১৪. এতদগ্গৰগ্গো
(১৪) ৪. চতুত্থএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা
আনন্দত্থেরৰত্থু
২১৯-২২৩. চতুত্থৰগ্গস্স পঠমে হেট্ঠা ৰুত্তপ্পমাণন্তি হেট্ঠা কোণ্ডঞ্ঞত্থেরস্স ৰত্থুম্হি ‘‘তস্স ধুরপত্তানি নৰুতিহত্থানি হোন্তি, কেসরং তিংসহত্থং, কণ্ণিকা দ্ৰাদসহত্থা, পাদেন পতিট্ঠিতট্ঠানং একাদসহত্থ’’ন্তি এৰং ৰুত্তপ্পমাণং. রঞ্ঞো পেসেসীতি পচ্চন্তস্স কুপিতভাৰং আরোচেত্ৰা পেসেসি. থেরগাথাসংৰণ্ণনাযং (থেরগা. অট্ঠ. ২.১০১৬ আনন্দত্থেরগাথাৰণ্ণনা) পন ‘‘পচ্চন্তস্স কুপিতভাৰং রঞ্ঞো অনারোচেত্ৰা সযমেৰ তং ৰূপসমেসি, তং সুত্ৰা রাজা তুট্ঠমানসো পুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘ৰরং তে, সুমন, দম্মি, গণ্হাহী’তি আহা’’তি ৰুত্তং. ন মেতং চিত্তং অত্থীতি মম এৰরূপং চিত্তং নত্থি. অৰঞ্ঝন্তি অতুচ্ছং. অঞ্ঞং ৰরেহীতি অঞ্ঞং পত্থেহি, অঞ্ঞং গণ্হাহীতি ৰুত্তং হোতি. উদকং অধিট্ঠাযাতি ‘‘উদকং হোতূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা. গতেনাতি গমনেন. ন আমিসচক্খুকাতি চীৰরাদিপচ্চযসঙ্খাতং আমিসং ন ওলোকেন্তি.
ৰসনট্ঠানসভাগেযেৰাতি ৰসনট্ঠানসমীপেযেৰ. একন্তৰল্লভোতি উপট্ঠাকট্ঠানে একন্তেন ৰল্লভো. এতস্সেৰাতি এতস্সেৰ ভিক্খুস্স. দ্ৰেজ্ঝকথা ন হোন্তীতি দ্ৰিধাভূতকথা ন হোন্তি, অনেকন্তিককথা ন হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি. অনিবদ্ধাতি অনিযতা. লোহিতেন গলন্তেনাতি ইত্থম্ভূতক্খানে করণৰচনং, গলন্তেন লোহিতেন যুত্তোতি অত্থো. অন্ৰাসত্তোতি অনুগতো. উট্ঠেহি, আৰুসো আনন্দ, উট্ঠেহি, আৰুসো আনন্দাতি তুরিতে ইদমামেডিতৰচনং. দুৰিধেন উদকেনাতি সীতুদকেন উণ্হুদকেন চ. তিৰিধেন দন্তকট্ঠেনাতি খুদ্দকং মহন্তং মজ্ঝিমন্তি এৰং তিপ্পকারেন দন্তকট্ঠেন. নৰ ৰারে অনুপরিযাযতীতি সত্থরি পক্কোসন্তে পটিৰচনদানায থিনমিদ্ধৰিনোদনত্থং নৰক্খত্তুং অনুপরিযাযতি. তেনেৰাহ – ‘‘এৰঞ্হিস্স অহোসী’’তিআদি. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
উরুৰেলকস্সপত্থেরৰত্থু
২২৪. দুতিযে যং ৰত্তব্বং, তং ৰিত্থারতো ৰিনযপাল়িযং আগতমেৰ.
