১৪. এতদগ্গৰগ্গো

(১৪) ১. পঠমএতদগ্গৰগ্গো

এতদগ্গপদৰণ্ণনা

১৮৮. এতদগ্গেসু পঠমৰগ্গস্স পঠমে আদিম্হি দিস্সতীতি এত্থ অগ্গসদ্দোতি আনেত্ৰা যোজেতব্বং. অজ্জতগ্গেতি অজ্জদিৰসং আদিং কত্ৰাতি অত্থো. অঙ্গুলগ্গেনাতি অঙ্গুলিকোটিযা. অম্বিলগ্গন্তি অম্বিলকোট্ঠাসো. কোটিভূতাতি পরমকোটিভূতা তস্মিং ঠানে তাদিসানং অঞ্ঞেসং অভাৰতো. ততো এৰ সেট্ঠভূতাতিপি অগ্গা. এতদগ্গসন্নিক্খেপোতি এতদগ্গে ঠপনং অট্ঠুপ্পত্তিআদীহি চতূহিপি কারণেহি. মহাপঞ্ঞতায থেরেন এতদগ্গট্ঠানস্স লদ্ধভাৰং ৰিত্থারতো দস্সেতুং – ‘‘কথ’’ন্তিআদিমাহ. দ্ৰে পদন্তরানীতি কণ্ডম্বমূলে যুগন্ধরপব্বতেতি দ্ৰীসু ঠানেসু দ্ৰে পদানি দস্সেত্ৰা. মুণ্ডপীঠকন্তি যং সত্তঙ্গং পঞ্চঙ্গং ৰা ন হোতি, কেৰলং মুণ্ডকপীঠং, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অৰত্থরিত্ৰা নিসীদীতি বুদ্ধানুভাৰেন অজ্ঝোত্থরিত্ৰা নিসীদি. তেনাহ – ‘‘এৰং নিসীদন্তো’’তিআদি. কাযসক্খিং কত্ৰাতি নামকাযেন দেসনায সম্পটিচ্ছনৰসেন সক্খিভূতং কত্ৰা. কুসলা ধম্মা অকুসলা ধম্মা অব্যাকতা ধম্মাতি ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো, তেন সব্বং অভিধম্মদেসনং সঙ্গণ্হাতি.

পাটিহারিযট্ঠানেতি যমকপাটিহারিযস্স কতট্ঠানে. পস্সথাতি তেসং বহুভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. অস্সাতি মনুস্সসমূহস্স একভাৰং. আকপ্পন্তি আকারং. মহাজনোতি সদেৰকে লোকে সব্বো মহাজনো. যথা নিরযদস্সনং সংৰেগজননত্থং, এৰং দেৰলোকদস্সনম্পি সংৰেগজননত্থমেৰ ‘‘অনুপুব্বিকথাযং সগ্গকথা ৰিয এৰং সব্বসম্পত্তিসমুপেতোপি সগ্গো অনিচ্চো অদ্ধুৰো চৰনধম্মো’’তি. সজ্জেত্ৰাতি সমপণ্ণাসায মুচ্ছনাহি যথা কামেন নিৰাদেতুং সক্কা, এৰং সজ্জেত্ৰা.

পুথুজ্জনপঞ্চকং পঞ্হন্তি পুথুজ্জনপঞ্হং আদিং কত্ৰা পৰত্তিতং খীণাসৰপঞ্হপরিযন্তং পঞ্হপঞ্চকং. পঠমং…পে… পুচ্ছীতি পুথুজ্জনৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছি. পটিসম্ভিদা যথাভিনীহারং যথাসকং ৰিপস্সনাভিনীহারেন পঠমভূমিযাদযো ৰিয পৰত্তিতৰিসযাতি ৰুত্তং – ‘‘তে অত্তনো অত্তনো পটিসম্ভিদাৰিসযে ঠত্ৰা কথযিংসূ’’তি. বুদ্ধৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছীতি –

‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধ;

তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিসা’’তি. (সু. নি. ১০৪৪) –

ইদং পঞ্হং পুচ্ছি. তত্থ সঙ্খাতধম্মাতি সঙ্খাতা ঞাতা চতুসচ্চধম্মা, যে চ সঙ্খাতধম্মা চতূহি মগ্গেহি পটিৰিদ্ধচতুসচ্চধম্মাতি অত্থো. ইমিনা অসেক্খা কথিতা. পুথু-সদ্দো উভযত্থপি যোজেতব্বো ‘‘যে পুথূ সঙ্খাতধম্মা, যে চ পুথূ সেখা’’তি. তেসন্তি তেসং দ্ৰিন্নং সেক্খাসেক্খপুগ্গলানং মে পুট্ঠোতি যোজেতব্বং, মযা পুট্ঠোতি অত্থো. ইরিযন্তি সেক্খাসেক্খভূমিযা আগমনপ্পটিপদং. ইরিযতি গচ্ছতি সেক্খভূমিং অসেক্খভূমিঞ্চ এতাযাতি ইরিযা, তং তেসং ইরিযং আগমনপ্পটিপদং মযা পুট্ঠো পব্রূহি কথেহীতি অত্থো. এৰং ভগৰা বুদ্ধৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমস্স নু খো, সারিপুত্ত, সংখিত্তেন ভাসিতস্স কথং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি আহ. থেরো পঞ্হং ওলোকেত্ৰা ‘‘সত্থা মং সেক্খাসেক্খানং ভিক্খূনং আগমনপ্পটিপদং পুচ্ছতী’’তি পঞ্হে নিক্কঙ্খো হুত্ৰা ‘‘আগমনপ্পটিপদা নাম খন্ধাদিৰসেন বহূহিপি মুখেহি সক্কা কথেতুং, কতরাকারেন নু খো কথেন্তো সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হিতুং সক্খিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযে কঙ্খি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘ধম্মসেনাপতি…পে… ন সক্কোতী’’তি. পুচ্ছিতপঞ্হং ৰিস্সজ্জেতুং পটিভানে অসতি দিসাৰিলোকনং সত্তানং সভাৰোতি দস্সেন্তো, ‘‘পুরত্থিম…পে... নাসক্খী’’তি আহ. তত্থ পঞ্হুপ্পত্তিট্ঠানন্তি পঞ্হুপ্পত্তিকারণং.

থেরস্স কিলমনভাৰং জানিত্ৰাতি ‘‘সারিপুত্তো পঞ্হে নিক্কঙ্খো, অজ্ঝাসযে মে কঙ্খমানো কিলমতী’’তি থেরস্স কিলমনভাৰং ঞত্ৰা. চতুমহাভূতিককাযপরিগ্গহন্তি এতেন খন্ধমুখেন নামরূপপরিগ্গহো ৰুত্তো. ‘‘ভূতমিদন্তি, সারিপুত্ত, সমনুপস্সসী’’তি হি ৰদন্তেন ভগৰতা খন্ধৰসেন নামরূপপরিগ্গহো দস্সিতো. এৰং কিরস্স ভগৰতো অহোসি ‘‘সারিপুত্তো মযা নযে অদিন্নে কথেতুং ন সক্খিস্সতি, দিন্নে পন নযে মমজ্ঝাসযং গহেত্ৰা খন্ধৰসেন কথেস্সতী’’তি. থেরস্স সহ নযদানেন সো পঞ্হো নযসতেন নযসহস্সেন উপট্ঠাসি. তেনাহ – ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি.

অরূপাৰচরে পটিসন্ধি নাম ন হোতীতি বোধিসম্ভারসম্ভরণস্স অনোকাসভাৰতো ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘অভব্বট্ঠানত্তা’’তি, লদ্ধব্যাকরণানং বোধিসত্তানং উপ্পত্তিযা অভব্বদেসত্তাতি অত্থো. রূপাৰচরে নিব্বত্তীতি কম্মৰসিতাসম্ভৰতো অরূপাৰচরে অনিব্বত্তিত্ৰা রূপাৰচরে নিব্বত্তি.

পরোসহস্সন্তিআদিনা পরোসহস্সজাতকং দস্সেতি. তত্থ পরোসহস্সম্পীতি অতিরেকসহস্সম্পি. সমাগতানন্তি সন্নিপতিতানং ভাসিতস্স অত্থং জানিতুং অসক্কোন্তানং বালানং. কন্দেয্যুং তে ৰস্সসতং অপঞ্ঞাতি তে এৰং সমাগতা অপঞ্ঞা ইমে বালত্তা সসা ৰিয ৰস্সসতম্পি ৰস্সসহস্সম্পি রোদেয্যুং পরিদেৰেয্যুং. রোদমানাপি পন অত্থং ৰা কারণং ৰা নেৰ জানেয্যুন্তি দীপেতি. একোৰ সেয্যো পুরিসো সপঞ্ঞোতি এৰরূপানং বালানং পরোসহস্সতোপি একো পণ্ডিতপুরিসোৰ সেয্যো ৰরতরোতি অত্থো. কীদিসো সপঞ্ঞোতি আহ – ‘‘যো ভাসিতস্স ৰিজানাতি অত্থ’’ন্তি, অযং জেট্ঠন্তেৰাসিকো ৰিয যো ভাসিতস্স অত্থং জানাতি, সো তাদিসো সপঞ্ঞো ৰরতরোতি অত্থো. দুতিযে পরোসতজাতকে ঝাযেয্যুন্তি যাথাৰতো অত্থং জানিতুং সমাহিতা হুত্ৰা চিন্তেয্যুং. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰ.

ততিযজাতকে যে সঞ্ঞিনোতি ঠপেত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনলাভিনো অৰসেসচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি দুগ্গতাতি তস্সা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা অলাভতো তেপি দুগ্গতা দুক্খং উপগতা সঞ্ঞীভৰে. ‘‘সঞ্ঞা রোগো সঞ্ঞা গণ্ডো সঞ্ঞা সল্ল’’ন্তি (ম. নি. ৩.২৪) হি তে সঞ্ঞায আদীনৰদস্সিনো. যেপি অসঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞীভৰে নিব্বত্তে অচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি ইমিস্সাযেৰ সমাপত্তিযা অলাভতো দুগ্গতাযেৰ. ঝানসুখং অনঙ্গণং নিদ্দোসং যথাৰুত্তদোসাভাৰতো. বলৰচিত্তেকগ্গতাসভাৰেনপি তং অনঙ্গণং নাম জাতং. নেৰসঞ্ঞী নাসঞ্ঞীতি আহাতি অতীতে কির বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞাযতনে কালং করোন্তো অন্তেৰাসিকেহি পুট্ঠো ‘‘নেৰসঞ্ঞী নাসঞ্ঞী’’তি আহ. পুরিমজাতকে ৰুত্তনযেনেৰ তাপসা জেট্ঠন্তেৰাসিকস্স কথং ন গণ্হিংসু. বোধিসত্তো আভস্সরতো আগন্ত্ৰা আকাসে ঠত্ৰা ইমং গাথমাহ. তেন ৰুত্তং – ‘‘সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্ব’’ন্তি.

চতুত্থজাতকে (জা. ১.১.১৩৫) চন্দস্স ৰিয আভা এতস্সাতি চন্দাভং, ওদাতকসিণং. সূরিযাভন্তি সূরিযস্স ৰিয আভা এতস্সাতি সূরিযাভং, পীতকসিণং. যোধ পঞ্ঞায গাধতীতি যো পুগ্গলো ইধ সত্তলোকে ইদং কসিণদ্ৰযং পঞ্ঞায গাধতি, আরম্মণং কত্ৰা অনুপ্পৰিসতি, তত্থ ৰা পতিট্ঠহতি. অৰিতক্কেন দুতিযজ্ঝানেন আভস্সরূপগো হোতীতি সো পুগ্গলো তথা কত্ৰা পটিলদ্ধেন দুতিযেন ঝানেন আভস্সরব্রহ্মলোকূপগো হোতি. সেসং পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি ইমিনা ইমং দস্সেতি (জা. অট্ঠ. ১.১.১৩৫ চন্দাভজাতকৰণ্ণনা) – অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞাযতনে কালং করোন্তো অন্তেৰাসিকেহি পুচ্ছিতো ‘‘চন্দাভং সূরিযাভ’’ন্তি ৰত্ৰা আভস্সরে নিব্বত্তো. তাপসা জেট্ঠন্তেৰাসিকস্স ন সদ্দহিংসু. বোধিসত্তো আগন্ত্ৰা আকাসে ঠিতো ইমং গাথং অভাসি.

পঞ্চমজাতকে আসীসেথেৰাতি আসাচ্ছেদং অকত্ৰা অত্তনো কম্মেসু আসং করেয্যেৰ. ন নিব্বিন্দেয্যাতি ন নিব্বেদং উপ্পাদেয্য, ন উক্কণ্ঠেয্যাতি অত্থো. ৰোতি নিপাতমত্তং. যথা ইচ্ছিন্তি অহঞ্হি সট্ঠিহত্থা নরকা উট্ঠানং ইচ্ছিং, সোম্হি তথেৰ জাতো, ততো উট্ঠিতোযেৰাতি দীপেতি.

