জিযতে;
এৰং মনুস্সত্তং গতা সত্তা,
জরাভিৰেগেন মদ্দীযন্তী’’তি. (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২১৩; সু. নি. অট্ঠ. ২.৪৫২ সুভাসিতসুত্তৰণ্ণনা) –
ইমং গীতিং গাযন্তিযা চেটিকায সুত্ৰা অরহত্তং পত্তো.
বুদ্ধন্তরেপি অঞ্ঞতরো পুরিসো সত্তহি পুত্তেহি সদ্ধিং অটৰিতো আগম্ম অঞ্ঞতরায ইত্থিযা মুসলেন তণ্ডুলে কোট্টেন্তিযা –
‘‘জরায পরিমদ্দিতং এতং, মিলাতচম্মনিস্সিতং;
মরণেন ভিজ্জতি এতং, মচ্চুস্স ঘাসমামিসং.
‘‘কিমীনং আলযং এতং, নানাকুণপেন পূরিতং;
অসুচিভাজনং এতং, তদলিক্খন্ধসমং ইদ’’ন্তি. (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২১৩; সু. নি. অট্ঠ. ২.৪৫২ সুভাসিতসুত্তৰণ্ণনা) –
ইমং গীতং সুত্ৰা পচ্চৰেক্খন্তো সহ পুত্তেহি পচ্চেকবোধিং পত্তো. এৰং ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৰাচা সচেপি মিলক্খুভাসায পরিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপরিযাপন্না ৰাচা হোতি, তথাপি সুভাসিতাতি ৰেদিতব্বা. সুভাসিতা এৰ অনৰজ্জা অননুৰজ্জা চ ৰিঞ্ঞূনং অত্থত্থিকানং কুলপুত্তানং অত্থপ্পটিসরণানং, নো ব্যঞ্জনপ্পটিসরণানন্তি. নৰমং উত্তানমেৰ.
ৰাচাসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. নিস্সারণীযসুত্তৰণ্ণনা
২০০. দসমে নিস্সরন্তীতি নিস্সরণীযাতি ৰত্তব্বে দীঘং কত্ৰা নিদ্দেসো. কত্তরি হেস অনীয-সদ্দো যথা ‘‘নিয্যানিযা’’তি. তেনাহ ‘‘নিস্সটা’’তি. কুতো পন নিস্সটা? যথাসকং পটিপক্খতো. নিজ্জীৰট্ঠেন ধাতুযোতি আহ ‘‘অত্তসুঞ্ঞসভাৰা’’তি. অত্থতো পন ধম্মধাতুমনোৰিঞ্ঞাণধাতুৰিসেসো. তাদিসস্স ভিক্খুনো কিলেসৰসেন কামেসু মনসিকারো নত্থীতি আহ ‘‘ৰীমংসনত্থ’’ন্তি, ‘‘নেক্খম্মনিযতং ইদানি মে চিত্তং, কিং নু খো কামৰিতক্কোপি উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ৰীমংসন্তস্সাতি অত্থো. পক্খন্দনং নাম অনুপ্পৰেসো. সো পন তত্থ নত্থীতি আহ ‘‘নপ্পৰিসতী’’তি. পসীদনং নাম অভিরুচি. সন্তিট্ঠনং পতিট্ঠানং. ৰিমুচ্চনং অধিমুচ্চনন্তি. তং সব্বং পটিক্খিপন্তো ৰদতি ‘‘পসাদং নাপজ্জতী’’তিআদি. এৰংভূতং পনস্স চিত্তং তস্স কথং তিট্ঠতীতি আহ ‘‘যথা’’তিআদি.
তন্তি পঠমজ্ঝানং. অস্সাতি ভিক্খুনো. চিত্তং পক্খন্দতীতি পরিকম্মচিত্তেন সদ্ধিং ঝানচিত্তং একত্তৰসেন একজ্ঝং কত্ৰা ৰদতি. গোচরে গতত্তাতি অত্তনো আরম্মণে এৰ পৰত্তত্তা. অহানভাগিযত্তাতি ঠিতিভাগিযত্তা. সুট্ঠু ৰিমুত্তন্তি ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিযা সম্মদেৰ ৰিমুত্তং. চিত্তস্স চ কাযস্স চ ৰিহননতো ৰিঘাতো. দুক্খং পরিদহনতো পরিল়াহো. কামৰেদনং ন ৰেদিযতি অনুপ্পজ্জনতো. নিস্সরন্তি ততোতি নিস্সরণং. কে নিস্সরন্তি? কামা. এৰঞ্চ কামানন্তি কত্তুসামিৰচনং সুট্ঠু যুজ্জতি. যদগ্গেন কামা ততো নিস্সটাতি ৰুচ্চন্তি, তদগ্গেন ঝানম্পি কামতো নিস্সটন্তি ৰত্তব্বতং লভতীতি ৰুত্তং ‘‘কামেহি নিস্সটত্তা’’তি. এৰং ৰিক্খম্ভনৰসেন কামনিস্সরণং ৰত্ৰা ইদানি সমুচ্ছেদৰসেন অচ্চন্ততো নিস্সরণং দস্সেতুং ‘‘যো পনা’’তিআদি ৰুত্তং. সেসপদেসূতি সেসকোট্ঠাসেসু.
অযং পন ৰিসেসোতি ৰিসেসং ৰদন্তেন তং ঝানং পাদকং কত্ৰাতিআদিকো অৰিসেসোতি কত্ৰা দুতিযততিযৰারেসু সব্বসো অনামট্ঠো, চতুত্থৰারে পন অযম্পি ৰিসেসোতি দস্সেতুং ‘‘অচ্চন্তনিস্সরণঞ্চেত্থ অরহত্তফলং যোজেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. যস্মা অরূপজ্ঝানং পাদকং কত্ৰা অগ্গমগ্গং অধিগন্ত্ৰা অরহত্তে ঠিতস্স চিত্তং সব্বসো রূপেহি নিস্সটং নাম হোতি. তস্স হি ফলসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ৰীমংসনত্থং রূপাভিমুখং চিত্তং পেসেন্তস্স. ইদমক্খাতন্তি সমথযানিকানং ৰসেন হেট্ঠা চত্তারো ৰারা গহিতা. ইদং পন সুক্খৰিপস্সকস্স ৰসেনাতি আহ ‘‘সুদ্ধসঙ্খারে’’তিআদি. ‘‘পুন সক্কাযো নত্থী’’তি উপ্পন্নন্তি ‘‘ইদানি মে সক্কাযপ্পবন্ধো নত্থী’’তি ৰীমংসন্তস্স উপ্পন্নং.
নিস্সারণীযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ব্রাহ্মণৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুত্থপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.