কাল়ুদাযিত্থেরৰত্থু
২২৫. ততিযে গমনাকপ্পন্তি গমনাকারং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
বাকুলত্থেরৰত্থু
২২৬. চতুত্থে নিরাবাধানন্তি আবাধরহিতানং. যথা ‘‘দ্ৰাৰীসতি দ্ৰত্তিংসা’’তিআদিম্হি ৰত্তব্বে ‘‘বাৰীসতি বাত্তিংসা’’তিআদীনি ৰুচ্চন্তি, এৰমেৰং দ্ৰে কুলানি অস্সাতি দ্ৰিকুলো, দ্ৰেকুলোতি ৰা ৰত্তব্বে বাকুলোতি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘বাকুলোতি দ্ৰীসু কুলেসু ৰড্ঢিতত্তা এৰংলদ্ধনামো’’তি. উপযোগেনাতি আনুভাৰেন. ফাসুককালেতি অরোগকালে. গদ্দুহনমত্তম্পীতি গোদুহনমত্তম্পি কালং. ইধ পন ন সকলো গোদুহনক্খণো অধিপ্পেতো, অথ খো গাৰিং থনে গহেত্ৰা একখীরবিন্দুদুহনকালমত্তং অধিপ্পেতং. আরোগ্যসালন্তি আতুরানং অরোগভাৰকরণত্থায কতসালং.
নিমুজ্জনুম্মুজ্জনৰসেনাতি জাণুপ্পমাণে উদকে থোকংযেৰ নিমুজ্জনুম্মুজ্জনৰসেন. ছড্ডেত্ৰা পলাযীতি মচ্ছস্স মুখসমীপেযেৰ ছড্ডেত্ৰা পলাযি. দারকস্স তেজেনাতি দারকস্স পুঞ্ঞতেজেন. মারিযমানাৰ মরন্তীতি দণ্ডাদীহি পোথেত্ৰা মারিযমানাৰ মরন্তি, ন জালেন বদ্ধতামত্তেন অমারিযমানা. নীহটমত্তোৰ মতোতি নীহটক্খণেযেৰ মতো. তেনস্স মারণত্থং উপক্কমো ন কতো, যেন উপক্কমেন দারকস্স আবাধো সিযা. তন্তি মচ্ছং. সকলমেৰাতি অৰিকলমেৰ পরিপুণ্ণাৰযৰমেৰ. ন কেল়াযতীতি ন নন্দতি, কিস্মিঞ্চি ন মঞ্ঞতি. পিট্ঠিতো ফালেন্তীতি দারকস্স পুঞ্ঞতেজেন পিট্ঠিতো ফালেন্তী. ভেরিং চরাপেত্ৰাতি ‘‘পুত্তং লভি’’ন্তি উগ্ঘোসনৰসেন ভেরিং চরাপেত্ৰা. পকতিং আচিক্খীতি অত্তনো পুত্তভাৰং কথেসি. কুচ্ছিযা ধারিতত্তা অমাতা কাতুং ন সক্কাতি জননীভাৰতো অমাতা কাতুং ন সক্কা. মচ্ছং গণ্হন্তাপীতি মচ্ছং ৰিক্কিণিত্ৰা গণ্হন্তাপি. তথা গণ্হন্তা চ তপ্পরিযাপন্নং সব্বং গণ্হন্তি নামাতি আহ – ‘‘ৰক্কযকনাদীনি বহি কত্ৰা গণ্হন্তা নাম নত্থী’’তি. অযম্পি অমাতা কাতুং ন সক্কাতি দিন্নপুত্তভাৰতো ন সক্কা.
সোভিতত্থেরৰত্থু
২২৭. পঞ্চমং উত্তানত্থমেৰ.
