৩. সীহসুত্তৰণ্ণনা
৩৩. ততিযে সীহোতি পরিস্সযসহনতো পটিপক্খহননতো চ ‘‘সীহো’’তি লদ্ধনামো মিগাধিপতি. চত্তারোতি সমানেপি সীহজাতিভাৰে ৰণ্ণৰিসেসাদিসিদ্ধেন ৰিসেসেন চত্তারো সীহা. তে ইদানি নামতো ৰণ্ণতো আহারতো দস্সেত্ৰা ইধাধিপ্পেতসীহং নানপ্পকারতো ৰিভাৰেতুং ‘‘তিণসীহো’’তিআদি আরদ্ধং. তিণভক্খো সীহো তিণসীহো পুরিমপদে উত্তরপদলোপেন যথা ‘‘সাকপত্থিৰো’’তি (পাণিনি ২.১.৬০). কাল়ৰণ্ণতায কাল়সীহো. তথা পণ্ডুসীহো. তেনাহ ‘‘কাল়গাৰিসদিসো, পণ্ডুপলাসৰণ্ণগাৰিসদিসো’’তি চ. রত্তকম্বলস্স ৰিয কেসরো কেসরকলোমো এতস্স অত্থীতি কেসরী. লাখাপরিকম্মকতেহি ৰিয পাদপরিযন্তেহীতি চ যোজনা.
কম্মানুভাৰসিদ্ধঅধিপচ্চমহেসক্খতাহি সব্বমিগগণস্স রাজা. সুৰণ্ণগুহতো ৰাতিআদি ‘‘সীহস্স ৰিহারো কিরিযা এৰং হোতী’’তি কত্ৰা ৰুত্তং.
সমং পতিট্ঠাপেত্ৰাতি সব্বভাগেহি সমমেৰ ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৰা. আকড্ঢিত্ৰাতি পুরতো আকড্ঢিত্ৰা. অভিহরিত্ৰাতি অভিমুখং হরিত্ৰা. সঙ্ঘাতন্তি ৰিনাসং. ৰীসতিযট্ঠিকং ঠানং উসভং.
সমসীহোতি সমজাতিকো সমপ্পভাৰো চ সীহো. সমানোস্মীতি দেসনামত্তং, সমপ্পভাৰতায এৰ ন ভাযতি. সক্কাযদিট্ঠিবলৰতাযাতি ‘‘কে অঞ্ঞে অম্হেহি উত্তরিতরা, অথ খো মযমেৰ মহাবলা’’তি এৰং বলাতিমাননিমিত্তায অহংকারহেতুভূতায সক্কাযদিট্ঠিযা বলৰভাৰেন. সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তাতি নিরহংকারত্তা অত্তসিনেহস্স সুট্ঠু সমুগ্ঘাতত্তা ন ভাযতি.
তথা তথাতি সীহসদিসতাদিনা তেন তেন পকারেন অত্তানং কথেসীতি ৰত্ৰা তমত্থং ৰিৰরিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সীহোতি খো’’তিআদি ৰুত্তং.
কতমহাভিনীহারস্স লোকনাথস্স বোধিযা নিযতভাৰপ্পত্তিযা একন্তভাৰী বুদ্ধভাৰোতি কত্ৰা ‘‘তীসু পাসাদেসু নিৰাসকালো, মগধরঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো, পাযাসস্স পরিভুত্তকালো’’তিআদিনা অভিসম্বোধিতো পুরিমাৰত্থাপি সীহসদিসা কত্ৰা দস্সিতা. ভাৰিনি ভূতূপচারোপি হি লোকৰোহারো. ৰিজ্জাভাৰসামঞ্ঞতো দ্ৰিৰিজ্জং ইতরৰিজ্জম্পি একজ্ঝং গহেত্ৰা পটিচ্চসমুপ্পাদসম্মসনতো তং পুরেতরসিদ্ধং ৰিয কত্ৰা আহ ‘‘তিস্সো ৰিজ্জা সোধেত্ৰা’’তি. অনুলোমপটিলোমতো পৰত্তঞাণস্স ৰসেন ‘‘যমকঞাণমন্থনেনা’’তি ৰুত্তং.
তত্থ ৰিহরন্তস্সাতি অজপালনিগ্রোধমূলে ৰিহরন্তস্স. একাদসমে দিৰসেতি সত্তসত্তাহতো পরং একাদসমে দিৰসে. অচলপল্লঙ্কেতি ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থং নিসিন্নপল্লঙ্কে. তম্পি হি কেনচি অপ্পটিৰত্তিযং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থং নিসজ্জাতি কত্ৰা ৰজিরাসনং ৰিয অচলপল্লঙ্কং ৰুচ্চতি. ইমস্মিঞ্চ পন পদেতি ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা’’তিআদিনযপ্পৰত্তে চ ইমস্মিং সদ্ধম্মকোট্ঠাসে. ধম্মঘোসো…পে… দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি ‘‘সব্বত্থ ঠিতা সুণন্তূ’’তি অধিট্ঠানেন. সোল়সহাকারেহীতি দুক্খপরিঞ্ঞা, সমুদযপ্পহানং, নিরোধসচ্ছিকিরিযা, মগ্গভাৰনাতি একেকস্মিং মগ্গে চত্তারি চত্তারি কত্ৰা সোল়সহি আকারেহি.
