৪. অগ্গপসাদসুত্তৰণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে অগ্গেসু পসাদাতি সেট্ঠেসু পসাদা. অগ্গা ৰা পসাদাতি সেট্ঠভূতা পসাদা. সেট্ঠৰচনো হেত্থ অগ্গসদ্দো. পুরিমস্মিং অত্থৰিকপ্পে অগ্গসদ্দেন বুদ্ধাদিরতনত্তযং ৰুচ্চতি. তেসু ভগৰা তাৰ অসদিসট্ঠেন, গুণৰিসিট্ঠট্ঠেন, অসমসমট্ঠেন চ অগ্গো. সো হি মহাভিনীহারং দসন্নং পারমীনং পৰিচযঞ্চ আদিং কত্ৰা বোধিসম্ভারগুণেহি চেৰ বুদ্ধগুণেহি চ পযোজনেহি চ সেসজনেহি অসদিসোতি অসদিসট্ঠেনপি অগ্গো. যে চস্স তে গুণা মহাকরুণাদযো, তেহি সেসসত্তানং গুণেহি ৰিসিট্ঠট্ঠেনপি সব্বসত্তুত্তমতায অগ্গো. যে পন পুরিমকা সম্মাসম্বুদ্ধা সব্বসত্তেহি অসমা, তেহি সদ্ধিং অযমেৰ রূপকাযগুণেহি চেৰ ধম্মকাযগুণেহি চ সমোতি অসমসমট্ঠেনপি অগ্গো. তথা দুল্লভপাতুভাৰতো অচ্ছরিযমনুস্সভাৰতো বহুজনহিতসুখাৰহতো অদুতিযঅসহাযাদিভাৰতো চ ভগৰা লোকে অগ্গোতি ৰুচ্চতি. যথাহ –

‘‘একপুগ্গলস্স, ভিক্খৰে, পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমস্স একপুগ্গলস্স? তথাগতস্স অরহতো সম্মাসম্মুদ্ধস্স. একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অচ্ছরিযমনুস্সো. একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি বহুজন…পে… সম্মাসম্বুদ্ধো. একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অদুতিযো অসহাযো অপ্পটিমো অপ্পটিভাগো অপ্পটিপুগ্গলো অসমো অসমসমো দ্ৰিপদানং অগ্গো. কতমো একপুগ্গলো? তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৭১-১৭৩).

ধম্মসঙ্ঘা অঞ্ঞধম্মসঙ্ঘেহি অসদিসট্ঠেন ৰিসিট্ঠগুণতায দুল্লভপাতুভাৰাদিনা চ অগ্গা. তথা হি তেসং স্ৰাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণৰিসেসেহি অঞ্ঞে ধম্মসঙ্ঘসদিসা অপ্পতরং নিহীনা ৰা নত্থি, কুতো সেট্ঠা. সযমেৰ তেহি ৰিসিট্ঠগুণতায সেট্ঠা. তথা দুল্লভুপ্পাদঅচ্ছরিযভাৰবহুজনহিতসুখাৰহঅদুতিযাসহাযাদিসভাৰা চ তে. যদগ্গেন হি ভগৰা দুল্লভপাতুভাৰো, তদগ্গেন ধম্মসঙ্ঘাপীতি. অচ্ছরিযাদীসুপি এসেৰ নযো. এৰং অগ্গেসু সেট্ঠেসু উত্তমেসু পৰরেসু গুণৰিসিট্ঠেসু পসাদাতি অগ্গপ্পসদা.

দুতিযস্মিং পনত্থে যথাৰুত্তেসু অগ্গেসু বুদ্ধাদীসু উপ্পত্তিযা অগ্গভূতা পসাদা অগ্গপ্পসাদা. যে পন অরিযমগ্গেন আগতা অৰেচ্চপ্পসাদা, তে একন্তেনেৰ অগ্গভূতা পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা. যথাহ – ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতী’’তিআদি (সং. নি. ৫.১০৩৭-১০৩৮). অগ্গৰিপাকত্তাপি চেতে অগ্গপ্পসাদা. ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৰিপাকো’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৰু. ৯০).