অতীতে (জা. অট্ঠ. ৪.১৩.সরভমিগজাতকৰণ্ণনা) কির বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সরভমিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা অরঞ্ঞে পটিৰসতি. রাজা মিগৰিত্তকো অহোসি থামসম্পন্নো. একদিৰসং গন্ত্ৰা অমচ্চে আহ – ‘‘যস্স পস্সেন মিগো পলাযতি, তেনেৰ সো দাতব্বো’’তি. অথেকদিৰসং সরভমিগো উট্ঠায রঞ্ঞো ঠিতট্ঠানেন পলাযি. অথ নং অমচ্চা উপ্পণ্ডেসুং. রাজা চিন্তেসি – ‘‘ইমে মং পরিহাসন্তি, মম পমাণং ন জানন্তী’’তি গাল়্হং নিৰাসেত্ৰা পত্তিকোৰ খগ্গং আদায ‘‘সরভং গণ্হিস্সামী’’তি ৰেগেন পক্খন্দি. অথ নং দিস্ৰা তীণি যোজনানি অনুবন্ধি. সরভো অরঞ্ঞং পাৰিসি. রাজাপি পাৰিসিযেৰ. তত্থ সরভমিগস্স গমনমগ্গে সট্ঠিহত্থমত্তো মহাপূতিপাতনরকআৰাটো অত্থি, সো তিংসহত্থমত্তং উদকেন পুণ্ণো তিণেহি চ পটিচ্ছন্নো. সরভো উদকগন্ধং ঘাযিত্ৰাৰ আৰাটভাৰং ঞত্ৰা থোকং ওসক্কিত্ৰা গতো. রাজা পন উজুকমেৰ আগচ্ছন্তো তস্মিং পতি.

সরভো তস্স পদসদ্দং অসুণন্তো নিৰত্তিত্ৰা তং অপস্সন্তো ‘‘নরকআৰাটে পতিতো ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা আগন্ত্ৰা ওলোকেন্তো তং গম্ভীরে উদকে অপ্পতিট্ঠে কিলমন্তং দিস্ৰা তেন কতাপরাধং হদযে অকত্ৰা সঞ্জাতকারুঞ্ঞো ‘‘মা মযি পস্সন্তে ৰরাকো নস্সতু, ইমম্হা তং দুক্খা মোচেস্সামী’’তি আৰাটতীরে ঠিতো ‘‘মা ভাযি, মহারাজ, অহং তং দুক্খা মোচেস্সামী’’তি ৰত্ৰা অত্তনো পিযপুত্তং উদ্ধরিতুং উস্সাহং করোন্তো ৰিয তস্সুদ্ধরণত্থায সিলায যোগ্গং কত্ৰা ‘‘ৰিজ্ঝিস্সামী’’তি আগতং রাজানং সট্ঠিহত্থা নরকা উদ্ধরিত্ৰা অস্সাসেত্ৰা পিট্ঠিং আরোপেত্ৰা অরঞ্ঞা নীহরিত্ৰা সেনায অৰিদূরে ওতারেত্ৰা ওৰাদমস্স দত্ৰা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. রাজা সেনঙ্গপরিৰুতো নগরং গন্ত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায সকলরট্ঠৰাসিনো পঞ্চ সীলানি রক্খন্তূ’’তি ধম্মভেরিং চরাপেসি. মহাসত্তেন পন অত্তনো কতগুণং কস্সচি অকথেত্ৰা সাযং নানগ্গরসভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা অলঙ্কতসযনে সযিত্ৰা পচ্চূসকালে মহাসত্তস্স গুণং সরিত্ৰা উট্ঠায সযনপিট্ঠে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা পীতিপুণ্ণেন হদযেন উদানং উদানেন্তো ‘‘আসীসেথেৰ পুরিসো’’তিআদিনা ইমা ছ গাথা অভাসি.

তত্থ অহিতা হিতা চাতি দুক্খফস্সা সুখফস্সা চ, মরণফস্সা, জীৰিতফস্সাতিপি অত্থো. সত্তানঞ্হি মরণফস্সো অহিতো, জীৰিতফস্সো হিতো. তেসং অচিন্তিতো মরণফস্সো আগচ্ছতীতি দস্সেতি. অচিন্তিতম্পীতি মযা ‘‘আৰাটে পতিস্সামী’’তি ন চিন্তিতং, ‘‘সরভং মারেস্সামী’’তি চিন্তিতং. ইদানি পন মে চিন্তিতং নট্ঠং, অচিন্তিতমেৰ জাতন্তি উদানৰসেন ৰদতি. ভোগাতি যসপরিৰারা, এতে চিন্তামযা ন হোন্তি. তস্মা ঞাণৰতা ৰীরিযমেৰ কাতব্বন্তি ৰদতি. ৰীরিযৰতো হি অচিন্তিতম্পি হোতিযেৰ.

তস্সেতং উদানং উদানেন্তস্সেৰ অরুণং উট্ঠহি. পুরোহিতো পাতোৰ সুখসেয্যপুচ্ছনত্থং আগন্ত্ৰা দ্ৰারে ঠিতো তস্স উদানগীতসদ্দং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘রাজা হিয্যো মিগৰং অগমাসি, তত্থ সরভমিগং ৰিদ্ধো ভৰিস্সতি, তেন মঞ্ঞে উদানং উদানেতী’’তি. এৰং ব্রাহ্মণস্স রঞ্ঞো পরিপুণ্ণব্যঞ্জনং উদানং সুত্ৰা সুমজ্জিতে আদাসে মুখং ওলোকেন্তস্স ছাযা ৰিয রঞ্ঞা চ সরভেন চ কতকারণং পাকটং অহোসি, সো নখগ্গেন দ্ৰারং আকোটেসি. রাজা ‘‘কো এসো’’তি পুচ্ছি. অহং, দেৰ, পুরোহিতোতি. অথস্স দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘ইতো এহাচরিযা’’তি আহ. সো পৰিসিত্ৰা রাজানং জযাপেত্ৰা একমন্তং ঠিতো ‘‘অহং, মহারাজ, তযা অরঞ্ঞে কতকারণং জানামি, ত্ৰং একং সরভমিগং অনুবন্ধন্তো নরকে পতিতো, অথ নং সো সরভো সিলায যোগ্গং কত্ৰা নরকতো উদ্ধরি, সো ত্ৰং তস্স গুণং সরিত্ৰা উদানং উদানেসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘সরভং গিরিদুগ্গস্মি’’ন্তিআদিনা দ্ৰে গাথা অভাসি.

তত্থ অনুসরীতি অনুবন্ধি. ৰিক্কন্তন্তি উদ্ধরণত্থায কতপরক্কমং. অনুজীৰসীতি উপজীৰসি, তস্সানুভাৰেন তযা জীৰিতং লদ্ধন্তি অত্থো. সমুদ্ধরীতি উদ্ধরণং অকাসি. সিলায যোগ্গং সরভো করিত্ৰাতি সিলায সোপানসদিসায নরকতো উদ্ধরণযোগ্গতং করিত্ৰা. অলীনচিত্তন্তি সঙ্কোচং অপ্পত্তচিত্তং. ত মিগং ৰদেসীতি সুৰণ্ণসরভমিগং ইধ সিরিসযনে নিপন্নো ৰণ্ণেসি. তং সুত্ৰা রাজা, ‘‘অযং মযা সদ্ধিং ন মিগৰং আগতো, সব্বঞ্চ পৰত্তিং জানাতি, কথং নু খো জানাতি, পুচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘কিং ত্ৰং নু তত্থেৰা’’তি নৰমগাথমাহ. তত্থ ভিংসরূপন্তি কিং নু তে ঞাণং বলৰজাতিকং, তেনেতং জানাসীতি ৰদতি. ব্রাহ্মণো ‘‘নাহং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো, ব্যঞ্জনং অমক্খেত্ৰা তযা কথিতগাথায পন ময্হং অত্থো উপট্ঠাতী’’তি দীপেন্তো ‘‘ন চেৰহ’’ন্তি দসমগাথমাহ. তত্থ সুভাসিতানন্তি ব্যঞ্জনং অমক্খেত্ৰা সুট্ঠু ভাসিতানং. অত্থং তদানেন্তীতি যো তেসং অত্থো, তং আনেন্তি উপধারেন্তীতি অত্থো. তদা পুরোহিতো ধম্মসেনাপতি অহোসি. তেনেৰাহ – ‘‘অতীতেপী’’তিআদি. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরৰত্থু

অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরাদযোতিআদীসু পন যাথাৰসরসগুণৰসেনাতি যথাসভাৰগুণৰসেন. পব্বজ্জাৰসেন পটিৰেধৰসেন সুচিরং সুনিপুণং রত্তিন্দিৰপরিচ্ছেদজাননৰসেন চ রত্তঞ্ঞুতা ৰেদিতব্বাতি তং দস্সেন্তো ‘‘ঠপেত্ৰা হি সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তিআদিমাহ. পাকটোৰ হোতীতি সতিপঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তিকো পাকটো ৰিভূতো হোতি. অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞোতি সাৰকেসু সব্বপঠমং চত্তারি অরিযসচ্চানি ঞাতকোণ্ডঞ্ঞো. সব্বেসুপি এতদগ্গেসূতি সব্বেসুপি এতদগ্গসুত্তেসু, সব্বেসু ৰা এতদগ্গট্ঠপনেসু.

ধুরপত্তানীতি পত্তানং পমুখভূতানি বাহিরপত্তানি. নৰুতিহত্থানীতি মজ্ঝিমপুরিসস্স হত্থেন নৰুতিরতনানি. পদুমেনেৰ তং তং পদেসং উত্তরতি অতিক্কমতীতি পদুমুত্তরো, ভগৰা. গন্ধদামমালাদামাদীহীতি আদিসদ্দেন পত্তদামাদিং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ গন্ধদামেহি কতমালা গন্ধদামং. লৰঙ্গতক্কোলজাতিপুপ্ফাদীহি কতমালা মালাদামং. তমালপত্তাদীহি কতমালা পত্তদামং. ৰঙ্গপট্টেতি ৰঙ্গদেসে উপ্পন্নঘনসুখুমৰত্থে. উত্তমসুখুমৰত্থন্তি কাসিকৰত্থমাহ.

তেপরিৰট্টধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তন্তপরিযোসানেতি এত্থ ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’’ন্তিআদিনা সচ্চৰসেন, ‘‘দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্য’’ন্তিআদিনা কিচ্চৰসেন, ‘‘দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞাত’’ন্তিআদিনা কতৰসেন চ তীহি আকারেহি পরিৰট্টেত্ৰা চতুন্নং সচ্চানং দেসিতত্তা তযো পরিৰট্টা এতস্স অত্থীতি তিপরিৰট্টং, তিপরিৰট্টমেৰ তেপরিৰট্টং, তেপরিৰট্টঞ্চ তং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনঞ্চাতি তেপরিৰট্টধম্মচক্কপ্পৰত্তনং, তদেৰ সুত্তন্তং, তস্স পরিযোসানেতি অত্থো.

সালিগব্ভং ফালেত্ৰা আদাযাতি সালিগব্ভং ফালেত্ৰা তত্থ লব্ভমানং সালিখীররসং আদায. অনুচ্ছৰিকন্তি বুদ্ধানং অনুচ্ছৰিকং খীরপাযসং পচাপেম. ৰেণিযো পুরিসভাৰৰসেন বন্ধিত্ৰা কলাপকরণে কলাপগ্গং. খলে কলাপানং ঠপনদিৰসে খলগ্গং. মদ্দিত্ৰা ৰীহীনং রাসিকরণদিৰসে খলভণ্ডগ্গং. কোট্ঠেসু হি ধঞ্ঞস্স পক্খিপনদিৰসে কোট্ঠগ্গং.

দ্ৰে গতিযোতি দ্ৰে এৰ নিপ্ফত্তিযো, দ্ৰে নিট্ঠাতি অত্থো. তস্মিং কুমারে সব্বঞ্ঞুতং পত্তেতি কোণ্ডঞ্ঞমাণৰস্সেৰ লদ্ধিযং ঠত্ৰা ইতরেপি ছ জনা পুত্তে অনুসাসিংসু. বোধিরুক্খমূলে পাচীনপস্সং অচলট্ঠানং নাম, যং ‘‘ৰজিরাসন’’ন্তিপি ৰুচ্চতি. মহতং মহতিযো ৰহতীতি ‘‘পাচীনমুখো’’তি অৰত্ৰা ‘‘পাচীনলোকধাতুঅভিমুখো’’তি ৰুত্তং. মংসচক্খুপি লোকনাথস্স অপ্পটিঘাতং মহাৰিসযঞ্চাতি. চতুরঙ্গসমন্নাগতন্তি ‘‘কামং তচো চ ন্হারু চ, অট্ঠি চ অৰসিস্সতূ’’তিআদিনা (ম. নি. ২.১৮৪; সং. নি. ২.২২, ২৩৭; অ. নি. ২.৫; মহানি. ১৯৬) ৰুত্তচতুরঙ্গসমন্নাগতং.

ইদং পন সব্বমেৰাতি ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেস্সামী’’তিআদিনযপ্পৰত্তং (ম. নি. ১.২৮৪; ২.৩৪১; মহাৰ. ১০) সব্বমেৰ. পরিৰিতক্কমত্তমেৰ তথা অত্থসিদ্ধিযা অভাৰতো. পুপ্ফিতফলিতং কত্ৰাতি অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাহি সব্বপালিফুল্লং, মগ্গফলেহি সব্বসো ফলভারভরিতঞ্চ করোন্তো পুপ্ফিতং ফলিতং কত্ৰা. অপক্কমিতুকামো হুত্ৰাতি দ্ৰেপি অগ্গসাৰকে অত্তনো নিপচ্চকারং করোন্তে দিস্ৰা তেসং গুণাতিরেকতং বহু মঞ্ঞন্তো বুদ্ধানং সন্তিকা অপক্কমিতুকামো হুত্ৰা. তত্থেৰাতি ছদ্দন্তদহতীরেযেৰ.