উপালিত্থেরৰত্থু
২২৮. ছট্ঠে ভারুকচ্ছকৰত্থুন্তি অঞ্ঞতরো কির ভারুকচ্ছদেসৰাসী ভিক্খু সুপিনন্তে পুরাণদুতিযিকায মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্ৰা ‘‘অস্সমণো অহং ৰিব্ভমিস্সামী’’তি ভারুকচ্ছং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে আযস্মন্তং উপালিং পস্সিত্ৰা এতমত্থং আরোচেসি. আযস্মা উপালি, এৰমাহ – ‘‘অনাপত্তি, আৰুসো, সুপিনন্তেনা’’তি. যস্মা সুপিনন্তে অৰিসযত্তা এৰং হোতি. তস্মা উপালিত্থেরো ভগৰতা অৰিনিচ্ছিতপুব্বম্পি ইমং ৰত্থুং নযগ্গাহেন এৰং ৰিনিচ্ছিনি. গহপতিনো দ্ৰে দারকা হোন্তি পুত্তো চ ভাগিনেয্যো চ. অথ সো গহপতি গিলানো হুত্ৰা আযস্মন্তং অজ্জুকং এতদৰোচ – ‘‘ইমং, ভন্তে, ওকাসং যো ইমেসং দারকানং সদ্ধো হোতি পসন্নো, তস্স আচিক্খেয্যাসী’’তি. তেন চ সমযেন তস্স চ গহপতিনো ভাগিনেয্যো সদ্ধো হোতি পসন্নো. অথাযস্মা অজ্জুকো তং ওকাসং তস্স দারকস্স আচিক্খি. সো তেন সাপতেয্যেন কুটুম্বঞ্চ সণ্ঠপেসি, দানঞ্চ পট্ঠপেসি. অথ তস্স গহপতিনো পুত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে আনন্দ, পিতুনো দাযজ্জো পুত্তো ৰা ভাগিনেয্যো ৰা’’তি. পুত্তো খো, আৰুসো, পিতুনো দাযজ্জোতি. আযস্মা, ভন্তে, অয্যো অজ্জুকো অম্হাকং সাপতেয্যং অম্হাকং মেথুনকস্স আচিক্খীতি. অস্সমণো, আৰুসো, সো অজ্জুকোতি. অথাযস্মা অজ্জুকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘দেহি মে, আৰুসো আনন্দ, ৰিনিচ্ছয’’ন্তি. তে উভোপি উপালিত্থেরস্স সন্তিকং অগমংসু. অথাযস্মা উপালি, আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘যো নু খো, আৰুসো আনন্দ, সামিকেন ‘ইমং ওকাসং ইত্থন্নামস্স আচিক্খা’তি ৰুত্তো, তস্স আচিক্খতি, কিং সো আপজ্জতী’’তি? ন, ভন্তে, কিঞ্চি আপজ্জতি অন্তমসো দুক্কটমত্থম্পীতি. অযং, আৰুসো, আযস্মা অজ্জুকো সামিকেন ‘‘ইমং ওকাসং ইত্থন্নামস্স আচিক্খা’’তি ৰুত্তো তস্স আচিক্খতি, অনাপত্তি, আৰুসো, আযস্মতো অজ্জুকস্সাতি. ভগৰা তং সুত্ৰা ‘‘সুকথিতং, ভিক্খৰে, উপালিনা’’তি ৰত্ৰা সাধুকারমদাসি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. কুমারকস্সপৰত্থু (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২১৭) পন হেট্ঠা আগতমেৰ.
ছন্নং খত্তিযানন্তি ভদ্দিযো সক্যরাজা অনুরুদ্ধো আনন্দো ভগু কিমিলো দেৰদত্তোতি ইমেসং ছন্নং খত্তিযানং. পসাধকোতি মণ্ডযিতা. পাল়িযন্তি সঙ্ঘভেদক্খন্ধকপাল়িযন্তি (চূল়ৰ. ৩৩০ আদযো).
নন্দকত্থেরৰত্থু
২২৯. সত্তমে একসমোধানেতি একস্মিং সমোধানে, একস্মিং সন্নিপাতেতি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
নন্দত্থেরৰত্থু
২৩০. অট্ঠমে ন তং চতুসম্পজঞ্ঞৰসেন অপরিচ্ছিন্দিত্ৰা ওলোকেতীতি সাত্থকসপ্পাযগোচরঅসম্মোহসম্পজঞ্ঞসঙ্খাতানং চতুন্নং সম্পজঞ্ঞানং ৰসেন অপরিচ্ছিন্দিত্ৰা তং দিসং ন ওলোকেতি. সো হি আযস্মা ‘‘যমেৰাহং ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারতং নিস্সায সাসনে অনভিরতিআদিৰিপ্পকারপ্পত্তো, তমেৰ সুট্ঠু নিগ্গহেস্সামী’’তি উস্সাহজাতো বলৰহিরোত্তপ্পো, তত্থ চ কতাধিকারত্তা ইন্দ্রিযসংৰরো উক্কংসপারমিপ্পত্তো চতুসম্পজঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৰাৰ সব্বদিসং আলোকেতি. ৰুত্তঞ্চেতং ভগৰতা –
‘‘সচে, ভিক্খৰে, নন্দস্স পুরত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা নন্দো পুরত্থিমং দিসং আলোকেতি ‘এৰং মে পুরত্থিমং দিসং আলোকযতো নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাসৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে, ভিক্খৰে, নন্দস্স পচ্ছিমা দিসা, উত্তরা দিসা, দক্খিণা দিসা, উদ্ধং, অধো, অনুদিসা অনুৰিলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা নন্দো অনুদিসং অনুৰিলোকেতি ‘এৰং মে অনুদিসং অনুৰিলোকযতো…পে… সম্পজানো হোতী’’’তি (অ. নি. ৮.৯).