অপদা ৰাতিআদীসু ৰা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৰিকপ্পত্থো. যথা ‘‘অনুপ্পন্নো ৰা কামাসৰো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো ৰা কামাসৰো পৰড্ঢতী’’তি (ম. নি. ১.১৭) এত্থ অনুপ্পন্নো চ উপ্পন্নো চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহাযা’’তি এত্থ ভূতানঞ্চ সম্ভৰেসীনঞ্চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘অগ্গিতো ৰা উদকতো ৰা মিথুভেদতো ৰা’’তি (দী. নি. ২.১৫২) এত্থ অগ্গিতো চ উদকতো চ মিথুভেদতো চাতি অত্থো, এৰং ‘‘অপদা ৰা…পে… অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৰু. ৯০) এত্থাপি অপদা চ দ্ৰিপদা চাতি সম্পিণ্ডনৰসেন অত্থো দট্ঠব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৰিকপ্পত্থো’’তি.

রূপিনোতি রূপৰন্তো. ন রূপিনোতি অরূপিনো. সঞ্ঞিনোতি সঞ্ঞৰন্তো. ন সঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞিনো. ‘‘অপদা ৰা’’তিআদিসব্বপদেহি কামভৰো, রূপভৰো, অরূপভৰো, একৰোকারভৰো, চতুৰোকারভৰো, পঞ্চৰোকারভৰো, সঞ্ঞিভৰো, অসঞ্ঞিভৰো, নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিভৰোতি নৰৰিধেপি ভৰে সত্তেপি অনৰসেসতো পরিযাদিযিত্ৰা দস্সেতি. এত্থ হি রূপিগ্গহণেন কামভৰো, রূপভৰো, পঞ্চৰোকারভৰো, একৰোকারভৰো চ দস্সিতো, অরূপিগ্গহণেন অরূপভৰো, চতুৰোকারভৰো চ দস্সিতো, সঞ্ঞিভৰাদযো পন সরূপেনেৰ দস্সিতা. অপদাদিগ্গহণেন কামভৰপঞ্চৰোকারভৰসঞ্ঞিভৰানং একদেসোৰ দস্সিতো.

কস্মা পনেত্থ যথা অদুতিযসুত্তে ‘‘দ্ৰিপদানং অগ্গো’’তি দ্ৰিপদা এৰ গহিতা, এৰং দ্ৰিপদগ্গহণমেৰ অকত্ৰা অপদাদিগ্গহণং কতন্তি? ৰুচ্চতে – অদুতিযসুত্তে তাৰ সেট্ঠতরৰসেন দ্ৰিপদগ্গহণমেৰ কতং. ইমস্মিঞ্হি লোকে সেট্ঠো নাম উপ্পজ্জমানো অপদচতুপ্পদবহুপদেসু ন উপ্পজ্জতি, দ্ৰিপদেসুযেৰ উপ্পজ্জতি. কতরেসু দ্ৰিপদেসু? মনুস্সেসু চেৰ দেৰেসু চ. মনুস্সেসু উপ্পজ্জমানো সকললোকং ৰসে ৰত্তেতুং সমত্থো বুদ্ধো হুত্ৰা উপ্পজ্জতি, দেৰেসু উপ্পজ্জমানো দসসহস্সিলোকধাতুং ৰসে ৰত্তনকো মহাব্রহ্মা হুত্ৰা উপ্পজ্জতি, সো তস্স কপ্পিযকারকো ৰা আরামিকো ৰা সম্পজ্জতি. ইতি ততোপি সেট্ঠতরৰসেনেস দ্ৰিপদানং অগ্গোতি তত্থ ৰুত্তং. ইধ পন অনৰসেসপরিযাদানৰসেন এৰং ৰুত্তং ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তা অপদা ৰা…পে… নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো ৰা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি. নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং. ম-কারো পদসন্ধিকরো, অগ্গো অক্খাযতীতি পদৰিভাগো. তেনেৰাহ ‘‘গুণেহি অগ্গো’’তিআদি.