সারিপুত্ত-মোগ্গল্লানত্থেরৰত্থু

১৮৯-১৯০. দুতিযততিযেসু ইদ্ধিমন্তানন্তি এত্থ মন্ত-সদ্দো অতিসযত্থৰিসযোতি থেরস্স অতিসযিকইদ্ধিতং দস্সেতুং – ‘‘ইদ্ধিযা সম্পন্নান’’ন্তি ৰুত্তং. সহ পংসূহি কীল়িংসূতি সহপংসুকীল়িতা. ইধলোকত্তভাৰমেৰাতি দিট্ঠধম্মিকঅত্তভাৰমেৰ. সোল়স পঞ্ঞা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতোতি মজ্ঝিমনিকাযে অনুপদসুত্তন্তদেসনায ‘‘মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো, পুথুপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো, হাসপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো, জৰনপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো, তিক্খপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো, নিব্বেধিকপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো’’তি (ম. নি. ৩.৯৩) এৰমাগতা মহাপঞ্ঞাদিকা ছ, তস্মিংযেৰ সুত্তে আগতা নৰানুপুব্বৰিহারসমাপত্তিপঞ্ঞা, অরহত্তমগ্গপঞ্ঞাতি ইমা সোল়সৰিধা পঞ্ঞা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা সচ্ছিকত্ৰা ঠিতো.

পঞ্হসাকচ্ছন্তি পঞ্হস্স পুচ্ছনৰসেন ৰিস্সজ্জনৰসেন চ সাকচ্ছং করোতি. অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গন্তি এতং অনুবন্ধনস্স কারণৰচনং. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধেয্যং. কস্মা? যস্মা ইদং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধনং নাম অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গং, ঞাতো চেৰ উপগতো চ মগ্গোতি অত্থো. অথ ৰা অত্থিকেহি অম্হেহি মরণে সতি অমতেনপি ভৰিতব্বন্তি এৰং কেৰলং অত্থীতি উপঞ্ঞাতং, অনুমানঞাণেন উপগন্ত্ৰা ঞাতং নিব্বানং নাম অত্থি, তং মগ্গন্তো পরিযেসন্তোতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

নেসং পরিসাযাতি দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং পরিৰারভূতপরিসায. দ্ৰে অগ্গসাৰকেতি সারিপুত্তমোগ্গল্লানে দ্ৰে মহানুভাৰে সাৰকে. ঠানন্তরেতি অগ্গসাৰকত্তসঞ্ঞিতে ঠানন্তরে ঠপেসি. কস্মা পনেত্থ ‘‘অগ্গসাৰকে’’তি অৰত্ৰা ‘‘মহাসাৰকে’’তি ৰুত্তং. যদি অঞ্ঞেপি মহাথেরা অভিঞ্ঞাতাদিগুণৰিসেসযোগেন ‘‘মহাসাৰকা’’তি ৰত্তব্বতং লভন্তি, ইমেযেৰ পন সাৰকেসু অনঞ্ঞসাধারণভূতা ৰিসেসতো ‘‘মহাসাৰকা’’তি ৰত্তব্বাতি দস্সনত্থং ‘‘দ্ৰেপি মহাসাৰকে’’তি ৰুত্তং.

মহাকস্সপত্থেরৰত্থু

১৯১. চতুত্থে যস্মা ধুতৰাদধুতধম্মধুতঙ্গানি ধুতমূলকানি, তস্মা ‘‘ধুতো ৰেদিতব্বো’’তি আরদ্ধং, তত্থ কিলেসে ধুনি ধুতৰাতি ধুতো, ধুতকিলেসো পুগ্গলো, কিলেসধুননো ৰা ধম্মো, কিলেসধুননো ধম্মোতি চ সপুব্বভাগো অরিযমগ্গো দট্ঠব্বো. তং ধুতসঞ্ঞিতং কিলেসধুননধম্মং ৰদতি, পরে তত্থ পতিট্ঠাপেতীতি ধুতৰাদো. চতুক্কঞ্চেত্থ সম্ভৰতীতি তং দস্সেতুং – ‘‘এত্থ পনা’’তিআদি আরদ্ধং. তযিদন্তি নিপাতো, তস্স সো অযন্তি অত্থো. ধুতভূতস্স ধুতভূতা ধম্মা ধুতধম্মা. অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা হেট্ঠা ৰুত্তা এৰ. কিলেসে সম্মা লিখতি তচ্ছতীতি সল্লেখো, কিলেসজেগুচ্ছী, তস্স ভাৰো সল্লেখতা. দ্ৰীহিপি কামেহি ৰিৰিচ্চতীতি পৰিৰেকো, যোনিসোমনসিকারবহুলো পুগ্গলো, তস্স ভাৰো পৰিৰেকতা. ইমিনা সরীরট্ঠপনমত্তেন অত্থীতি ইদমট্ঠি ত্থ-কারস্স ট্ঠ-কারং কত্ৰা, তস্স ভাৰো ইদমট্ঠিতা, ইমেহি ৰা কুসলধম্মেহি অত্থি ইদমট্ঠি, যেন ঞাণেন ‘‘পব্বজিতেন নাম পংসুকূলিকঙ্গাদীসু পতিট্ঠিতেন ভৰিতব্ব’’ন্তি যথানুসিট্ঠং ধুতগুণে সমাদিযতি চেৰ পরিহরতি চ, তং ঞাণং ইদমট্ঠিতা. তেনাহ – ‘‘ইদমট্ঠিতা ঞাণমেৰা’’তি. ধুতধম্মা নামাতি ধুতঙ্গসেৰনায পটিপক্খভূতানং পাপধম্মানং ধুননৰসেন পৰত্তিযা ধুতোতি লদ্ধনামায ধুতঙ্গচেতনায উপকারকা ধম্মাতি কত্ৰা ধুতধম্মা নাম. অনুপতন্তীতি তদন্তোগধা তপ্পরিযাপন্না হোন্তি তদুভযস্সেৰ পৰত্তিৰিসেসভাৰতো. পটিক্খেপৰত্থূসূতি ধুতঙ্গসেৰনায পটিক্খিপিতব্বৰত্থূসু পহাতব্বৰত্থূসু.

পংসুকূলিকঙ্গং…পে… নেসজ্জিকঙ্গন্তি উদ্দেসোপি পেয্যালনযেন দস্সিতো. যদেত্থ ৰত্তব্বং, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২২ আদযো) ৰিত্থারতো ৰুত্তং. ধুতৰাদগ্গহণেনেৰ থেরস্স ধুতভাৰোপি গহিতো হোতীতি ‘‘ধুতৰাদান’’ন্তেৰ ৰুত্তং. অযং মহাতি অভিনীহারাদিমহন্ততাযপি সাসনস্স উপকারিতাযপি অযং থেরো মহা, গুণমহন্ততায পসংসাৰচনমেৰ ৰা এতং থেরস্স যদিদং মহাকস্সপোতি যথা ‘‘মহামোগ্গল্লানো’’তি.

সত্থু ধম্মদেসনায ৰত্থুত্তযে সঞ্জাতপ্পসাদতায উপাসকভাৰে ঠিতত্তা ৰুত্তং – ‘‘উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠাযা’’তিআদি. এতস্স অগ্গভাৰস্সাতি যোজেতব্বং. সচ্চকারোতি সচ্চভাৰাৰহো কারো, অৰিসংৰাদনৰসেন ৰা তদত্থসাধনোতি অত্থো. কোলাহলন্তি কুতূহলৰিপ্ফারো. সত্থা সত্তমে সত্তমে সংৰচ্ছরে ধম্মং কথেন্তো সত্তানং সৰনযোগ্গং কালং সল্লক্খেন্তো দিৰা সাযন্হসমযং কথেতি, রত্তিযং সকলযামং. তেনাহ – ‘‘ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণে আহ – ‘ভোতি কিং রত্তিং ধম্মং সুণিস্সসি দিৰা’’’তি. ৰিস্সাসিকোতি ৰিস্সাসিকভাৰো. ‘‘ততো পট্ঠায সো’’তি ৰা পাঠো.

দ্ৰে অসঙ্খ্যেয্যানি পূরিতপারমিস্সাতি ইদং সা পরম্পরায সোতপতিতং অত্থং গহেত্ৰা আহ. অদিন্নৰিপাকস্সাতি অৰিপক্কৰিপাকস্স. ভদ্দকে কালেতি যুত্তে কালে. নক্খত্তন্তি নক্খত্তেন লক্খিতং ছণং. তস্মিং তস্মিঞ্হি নক্খত্তে অনুভৰিতব্বছণানি নক্খত্তানি নাম, ইতরানি পন ছণানি নাম. সম্মাপতিতদুক্খতো ৰিমোচনেন ততো নিয্যানাৰহতায ইচ্ছিতত্থস্স লভাপনতো চ নিয্যানিকং. তেসন্তি সুৰণ্ণপদুমানং. ওলম্বকাতি সুৰণ্ণরতনৰিচিত্তা রতনদামা. পুঞ্ঞনিযামেনাতি পুঞ্ঞানুভাৰসিদ্ধেন নিযামেন. স্ৰস্স বারাণসিরজ্জং দাতুং কতোকাসো. ফুস্সরথন্তি মঙ্গলরথং. সেতচ্ছত্তউণ্হীসৰালবীজনিখগ্গমণিপাদুকানি পঞ্চৰিধং রাজককুধভণ্ডন্তি ৰদন্তি. ইধ পন সেতচ্ছত্তং ৰিসুং গহিতন্তি সীহাসনং পঞ্চমং কত্ৰা ৰদন্তি. পারুপনকণ্ণন্তি পারুপনৰত্থস্স দসন্তং. দিব্বৰত্থদাযিপুঞ্ঞানুভাৰচোদিতো ‘‘ননু তাতা থূল’’ন্তি আহ. অহো তপস্সীতি অহো কপণো অহং রাজাতি অত্থো. বুদ্ধানং সদ্দহিত্ৰাতি বুদ্ধানং সাসনং সদ্দহিত্ৰা. চঙ্কমনসতানীতি ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন হি অগ্গিসালাদীনি পব্বজিতসারুপ্পানি ঠানানি সঙ্গণ্হাতি.

সাধুকীল়িতন্তি অরিযানং পরিনিব্বুতট্ঠানে কাতব্বসক্কারং ৰদতি. নপ্পমজ্জি, নিরোগা অয্যাতি পুচ্ছিতাকারদস্সনং. পরিনিব্বুতা দেৰাতি দেৰী পটিৰচনং অদাসি. পটিযাদেত্ৰাতি নিয্যাতেত্ৰা. সমণকপব্বজ্জন্তি সমিতপাপেহি অরিযেহি অনুট্ঠাতব্বপব্বজ্জং. সো হি রাজা পচ্চেকবুদ্ধানং ৰেসস্স দিট্ঠত্তা ‘‘ইদমেৰ ভদ্দক’’ন্তি তাদিসংযেৰ লিঙ্গং গণ্হি. তত্থেৰাতি ব্রহ্মলোকে এৰ. ৰীসতিমে ৰস্সে সম্পত্তেতি আহরিত্ৰা সম্বন্ধো. ব্রহ্মলোকতো চৰিত্ৰা নিব্বত্তত্তা, ব্রহ্মচরিযাধিকারস্স চ চিরকালসম্ভূতত্তা ‘‘এৰরূপং কথং মা কথেথা’’তি আহ. ৰীসতি ধরণানি নিক্খন্তি ৰদন্তি, পঞ্চপলং নিক্খন্তি অপরে. ইত্থাকরোতি ইত্থিরতনস্স উপ্পত্তিট্ঠানং. অয্যধীতাতি অম্হাকং অয্যস্স ধীতা, ভদ্দকাপিলানীতি অত্থো. সমানপণ্ণন্তি সদিসপণ্ণং সদিসলেখং কুমারস্স কুমারিকায চ যুত্তং পণ্ণলেখং. তে পুরিসা সমাগতট্ঠানতো মগধরট্ঠে মহাতিত্থগামং মদ্দরট্ঠে সাগলনগরঞ্চ উদ্দিস্স অপক্কমন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিস্সজ্জন্তা নাম হোন্তীতি ‘‘ইতো চ এত্তো চ পেসেসু’’ন্তি ৰুত্তা.

পুপ্ফদামন্তি হত্থিহত্থপ্পমাণং পুপ্ফদামং. তানীতি তানি উভোহি গন্থাপিতানি দ্ৰে পুপ্ফদামানি. তেতি উভো ভদ্দা চেৰ পিপ্পলিকুমারো চ. লোকামিসেনাতি কামস্সাদেন. অসংসট্ঠাতি ন সংযুত্তা ঘটে জলন্তেন ৰিয পদীপেন অজ্ঝাসযে সমুজ্জলন্তেন ৰিমোক্খবীজেন সমুস্সাহিতচিত্তত্তা. যন্তবদ্ধানীতি সস্সসম্পাদনত্থং তত্থ তত্থ দ্ৰারকৰাটযোজনৰসেন বদ্ধানি নিক্খমনতুম্বানি. কম্মন্তোতি কসিকম্মকরণট্ঠানং. দাসিকগামাতি দাসানং ৰসনগামা. ওসারেত্ৰাতি পক্খিপিত্ৰা. আকপ্পকুত্তৰসেনাতি আকারৰসেন কিরিযাৰসেন. অননুচ্ছৰিকন্তি পব্বজিতভাৰস্স অননুরূপং. তস্স মত্থকেতি দ্ৰেধাপথস্স দ্ৰিধাভূতট্ঠানে. এতেসং সঙ্গহং কাতুং ৰট্টতীতি নিসীদতীতি সম্বন্ধো. সা পন তত্থ সত্থু নিসজ্জা এদিসীতি দস্সেতুং – ‘‘নিসীদন্তো পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যা বুদ্ধানং অপরিমিতকালসম্ভূতাচিন্তেয্যাপরিঞ্ঞেয্যপুঞ্ঞসম্ভারূপচযনিব্বত্তা রূপপ্পভাৰবুদ্ধগুণৰিজ্জোতিতা দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণঅসীতিঅনুব্যঞ্জনসমুজ্জলিতা ব্যামপ্পভাকেতুমালালঙ্কতা সভাৰসিদ্ধিতায অকিত্তিমা রূপকাযসিরী, তংযেৰ মহাকস্সপস্স অদিট্ঠপুব্বপ্পসাদসংৰদ্ধনত্থং অনিগ্গূহিত্ৰা নিসিন্নো ভগৰা ‘‘বুদ্ধৰেসং গহেত্ৰা…পে… নিসীদী’’তি ৰুত্তো. অসীতিহত্থপ্পদেসং ব্যাপেত্ৰা পৰত্তিযা অসীতিহত্থাতি ৰুত্তা. সতসাখোতি বহুসাখো অনেকসাখো. সুৰণ্ণৰণ্ণোৰ অহোসি নিরন্তরং বুদ্ধরস্মীহি সমন্ততো সমোকিণ্ণভাৰতো.

