১৬. একধম্মপাল়ি
(১৬) ২. একধম্মপাল়ি-দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা
২৯৮. মিচ্ছা পস্সতি তায, সযং ৰা মিচ্ছা পস্সতি, মিচ্ছাদস্সনমেৰ ৰা তন্তি মিচ্ছাদিট্ঠি, যং কিঞ্চি ৰিপরীতদস্সনং. তেনাহ – ‘‘দ্ৰাসট্ঠিৰিধাযা’’তিআদি. মিচ্ছাদিট্ঠি এতস্সাতি মিচ্ছাদিট্ঠিকো. তস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স.
২৯৯. সম্মা পস্সতি তায, সযং ৰা সম্মা পস্সতি, সম্মাদস্সনমত্তমেৰ ৰা তন্তি সম্মাদিট্ঠি. পঞ্চৰিধাযাতি কম্মস্সকতাঝানৰিপস্সনামগ্গফলৰসেন পঞ্চৰিধায. তত্থ ঝানচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নং ঞাণং ঝানসম্মাদিট্ঠি, ৰিপস্সনাঞাণং ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি.
৩০২. পঞ্চসু খন্ধেসু ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা পৰত্তো অনুপাযমনসিকারো.
৩০৩. ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা পৰত্তো উপাযমনসিকারো. যাৰ নিযামোক্কমনাতি যাৰ মিচ্ছত্তনিযামোক্কমনা. মিচ্ছত্তনিযামোক্কমননযো পন সামঞ্ঞফলসুত্তৰণ্ণনাযং তট্টীকায চ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
৩০৪. অযং তিৰিধা সগ্গাৰরণা চেৰ হোতীতি কম্মপথপ্পত্তিযা মহাসাৰজ্জভাৰতো ৰুত্তং. সগ্গাৰরণায হোন্তিযা মগ্গৰিবন্ধকভাৰে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি ৰুত্তং – ‘‘মগ্গাৰরণা চা’’তি. ‘‘সস্সতো লোকো’’তিআদিকা দসৰত্থুকা অন্তগ্গাহিকা মিচ্ছাদিট্ঠি. মগ্গাৰরণাৰ হোতি ৰিপরীতদস্সনভাৰতো, ন সগ্গাৰরণা অকম্মপথপত্তিতোতি অধিপ্পাযো. ইদং পন ৰিধানং পটিক্খিপিত্ৰাতি ৰিপরীতদস্সনঞ্চ ন মগ্গাৰরণঞ্চাতি ৰিরুদ্ধমেতং উদ্ধম্মভাৰতো. তথা হি সতি অপ্পহীনায এৰ সক্কাযদিট্ঠিযা মগ্গাধিগমেন ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযেন যথাৰুত্তৰিধানং পটিক্খিপিত্ৰা. ‘‘ন সগ্গাৰরণা’’তি সগ্গূপপত্তিযা অৰিবন্ধকত্তং ৰদন্তেহি দিট্ঠিযা সগ্গাৰহতাপি নাম অনুঞ্ঞাতা হোতীতি তং ৰাদং পটিক্খিপন্তেন ‘‘দিট্ঠি নাম সগ্গং উপনেতুং সমত্থা নাম নত্থী’’তি ৰুত্তং. কস্মা? একন্তগরুতরসাৰজ্জভাৰতো. তেনাহ – ‘‘একন্তং নিরযস্মিংযেৰ নিমুজ্জাপেতী’’তিআদি.
৩০৫. ৰট্টং ৰিদ্ধংসেতীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি কিলেসৰট্টং কম্মৰট্টঞ্চ ৰিদ্ধংসেতি. ৰিপাকৰট্টং কা নু ৰিদ্ধংসেতি নাম. এৰং পন অত্তনো কারণেন ৰিদ্ধস্তভৰং ফলসম্মাদিট্ঠি পটিবাহতীতি ৰুত্তং অৰসরদানতো. ইচ্চেতং কুসলন্তি অরহত্তং পাপেতুং সচে সক্কোতি, এৰমেতং ৰিপস্সনায পটিসন্ধিঅনাকড্ঢনং কুসলং অনৰজ্জং. সত্ত ভৰে দেতীতি সোতাপত্তিমগ্গস্স পচ্চযভূতা ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি তস্স পুগ্গলস্স সত্ত ভৰে দেতি. এৰমযন্তি পঞ্চৰিধম্পি সম্মাদিট্ঠিং সন্ধায ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘লোকিযলোকুত্তরা সম্মাদিট্ঠি কথিতা’’তি. ইমস্মিং পনত্থেতি ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামী’’তিআদিনা ৰুত্তে গতিমগ্গসঙ্খাতে অত্থে. ‘‘সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘লোকিকা ভৰনিপ্ফাদিকাৰ ৰেদিতব্বা’’তি ৰুত্তং.