অগ্গো ৰিপাকো হোতীতি অগ্গে সম্মাসম্বুদ্ধে পসন্নানং যো পসাদো অগ্গো সেট্ঠো উত্তমকোটিভূতো ৰা, তস্মা তস্স ৰিপাকোপি অগ্গো সেট্ঠো উত্তমকোটিভূতো উল়ারতমো পণীততমো হোতি. সো পন পসাদো দুৰিধো লোকিযলোকুত্তরভেদতো. তেসু লোকিযস্স তাৰ –

‘‘যে কেচি বুদ্ধং সরণং গতাসে,

ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;

পহায মানুসং দেহং,

দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তি. (দী. নি. ২.৩৩২; ইতিৰু. অট্ঠ. ৯০; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘বুদ্ধোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৰতি যা পীতি;

ৰরমেৰ হি সা পীতি, কসিণেনপি জম্বুদীপস্স. (দী. নি. অট্ঠ. ১.৬; ইতিৰু. অট্ঠ. ৯০);

‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতরীরথা;

সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;

একস্স পদৰীতিহারস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিং’’. (চূল়ৰ. ৩০৫);

‘‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, বুদ্ধং সরণগমনং হোতি, বুদ্ধং সরণগমনহেতু খো, দেৰানমিন্দ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগ্গণ্হন্তি দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৰণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি রূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি রসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৰমাদীনং সুত্তপদানং ৰসেন পসাদফলৰিসেসযোগো ৰেদিতব্বো, তস্মা সো অপাযদুক্খৰিনিৰত্তনেন সদ্ধিং সম্পত্তিভৰেসু সুখৰিসেসদাযকোৰ দট্ঠব্বো.

লোকুত্তরো পন সামঞ্ঞফলৰিপাকদাযকো ৰট্টদুক্খৰিনিৰত্তকো. সব্বোপি চাযং পসাদো পরম্পরায ৰট্টদুক্খং ৰিনিৰত্তেতিযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যস্মিং সমযে, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অত্তনো সদ্ধং অনুস্সরতি, নেৰস্স তস্মিং সমযে রাগপরিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, ন দোসপরিযুট্ঠিতং…পে… ন মোহপরিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, উজুগতমেৰস্স তস্মিং সমযে চিত্তং হোতি, উজুগতচিত্তস্স পামোজ্জং জাযতি, পমুদিতস্স পীতি জাযতি…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি.

ধম্মাতি সভাৰধম্মা. সঙ্খতাতি সমেচ্চ সম্ভূয পচ্চযেহি কতাতি সঙ্খতা, সপচ্চযা ধম্মা. হেতূহি পচ্চযেহি চ ন কেহিচি কতা সঙ্খতাতি অসঙ্খতা, অপচ্চযো নিব্বানং. সঙ্খতানং পরিযোসিতভাৰেন ‘‘অসঙ্খতা’’তি পুথুৰচনং. ৰিরাগো তেসং অগ্গমক্খাযতীতি তেসং সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং যো ৰিরাগসঙ্খাতো অসঙ্খতধম্মো, সো সভাৰেনেৰ সণ্হসুখুমভাৰতো সন্ততরপণীততরভাৰতো গম্ভীরাদিভাৰতো মদনিম্মদনাদিভাৰতো অগ্গং সেট্ঠং উত্তমং পৰরন্তি ৰুচ্চতি. যদিদন্তি নিপাতো, যো অযন্তি অত্থো. মদনিম্মদনোতিআদীনি সব্বানি নিব্বানৰেৰচনানি. তেনেৰাহ ‘‘ৰিরাগোতিআদীনি নিব্বানস্সেৰ নামানী’’তি. রাগমদাদযোতি আদি-সদ্দেন মানমদপুরিসমদাদিকে সঙ্গণ্হাতি. সব্বা পিপাসাতি কামপিপাসাদিকা সব্বা পিপাসা. সব্বে আলযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তীতি কামালযাদিকা সব্বেপি আলযা সমুগ্ঘাতং যন্তি. ৰট্টানীতি কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টানি. তণ্হাতি অট্ঠসতপ্পভেদা সব্বাপি তণ্হা.