পঠমেন নযেন অভিসম্বোধিতো পুরিমতরাৰত্থাপি অৰস্সংভাৰিতায গহেত্ৰা সীহসদিসতং দস্সেত্ৰা ইদানি অভিসম্বুদ্ধাৰত্থাসু এৰ সীহসদিসতং দস্সেতুং ‘‘অপরো নযো’’তিআদি আরদ্ধং. অট্ঠহি কারণেহীতি ‘‘তথা আগতোতি তথাগতো, তথা গতোতি তথাগতো, তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো, তথধম্মে যাথাৰতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো, তথদস্সিতায তথাগতো, তথৰাদিতায তথাগতো, তথাকারিতায তথাগতো, অভিভৰনট্ঠেন তথাগতো’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ১.৭; ম. নি. অট্ঠ. ১.১২; সং. নি. অট্ঠ. ২.৩.৭৮; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৭০; উদা. অট্ঠ. ১৮; ইতিৰু. অট্ঠ. ৩৮; থেরগা. অট্ঠ. ১.৩; বু. ৰং. অট্ঠ. ১.২ নিদানকথা; মহানি. অট্ঠ. ১৪; পটি. ম. ১.৩৭) এৰং ৰুত্তেহি অট্ঠহি তথাগতসাধকেহি কারণেহি. যদিপি ভগৰা বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নমত্তেৰ অভিসম্বুদ্ধো ন জাতো, তথাপি তায নিসজ্জায নিসিন্নোৰ পনুজ্জ সব্বং পরিস্সযং অভিসম্বুদ্ধো জাতো. তথা হি তং ‘‘অপরাজিতপল্লঙ্ক’’ন্তি ৰুচ্চতি, তস্মা ‘‘যাৰ বোধিপল্লঙ্কা ৰা’’তি ৰত্ৰা তেন অপরিতুস্সন্তো ‘‘যাৰ অরহত্তমগ্গঞাণা ৰা’’তি আহ.
ইতি সক্কাযোতি এত্থ ইতিসদ্দো নিদস্সনত্থো. তেন সক্কাযো সরূপতো পরিমাণতো পরিচ্ছেদতো চ দস্সিতোতি আহ ‘‘অযং সক্কাযো’’তিআদি. ‘‘অযং সক্কাযো’’তি ইমিনা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা সরূপতো দস্সিতা. ‘‘এত্তকো সক্কাযো’’তি ইমিনা তে পরিমাণতো দস্সিতা. তস্স চ পরিমাণস্স একন্তিকভাৰং দস্সেন্তেন ‘‘ন ইতো ভিয্যো সক্কাযো অত্থী’’তি ৰুত্তং. সভাৰতোতি সলক্খণতো. সরসতোতি সকিচ্চতো. পরিযন্ততোতি পরিমাণপরিযন্ততো. পরিচ্ছেদতোতি যত্তকে ঠানে তস্স পৰত্তিতস্স পরিচ্ছিন্দনতো. পরিৰটুমতোতি পরিযোসানপ্পৰত্তিতো. সব্বেপি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দস্সিতা হোন্তি যথাৰুত্তেন ৰিভাগেন. অযং সক্কাযস্স সমুদযো নামাতি অযং আহারাদিসক্কাযস্স সমুদযো নাম. তেনাহ ‘‘এত্তাৰতা’’তিআদি. অত্থঙ্গমোতি নিরোধো. ‘‘আহারসমুদযা আহারনিরোধা’’তি চ অসাধারণমেৰ তং গহেত্ৰা সেসেসু আদি-সদ্দেন সঙ্গণ্হাতি.
পণ্ণাসলক্খণপটিমণ্ডিতন্তি পণ্ণাসউদযৰযলক্খণৰিভূসিতং সমুদযত্থঙ্গমগ্গহণতো. খীণাসৰত্তাতি অনৰসেসং সাৰসেসঞ্চ আসৰানং পরিক্খীণত্তা. অনাগামীনম্পি হি ভযং চিত্তুত্রাসঞ্চ ন হোতীতি. ঞাণসংৰেগো ভযতুপট্ঠানপঞ্ঞা. ইতরাসং পন দেৰতানন্তি অখীণাসৰদেৰে সন্ধায ৰদতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তন্তি সভাৰকথনমত্তং.
চক্কন্তি সত্থু আণাচক্কং. তং পন ধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. তত্থ অরিযসাৰকানং পটিৰেধধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. ইতরেসং দেসনাধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. দুৰিধেপি ঞাণং পধানন্তি ঞাণসীসেন ৰুত্তং ‘‘পটিৰেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পী’’তি. ইদানি তং ঞাণং সরূপতো দস্সেতুং ‘‘পটিৰেধঞাণং নামা’’তিআদি ৰুত্তং. যস্মা তস্স ঞাণস্স পটিৰিদ্ধত্তা ভগৰা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি ৰেনেয্যানং দস্সেতুং সমত্থো অহোসি, তস্মা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি তেন ঞাণেন সদ্ধিংযেৰ সিদ্ধানীতি কত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৰিজ্ঝী’’তি আহ. তিপরিৰট্টন্তি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি চ ‘‘পরিঞ্ঞেয্য’’ন্তি চ ‘‘পরিঞ্ঞাত’’ন্তি চ এৰং তিপরিৰট্টং, তংযেৰ দ্ৰাদসাকারং. তন্তি দেসনাঞাণং. এস ভগৰা. অপ্পটিপুগ্গলোতি পটিনিধিভূতপুগ্গলরহিতো. একসদিসস্সাতি নিব্বিকারস্স.
সীহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.