৩০৬. যথাদিট্ঠীতি অত্থব্যাপনিচ্ছাযং যথা-সদ্দো, তেন উত্তরপদত্থপ্পধানো সমাসোতি আহ – ‘‘যা যা দিট্ঠী’’তি. তস্সা তস্সা অনুরূপন্তি তংতংদিট্ঠিঅনুরূপন্তি অত্থো. সমত্তন্তি অনৰসেসং. তেনাহ – ‘‘পরিপুণ্ণ’’ন্তি. সমাদিন্নন্তি আদিমজ্ঝপরিযোসানেসু সমং একসদিসং কত্ৰা আদিন্নং গহিতং অনিস্সট্ঠং. তদেতন্তি যদেতং ‘‘যঞ্চেৰ কাযকম্ম’’ন্তিআদিনা ৰুত্তং, তদেতং কাযকম্মং. যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মন্তি যা পন দিট্ঠি ‘‘নত্থি ততোনিদানং পাপ’’ন্তিআদিনা পৰত্তা, তস্সং দিট্ঠিযং ঠিতকস্স ঠিতমত্তস্স অনিস্সট্ঠস্স তংদিট্ঠিকস্স কাযকম্মং. দিট্ঠিসহজাতং কাযকম্মন্তি তস্স যথাদিট্ঠিকস্স পরেসং হত্থমুদ্দাদিনা ৰিঞ্ঞাপনকালে তায দিট্ঠিযা সহজাতং কাযকম্মং. ন চেত্থ ৰচীকম্মাসঙ্কা উপ্পাদেতব্বা পাণঘাতাদীনংযেৰ অধিপ্পেতত্তা. দিট্ঠানুলোমিকং কাযকম্মন্তি যথা পরেসং পাকটং হোতি, এৰং দিট্ঠিযা অনুলোমিকং কত্ৰা পৰত্তিতং কাযকম্মং. তেনাহ – ‘‘সমাদিন্নং গহিতং পরামট্ঠ’’ন্তি. তত্থাতিআদি সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. এসেৰ নযোতি ইমিনা যথাৰুত্তায দিট্ঠিযা ঠিতৰচীকম্মং, দিট্ঠিসহজাতং ৰচীকম্মং, দিট্ঠানুলোমিকং ৰচীকম্মন্তি তিৰিধং হোতীতি এৰমাদি অতিদিসতি. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্সাতি কম্মপথপ্পত্তায মিচ্ছাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স. ‘‘যায কাযচি মিচ্ছাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স সতো’’তি অপরে.
দিট্ঠিসহজাতাতি যথাৰুত্তায দিট্ঠিযা সহজাতা চেতনা. এস নযো সেসপদেসুপি. পত্থনাতি ‘‘ইদং নাম করেয্য’’ন্তি তণ্হাপত্থনা. চেতনাপত্থনানং ৰসেনাতি যথাৰুত্তদিট্ঠিগতনিস্সিতচেতসিকনিকামনানং ৰসেন. চিত্তট্ঠপনাতি চিত্তস্স পণিদহনা. ফস্সাদযোতি চেতনাদিট্ঠিতণ্হাদিৰিনিমুত্তা ফস্সাদিধম্মা. যস্মা দিট্ঠি পাপিকা, তস্মা তস্স পুগ্গলস্স সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায…পে… সংৰত্তন্তীতি যোজনা. পুরিমস্সেৰাতি তিত্তকপদস্সেৰ. তিত্তকং কটুকন্তি চ উভযং ইধ অনিট্ঠপরিযাযং দট্ঠব্বং ‘‘পচ্ছা তে কটুকং ভৰিস্সতী’’তিআদীসু ৰিয.
অম্বোযন্তি অম্বো অযং. তমেৰ পূজন্তি তমেৰ পুব্বে লদ্ধপরিসিঞ্চনদানাদিপূজং. নিৰেসরেতি পৰিসিংসু. অসাতসন্নিৰাসেনাতি অমধুরনিম্বমূলসংসগ্গেন.
তং পন পটিক্খিপিত্ৰা…পে… ৰুত্তন্তি সব্বাপি মিচ্ছাদিট্ঠি একন্তসাৰজ্জত্তা অনিট্ঠায দুক্খায সংৰত্ততীতি অধিপ্পাযেন ৰুত্তং. অনন্তরসুত্তেতি দসমসুত্তে. যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বানীতি নৰমসুত্তে ৰিয যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বানি. চিত্তট্ঠপনাৰ পত্থনাতি এত্থ পণিধি চাতি ৰত্তব্বং.
দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.