অভিসেকগেহপৰেসনআৰাহমঙ্গলেসু ৰত্তমানেসূতি ইধ তীণি মঙ্গলানি ৰুত্তানি, ৰিনযট্ঠকথাযং পন ‘‘তং দিৰসমেৰ নন্দকুমারস্স কেসৰিস্সজ্জনং, পট্টবন্ধো, ঘরমঙ্গলং, ছত্তমঙ্গলং, আৰাহমঙ্গলন্তি পঞ্চ মঙ্গলানি হোন্তী’’তি ৰুত্তং. তত্থ কুলমরিযাদৰসেন কেসোরোপনং কেসৰিস্সজ্জনং. যুৰরাজপট্টবন্ধনং পট্টবন্ধো. অভিনৰঘরপ্পৰেসনমহো ঘরমঙ্গলং. ৰিৰাহকরণমহো আৰাহমঙ্গলং. যুৰরাজছত্তমহো ছত্তমঙ্গলং.
নন্দকুমারং অভিসেকমঙ্গলং ন তথা পীল়েসি, যথা জনপদকল্যাণিযা ৰুত্তৰচনন্তি অজ্ঝাহরিতব্বং. তদেৰ পন ৰচনং সরূপতো দস্সেতুং – ‘‘পত্তং আদায গমনকালে’’তিআদি ৰুত্তং. জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণী উত্তমা ছ সরীরদোসরহিতা পঞ্চ কল্যাণসমন্নাগতা. সা হি যস্মা নাতিদীঘা নাতিরস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাল়ী নাচ্চোদাতাতি অতিক্কন্তা মানুসৰণ্ণং, অসম্পত্তা দিব্বৰণ্ণং, তস্মা ছ সরীরদোসরহিতা. ছৰিকল্যাণং মংসকল্যাণং ন্হারুকল্যাণং অট্ঠিকল্যাণং ৰযকল্যাণন্তি ইমেহি পন কল্যাণেহি সমন্নাগতত্তা পঞ্চ কল্যাণসমন্নাগতা নাম. তস্সা হি আগন্তুকোভাসকিচ্চং নত্থি, অত্তনো সরীরোভাসেনেৰ দ্ৰাদসহত্থে ঠানে আলোকং করোতি, পিযঙ্গুসামা ৰা হোতি সুৰণ্ণসামা ৰা, অযমস্সা ছৰিকল্যাণতা. চত্তারো পনস্সা হত্থপাদা মুখপরিযোসানঞ্চ লাখারসপরিকম্মকতং ৰিয রত্তপৰাল়রত্তকম্বলসদিসং হোতি, অযমস্সা মংসকল্যাণতা. ৰীসতি পন নখপত্তানি মংসতো অমুত্তট্ঠানে লাখারসপূরিতানি ৰিয, মুত্তট্ঠানে খীরধারাসদিসানি হোন্তি, অযমস্সা ন্হারুকল্যাণতা. দ্ৰত্তিংস দন্তা সুফুসিতা সুধোতৰজিরপন্তি ৰিয খাযন্তি, অযমস্সা অট্ঠিকল্যাণতা. ৰীসংৰস্সসতিকাপি সমানা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয হোতি নিপ্পলিতেন, অযমস্সা ৰযকল্যাণতা. ইতি ইমেহি পঞ্চহি কল্যাণেহি সমন্নাগতত্তা ‘‘জনপদকল্যাণী’’তি ৰুচ্চতি. তুৰটন্তি সীঘং.