তীসু ঠানেসূতি দূরতো নাতিদূরে আসন্নেতি তীসু ঠানেসু. তীহি ওৰাদেহীতি ‘‘তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং ‘তিব্বং মে হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰিস্সতি থেরেসু নৰেসু মজ্ঝিমেসূ’তি. এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং ‘যং কিঞ্চি ধম্মং সুণিস্সামি কুসলূপসংহিতং, সব্বং তং অট্ঠিং কত্ৰা মনসি করিত্ৰা সব্বং চেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো ধম্মং সুণিস্সামী’তি, এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং ‘সাতসহগতা চ মে কাযগতাসতি ন ৰিজহিস্সতী’তি, এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্ব’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) ইমেহি তীহি ওৰাদেহি. এত্থ হি ভগৰা পঠমং ওৰাদং থেরস্স ব্রাহ্মণজাতিকত্তা জাতিমানপ্পহানত্থমভাসি, দুতিযং বাহুসচ্চং নিস্সায উপ্পজ্জনকঅহংকারপ্পহানত্থং, ততিযং উপধিসম্পত্তিং নিস্সায উপ্পজ্জনকঅত্তসিনেহপ্পহানত্থং. মুদুকা খো ত্যাযন্তি মুদুকা খো তে অযং. কস্মা পন ভগৰা এৰমাহ? থেরেন সহ চীৰরং পরিৰত্তেতুকামতায. কস্মা পরিৰত্তেতুকামো জাতোতি? থেরং অত্তনো ঠানে ঠপেতুকামতায. কিং সারিপুত্তমোগ্গল্লানা নত্থীতি? অত্থি, এৰং পনস্স অহোসি ‘‘ইমেন চিরং ঠস্সন্তি, কস্সপো পন ৰীসতিৰস্সসতাযুকো, সো মযি পরিনিব্বুতে সত্তপণ্ণিগুহাযং ৰসিত্ৰা ধম্মৰিনযসঙ্গহং কত্ৰা মম সাসনং পঞ্চৰস্সসহস্সপরিমাণকালপ্পৰত্তনকং করিস্সতীতি অত্তনো ঠানে ঠপেসি. এৰং ভিক্খূ কস্সপস্স সুস্সূসিতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি. তস্মা এৰমাহ.

চন্দূপমোতি চন্দসদিসো হুত্ৰা. কিং পরিমণ্ডলতায? নো, অপিচ খো যথা চন্দো গগনতলং পক্খন্দমানো ন কেনচি সদ্ধিং সন্থৰং ৰা সিনেহং ৰা আলযং ৰা করোতি, ন চ ন হোতি মহাজনস্স পিযো মনাপো, অযম্পি এৰং কেনচি সদ্ধিং সন্থৰাদীনং অকরণেন বহুজনস্স পিযো মনাপো চন্দূপমো হুত্ৰা খত্তিযকুলাদীনি চত্তারি কুলানি উপসঙ্কমতীতি অত্থো. অপকস্সেৰ কাযং অপকস্স চিত্তন্তি তেনেৰ সন্থৰাদীনং অকরণেন কাযঞ্চ চিত্তঞ্চ অপকড্ঢিত্ৰা, অপনেত্ৰাতি অত্থো. নিচ্চং নৰোতি নিচ্চনৰকোৰ, আগন্তুকসদিসো হুত্ৰাতি অত্থো. আগন্তুকো হি পটিপাটিযা সম্পত্তগেহং পৰিসিত্ৰা সচে নং ঘরসামিকা দিস্ৰা ‘‘অম্হাকম্পি পুত্তভাতরো ৰিপ্পৰাসং গন্ত্ৰা এৰং ৰিচরিংসূ’’তি অনুকম্পমানা নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তি, ভুত্তমত্তোযেৰ ‘‘তুম্হাকং ভাজনং গণ্হথা’’তি উট্ঠায পক্কমতি, ন তেহি সদ্ধিং সন্থৰং ৰা করোতি, কিচ্চকরণীযানি ৰা সংৰিদহতি, এৰমযম্পি পটিপাটিযা সম্পত্তং ঘরং পৰিসিত্ৰা যং ইরিযাপথে পসন্না মনুস্সা দেন্তি, তং গহেত্ৰা ছিন্নসন্থৰো তেসং কিচ্চকরণীযে অব্যাৰটো হুত্ৰা নিক্খমতীতি দীপেতি.

অপ্পগব্ভোতি নপ্পগব্ভো, অট্ঠট্ঠানেন কাযপাগব্ভিযেন, চতুট্ঠানেন ৰচীপাগব্ভিযেন, অনেকট্ঠানেন মনোপাগব্ভিযেন চ ৰিরহিতোতি অত্থো. অট্ঠট্ঠানং কাযপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গলভোজনসালজন্তাঘরনহানতিত্থভিক্খাচারমগ্গেসু অন্তরঘরপৰেসনে চ কাযেন অপ্পতিরূপকরণং. চতুট্ঠানং ৰচীপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গলঅন্তরঘরেসু অপ্পতিরূপৰাচানিচ্ছারণং. অনেকট্ঠানং মনোপাগব্ভিযং নাম তেসু তেসু ঠানেসু কাযৰাচাহি অজ্ঝাচারং অনাপজ্জিত্ৰাপি মনসা কামৰিতক্কাদীনং ৰিতক্কনং. সব্বেসম্পি ইমেসং পাগব্ভিযানং অভাৰেন অপ্পগব্ভো হুত্ৰা কুলানি উপসঙ্কমতীতি অত্থো. কস্সপসংযুত্তেন চ চন্দূপমপ্পটিপদাদিথেরস্স ধুতৰাদেসু অগ্গভাৰস্স বোধিতত্তা ৰুত্তং ‘‘এতদেৰ কস্সপসংযুত্তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা’’তি.

অনুরুদ্ধত্থেরৰত্থু

১৯২. পঞ্চমে ভোজনপপঞ্চমত্তন্তি গোচরগামে পিণ্ডায চরণাহারপরিভোগসঞ্ঞিতং ভোজনপপঞ্চমত্তং. দীপরুক্খানন্তি লোহদন্তকট্ঠমযানং মহন্তানং দীপরুক্খানং. লোহমযেসুপি হি তেসু দীপাধারেসু দীপরুক্খকাতি রুল়্হিরেসা দট্ঠব্বা. ওলম্বকদীপমণ্ডলদীপসঞ্চরণদীপাদিকা সেসদীপা.

অনুপরিযাযি পদক্খিণকরণৰসেন. অহং তেনাতি যেন তুয্হং অত্থো, অহং তেন পৰারেমি, তস্মা তং আহরাপেত্ৰা গণ্হাতি অত্থো. সুৰণ্ণপাতিযংযেৰস্স ভত্তং উপ্পজ্জীতি দেৰতানুভাৰেন উপ্পজ্জি, ন কিঞ্চি পচনকিচ্চং অত্থি. সত্ত মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেসীতি ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তিআদিকে সত্ত মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেসি. অট্ঠমেতি ‘‘নিপ্পপঞ্চারামস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো পপঞ্চারামস্সা’’তি এতস্মিং পুরিসৰিতক্কে.

মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞাযাতি ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) মহাপুরিসৰিতক্কৰসেন আরদ্ধমত্তং মত্থকং পাপেতুং অসমত্থভাৰেন ঠিতং মম সঙ্কপ্পং জানিত্ৰা. মনোমযেনাতি মনোমযেন ৰিয মনসা নিম্মিতসদিসেন, পরিণামিতেনাতি অত্থো. ইদ্ধিযাতি ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৰিয হোতূ’’তি এৰং পৰত্তায অধিট্ঠানিদ্ধিযা.

যদা মে অহু সঙ্কপ্পোতি যস্মিং কালে ময্হং ‘‘কীদিসো নু খো অট্ঠমো মহাপুরিসৰিতক্কো’’তি পরিৰিতক্কো অহোসি, যদা মে অহু সঙ্কপ্পো, ততো মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায ইদ্ধিযা উপসঙ্কমি, উত্তরি দেসযীতি যোজনা. উত্তরি দেসযীতি ‘‘নিপ্পপঞ্চারামস্সাযং ধম্মো নিপ্পপঞ্চরতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চারামস্স পপঞ্চরতিনো’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) ইমং অট্ঠমং মহাপুরিসৰিতক্কং পূরেন্তো উপরি দেসযি. তং পন দেসিতং দস্সেন্তো আহ – ‘‘নিপ্পপঞ্চরতো বুদ্ধো, নিপ্পপঞ্চমদেসযী’’তি, পপঞ্চা নাম রাগাদযো কিলেসা, তেসং ৰূপসমনতায তদভাৰতো চ লোকুত্তরধম্মা নিপ্পপঞ্চা নাম. যথা তং পাপুণাতি, তথা ধম্মং দেসেসি, সামুক্কংসিকং চতুসচ্চদেসনং অদেসযীতি অত্থো.

তস্সাহং ধম্মমঞ্ঞাযাতি তস্স সত্থু দেসনাধম্মং জানিত্ৰা. ৰিহাসিন্তি যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তো ৰিহরিং. সাসনে রতোতি সিক্খত্তযসঙ্গহে সাসনে অভিরতো. তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তাতি পুব্বেনিৰাসঞাণং, দিব্বচক্খুঞাণং, আসৰক্খযঞাণন্তি ইমা তিস্সো ৰিজ্জা মযা অনুপ্পত্তা সচ্ছিকতা. ততো এৰ কতং বুদ্ধস্স সাসনং, অনুসিট্ঠি ওৰাদো অনুট্ঠিতোতি অত্থো.

ভদ্দিযত্থেরৰত্থু

১৯৩. ছট্ঠে উচ্চ-সদ্দেন সমানত্থো উচ্চা-সদ্দোতি আহ – ‘‘উচ্চাকুলিকানন্তি উচ্চে কুলে জাতান’’ন্তি. কাল়ী সা দেৰীতি কাল়ৰণ্ণতায কাল়ী সা দেৰী. কুলানুক্কমেন রজ্জানুপ্পত্তি মহাকুলিনস্সেৰাতি ৰুত্তং – ‘‘সোযেৰ চা’’তিআদি.

লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরৰত্থু

১৯৪. সত্তমে রিত্তকোতি দেয্যৰত্থুরহিতো. গুণে আৰজ্জেত্ৰাতি ভগৰতো রূপগুণে চেৰ আকপ্পসম্পদাদিগুণে চ অত্তনো অধিপ্পাযং ঞত্ৰা অম্বপক্কস্স পটিগ্গহণং পরিভুঞ্জনন্তি এৰমাদিকে যথাউপট্ঠিতে গুণে আৰজ্জেত্ৰা.

পিণ্ডোলভারদ্ৰাজত্থেরৰত্থু

১৯৫. অট্ঠমে অভীতনাদভাৰেন সীহস্স ৰিয নাদো সীহনাদো, সো এতেসং অত্থীতি সীহনাদিকা, তেসং সীহনাদিকানং. গরহিতব্বপসংসিতব্বধম্মে যাথাৰতো জানন্তস্সেৰ গরহা পসংসা চ যুত্তরূপাতি আহ – ‘‘বুদ্ধা চ নামা’’তিআদি. খীণা জাতীতিআদীহি পচ্চৰেক্খণঞাণস্স ভূমিং দস্সেতি. তেন হি ঞাণেন অরিযসাৰকো পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘খীণা জাতী’’তিআদিং পজানাতি. কতমা পনস্স জাতি খীণা, কথঞ্চ পজানাতীতি? ন তাৰস্স অতীতা খীণা পুব্বেৰ খীণত্তা, ন অনাগতা অনাগতে ৰাযামাভাৰতো, ন পচ্চুপ্পন্না ৰিজ্জমানত্তা. যা পন মগ্গস্স অভাৰিতত্তা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৰোকারভৰেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি, সা মগ্গস্স ভাৰিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৰনায পহীনকিলেসে পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘কিলেসাভাৰে ৰিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতী’’তি জানন্তো পজানাতি.

ৰুসিতন্তি ৰুট্ঠং পরিৰুট্ঠং, কতং চরিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা মগ্গব্রহ্মচরিযং ৰসন্তি নাম, খীণাসৰো ৰুট্ঠৰাসো. তস্মা অরিযসাৰকো অত্তনো ব্রহ্মচরিযৰাসং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘ৰুসিতং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি পজানাতি. কতং করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাভিসমযৰসেন সোল়সৰিধং কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং করোন্তি, খীণাসৰো কতকরণীযো. তস্মা অরিযসাৰকো অত্তনো করণীযং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘কতং করণীয’’ন্তি পজানাতি. নাপরং ইত্থত্তাযাতি ইদানি পুন ইত্থভাৰায এৰং সোল়সৰিধকিচ্চভাৰায, কিলেসক্খযায ৰা মগ্গভাৰনায কিচ্চং মে নত্থীতি পজানাতি. অথ ৰা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৰতো ইমস্মা এৰংপকারা ইদানি ৰত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপরং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পরিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা রুক্খা ৰিয, তে চরিমকৰিঞ্ঞাণনিরোধেন অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো নিব্বাযিস্সন্তীতি পজানাতি.

