১. সমাধিভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা

৪১. পঞ্চমস্স পঠমে দিট্ঠধম্মসুখৰিহারাযাতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে সুখৰিহারত্থায, নিক্কিলেসতায নিরামিসেন সুখেন ৰিহরণত্থাযাতি অত্থো. ইমিনা চত্তারি ফলসমাপত্তিজ্ঝানানি খীণাসৰস্স আসৰক্খযাধিগমতো অপরভাগে অধিগতরূপারূপজ্ঝানানি চ কথিতানি. দিব্বচক্খুঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুঞাণপ্পটিলাভত্থায. দিব্বচক্খুঞাণঞ্হি রূপগতস্স দিব্বস্স ইতরস্স চ দস্সনট্ঠেন ইধ ‘‘ঞাণদস্সন’’ন্তি অধিপ্পেতং. আলোকসঞ্ঞং মনসি করোতীতি দিৰা ৰা রত্তিং ৰা সূরিযদীপচন্দমণিউক্কাৰিজ্জুলতাদীনং আলোকো দিৰা রত্তিঞ্চ উপলদ্ধো, যথালদ্ধৰসেনেৰ আলোকং মনসি করোতি চিত্তে ঠপেতি, তথা চ নং মনসি করোতি, যথাস্স সুভাৰিতালোককসিণস্স ৰিয কসিণালোকো যথিচ্ছকং যাৰদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো রত্তিযং উপতিট্ঠতি, যেন তত্থ দিৰাসঞ্ঞং ঠপেতি, দিৰা ৰিয ৰিগতথিনমিদ্ধো হোতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৰা তথা রত্তি’’ন্তি.

যথা দিৰা আলোকসঞ্ঞা মনসি কতা, তথেৰ নং রত্তিম্পি মনসি করোতীতি যথা দিৰা দিট্ঠো আলোকো, তথেৰ তং রত্তিং মনসি করোতি. দুতিযপদেতি ‘‘যথা রত্তিং তথা দিৰা’’তি ইমস্মিং ৰাক্যে. এস নযোতি ইমিনা যথা রত্তিযং চন্দালোকাদি আলোকো দিট্ঠো, এৰমেৰ রত্তিং দিট্ঠাকারেনেৰ দিৰা তং আলোকং মনসি করোতি চিত্তে ঠপেতীতি ইমমত্থং অতিদিসতি. ইতি ৰিৰটেন চেতসাতি এৰং অপিহিতেন চিত্তেন, থিনমিদ্ধাপিধানেন অপিহিতচিত্তেনাতি ৰুত্তং হোতি. অপরিযোনদ্ধেনাতি সমন্ততো অনদ্ধেন অসঞ্ছাদিতেন. কিঞ্চাপীতিআদিনা অত্তনা ৰুত্তমেৰত্থং সমত্থেতি. আলোকসদিসং কতং ‘‘যথা দিৰা তথা রত্তি’’ন্তিআদিনা.

সত্তট্ঠানিকস্সাতি ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৪; ২.৩৭৬; ম. নি. ১.১০৯) ৰুত্তস্স সত্তট্ঠানিকস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্স অত্থায. পরিগ্গহিতৰত্থারম্মণতাযাতি ৰত্থুনো আরম্মণস্স চ যাথাৰতো ৰিদিতভাৰেন. যথা হি সপ্পং পরিযেসন্তেন তস্স আসযে ৰিদিতে সোপি ৰিদিতো গহিতো এৰ চ হোতি মন্তাগদবলেন তস্স গহণস্স সুকরত্তা, এৰং ৰেদনায আসযভূতে ৰত্থুম্হি আরম্মণে চ ৰিদিতে আদিকম্মিকস্সপি ৰেদনা ৰিদিতা গহিতা এৰ হোতি সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ তস্সা গহণস্স সুকরত্তা. পগেৰ পরিঞ্ঞাতৰত্থুকস্স খীণাসৰস্স. তস্স হি উপ্পাদক্খণেপি ঠিতিক্খণেপি ভঙ্গক্খণেপি ৰেদনা ৰিদিতা পাকটা হোন্তি ‘‘তা ৰেদনা এৰং উপ্পজ্জিত্ৰা’’তিআদিনা. ন কেৰলঞ্চ ৰেদনা এৰ, ইধ ৰুত্তা সঞ্ঞাদযোপি অৰুত্তা চেতনাদযোপি ৰিদিতাৰ উপ্পজ্জন্তি চেৰ তিট্ঠন্তি চ নিরুজ্ঝন্তি চ. নিদস্সনমত্তঞ্হেতং, যদিদং পাল়িযং ৰেদনাসঞ্ঞাৰিতক্কগ্গহণং. তেন অনৰসেসতো সব্বধম্মানম্পি উপ্পাদাদিতো ৰিদিতভাৰং দস্সেতি.

অপিচ ৰেদনায উপ্পাদো ৰিদিতো হোতি, উপট্ঠানং ৰিদিতং হোতি, অত্থঙ্গমো ৰিদিতো হোতি. কথং ৰেদনায উপ্পাদো ৰিদিতো হোতি? অৰিজ্জাসমুদযা ৰেদনাসমুদযো, তণ্হাসমুদযা কম্মসমুদযো, ফস্সসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৰেদনাক্খন্ধস্স সমুদযং পস্সতি. এৰং ৰেদনায উপ্পাদো ৰিদিতো হোতি. কথং ৰেদনায উপট্ঠানং ৰিদিতং হোতি? অনিচ্চতো মনসিকরোতো খযতুপট্ঠানং ৰিদিতং হোতি, দুক্খতো মনসিকরোতো ভযতুপট্ঠানং ৰিদিতং হোতি, অনত্ততো মনসিকরোতো সুঞ্ঞতুপট্ঠানং ৰিদিতং হোতি. এৰং ৰেদনায উপট্ঠানং ৰিদিতং হোতি. ইতি খযতো ভযতো সুঞ্ঞতো জানাতি. কথং ৰেদনায অত্থঙ্গমো ৰিদিতো হোতি? অৰিজ্জানিরোধা ৰেদনানিরোধো…পে… এৰং ৰেদনায অত্থঙ্গমো ৰিদিতো হোতি. ইমিনাপি নযেনেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

ইতি রূপন্তি এত্থ ইতিসদ্দো অনৰসেসতো রূপস্স সরূপনিদস্সনত্থোতি তস্স ইদং রূপন্তি এতেন সাধারণতো সরূপনিদস্সনমাহ, এত্তকং রূপন্তি এতেন অনৰসেসতো, ন ইতো পরং রূপং অত্থীতি তব্বিনিমুত্তস্স অঞ্ঞস্স অভাৰং. ইতি ৰেদনাতিআদীসুপি অযং ৰেদনা, এত্তকা ৰেদনা, ইতো পরং ৰেদনা নত্থি. অযং সঞ্ঞা…পে… ইমে সঙ্খারা…পে… ইদং ৰিঞ্ঞাণং, এত্তকং ৰিঞ্ঞাণং, ইতো পরং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘ৰেদনাদীসুপি এসেৰ নযো’’তি.

ঞাণেন জানিত্ৰা পরোপরানি. পরোপরানীতি পরানি চ ওপরানি চ. উত্তমাধমানীতি পরত্তভাৰসকত্তভাৰাদীনি উত্তমাধমানি. চলিতন্তি তণ্হাদিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং. অনীঘোতি রাগাদিঈঘরহিতো. অতারি সোতি সো এৰরূপো অরহা জাতিজরং অতরি.

সমাধিভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.