৯. নিব্বানসুত্তৰণ্ণনা
১৭৯. নৰমে অভিধম্মে ৰুত্তনযেনাতি –
‘‘কতমা হানভাগিনী পঞ্ঞা? পঠমস্স ঝানস্স লাভিং কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা, তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা. অৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা’’তি (ৰিভ. ৭৯৯) –
আদিনা ৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেন এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.
তত্থ পঠমস্স ঝানস্স লাভিন্তি য্ৰাযং অপ্পগুণস্স পঠমস্স ঝানস্স লাভী, তং. কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তীতি ততো ৰুট্ঠিতং আরম্মণৰসেন কামসহগতা হুত্ৰা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি তুদন্তি চোদেন্তি. তস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা হাযতি পরিহাযতি, তস্মা ‘‘হানভাগিনী পঞ্ঞা’’তি ৰুত্তা. তদনুধম্মতাতি তদনুরূপসভাৰা. সতি সন্তিট্ঠতীতি ইদং মিচ্ছাসতিং সন্ধায ৰুত্তং, ন সম্মাসতিং. যস্স হি পঠমজ্ঝানানুরূপসভাৰা পঠমজ্ঝানং সন্ততো পণীততো দিস্ৰা অস্সাদযমানা অভিনন্দমানা নিকন্তি উপ্পজ্জতি, তস্স নিকন্তিৰসেন পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা নেৰ হাযতি ন ৰড্ঢতি, ঠিতিকোট্ঠাসিকা হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা’’তি. অৰিতক্কসহগতাতি অৰিতক্কং দুতিযজ্ঝানং সন্ততো পণীততো মনসিকরোতো আরম্মণৰসেন অৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা. সমুদাচরন্তীতি পগুণতো পঠমজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায তুদন্তি চোদেন্তি, তস্স উপরি দুতিযজ্ঝানানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা ৰিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিপদট্ঠানতায ‘‘ৰিসেসভাগিনী’’তি ৰুত্তা.
নিব্বিদাসহগতাতি তংযেৰ পঠমজ্ঝানলাভিং ঝানতো ৰুট্ঠিতং নিব্বিদাসঙ্খাতেন ৰিপস্সনাঞাণেন সহগতা. ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি ঝানঙ্গভেদে ৰত্তন্তে নিব্বিন্দতি উক্কণ্ঠতি, তস্মা ‘‘নিব্বিদা’’তি ৰুচ্চতি. সমুদাচরন্তীতি নিব্বানসচ্ছিকিরিযত্থায তুদন্তি চোদেন্তি. ৰিরাগূপসঞ্হিতাতি ৰিরাগসঙ্খাতেন নিব্বানেন উপসংহিতা. ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি সক্কা ইমিনা মগ্গেন ৰিরাগং নিব্বানং সচ্ছিকাতুন্তি পৰত্তিতো ‘‘ৰিরাগূপসংহিত’’ন্তি ৰুচ্চতি. তংসম্পযুত্তসঞ্ঞামনসিকারাপি ৰিরাগূপসংহিতা এৰ নাম. তস্স তেসং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা অরিযমগ্গপ্পটিৰেধস্স পদট্ঠানতায ‘‘নিব্বেধভাগিনী’’তি ৰুত্তাতি.
নিব্বানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.