মন্তাণিপুত্তপুণ্ণত্থেরৰত্থু

১৯৬. নৰমে অট্ঠারসসুপি ৰিজ্জাট্ঠানেসু নিপ্ফত্তিং গতত্তা ‘‘সব্বসিপ্পেসু কোৰিদো হুত্ৰা’’তি ৰুত্তং. অভিদযাঅব্ভঞ্ঞাৰহস্সেৰ ধম্মস্স তত্থ উপলব্ভনতো ‘‘মোক্খধম্মং অদিস্ৰা’’তি ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘ইদং ৰেদত্তযং নামা’’তিআদি. তথা হি অনেন দুগ্গতিপরিমুচ্চনম্পি দুল্লভং, অভিঞ্ঞাপরিৰারানং অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং লাভিতায সযং একদেসেন উপসন্তো পরমুক্কংসগতং উত্তমদমথসমথং অনঞ্ঞসাধারণং ভগৰন্তং সম্ভাৰেন্তো ‘‘অযং পুরিসো’’তিআদিমাহ. পিটকানি গহেত্ৰা আগচ্ছন্তীতি ফলভাজনানি গহেত্ৰা অস্সামিকায আগচ্ছন্তি. বুদ্ধানন্তি গারৰৰসেন বহুৰচননিদ্দেসো কতো. পরিভুঞ্জীতি দেৰতাহি পক্খিত্তদিব্বোজং ৰনমূলফলাফলং পরিভুঞ্জি. পত্তে পতিট্ঠাপিতসমনন্তরমেৰ হি দেৰতা তত্থ দিব্বোজং পক্খিপিংসু. সম্মসিত্ৰাতি পচ্চৰেক্খিত্ৰা, পরিৰত্তেত্ৰাতি চ ৰদন্তি. অরহত্তং পাপুণিংসূতি মহাদেৰত্থেরস্স অনুমোদনকথায অনুপুব্বিকথাসক্খিকায সুৰিসোধিতচিত্তসন্তানা অরহত্তং পাপুণিংসু.

দসহি কথাৰত্থূহীতি অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৰিৰেককথা অসংসগ্গকথা ৰীরিযারম্ভকথা সীলসম্পদাকথা সমাধিসম্পদাকথা পঞ্ঞাসম্পদাকথা ৰিমুত্তিসম্পদাকথা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথাতি ইমেহি দসহি কথাৰত্থূহি. জাতিভূমিরট্ঠৰাসিনোতি জাতিভূমিৰন্তদেসৰাসিনো, সত্থু জাতদেসৰাসিনোতি অত্থো. সীসানুলোকিকোতি পুরতো গচ্ছন্তস্স সীসং অনু অনু পস্সন্তো. ওকাসং সল্লক্খেত্ৰাতি সাকচ্ছায অৰসরং সল্লক্খেত্ৰা. সত্তৰিসুদ্ধিক্কমং পুচ্ছীতি ‘‘কিং নু খো, আৰুসো, সীলৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৫৭) সত্ত ৰিসুদ্ধিযো পুচ্ছি. ধম্মকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি সৰিসেসেন দসকথাৰত্থুলাভিতায.

মহাকচ্চানত্থেরৰত্থু

১৯৭. দসমে সংখিত্তেন কথিতধম্মস্সাতি মধুপিণ্ডিকসুত্তন্তদেসনাসু ৰিয সঙ্খেপেন দেসিতধম্মস্স. তং দেসনং ৰিত্থারেত্ৰাতি তং সঙ্খেপদেসনং আযতনাদিৰসেন ৰিত্থারেত্ৰা. অত্থং ৰিভজমানানন্তি তস্সা সঙ্খেপদেসনায অত্থং ৰিভজিত্ৰা কথেন্তানং. অত্থৰসেন ৰাতি ‘‘এত্তকা এতস্স অত্থা’’তি অত্থৰসেন ৰা দেসনং পূরেতুং সক্কোন্তি. ব্যঞ্জনৰসেন ৰাতি ‘‘এত্তকানি এত্থ ব্যঞ্জনানি দেসনাৰসেন ৰত্তব্বানী’’তি ব্যঞ্জনৰসেন ৰা পূরেতুং সক্কোন্তি. অযং পন মহাকচ্চানত্থেরো উভযৰসেনপি সক্কোতি তস্স সঙ্খেপেন উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন সত্থু অজ্ঝাসযানুরূপং দেসনতো, তস্মা তত্থ অগ্গোতি ৰুত্তো. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘পাতোৰ সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠাযা’’তিআদিনা হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ. অঞ্ঞেহীতি অঞ্ঞাসং ইত্থীনং কেসেহি অতিৰিয দীঘা. ন কেৰলঞ্চ দীঘা এৰ, অথ খো সিনিদ্ধনীলমুদুকঞ্চিকা চ. নিক্কেসীতি অপ্পকেসী যথা ‘‘অনুদরা কঞ্ঞা’’তি.

পণিযন্তি ৰিক্কেতব্বভণ্ডং. আৰজ্জেত্ৰাতি উপনিস্সযং কেসানং পকতিভাৰাপত্তিঞ্চ আৰজ্জেত্ৰা. গারৰেনাতি মুণ্ডসীসাপি থেরে গারৰেন একৰচনেনেৰ আগন্ত্ৰা. নিমন্তেত্ৰাতি স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা. ইমিস্সা ইত্থিযাতি যথাৰুত্তসেট্ঠিধীতরমাহ. দিট্ঠধম্মিকোৰাতি অৰধারণং অট্ঠানপযুত্তং, দিট্ঠধম্মিকো যসপটিলাভোৰ অহোসীতি অত্থো. যসপটিলাভোতি চ ভৰসম্পত্তিপটিলাভো. সত্তসু হি জৰনচেতনাসু পঠমা দিট্ঠধম্মৰেদনীযফলা, পচ্ছিমা উপপজ্জৰেদনীযফলা, মজ্ঝে পঞ্চ অপরাপরিযৰেদনীযফলা, তস্মা পঠমং একং চেতনং ঠপেত্ৰা সেসা যথাসকং পরিপুণ্ণফলদাযিনো হোন্তি, পঠমচেতনায পন দিট্ঠধম্মিকো যসপটিলাভোৰ অহোসি.

পঠমএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৪. এতদগ্গৰগ্গো

(১৪) ২. দুতিযএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা

চূল়পন্থকত্থেরৰত্থু

১৯৮-২০০. দুতিযস্স পঠমে মনেন নিব্বত্তিতন্তি অভিঞ্ঞামনেন উপ্পাদিতং. মনেন কতকাযোতি অভিঞ্ঞাচিত্তেন দেসন্তরং পত্তকাযো. মনেন নিব্বত্তিতকাযোতি অভিঞ্ঞামনসা নিম্মিতকাযো ‘‘অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতী’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৩৬-২৩৭; পটি. ম. ৩.১৪) ৰিয. একসদিসেযেৰাতি অত্তসদিসেযেৰ. একৰিধমেৰাতি অত্তনা কতপ্পকারমেৰ. এতপ্পরমো হি যেভুয্যেন সাৰকানং ইদ্ধিনিম্মানৰিধি. অগ্গো নাম জাতো একদেসেন সত্থু ইদ্ধিনিম্মানানুৰিধানতো.

লাভিতাযাতি এত্থ লাভীতি ঈকারো অতিসযত্থো. তেন থেরস্স চতুন্নং রূপাৰচরজ্ঝানানং অতিসযেন সৰিসেসলাভিতং দস্সেতি. অরূপাৰচরজ্ঝানানং লাভিতাযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. ন কেৰলঞ্চেতা চেতোসঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলতা রূপারূপজ্ঝানলাভিতায এৰ, অথ খো ইমেহিপি কারণেহীতি দস্সেতুং – ‘‘চূল়পন্থকো চা’’তিআদি ৰুত্তং. চেতোতি চেত্থ চিত্তসীসেন সমাধি ৰুত্তো, তস্মা চেতসো সমাধিস্স ৰিৰট্টনং চেতোৰিৰট্টো, একস্মিংযেৰারম্মণে সমাধিচিত্তং ৰিৰট্টেত্ৰা হেট্ঠিমস্স হেট্ঠিমস্স উপরূপরি হাপনতো রূপাৰচরজ্ঝানলাভী চেতোৰিৰট্টকুসলো নাম. ‘‘সব্বসো রূপসঞ্ঞান’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ২৬৫) ৰুত্তসঞ্ঞা অতিক্কমিত্ৰা ‘‘আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাসহগতং…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগত’’ন্তি (ধ. স. ২৬৫-২৬৮) সঞ্ঞাসীসেন ৰুত্তজ্ঝানানং ৰিৰট্টকুসলো, তথা ইত্থিপুরিসাদিসঞ্ঞা নিচ্চসঞ্ঞাদিতো চিত্তং ৰিৰট্টেত্ৰা কেৰলে রূপারূপধম্মমত্তে অসঙ্খতে নিব্বানে চ ৰিসেসতো ৰট্টনতো চ সুঞ্ঞতানুপস্সনাবহুলো সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলো. সমাধিকুসলতায চেতোৰিৰট্টকুসলতা তব্বহুলৰিহারিতায. তথা ৰিপস্সনাকুসলতায সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলতা. একোতি চূল়পন্থকত্থেরং ৰদতি. সমাধিলক্খণেতি সৰিতক্কসৰিচারাদিসমাধিসভাৰে. পুন একোতি মহাপন্থকত্থেরমাহ. ৰিপস্সনালক্খণেতি সত্তঅনুপস্সনা অট্ঠারসমহাৰিপস্সনাদিৰিপস্সনাসভাৰে. সমাধিগাল়্হোতি সমাধিস্মিং ওগাল়্হচিত্তো সুভাৰিতভাৰনতা. অঙ্গসংখিত্তেতি চতুরঙ্গিকতিৰঙ্গিকাদিৰসেন ঝানঙ্গানং সঙ্খিপনে. আরম্মণসংখিত্তেতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসাদিনিব্বত্তনেন কসিণাদিআরম্মণানং সংখিপনে. অঙ্গৰৰত্থাপনেতি ৰিতক্কাদীনং ঝানঙ্গানং ৰৰত্থাপনে. আরম্মণৰৰত্থাপনেতি পথৰীকসিণাদিজ্ঝানারম্মণানং ৰৰত্থাপনে.

ঝানঙ্গেহীতি রূপাৰচরজ্ঝানঙ্গেহি, ঝানঙ্গানেৰ ঝানং. পুন ঝানঙ্গেহীতি অরূপাৰচরজ্ঝানঙ্গেহি. ভাতাতি জেট্ঠভাতা. অস্সাতি কুটুম্বিযস্স. সুৰণ্ণপূজন্তি সোৰণ্ণমযং পুপ্ফপূজং কত্ৰা. দেৰপুরেতি তাৰতিংসভৰনে সুদস্সনমহানগরে. অগ্গদ্ৰারেনাতি তস্মিং দিৰসে অগ্গং সব্বপঠমং ৰিৰটেন নগরদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা.

কোকনদন্তি পদুমৰিসেসনং যথা ‘‘কোকাসক’’ন্তি. তং কির বহুপত্তং ৰণ্ণসম্পন্নং অতিসুগন্ধঞ্চ হোতি. ‘‘কোকনদং নাম সেতপদুম’’ন্তিপি ৰদন্তি. পাতোতি পগেৰ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা কোকনদসঙ্খাতং পদুমং পাতো সূরিযুগ্গমনৰেলাযং ফুল্লং ৰিকসিতং অৰীতগন্ধং সিযা ৰিরোচমানং, এৰং সরীরগন্ধেন গুণগন্ধেন চ সুগন্ধং সরদকালে অন্তলিক্খে আদিচ্চমিৰ অত্তনো তেজসা তপন্তং অঙ্গেহি নিচ্ছরণকজুতিযা অঙ্গীরসং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.

চূল়পন্থকো কির কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে পব্বজিত্ৰা পঞ্ঞৰা হুত্ৰা অঞ্ঞতরস্স দন্ধভিক্খুনো উদ্দেসগহণকালে পরিহাসকেল়িং অকাসি. সো ভিক্খু তেন পরিহাসেন লজ্জিতো নেৰ উদ্দেসং গণ্হি, ন সজ্ঝাযমকাসি. তেন কম্মেনাযং পব্বজিত্ৰাৰ দন্ধো জাতো, তস্মা গহিতগহিতপদং উপরিউপরিপদং গণ্হন্তস্স নস্সতি. ইদ্ধিযা অভিসঙ্খরিত্ৰা সুদ্ধং চোল়খণ্ডং অদাসীতি তস্স পুব্বহেতুং দিস্ৰা তদনুরূপে কম্মট্ঠানে নিযোজেন্তো সুদ্ধং চোল়খণ্ডং অদাসি. সো কির পুব্বে রাজা হুত্ৰা নগরং পদক্খিণং করোন্তো নলাটতো সেদে মুচ্চন্তে পরিসুদ্ধেন সাটকেন নলাটং পুঞ্ছি, সাটকো কিলিট্ঠো অহোসি. সো ‘‘ইমং সরীরং নিস্সায এৰরূপো পরিসুদ্ধসাটকো পকতিং জহিত্ৰা কিলিট্ঠো জাতো, অনিচ্চা ৰত সঙ্খারা’’তি অনিচ্চসঞ্ঞং পটিলভি. তেন কারণেনস্স রজোহরণমেৰ পচ্চযো জাতো.