ইমস্মিং ঠানে নিৰত্তেস্সতি, ইমস্মিং ঠানে নিৰত্তেস্সতীতি চিন্তেন্তমেৰাতি সো কির তথাগতে গারৰৰসেন ‘‘পত্তং ৰো, ভন্তে, গণ্হথা’’তি ৰত্তুং অৰিসহন্তো এৰং চিন্তেসি – ‘‘সোপানসীসে পত্তং গণ্হিস্সতী’’তি. সত্থা তস্মিম্পি ঠানে ন গণ্হি. ইতরো ‘‘সোপানপাদমূলে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি. সত্থা তত্থাপি ন গণ্হি. ইতরো ‘‘রাজঙ্গণে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি. সত্থা তত্থাপি ন গণ্হি. এৰং ‘‘ইধ গণ্হিস্সতি, এত্থ গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেন্তমেৰ সত্থা ৰিহারং নেত্ৰা পব্বাজেসি.
মহাকপ্পিনত্থেরৰত্থু
২৩১. নৰমে সুতৰিত্তকোতি ধম্মস্সৰনপিযো. পটিহারকস্সাতি দোৰারিকস্স. সচ্চকারেনাতি সচ্চকিরিযায. সত্থা ‘‘উপ্পলৰণ্ণা আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি. থেরী আগন্ত্ৰা সব্বা পব্বাজেত্ৰা ভিক্খুনীউপস্সযং গতাতি ইদং অঙ্গুত্তরভাণকানং কথামগ্গং দস্সেন্তেন ৰুত্তং. তেনেৰ ধম্মপদট্ঠকথাযং (ধ. প. অট্ঠ. ১.মহাকপ্পিনত্থেরৰত্থু) ৰুত্তং –
‘‘তা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতা পব্বজ্জং যাচিংসু. এৰং কির ৰুত্তে সত্থা উপ্পলৰণ্ণায আগমনং চিন্তেসীতি একচ্চে ৰদন্তি. সত্থা পন তা উপাসিকাযো আহ – ‘সাৰত্থিং গন্ত্ৰা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বাজেথা’তি. তা অনুপুব্বেন জনপদচারিকং চরমানা অন্তরামগ্গে মহাজনেন অভিহটসক্কারসম্মানা পদসাৰ ৰীসযোজনসতিকং মগ্গং গন্ত্ৰা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসূ’’তি.
ধম্মপীতীতি ধম্মপাযকো, ধম্মং পিৰন্তোতি অত্থো. ধম্মো চ নামেস ন সক্কা ভাজনেন যাগুআদীনি ৰিয পাতুং, নৰৰিধং পন লোকুত্তরধম্মং নামকাযেন ফুসন্তো আরম্মণতো সচ্ছিকরোন্তো পরিঞ্ঞাভিসমযাদীহি দুক্খাদীনি অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝন্তো ধম্মং পিৰতি নাম. সুখং সেতীতি দেসনামত্তমেতং, চতূহিপি ইরিযাপথেহি সুখং ৰিহরতীতি অত্থো. ৰিপ্পসন্নেনাতি অনাৰিলেন নিরুপক্কিলেসেন. অরিযপ্পৰেদিতেতি বুদ্ধাদীহি অরিযেহি পৰেদিতে সতিপট্ঠানাদিভেদে বোধিপক্খিযধম্মে. সদা রমতীতি এৰরূপো ধম্মপীতি ৰিপ্পসন্নেন চেতসা ৰিহরন্তো পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো সদা রমতি অভিরমতি. বাহিতপাপত্তা ‘‘ব্রাহ্মণা’’তি থেরং আলপতি.
