(১৬) ১. একধম্মপাল়ি-পঠমৰগ্গৰণ্ণনা

২৯৬. একধম্মপাল়িৰণ্ণনাযং ইধ ধম্ম-সদ্দো সভাৰত্থো ‘‘কুসলা ধম্মা’’তিআদীসু ৰিযাতি আহ – ‘‘একসভাৰো’’তি. একন্তেনাতি একংসেন, অৰস্সন্তি অত্থো. ৰট্টেতি সংসারৰট্টে. নিব্বিন্দনত্থাযাতি অনভিরমনত্থায. ৰিরজ্জনত্থাযাতি অরজ্জনত্থায. ৰিরজ্জনাযাতি পলুজ্জনায. তেনেৰাহ – ‘‘ৰিগমাযা’’তি. রাগাদীনং নিরোধাযাতি মগ্গঞাণেন রাগাদীনং নিরোধনত্থায. মগ্গঞাণেন নিরোধনং নাম অচ্চন্তং অপ্পৰত্তিকরণন্তি আহ – ‘‘অপ্পৰত্তিকরণত্থাযা’’তি. যথা খাদনীযস্স মুখে কত্ৰা খাদনং নাম যাৰদেৰ অজ্ঝোহরণত্থং, এৰং রাগাদীনং নিরোধনং ৰট্টনিরোধনত্থমেৰাতি ৰুত্তং – ‘‘ৰট্টস্সেৰ ৰা নিরুজ্ঝনত্থাযা’’তি. যস্মা কিলেসেসু খীণেসু ইতরং ৰট্টদ্ৰযম্পি খীণমেৰ হোতি, তস্মা মূলমেৰ গণ্হন্তো ‘‘উপসমাযাতি কিলেসৰূপসমনত্থাযা’’তি আহ. সঙ্খতধম্মানং অভিজাননং নাম তত্থ লক্খণত্তযারোপনমুখেনেৰাতি আহ – ‘‘অনিচ্চাদি…পে… অভিজাননত্থাযা’’তি. সম্বুজ্ঝিতব্বানি নাম চত্তারি অরিযসচ্চানি তব্বিনিমুত্তস্স ঞেয্যস্স অভাৰতো. ‘‘চতুন্নং সচ্চানং বুজ্ঝনত্থাযা’’তি ৰত্ৰা তযিদং বুজ্ঝনং যস্স ঞাণস্স ৰসেন ইজ্ঝতি, তস্স ঞাণস্স ৰসেন দস্সেতুং – ‘‘বোধি ৰুচ্চতী’’তিআদি ৰুত্তং. অপ্পচ্চযনিব্বানস্সাতি অমতধাতুযা.

উস্সাহজননত্থন্তি কম্মট্ঠানে অভিরুচিউপ্পাদনায. ৰিসকণ্টকোতি গুল়স্স ৰাণিজসমঞ্ঞা. ‘‘কিস্মিঞ্চি দেসে দেসভাসা’’তি কেচি. উচ্ছুরসো সমপাকপক্কো চুণ্ণাদীহি মিস্সেত্ৰা পিণ্ডীকতো গুল়ো, অপিণ্ডীকতো ফাণিতং. পাকৰিসেসেন খণ্ডখণ্ডসেদিতো খণ্ডো, মলাভাৰং আপন্নো সক্করা.

সরতীতি সতি. অনু অনু সরতীতি অনুস্সতি, অনু অনুরূপা সতীতিপি অনুস্সতি. দুৰিধং হোতীতি পযোজনৰসেন দুৰিধং হোতি. চিত্তসম্পহংসনত্থন্তি পসাদনীযৰত্থুস্মিং পসাদুপ্পাদনেন ভাৰনাচিত্তস্স পরিতোসনত্থং. ৰিপস্সনত্থন্তি ৰিপস্সনাসুখত্থং. উপচারসমাধিনা হি চিত্তে সমাহিতে ৰিপস্সনাসুখেন ইজ্ঝতি. চিত্তুপ্পাদোতি ভাৰনাৰসেন পৰত্তো চিত্তুপ্পাদো. উপহঞ্ঞতি পতিহঞ্ঞতি পটিকূলত্তা আরম্মণস্স. ততো এৰ উক্কণ্ঠতি, কম্মট্ঠানং রিঞ্চতি, নিরস্সাদো হোতি ভাৰনস্সাদস্স অলব্ভনতো. পসীদতি বুদ্ধগুণানং পসাদনীযত্তা. তথা চ কঙ্খাদিচেতোখিলাভাৰেন ৰিনীৰরণো হোতি. দমেত্ৰাতি নীৰরণনিরাকরণেন নিব্বিসেৰনং কত্ৰা. এৰং কম্মট্ঠানন্তরানুযুঞ্জনেন চিত্তপরিদমনস্স উপমং দস্সেন্তো, ‘‘কথ’’ন্তিআদিমাহ.

কো অযং…পে… অনুস্সরীতি কো অযং মম অব্ভন্তরে ঠত্ৰা অনুস্সরি. পরিগ্গণ্হন্তোতি বাহিরকপরিকপ্পিতস্স অনুস্সরকস্স সব্বসো অভাৰদস্সনমেতং. তেনাহ – ‘‘ন অঞ্ঞো কোচী’’তি. দিস্ৰাতি পরিযেসননযেন ৰুত্তপ্পকারং চিত্তমেৰ অনুস্সরীতি দিস্ৰা সব্বম্পেতন্তি এতং হদযৰত্থুআদিপ্পভেদং সব্বম্পি. ইদঞ্চ রূপং পুরিমঞ্চ অরূপন্তি ইদং রুপ্পনসভাৰত্তা রূপং, পুরিমং অতংসভাৰত্তা অরূপন্তি সঙ্খেপতো রূপারূপং ৰৰত্থপেত্ৰা. পঞ্চক্খন্ধে ৰৰত্থপেত্ৰাতি যোজনা. সম্ভাৰিকাতি সমুট্ঠাপিকা. তস্সাতি সমুদযসচ্চস্স. নিরোধোতি নিরোধনিমিত্তং. অপ্পনাৰারোতি যথারদ্ধায দেসনায নিগমনৰারো.