লোমানীতি চোল়খণ্ডতন্তগতঅংসুকে ৰদতি. ‘‘কিলিট্ঠধাতুকানী’’তি কিলিট্ঠসভাৰানি. এৰংগতিকমেৰাতি ইদং চিত্তম্পি ভৰঙ্গৰসেন পকতিযা পণ্ডরং পরিসুদ্ধং রাগাদিসম্পযুত্তধম্মৰসেন সংকিলিট্ঠং জাতন্তি দস্সেতি. নক্খত্তং সমানেত্ৰাতি নক্খত্তং সমন্নাহরিত্ৰা, আৰজ্জেত্ৰাতি অত্থো. বিল়ারস্সত্থাযাতি বিল়ারস্স গোচরত্থায. জলপথকম্মিকেনাতি সমুদ্দকম্মিকেন. চারিন্তি খাদিতব্বতিণং. সচ্চকারন্তি সচ্চভাৰাৰহং কারং, ‘‘অত্তনা গহিতে ভণ্ডে অঞ্ঞেসং ন দাতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা দাতব্বলঞ্জন্তি ৰুত্তং হোতি. ততিযেন পটিহারেনাতি ততিযেন সাসনেন. পত্তিকা হুত্ৰাতি সামিনো হুত্ৰা.

অপ্পকেনপীতি থোকেনপি পরিত্তেনপি. মেধাৰীতি পঞ্ঞৰা. পাভতেনাতি ভণ্ডমূলেন. ৰিচক্খণোতি ৰোহারকুসলো. সমুট্ঠাপেতি অত্তানন্তি মহন্তং ধনং যসঞ্চ উপ্পাদেত্ৰা তত্থ অত্তানং সণ্ঠপেতি পতিট্ঠাপেতি. যথা কিং? অণুং অগ্গিংৰ সন্ধমং, যথা পণ্ডিতো পুরিসো পরিত্তকং অগ্গিং অনুক্কমেন গোমযচুণ্ণাদীনি পক্খিপিত্ৰা মুখৰাতেন ধমেন্তো সমুট্ঠাপেতি ৰড্ঢেতি, মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং করোতি, এৰমেৰ পণ্ডিতো থোকম্পি পাভতং লভিত্ৰা নানাউপাযেহি পযোজেত্ৰা ধনঞ্চ যসঞ্চ ৰড্ঢেতি, ৰড্ঢেত্ৰা পুন তত্থ অত্তানং পতিট্ঠাপেতি. তায এৰ ৰা পন ধনস্স মহন্ততায অত্তানং সমুট্ঠাপেতি, অভিঞ্ঞাতং পাকটং করোতীতি অত্থো.

সুভূতিত্থেরৰত্থু

২০১-২০২. ততিযে রণাতি হি রাগাদযো কিলেসা ৰুচ্চন্তীতি ‘‘সরণা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. ১০০ দুকমাতিকা) রাগাদযো কিলেসা ‘‘রণা’’তি ৰুচ্চন্তি. রণন্তি এতেহীতি রণা. যেহি অভিভূতা সত্তা নানপ্পকারেন কন্দন্তি পরিদেৰন্তি, তস্মা তে রাগাদযো ‘‘রণা’’তি ৰুত্তা. দেসিতনিযামতো অনোক্কমিত্ৰাতি দেসিতানোক্কমনতো অনুপগন্ত্ৰা দেসেতি, সত্থারা দেসিতনিযামেনেৰ অনোদিস্সকং কত্ৰা ধম্মং দেসেতীতি ৰুত্তং হোতি. এৰন্তি এৰং মেত্তাঝানতো ৰুট্ঠায ভিক্খাগহণে সতি. ভিক্খাদাযকানং মহপ্ফলং ভৰিস্সতীতি ইদং চূল়চ্ছরাসঙ্ঘাতসুত্তেন (অ. নি. ১.৫১ আদযো) দীপেতব্বং. অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি হি কালং মেত্তচিত্তং আসেৰন্তস্স ভিক্খুনো দিন্নদানং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং, তেন চ সো অমোঘং রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জতীতি অযমত্থো তত্থ আগতোযেৰ. নিমিত্তং গণ্হিত্ৰাতি আকারং সল্লক্খেত্ৰা.

খদিরৰনিযরেৰতত্থেরৰত্থু

২০৩. পঞ্চমে ৰনসভাগন্তি সভাগং ৰনং, সভাগন্তি চ সপ্পাযন্তি অত্থো. যঞ্হি পকতিৰিরুদ্ধং ব্যাধিৰিরুদ্ধঞ্চ ন হোতি, তং ‘‘সভাগ’’ন্তি ৰুচ্চতি. উদকসভাগন্তিআদীসুপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. কল্যাণকম্মাযূহনক্খণোতি কল্যাণকম্মূপচযস্স ওকাসো. তিণ্ণং ভাতিকানন্তি উপতিস্সো, চুন্দো, উপসেনোতি ইমেসং তিণ্ণং জেট্ঠভাতিকানং. তিস্সন্নঞ্চ ভগিনীনন্তি চালা, উপচালা, সীসুপচালাতি ইমেসং তিস্সন্নং জেট্ঠভগিনীনং. এত্থ চ সারিপুত্তত্থেরো সযং পব্বজিত্ৰা চালা, উপচালা, সীসুপচালাতি তিস্সো ভগিনিযো, চুন্দো উপসেনোতি ইমে ভাতরো পব্বাজেসি, রেৰতকুমারো একোৰ গেহে অৰসিস্সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অম্হাকং…পে… পব্বাজেন্তী’’তি. মহল্লকতরাতি ৰুদ্ধতরা. ইদঞ্চ কুমারিকায চিরজীৰিতং অভিকঙ্খমানা আহংসু. সা কির তস্স অয্যিকা ৰীসতিৰস্সসতিকা খণ্ডদন্তা পলিতকেসা ৰলিত্তচা তিলকাহতগত্তা গোপানসিৰঙ্কা অহোসি. ৰিধাৰনিকন্তি ৰিধাৰনকীল়িকং. তিস্সন্নং সম্পত্তীনন্তি অনুস্সৰৰসেন মনুস্সদেৰমোক্খসম্পত্তিযো সন্ধায ৰদতি, মনুস্সদেৰব্রহ্মসম্পত্তিযো ৰা. সীৰলিস্স পুঞ্ঞং ৰীমংসিস্সামাতি ‘‘সীৰলিনা কতপুঞ্ঞস্স ৰিপাকদানট্ঠানমিদ’’ন্তি ঞত্ৰা এৰমাহ. সভাগট্ঠানন্তি সমং দেসং.

তং ভূমিরামণেয্যকন্তি কিঞ্চাপি অরহন্তো গামন্তে কাযৰিৰেকং ন লভন্তি, চিত্তৰিৰেকং পন লভন্তেৰ. তেসঞ্হি দিব্বপ্পটিভাগানিপি আরম্মণানি চিত্তং চালেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা গামো ৰা হোতু অরঞ্ঞাদীনং ৰা অঞ্ঞতরং, ‘যত্থ অরহন্তো ৰিহরন্তি, তং ভূমিরামণেয্যকং’, সো ভূমিপ্পদেসো রমণীযো এৰাতি অত্থো.

কঙ্খারেৰতত্থেরৰত্থু

২০৪. ছট্ঠে অকপ্পিযো, আৰুসো, গুল়োতি একদিৰসং থেরো অন্তরামগ্গে গুল়করণং ওক্কমিত্ৰা গুল়ে পিট্ঠম্পি ছারিকম্পি পক্খিত্তে দিস্ৰান ‘‘অকপ্পিযো গুল়ো, সামিসো ন কপ্পতি গুল়ো ৰিকালে পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি কুক্কুচ্চাযন্তো এৰমাহ. অকপ্পিযা মুগ্গাতি একদিৰসং অন্তরামগ্গে ৰচ্চে মুগ্গং জাতং দিস্ৰা ‘‘অকপ্পিযা মুগ্গা, পক্কাপি মুগ্গা জাযন্তী’’তি কুক্কুচ্চাযন্তো এৰমাহ. সেসমেত্থ সব্বং উত্তানমেৰ.

সোণকোল়িৰিসত্থেরৰত্থু

২০৫. সত্তমে হাপেতব্বমেৰ অহোসি অচ্চারদ্ধৰীরিযত্তা. উদকেন সমুপব্যূল়্হেতি উদকেন থলং উস্সারেত্ৰা তত্থ তত্থ রাসিকতে. হরিতূপলিত্তাযাতি গোমযপরিভণ্ডকতায. তিৰিধেন উদকেন পোসেন্তীতি খীরোদকং গন্ধোদকং কেৰলোদকন্তি এৰং তিৰিধেন উদকেন পোসেন্তি পরিপালেন্তি. পরিস্সাৰেত্ৰাতি পরিসোধেত্ৰা গহিতে তণ্ডুলেতি যোজেতব্বং. দেৰো মঞ্ঞেতি দেৰো ৰিয. ৰীণোৰাদেনাতি ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৰীণায তন্তিযো অচ্চাযতা হোন্তি, অপি নু তে ৰীণা তস্মিং সমযে সরৰতী ৰা হোতি কম্মঞ্ঞা ৰাতি? নো হেতং, ভন্তেতি. এৰমেৰ খো, সোণ, অচ্চারদ্ধৰীরিযং উদ্ধচ্চায সংৰত্ততি, অতিসিথিলৰীরিযং কোসজ্জায সংৰত্ততি. তস্মাতিহ ত্ৰং, সোণ, ৰীরিযসমতং অধিট্ঠহ, ইন্দ্রিযানঞ্চ সমতং পটিৰিজ্ঝা’’তি (মহাৰ. ২৪৩) এৰং ৰীণং উপমং কত্ৰা পৰত্তিতেন ৰীণোপমোৰাদেন. ৰীরিযসমথযোজনত্থাযাতি ৰীরিযস্স সমথেন যোজনত্থায.

সোণকুটিকণ্ণত্থেরৰত্থু

২০৬. অট্ঠমে কুটিকণ্ণোতি ৰুচ্চতীতি ‘‘কোটিকণ্ণো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘কুটিকণ্ণো’’তি ৰোহরীযতি. কুলঘরে ভৰা কুলঘরিকা. সা কির অৰন্তিরট্ঠে কুলঘরে মহাৰিভৰস্স সেট্ঠিস্স ভরিযা. দসবলস্স ধম্মকথং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায চিন্তেসীতি ইদং অঙ্গুত্তরভাণকানং মতেন ৰুত্তং. সুত্তনিপাতট্ঠকথাযং পন ‘‘সপরিসো ভগৰন্তং উপসঙ্কম্ম ধম্মদেসনং অস্সোসি, ন চ কঞ্চি ৰিসেসং অধিগঞ্ছি. কস্মা? সো হি ধম্মং সুণন্তো হেমৰতং অনুস্সরিত্ৰা ‘আগতো নু খো মে সহাযকো, নো’তি দিসাদিসং ওলোকেত্ৰা তং অপস্সন্তো ‘ৰঞ্চিতো মে সহাযো, যো এৰং ৰিচিত্তপ্পটিভানং ভগৰতো দেসনং ন সুণাতী’তি ৰিক্খিত্তচিত্তো অহোসী’’তি ৰুত্তং.

যস্মা পটিসন্ধিজাতিঅভিনিক্খমনবোধিপরিনিব্বানেস্ৰেৰ দ্ৰত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি হুত্ৰাৰ পটিৰিগচ্ছন্তি, ন চিরট্ঠিতিকানি হোন্তি, ধম্মচক্কপ্পৰত্তনে (সং. নি. ৫.১০৮১; পটি. ম. ২.৩০) পন তানি সৰিসেসানি হুত্ৰা চিরতরং ঠত্ৰা নিরুজ্ঝন্তি, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘তিযোজনসহস্সং হিমৰন্তং অকালপুপ্ফিতং দিস্ৰা’’তিআদি. অগ্গবলকাযাতি সব্বপুরতো গচ্ছন্তা বলকাযা. কেন পুপ্ফিতভাৰং জানাসীতি কেন কারণেন হিমৰন্তস্স পুপ্ফিতভাৰং জানাসীতি, যেন কারণেন ইমং অকালপুপ্ফপাটিহারিযং জাতং, তং জানাসীতি ৰুত্তং হোতি. তস্স পৰত্তিতভাৰন্তি তস্স ধম্মচক্কস্স ভগৰতা পৰত্তিতভাৰং. সদ্দে নিমিত্তং গণ্হীতি সদ্দে আকারং সল্লক্খেসি. ততোতি ‘‘অহং ‘এতং অমতধম্মং তম্পি জানাপেস্সামী’তি তৰ সন্তিকং আগতোস্মী’’তি যং ৰুত্তং, তদনন্তরন্তি অত্থো.