অগ্গো ৰিপাকো হোতীতি এত্থাপি –

‘‘যে কেচি ধম্মং সরণং গতাসে…পে…’’. (দী. নি. ২.৩৩২; সং নি. ১.৩৭);

‘‘ধম্মোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৰতি যা পীতি…পে…’’. (দী. নি. অট্ঠ. ১.৬; ইতিৰু. অট্ঠ. ৯০);

‘‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, ধম্মং সরণগমনং হোতি, ধম্মং সরণগমনহেতু খো, দেৰানমিন্দ, এৰমিধেকচ্চে…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৰমাদীনং সুত্তপদানং ৰসেন ধম্মে পসাদস্স ফলৰিসেসযোগো ৰেদিতব্বো.

সঙ্ঘা ৰা গণা ৰাতি জনসমূহসঙ্খাতা যাৰতা লোকে সঙ্ঘা ৰা গণা ৰা. তথাগতসাৰকসঙ্ঘোতি অট্ঠঅরিযপুগ্গলসমূহসঙ্খাতো দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতো তথাগতস্স সাৰকসঙ্ঘো. অগ্গমক্খাযতীতি অত্তনো সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিআদিগুণৰিসেসেন তেসং সঙ্ঘানং অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো পৰরোতি ৰুচ্চতি. যদিদন্তি যানি ইমানি. চত্তারি পুরিসযুগানি যুগল়ৰসেন, পঠমমগ্গট্ঠো পঠমফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগল়ং, যাৰ চতুত্থমগ্গট্ঠো চতুত্থফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগল়ন্তি এৰং চত্তারি পুরিসযুগানি. অট্ঠ পুরিসপুগ্গলাতি পুরিসপুগ্গলৰসেন একো পঠমমগ্গট্ঠো, একো পঠমফলট্ঠোতি ইমিনা নযেন অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা. এত্থ চ পুরিসোতি ৰা পুগ্গলোতি ৰা একত্থানি এতানি পদানি, ৰেনেয্যৰসেন পনেৰং ৰুত্তং. এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘোতি যানিমানি যুগল়ৰসেন চত্তারি যুগানি পাটিযেক্কতো অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা, এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো. আহুনেয্যোতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. ইধাপি –

‘‘যে কেচি সঙ্ঘং সরণং গতাসে…পে…’’. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘সঙ্ঘোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৰতি যা পীতি…পে…’’. (দী. নি. অট্ঠ. ১.৬; ইতিৰু. অট্ঠ. ৯০);

‘‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, সঙ্ঘং সরণগমনং হোতি, সঙ্ঘং সরণগমনহেতু খো, দেৰানমিন্দ…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

আদীনং সুত্তপদানং ৰসেন সঙ্ঘে পসাদস্স ফলৰিসেসযোগো তস্স অগ্গৰিপাকতা চ ৰেদিতব্বা. তথা অনুত্তরিযপটিলাভো সত্তমভৰাদিতো পট্ঠায ৰট্টদুক্খসমুচ্ছেদো অনুত্তরসুখাধিগমোতি এৰমাদিউল়ারফলনিপ্ফাদনৰসেন অগ্গৰিপাকতা ৰেদিতব্বা.