সাগতত্থেরৰত্থু
২৩২. দসমে ছব্বগ্গিযানং ৰচনেনাতি কোসম্বিকা কির উপাসকা আযস্মন্তং সাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং ঠিতা এৰমাহংসু – ‘‘কিং, ভন্তে, অয্যানং দুল্লভঞ্চ মনাপঞ্চ, কিং পটিযাদেমা’’তি? এৰং ৰুত্তে ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কোসম্বিকে উপাসকে এতদৰোচুং – ‘‘অত্থাৰুসো কাপোতিকা, নাম পসন্না ভিক্খূনং দুল্লভা চ মনাপা চ, তং পটিযাদেথা’’তি. অথ কোসম্বিকা উপাসকা ঘরে ঘরে কাপোতিকং পসন্নং পটিযাদেত্ৰা আযস্মন্তং সাগতং পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা এতদৰোচুং – ‘‘পিৰতু, ভন্তে, অয্যো সাগতো কাপোতিকং পসন্নং, পিৰতু, ভন্তে, অয্যো সাগতো কাপোতিকং পসন্ন’’ন্তি. অথাযস্মা সাগতো ঘরে ঘরে কাপোতিকং পসন্নং পিৰিত্ৰা নগরম্হা নিক্খমন্তো নগরদ্ৰারে পতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ছব্বগ্গিযানং ৰচনেন সব্বগেহেসু কাপোতিকং পসন্নং পটিযাদেত্ৰা’’তিআদি. তত্থ কাপোতিকা নাম কপোতপাদসমানৰণ্ণা রত্তোভাসা. পসন্নাতি সুরামণ্ডস্সেতং অধিৰচনং. ৰিনযে সমুট্ঠিতন্তি সুরাপানসিক্খাপদে (পাচি. ৩২৬ আদযো) আগতং.
রাধত্থেরৰত্থু
২৩৩. একাদসমে সত্থা সারিপুত্তত্থেরস্স সঞ্ঞং অদাসীতি ব্রাহ্মণং পব্বাজেতুং সঞ্ঞং অদাসি, আণাপেসীতি ৰুত্তং হোতি. ভগৰা কির তং ব্রাহ্মণং পব্বজ্জং অলভিত্ৰা কিসং লূখং দুব্বণ্ণং উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতং দিস্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কো, ভিক্খৰে, তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরতী’’তি. এৰং ৰুত্তে আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরামী’’তি. কিং পন ত্ৰং, সারিপুত্ত, ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরসীতি. ইধ মে, ভন্তে, সো ব্রাহ্মণো রাজগহে পিণ্ডায চরন্তস্স কটচ্ছুভিক্খং দাপেসি, ইমং খো অহং, ভন্তে, তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরামী’’তি. সাধু সাধু, সারিপুত্ত. কতঞ্ঞুনো হি, সারিপুত্ত, সপ্পুরিসা কতৰেদিনো, তেন হি ত্ৰং, সারিপুত্ত, তং ব্রাহ্মণং পব্বাজেহি উপসম্পাদেহীতি. অট্ঠুপ্পত্তিযং আগতোতি অলীনচিত্তজাতকস্স (জা. ১.২.১১-১২) অট্ঠুপ্পত্তিযং (জা. অট্ঠ. ২.২.অলীনচিত্তজাতকৰণ্ণনা) আগতো.
নিধীনন্তি তত্থ তত্থ নিদহিত্ৰা ঠপিতানং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিপূরানং নিধিকুম্ভীনং. পৰত্তারন্তি কিচ্ছজীৰিকে দুগ্গতমনুস্সে অনুকম্পং কত্ৰা ‘‘এহি, তে সুখেন জীৰনুপাযং দস্সেস্সামী’’তি নিধিট্ঠানং নেত্ৰা হত্থং পসারেত্ৰা ‘‘ইমং গহেত্ৰা সুখং জীৰা’’তি আচিক্খিতারং ৰিয. ৰজ্জদস্সিনন্তি দ্ৰে ৰজ্জদস্সিনো ‘‘ইমিনা নং অসারুপ্পেন ৰা খলিতেন ৰা সঙ্ঘমজ্ঝে নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি রন্ধগৰেসকো চ, অনঞ্ঞাতং ঞাপনত্থায ঞাতং অনুগ্গণ্হনত্থায সীলাদীনমস্স ৰুদ্ধিকামতায তং তং ৰজ্জং ওলোকনেন উল্লুম্পনসভাৰসণ্ঠিতো চ. অযং ইধ অধিপ্পেতো. যথা হি দুগ্গতমনুস্সো ‘‘ইমং গণ্হাহী’’তি তজ্জেত্ৰাপি পোথেত্ৰাপি নিধিং দস্সেন্তে কোপং ন করোতি, পমুদিতোৰ হোতি, এৰমেৰং এৰরূপে পুগ্গলে অসারুপ্পং ৰা খলিতং ৰা দিস্ৰা আচিক্খন্তে কোপো ন কাতব্বো, তুট্ঠেনেৰ ভৰিতব্বং. ‘‘ভন্তে, মহন্তং ৰো কম্মং কতং ময্হং আচরিযুপজ্ঝাযট্ঠানে ঠত্ৰা ওৰদন্তেহি, পুনপি মং ৰদেয্যাথা’’তি পৰারেতব্বমেৰ.