সাতাগিরো হেমৰতস্স বুদ্ধুপ্পাদং কথেত্ৰা তং ভগৰতো সন্তিকং আনেতুকামো ‘‘অজ্জ পন্নরসো’’তিআদিগাথমাহ. তত্থ (সু. নি. অট্ঠ. ১.১৫৩) অজ্জাতি অযং রত্তিন্দিৰো পক্খগণনতো পন্নরসো, উপৰসিতব্বতো উপোসথো. তীসু ৰা উপোসথেসু অজ্জ পন্নরসো উপোসথো, ন চাতুদ্দসিউপোসথো, ন সামগ্গীউপোসথো. দিৰি ভৰানি দিব্বানি, দিব্বানি এত্থ অত্থীতি দিব্বানি. কানি তানি? রূপানি. তঞ্হি রত্তিং দেৰানং দসসহস্সিলোকধাতুতো সন্নিপতিতানং সরীরৰত্থাভরণৰিমানপ্পভাহি অব্ভাদিউপক্কিলেসৰিরহিতায চন্দপ্পভায চ সকলজম্বুদীপো অলঙ্কতো অহোসীতি অতিৰিয অলঙ্কতো চ পরিৰিসুদ্ধিদেৰস্স ভগৰতো সরীরপ্পভায. তেনাহ – ‘‘দিব্বা রত্তি উপট্ঠিতা’’তি.

এৰং রত্তিগুণৰণ্ণনাপদেসেনপি সহাযস্স চিত্তং পসাদং জনেন্তো বুদ্ধুপ্পাদং কথেত্ৰা আহ – ‘‘অনোমনামং সত্থারং, হন্দ পস্সাম গোতম’’ন্তি. তত্থ অনোমেহি অলামকেহি সব্বাকারপরিপূরেহি গুণেহি নামং অস্সাতি অনোমনামো. তথা হিস্স ‘‘বুজ্ঝিতা সচ্চানীতি বুদ্ধো, বোধেতা পজাযাতি বুদ্ধো’’তিআদিনা (মহানি. ১৯২; চূল়নি. পারাযনত্থুতিগাথানিদ্দেসো ৯৭; পটি. ম. ১.১৬২) নযেন বুদ্ধোতি অনোমেহি গুণেহি নামং. ‘‘ভগ্গরাগোতি ভগৰা, ভগ্গদোসোতি ভগৰা’’তিআদিনা (মহানি. ৮৪) নযেন ভগৰাতি অনোমেহি গুণেহি নামং. এস নযো ‘‘অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো’’তিআদীসু. দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থেহি দেৰমনুস্সে অনুসাসতি ‘‘ইমং পজহথ, ইমং সমাদায ৰত্তথা’’তি সত্থা. তং অনোমনামং সত্থারং. হন্দাতি ৰচসাযত্থে নিপাতো. পস্সামাতি তেন অত্তানং সহ সঙ্গহেত্ৰা পচ্চুপ্পন্নবহুৰচনং. গোতমন্তি গোতমগোত্তং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘সত্থা, ন সত্থা’’তি মা ৰিমতিং অকাসি, একন্তব্যৰসিতো হুত্ৰাৰ এহি পস্সাম গোতমন্তি.

এৰং ৰুত্তে হেমৰতো ‘‘অযং সাতাগিরো ‘অনোমনামং সত্থার’ন্তি ভণন্তো তস্স সব্বঞ্ঞুতং পকাসেতি, সব্বঞ্ঞুনো চ দুল্লভা লোকে, সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞেহি পূরণাদিসদিসেহেৰ লোকো উপদ্দুতো. সো পন যদি সব্বঞ্ঞূ, অদ্ধা তাদিলক্খণং পত্তো ভৰিস্সতি, তেন এৰং গহেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা তাদিলক্খণং পুচ্ছন্তো আহ – ‘‘কচ্চি মনো’’তিআদি. তত্থ কচ্চীতি পুচ্ছা. মনোতি চিত্তং. সুপণিহিতোতি সুট্ঠু ঠপিতো অচলো অসম্পৰেধী. সব্বেসু ভূতেসু সব্বভূতেসু. তাদিনোতি তাদিলক্খণং পত্তস্সেৰ সতো. পুচ্ছা এৰ ৰা অযং ‘‘সো তৰ সত্থা সব্বভূতেসু তাদী, উদাহু নো’’তি. ইট্ঠে অনিট্ঠেচাতি এৰরূপে আরম্মণে. সঙ্কপ্পাতি ৰিতক্কা. ৰসীকতাতি ৰসং গমিতা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যং তং সত্থারং ৰদসি, তস্স তে সত্থুনো কচ্চি তাদিলক্খণং সম্পত্তস্স সতো সব্বভূতেসু মনো সুপণিহিতো, উদাহু যাৰ পচ্চযং ন লভতি, তাৰ সুপণিহিতো ৰিয খাযতি. সো ৰা তে সত্থা কচ্চি সব্বভূতেসু সত্তেসু তাদী, উদাহু নো, যে চ ইট্ঠানিট্ঠেসু আরম্মণেসু রাগদোসৰসেন সঙ্কপ্পা উপ্পজ্জেয্যুং, ত্যাস্স কচ্চি ৰসীকতা, উদাহু কদাচি তেসম্পি ৰসেন ৰত্ততীতি.

তীণি ৰস্সানীতি সোণস্স পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায তীণি ৰস্সানি. তদা কির ভিক্খূ যেভুয্যেন মজ্ঝিমদেসেযেৰ ৰসিংসু, তস্মা তত্থ কতিপযা এৰ অহেসুং. তে চ একস্মিং নিগমে একো দ্ৰেতি এৰং ৰিসুং ৰিসুং ৰসিংসু, থেরানঞ্চ কতিপযে ভিক্খূ আনেত্ৰা অঞ্ঞেসু আনীযমানেসু পুব্বং আনীতা কেনচিদেৰ করণীযেন পক্কমিংসু, কঞ্চি কালং আগমেত্ৰা পুন তেসু আনীযমানেসু ইতরে পক্কমিংসু, এৰং পুনপ্পুনং আনযনেন সন্নিপাতো চিরেনেৰ অহোসি, থেরো চ তদা একৰিহারী অহোসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘তীণি ৰস্সানি গণং পরিযেসিত্ৰা’’তি. তীণি ৰস্সানীতি চ অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৰাতি অত্তনো আণাপনেনেৰ ‘‘ইমিনা সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৰসিতুকামো ভগৰা’’তি সত্থু অধিপ্পাযং জানিত্ৰা. ভগৰা কির যেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৰসিতুকামো, তস্স সেনাসনপঞ্ঞত্তিযং আনন্দত্থেরং আণাপেতি.

অজ্ঝোকাসে ৰীতিনামেত্ৰাতি অজ্ঝোকাসে নিসজ্জায ৰীতিনামেত্ৰা. যস্মা ভগৰা আযস্মতো সোণস্স সমাপত্তিসমাপজ্জনেন পটিসন্থারং করোন্তো সাৰকসাধারণা সব্বা সমাপত্তিযো অনুলোমপ্পটিলোমং সমাপজ্জন্তো বহুদেৰ রত্তিং অজ্ঝোকাসে নিসজ্জায ৰীতিনামেত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসি, তস্মা আযস্মাপি সোণো ভগৰতো অধিপ্পাযং ঞত্ৰা তদনুরূপং সব্বা তা সমাপত্তিযো সমাপজ্জন্তো বহুদেৰ রত্তিং অজ্ঝোকাসে নিসজ্জায ৰীতিনামেত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসীতি ৰদন্তি. পৰিসিত্ৰা চ ভগৰতা অনুঞ্ঞাতো চীৰরতিরোকরণিযং কত্ৰা ভগৰতো পাদপস্সে নিসজ্জায ৰীতিনামেসি. অজ্ঝেসীতি আণাপেসি. পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতুন্তি ভিক্খু তুয্হং ধম্মো ভাসিতুং উপট্ঠাতু, ঞাণমুখং আগচ্ছতু, যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ভণাহীতি অত্থো. অট্ঠকৰগ্গিযানীতি অট্ঠকৰগ্গভূতানি কামসুত্তাদিসোল়সসুত্তানি (মহানি. ১). সুগ্গহিতোতি সম্মা উগ্গহিতো. সব্বে ৰরে যাচীতি ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদা ধুৰন্হানং চম্মত্থরণং গণঙ্গণূপাহনং চীৰরৰিপ্পৰাসোতি ইমে পঞ্চ ৰরে যাচি. সুত্তে আগতমেৰাতি উদানপাল়িযং আগতসুত্তং সন্ধায ৰদতি.

সীৰলিত্থেরৰত্থু

২০৭. নৰমে সাকচ্ছিত্ৰা সাকচ্ছিত্ৰাতি রঞ্ঞা সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝনৰসেন পুনপ্পুনং সাকচ্ছং কত্ৰা. গুল়দধিন্তি পত্থিন্নং গুল়সদিসং কঠিনদধিং. অতিঅঞ্ছিতুন্তি অতিৰিয আকড্ঢিতুং. কঞ্জিযং ৰাহেত্ৰাতি দধিমত্থুং পৰাহেত্ৰা, পরিস্সাৰেত্ৰাতি অত্থো. ‘‘দধিতো কঞ্জিযং গহেত্ৰা’’তিপি পাঠো. নন্তি সুপ্পৰাসং. বীজপচ্ছিং ফুসাপেন্তীতি ইমিনা সম্বন্ধো. যাৰ ন উক্কড্ঢন্তীতি যাৰ দানে ন উক্কড্ঢন্তি, দাতুকামাৰ হোন্তীতি অধিপ্পাযো মহাদুক্খং অনুভোসীতি পসৰনিবন্ধনং মহন্তং দুক্খং অনুভোসি. সামিকং আমন্তেত্ৰাতি সত্তাহং মূল়্হগব্ভা তিব্বাহি খরাহি দুক্খৰেদনাহি ফুট্ঠা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৰত সো ভগৰা, যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি. সুপ্পটিপন্নো ৰত তস্স ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো. সুসুখং ৰত নিব্বানং, যত্থিদং এৰরূপং দুক্খং ন সংৰিজ্জতী’’তি (উদা. ১৮) ইমেহি তীহি ৰিতক্কেহি তং দুক্খং অধিৰাসেন্তী সত্থু সন্তিকং পেসেতুকামতায সামিকং আমন্তেত্ৰা. পুরে মরণাতি মরণতো পুরেতরমেৰ. ইঙ্গিতন্তি আকারং. জীৰিতভত্তন্তি জীৰিতসংসযে দাতব্বভত্তং. সব্বকম্মক্খমো অহোসীতি সত্তৰস্সিকেহি দারকেহি কাতব্বং যং কিঞ্চি কম্মং কাতুং সমত্থতায সব্বস্স কম্মস্স খমো অহোসি. তেনেৰ সো সত্তাহং মহাদানে দীযমানে জাতদিৰসতো পট্ঠায ধম্মকরণং আদায সঙ্ঘস্স উদকং পরিস্সাৰেত্ৰা অদাসি.

যোমন্তিআদিগাথায ‘‘যো ভিক্খু ইমং রাগপলিপথঞ্চেৰ কিলেসদুগ্গঞ্চ সংসারৰট্টঞ্চ চতুন্নং সচ্চানং অপ্পটিৰিজ্ঝনকমোহঞ্চ অতীতো চত্তারো ওঘে তিণ্ণো হুত্ৰা পারং অনুপ্পত্তো, দুৰিধেন ঝানেন ঝাযী, তণ্হায অভাৰেন অনেজো, কথংকথায অভাৰেন অকথংকথী, উপাদানানং অভাৰেন অনুপাদিযিত্ৰা কিলেসনিব্বানেন নিব্বুতো, তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামী’’তি অত্থো.

সব্বেসংযেৰ পন কেসানং ওরোপনঞ্চ অরহত্তসচ্ছিকিরিযা চ অপচ্ছাঅপুরিমা অহোসীতি ইমিনা থেরস্স খুরগ্গেযেৰ অরহত্তুপ্পত্তি দীপিতা. একচ্চে পন আচরিযা এৰং ৰদন্তি ‘‘হেট্ঠা ৰুত্তনযেন ধম্মসেনাপতিনা ওৰাদে দিন্নে ‘যং মযা কাতুং সক্কা, তমহং জানিস্সামী’তি পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা তং দিৰসংযেৰ অঞ্ঞতরং ৰিচিত্তং কুটিকং দিস্ৰা পৰিসিত্ৰা মাতুকুচ্ছিযং সত্ত ৰস্সানি অত্তনা অনুভূতদুক্খং অনুস্সরিত্ৰা তদনুসারেন অতীতানাগতে ঞাণং নেন্তস্স আদিত্তা ৰিয তযো ভৰা উপট্ঠহিংসু. ঞাণস্স পরিপাকং গতত্তা ৰিপস্সনাৰীথিং ওতরিত্ৰা তাৰদেৰ মগ্গপ্পটিপাটিযা সব্বেপি আসৰে খেপেন্তো অরহত্তং পাপুণী’’তি. উভযথাপি থেরস্স অরহত্তুপ্পত্তিযেৰ পকাসিতা, থেরো পন পভিন্নপ্পটিসম্ভিদো ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি.

ৰক্কলিত্থেরৰত্থু

২০৮. দসমে আহারকরণৰেলন্তি ভোজনকিচ্চৰেলং. অধিগচ্ছে পদং সন্তন্তি সঙ্খারূপসমং সুখন্তি লদ্ধনামং সন্তং পদং নিব্বানং অধিগচ্ছেয্য. পঠমপাদেন পব্বতে ঠিতোযেৰাতি পঠমেন পাদেন গিজ্ঝকূটে পব্বতে ঠিতোযেৰ. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

দুতিযএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৪. এতদগ্গৰগ্গো

(১৪) ৩. ততিযএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা

রাহুল-রট্ঠপালত্থেরৰত্থু

২০৯-২১০. ততিযস্স পঠমদুতিযেসু তিস্সো সিক্খাতি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসঙ্খাতা তিস্সো সিক্খা. চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৰাতি সত্তাহং নিরাহারতায একেকস্মিং দিৰসে দ্ৰিন্নং ভত্তচ্ছেদানং ৰসেন চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৰা.