২৯৭. এসেৰ নযোতি ইমিনা য্ৰাযং ‘‘তং পনেত’’ন্তিআদিনা অত্থনযো বুদ্ধানুস্সতিযং ৰিভাৰিতোতি অতিদিসতি, স্ৰাযং অতিদেসো পযোজনৰসেন নৰসুপি অনুস্সতীসু সাধারণৰসেন ৰুত্তোপি আনাপানস্সতিআদীসু তীসু ৰিপস্সনত্থানেৰ হোন্তীতি ইমিনা অপৰাদেন নিৰত্তিতোতি তাসং একপ্পযোজনতাৰ দট্ঠব্বা. ধম্মে অনুস্সতি ধম্মানুস্সতীতি সমাসপদৰিভাগদস্সনম্পি ৰচনত্থদস্সনপক্খিকমেৰাতি আহ – ‘‘অযং পনেত্থ ৰচনত্থো’’তি. ধম্মং আরব্ভাতি হি ধম্মস্স অনুস্সতিযা ৰিসযভাৰদস্সনমেতং. এস নযো সেসেসুপি. সীলং আরব্ভাতি অত্তনো পারিসুদ্ধিসীলং আরব্ভ. চাগং আরব্ভাতি অত্তনো চাগগুণং আরব্ভ. দেৰতা আরব্ভাতি এত্থ দেৰতাগুণসদিসতায অত্তনো সদ্ধাসীলসুতচাগপঞ্ঞাসু দেৰতাসমঞ্ঞা. ভৰতি হি তংসদিসেপি তব্বোহারো যথা ‘‘তানি ওসধানি, এস ব্রহ্মদত্তো’’তি চ. তেনাহ – ‘‘দেৰতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৰা’’তিআদি. তত্থ দেৰতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৰাতি ‘‘যথারূপায সদ্ধায সমন্নাগতা তা দেৰতা ইতো চুতা তত্থ উপপন্না, ময্হম্পি তথারূপা সদ্ধা সংৰিজ্জতি. যথারূপেন সীলেন, যথারূপেন সুতেন, যথারূপেন চাগেন, যথারূপায পঞ্ঞায সমন্নাগতা তা দেৰতা ইতো চুতা তত্থ উপপন্না, ময্হম্পি তথারূপা পঞ্ঞা সংৰিজ্জতী’’তি এৰং দেৰতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৰা. অস্সাসপস্সাসনিমিত্তং নাম তত্থ লদ্ধব্বপ্পটিভাগনিমিত্তং. গতাতি আরম্মণকরণৰসেন উপগতা পৰত্তা.

উপসম্মতি এত্থ দুক্খন্তি উপসমো, নিব্বানং. অচ্চন্তমেৰ এত্থ উপসম্মতি ৰট্টত্তযন্তি অচ্চন্তূপসমো, নিব্বানমেৰ. খিণোতি খেপেতি কিলেসেতি খযো, অরিযমগ্গো. তে এৰ উপসমেতীতি উপসমো, অরিযমগ্গো এৰ. খযো চ সো উপসমো চাতি খযূপসমো. তত্রচাযং উপসমো ধম্মো এৰাতি ধম্মানুস্সতিযা উপসমানুস্সতি একসঙ্গহোতি? সচ্চং একসঙ্গহো ধম্মভাৰসামঞ্ঞে অধিপ্পেতে, সঙ্খতধম্মতো পন অসঙ্খতধম্মো সাতিসযো উল়ারতমপণীততমভাৰতোতি দীপেতুং ৰিসুং নীহরিত্ৰা ৰুত্তং. ইমমেৰ হি ৰিসেসং সন্ধায ভগৰা – ‘‘ধম্মানুস্সতী’’তি ৰত্ৰাপি উপসমানুস্সতিং অৰোচ অনুস্সরন্তস্স সৰিসেসং সন্তপণীতভাৰেন উপট্ঠানতো. এৰঞ্চ কত্ৰা ইধ খযূপসমগ্গহণম্পি সমত্থিতন্তি দট্ঠব্বং. যথেৰ হি সমানেপি লোকুত্তরধম্মভাৰে ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা ৰা অসঙ্খতা ৰা, ৰিরাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তিআদিৰচনতো (ইতিৰু. ৯০) মগ্গফলধম্মেহি নিব্বানধম্মো সাতিসযো, এৰং ফলধম্মতো মগ্গধম্মো কিলেসপ্পহানেন অচ্ছরিযধম্মভাৰতো, তস্মা অচ্চন্তূপসমেন সদ্ধিং খযূপসমোপি গহিতোতি দট্ঠব্বং. ৰিপস্সনত্থানেৰ হোন্তীতি কস্মা ৰুত্তন্তি? ‘‘একন্তনিব্বিদাযাতিআদিৰচনতো’’তি কেচি, তং অকারণং বুদ্ধানুস্সতিআদীসুপি তথা দেসনায আগতত্তা. যথা পন বুদ্ধানুস্সতিআদীনি কম্মট্ঠানানি ৰিপস্সনত্থানি হোন্তি, নিমিত্তসম্পহংসনত্থানিপি হোন্তি, ন এৰমেতানি, এতানি পন ৰিপস্সনত্থানেৰাতি তথা ৰুত্তং.

পঠমৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.