নিগ্গয্হৰাদিন্তি একচ্চো হি সদ্ধিৰিহারিকাদীনং অসারুপ্পং ৰা খলিতং ৰা দিস্ৰা ‘‘অযং মে মুখোদকদানাদীহি সক্কচ্চং উপট্ঠহতি, সচে নং ৰক্খামি, ন মং উপট্ঠহিস্সতি, এৰং মে পরিহানি ভৰিস্সতী’’তি তং ৰত্তুং অৰিসহন্তো ন নিগ্গয্হৰাদী নাম হোতি, সো ইমস্মিং সাসনে কচৰরং আকিরতি. যো পন তথারূপং ৰজ্জং দিস্ৰা ৰজ্জানুরূপং তজ্জেন্তো পণামেন্তো দণ্ডকম্মং করোন্তো ৰিহারা নীহরন্তো সিক্খাপেতি, অযং নিগ্গয্হৰাদী নাম সেয্যথাপি, সম্মাসম্বুদ্ধো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৰক্খামি, পৰয্হ পৰয্হ, আনন্দ, ৰক্খামি, যো সারো, সো ঠস্সতী’’তি (ম. নি. ৩.১৯৬). মেধাৰিন্তি ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতং. তাদিসন্তি এৰরূপং পণ্ডিতং ভজেয্য পযিরুপাসেয্য. তাদিসঞ্হি আচরিযং ভজমানস্স অন্তেৰাসিকস্স সেয্যো হোতি ন পাপিযো, ৰড্ঢিযেৰ হোতি, নো পরিহানীতি.
মোঘরাজত্থেরৰত্থু
২৩৪. দ্ৰাদসমে কট্ঠৰাহননগরেতি কট্ঠৰাহনেন গহিতত্তা এৰংলদ্ধনামকে নগরে. অতীতে কির বারাণসিৰাসী একো রুক্খৰড্ঢকী সকে আচরিযকে অদুতিযো. তস্স সোল়স সিস্সা একমেকস্স সহস্সং অন্তেৰাসিকা. এৰং তে সত্তরসাধিকা সোল়স সহস্সা আচরিযন্তেৰাসিকা সব্বেপি বারাণসিং উপনিস্সায জীৰিকং কপ্পেন্তা পব্বতসমীপং গন্ত্ৰা রুক্খে গহেত্ৰা তত্থেৰ নানাপাসাদৰিকতিযো নিট্ঠাপেত্ৰা কুল্লং বন্ধিত্ৰা গঙ্গায বারাণসিং আনেত্ৰা সচে রাজা অত্থিকো হোতি, রঞ্ঞো একভূমকং ৰা সত্তভূমকং ৰা পাসাদং যোজেত্ৰা দেন্তি. নো চে, অঞ্ঞেসম্পি ৰিক্কিণিত্ৰা পুত্তদারং পোসেন্তি. অথ নেসং একদিৰসং আচরিযো ‘‘ন সক্কা ৰড্ঢকিকম্মেন নিচ্চং জীৰিতুং, দুক্করঞ্হি জরাকালে এতং কম্ম’’ন্তি চিন্তেত্ৰা অন্তেৰাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, উদুম্বরাদযো অপ্পসাররুক্খে আনেথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা আনযিংসু. সো তেহি কট্ঠসকুণং কত্ৰা তস্সব্ভন্তরং পৰিসিত্ৰা ৰাতেন যন্তং পূরেসি. কট্ঠসকুণো সুৰণ্ণহংসরাজা ৰিয আকাসে লঙ্ঘিত্ৰা ৰনস্স উপরি চরিত্ৰা অন্তেৰাসীনং পুরতো ওরুহি.