গাথাসু অগ্গতোতি অগ্গে রতনত্তযে, অগ্গভাৰতো ৰা পসন্নানং. অগ্গং ধম্মন্তি অগ্গসভাৰং বুদ্ধসুবোধিং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিং, রতনত্তযস্স অনঞ্ঞসাধারণং উত্তমসভাৰং, দসবলাদিস্ৰাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণসভাৰং ৰা. ৰিজানতন্তি ৰিজানন্তানং. এৰং সাধারণতো অগ্গপ্পসাদৰত্থুং দস্সেত্ৰা ইদানি অসাধারণতো তং ৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘অগ্গে বুদ্ধে’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পসন্নানন্তি অৰেচ্চপ্পসাদেন চ ইতরপ্পসাদেন চ পসন্নানং অধিমুত্তানং. ৰিরাগূপসমেতি ৰিরাগে উপসমে চ, সব্বস্স রাগস্স সব্বেসং কিলেসানং অচ্চন্তৰিরাগহেতুভূতে অচ্চন্তউপসমহেতুভূতে চাতি অত্থো. সুখেতি ৰট্টদুক্খক্খযভাৰেন সঙ্খারূপসমসুখভাৰেন সুখে.

অগ্গস্মিং দানং দদতন্তি অগ্গে রতনত্তযে দানং দদন্তানং দেয্যধম্মং পরিচ্চজন্তানং. তত্থ ধরমানং ভগৰন্তং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা, পরিনিব্বুতং ভগৰন্তং উদ্দিস্স ধাতুচেতিযাদিকে উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা বুদ্ধে দানং দদন্তি নাম. ‘‘ধম্মং পূজেস্সামা’’তি ধম্মধরে পুগ্গলে চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা ধম্মঞ্চ চিরট্ঠিতিকং করোন্তা ধম্মে দানং দদন্তি নাম. তথা অরিযসঙ্ঘং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা তং উদ্দিস্স ইতরস্মিম্পি তথা পটিপজ্জন্তা সঙ্ঘে দানং দদন্তি নাম. অগ্গং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি এৰং রতনত্তযে পসন্নেন চেতসা উল়ারং পরিচ্চাগং উল়ারঞ্চ পূজাসক্কারং পৰত্তেন্তানং দিৰসে দিৰসে অগ্গং উল়ারং কুসলং উপচীযতি. ইদানি তস্স পুঞ্ঞস্স অগ্গৰিপাকতায অগ্গভাৰং দস্সেতুং ‘‘অগ্গং আযূ’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ আযূতি দিব্বং ৰা মানুসং ৰা অগ্গং উল়ারং পরমং আযু পৰড্ঢতি উপরূপরি ব্রূহতি. ৰণ্ণোতি রূপসম্পদা. যসোতি পরিৰারসম্পদা. কিত্তীতি থুতিঘোসো. সুখন্তি কাযিকং চেতসিকঞ্চ সুখং. বলন্তি কাযবলঞ্চেৰ ঞাণবলঞ্চ.

অগ্গস্স রতনত্তযস্স দানং দাতা. অথ ৰা অগ্গস্স দেয্যধম্মস্স দানং উল়ারং কত্ৰা তত্থ পুঞ্ঞং পৰত্তেতা. অগ্গধম্মসমাহিতোতি অগ্গেন পসাদধম্মেন দানাদিধম্মেন চ সংহিতো সমন্নাগতো অচলপ্পসাদযুত্তো, তস্স ৰা ৰিপাকভূতেহি বহুজনস্স পিযমনাপতাদিধম্মেহি যুত্তো. অগ্গপ্পত্তো পমোদতীতি যত্থ যত্থ সত্তনিকাযে উপ্পন্নো, তত্থ তত্থ অগ্গভাৰং সেট্ঠভাৰং অধিগতো, অগ্গভাৰং ৰা লোকুত্তরমগ্গফলং অধিগতো পমোদতি অভিরমতি পরিতুস্সতীতি.

অগ্গপসাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.