অথাচরিযো সিস্সে আহ – ‘‘তাতা ঈদিসানি কট্ঠৰাহনানি কত্ৰা সক্কা সকলজম্বুদীপে রজ্জে গহেতুং, তুম্হেপি তাতা এতানি করোথ, রজ্জং গহেত্ৰা জীৰিস্সাম, দুক্করং ৰড্ঢকিসিপ্পেন জীৰিতু’’ন্তি. তে তথা কত্ৰা আচরিযস্স পটিৰেদেসুং. ততো নে আচরিযো আহ – ‘‘কতমং তাতা রজ্জং গণ্হামা’’তি? বারাণসিরজ্জং আচরিযাতি. অলং তাতা, মা এতং রুচিত্থ, মযঞ্হি তং গহেত্ৰাপি ‘‘ৰড্ঢকিরাজা, ৰড্ঢকিযুৰরাজা’’তি ৰড্ঢকিৰাদা ন মুচ্চিস্সাম, মহন্তো জম্বুদীপো, অঞ্ঞত্থ গচ্ছামাতি. ততো সপুত্তদারকা কট্ঠৰাহনানি অভিরুহিত্ৰা সজ্জাৰুধা হুত্ৰা হিমৰন্তাভিমুখা গন্ত্ৰা হিমৰতি অঞ্ঞতরং নগরং পৰিসিত্ৰা রঞ্ঞো নিৰেসনেযেৰ পচ্চুট্ঠংসু. তে তত্থ রজ্জং গহেত্ৰা আচরিযং রজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. সো ‘‘কট্ঠৰাহনো রাজা’’তি পাকটো অহোসি, তং নগরং তেন গহিতত্তা ‘‘কট্ঠৰাহননগর’’ন্তেৰ নামং লভি.
তপচারন্তি তপচরণং. পাসাণচেতিযে পিট্ঠিপাসাণে নিসীদীতি পাসাণকচেতিযন্তি লদ্ধৰোহারে পিট্ঠিপাসাণে সক্কেন মাপিতে মহামণ্ডপে নিসীদি. তত্থ কির মহতো পাসাণস্স উপরি পুব্বে দেৰট্ঠানং অহোসি, উপ্পন্নে পন ভগৰতি ৰিহারো জাতো, সো তেনেৰ পুরিমৰোহারেন ‘‘পাসাণচেতিয’’ন্তি ৰুচ্চতি.
তেন পুচ্ছিতে দুতিযো হুত্ৰা সত্থারং পঞ্হং পুচ্ছীতি –
‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, বাৰরী পরিপুচ্ছতি;
তং ব্যাকরোহি ভগৰা, কঙ্খং ৰিনয নো ইসে’’তি. (সু. নি. ১০৩১) –
এৰং তেন পঞ্হে পুচ্ছিতে ভগৰতা চ –
‘‘অৰিজ্জা মুদ্ধাতি জানাহি, ৰিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী;
সদ্ধাসতিসমাধীহি, ছন্দৰীরিযেন সংযুতা’’তি. (সু. নি. ১০৩২) –
পঞ্হে ৰিস্সজ্জিতে দুতিযো হুত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছি.
অথস্স…পে… পঞ্হং কথেসীতি –
‘‘কথং লোকং অৰেক্খন্তং, মচ্চুরাজা ন পস্সতী’’তি. (সু. নি. ১১২৪) –
তেন পঞ্হে পুচ্ছিতে –
‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৰেক্খস্সু, মোঘরাজ সদা সতো;
অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ, এৰং মচ্চুতরো সিযা;
এৰং লোকং অৰেক্খন্তং, মচ্চুরাজা ন পস্সতী’’তি. (সু. নি. ১১২৫) –
পঞ্হং ৰিস্সজ্জেসি.
সেসজনাতি তস্মিং সমাগমে সন্নিপতিতা সেসজনা. ন কথীযন্তীতি ‘‘এত্তকা সোতাপন্না’’তিআদিনা ন ৰুচ্চন্তি. এৰং পারাযনে ৰত্থু সমুট্ঠিতন্তি পারাযনৰগ্গে ইদং ৰত্থু সমুট্ঠিতং.
চতুত্থএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
থেরপাল়িসংৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.