তেসন্তি তেসং তাপসানং. লাবুভাজনাদিপরিক্খারং সংৰিধাযাতি লাবুভাজনাদিতাপসপরিক্খারং সংৰিদহিত্ৰা. সপরিল়াহকাযধাতুকোতি উস্সন্নপিত্ততায সপরিল়াহকাযসভাৰো. সতসহস্সাতি সতসহস্সপরিমাণা. সতসহস্সং পরিমাণং এতেসন্তি সতসহস্সা উত্তরপদলোপেন যথা ‘‘রূপভৰো রূপ’’ন্তি, অত্থিঅত্থে ৰা অকারপচ্চযো দট্ঠব্বো. পাণাতিপাতাদিঅকুসলধম্মসমুদাচারসঙ্খাতো আমগন্ধো কুণপগন্ধো নত্থি এতেসন্তি নিরামগন্ধা, যথাৰুত্তকিলেসসমুদাচাররহিতাতি অত্থো. কিলেসসমুদাচারো হেত্থ ‘‘আমগন্ধো’’তি ৰুত্তো. কিংকারণা? অমনুঞ্ঞত্তা, কিলেসঅসুচিমিস্সত্তা, সব্ভি জিগুচ্ছিতত্তা, পরমদুগ্গন্ধভাৰৰহত্তা চ. তথা হি যে যে উস্সন্নকিলেসা সত্তা, তে তে অতিদুগ্গন্ধা হোন্তি. তেনেৰ নিক্কিলেসানং মতসরীরম্পি দুগ্গন্ধং ন হোতি. দানগ্গপরিৰহনকেতি দানগ্গধুরৰহনকে. মাপকোতি দিৰসে দিৰসে পরিমিতপরিব্বযদানৰসেন ধঞ্ঞমাপকো.

পাল়িযন্তি ৰিনযপাল়িযং. মিগজাতকং আহরিত্ৰা কথেসীতি অতীতে কির বোধিসত্তো মিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা মিগগণপরিৰুতো অরঞ্ঞে ৰসতি. অথস্স ভগিনী অত্তনো পুত্তকং উপনেত্ৰা ‘‘ভাতিক ইমং ভাগিনেয্যং মিগমাযং সিক্খাপেহী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা ‘‘গচ্ছ তাত, অসুকৰেলাযং নাম আগন্ত্ৰা সিক্খেয্যাসী’’তি আহ. সো মাতুলেন ৰুত্তৰেলং অনতিক্কমিত্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা মিগমাযং সিক্খি. সো একদিৰসং ৰনে ৰিচরন্তো পাসেন বদ্ধো বদ্ধরৰং ৰিরৰি. মিগগণো পলাযিত্ৰা ‘‘পুত্তো তে পাসেন বদ্ধো’’তি তস্স মাতুযা আরোচেসি. সা ভাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভাতিক ভাগিনেয্যো তে মিগমাযং সিক্খাপিতো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘মা ত্ৰং পুত্তস্স কিঞ্চি পাপকং আসঙ্কি, সুগ্গহিতা তেন মিগমাযা, ইদানি তং হাসযমানো আগচ্ছিস্সতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘মিগং তিপল্লত্থ’’ন্তিআদিমাহ.

তত্থ মিগন্তি ভাগিনেয্যমিগং. তিপল্লত্থং ৰুচ্চতি সযনং, উভোহি পস্সেহি উজুকমেৰ চ নিপন্নকৰসেন তীহাকারেহি পল্লত্থং অস্স, তীণি ৰা পল্লত্থানি অস্সাতি তিপল্লত্থো, তং তিপল্লত্থং. অনেকমাযন্তি বহুমাযং বহুৰঞ্চনং. অট্ঠক্খুরন্তি একেকস্মিং পাদে দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং ৰসেন অট্ঠহি খুরেহি সমন্নাগতং. অড্ঢরত্তাপপাযিন্তি পুরিমযামং অতিক্কমিত্ৰা মজ্ঝিমযামে অরঞ্ঞতো আগম্ম পানীযস্স পিৰনতো অড্ঢরত্তে আপং পিৰতীতি অড্ঢরত্তাপপাযী. ‘‘অড্ঢরত্তে আপপাযি’’ন্তিপি পাঠো. মম ভাগিনেয্যং মিগং অহং সাধুকং মিগমাযং উগ্গণ্হাপেসিং. কথং? যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি অতিভোতি ভাগিনেয্যো. ইদং ৰুত্তং হোতি – অযঞ্হি তৰ পুত্তং তথা উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একস্মিং উপরিমনাসিকাসোতে ৰাতং সন্নিরুম্ভিত্ৰা পথৰিযং অল্লীনেন একেন হেট্ঠিমনাসিকাসোতেন তথেৰ ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি লুদ্দকং অতিভোতি, ছহি কোট্ঠাসেহি অজ্ঝোত্থরতি ৰঞ্চেতীতি অত্থো. কতমেহি ছহি? চত্তারো পাদে পসারেত্ৰা একেন পস্সেন সেয্যায, খুরেহি তিণপংসুখণনেন, জিৰ্হানিন্নামনেন, উদরস্স উদ্ধুমাতভাৰকরণেন, উচ্চারপস্সাৰৰিস্সজ্জনেন, ৰাতস্স নিরুম্ভনেনাতি. অথ ৰা তথা নং উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো. ছহীতি হেট্ঠা ৰুত্তেহি ছহি কারণেহি. কলাহীতি কলাযিস্সতি, লুদ্দকং ৰঞ্চেস্সতীতি অত্থো. ভোতীতি ভগিনিং আলপতি. ভাগিনেয্যোতি এৰং ছহি কারণেহি ৰঞ্চকং ভাগিনেয্যং নিদ্দিসতি.

এৰং বোধিসত্তো ভাগিনেয্যস্স মিগমাযং সাধুকং উগ্গহিতভাৰং ৰদন্তো ভগিনিং সমস্সাসেসি. সোপি মিগপোতকো পাসে বদ্ধো অনিবন্ধিত্ৰাযেৰ ভূমিযং মহাফাসুকপস্সেন পাদে পসারেত্ৰা নিপন্নো পাদানং আসন্নট্ঠানে খুরেহি এৰ পহরিত্ৰা পংসুঞ্চ তিণানি চ উপ্পাটেত্ৰা উচ্চারপস্সাৰং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সীসং পাতেত্ৰা জিৰ্হং নিন্নামেত্ৰা সরীরং খেল়কিলিন্নং কত্ৰা ৰাতগ্গহণেন উদরং উদ্ধুমাতকং কত্ৰা অক্খীনি পরিৰত্তেত্ৰা হেট্ঠানাসিকাসোতেন ৰাতং সঞ্চরাপেন্তো উপরিমনাসিকাসোতেন ৰাতং সন্নিরুম্ভিত্ৰা সকলসরীরং থদ্ধভাৰং গাহাপেত্ৰা মতকাকারং দস্সেসি, নীলমক্খিকাপি নং সম্পরিৰারেসুং, তস্মিং তস্মিং ঠানে কাকা নিলীযিংসু. লুদ্দো আগন্ত্ৰা উদরে হত্থেন পহরিত্ৰা ‘‘পাতোৰ বদ্ধো ভৰিস্সতি, পূতিকো জাতো’’তি তস্স বন্ধনরজ্জুং মোচেত্ৰা ‘‘এত্থেৰ দানি নং উক্কন্তিত্ৰা মংসং আদায গমিস্সামী’’তি নিরাসঙ্কো হুত্ৰা সাখাপলাসং গহেতুং আরদ্ধো. মিগপোতকোপি উট্ঠায চতূহি পাদেহি ঠত্ৰা কাযং ৰিধুনিত্ৰা গীৰং পসারেত্ৰা মহাৰাতেন ছিন্নৰলাহকো ৰিয ৰেগেন মাতু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, রাহুলো ইদানেৰ সিক্খাকামো, পুব্বেপি সিক্খাকামোযেৰা’’তি এৰং মিগজাতকং আহরিত্ৰা কথেসি.

অম্বলট্ঠিযরাহুলোৰাদং দেসেসীতি ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, রাহুল, ইমং পরিত্তং উদকাৰসেসং উদকাদানে ঠপিতন্তি? এৰং, ভন্তে. এৰং পরিত্তকং খো, রাহুল, তেসং সামঞ্ঞং, যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৰাদে লজ্জা’’তি এৰমাদিনা অম্বলট্ঠিযরাহুলোৰাদং (ম. নি. ২.১০৭ আদযো) কথেসি. গেহসিতং ৰিতক্কং ৰিতক্কেন্তস্সাতি আযস্মা কির রাহুলো ভগৰতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তোৰ পাদতলতো যাৰ উপরি কেসন্তা তথাগতং ওলোকেসি, সো ভগৰতো বুদ্ধৰেসৰিলাসং দিস্ৰা ‘‘সোভতি ভগৰা দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণৰিচিত্তসরীরো ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্ততায ৰিপ্পকিণ্ণসুৰণ্ণচুণ্ণমজ্ঝগতো ৰিয ৰিজ্জুলতাপরিক্খিত্তো কনকপব্বতো ৰিয যন্তসমাকড্ঢিতরতনৰিচিত্তসুৰণ্ণঅগ্ঘিকং ৰিয পংসুকূলচীৰরপ্পটিচ্ছন্নোপি রত্তকম্বলপরিক্খিত্তকনকপব্বতো ৰিয পৰাল়লতাপটিমণ্ডিতসুৰণ্ণঘটিকং ৰিয চীনপিট্ঠচুণ্ণপূজিতসুৰণ্ণচেতিযং ৰিয লাখারসানুলিত্তো কনকথূপো ৰিয রত্তৰলাহকন্তরগতো তঙ্খণমুগ্গতপুণ্ণচন্দো ৰিয অহো সমতিংসপারমিতানুভাৰেন সজ্জিতস্স অত্তভাৰস্স সিরিসম্পত্তী’’তি চিন্তেসি. ততো অত্তানম্পি ওলোকেত্ৰা ‘‘অহম্পি সোভামি, সচে ভগৰা চতূসু মহাদীপেসু চক্কৰত্তিরজ্জং অকরিস্স, ময্হং পরিণাযকট্ঠানন্তরমদস্স, এৰং সন্তে অতিৰিয জম্বুদীপতলং অতিসোভিস্সা’’তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহসিতং ছন্দরাগং উপ্পাদেসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘সত্থু চেৰ অত্তনো চ রূপসম্পত্তিং দিস্ৰা গেহসিতং ৰিতক্কং ৰিতক্কেন্তস্সা’’তি.

ভগৰাপি পুরতো গচ্ছন্তোৰ চিন্তেসি – ‘‘পরিপুণ্ণচ্ছৰিমংসলোহিতো দানি রাহুলস্স অত্তভাৰো, রজনীযেসু রূপারম্মণাদীসু চিত্তস্স পক্খন্দনকালো জাতো, নিপ্ফলতায নু খো রাহুলো ৰীতিনামেতী’’তি. অথ সহাৰজ্জনেনেৰ পসন্নে উদকে মচ্ছং ৰিয পরিসুদ্ধে আদাসমণ্ডলে মুখনিমিত্তং ৰিয চ তস্স তং চিত্তুপ্পাদং অদ্দস, দিস্ৰা চ ‘‘অযং রাহুলো ময্হং অত্রজো হুত্ৰা মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ‘অহং সোভামি, ময্হং ৰণ্ণাযতনং পসন্ন’ন্তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহসিতং ছন্দরাগং উপ্পাদেতি, অতিত্থে পক্খন্দো, উপ্পথং পটিপন্নো, অগোচরে চরতি, দিসামূল়্হঅদ্ধিকো ৰিয অগন্তব্বং দিসং গচ্ছতি, অযং খো পনস্স কিলেসো অব্ভন্তরে ৰড্ঢন্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং পস্সিতুং ন দস্সিস্সতি পরত্থম্পি উভযত্থম্পি, ততো নিরযেপি পটিসন্ধিং গণ্হাপেস্সতি, তিরচ্ছানযোনিযম্পি পেত্তিৰিসযেপি অসুরকাযেপি সম্বাধেপি মাতুকুচ্ছিস্মিন্তি অনমতগ্গে সংসারৰট্টে পরিপাতেস্সতি. যথা খো পন অনেকরতনপূরা মহানাৰা ভিন্নফলকন্তরেন উদকং আদিযমানা মুহুত্তম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বা হোতি, ৰেগেন ৰেগেনস্সা ৰিৰরং পিদহিতুং ৰট্টতি, এৰমেৰ অযম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো. যাৰস্স অযং কিলেসো অব্ভন্তরে সীলরতনাদীনি ন ৰিনাসেতি, তাৰদেৰ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযং অকাসি. ততো রাহুলং আমন্তেত্ৰা ‘‘যং কিঞ্চি, রাহুল, রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বন্তি. রূপমেৰ নু খো ভগৰা রূপমেৰ নু খো সুগতাতি. রূপম্পি রাহুল, ৰেদনাপি রাহুল, সঞ্ঞাপি রাহুল, সঙ্খারাপি রাহুল, ৰিঞ্ঞাণম্পি রাহুলা’’তি মহারাহুলোৰাদসুত্তং (ম. নি. ২.১১৩ আদযো) অভাসি. তং দস্সেতুং – ‘‘যং কিঞ্চি রাহুল…পে… কথেসী’’তি ৰুত্তং.

সংযুত্তকে পন রাহুলোৰাদোতি রাহুলসংযুত্তে ৰুত্তরাহুলোৰাদং সন্ধায ৰদন্তি. তত্থ ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং, ভন্তে, ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি থেরেন যাচিতো ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, রাহুল, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা রাহুলোৰাদং (সং. নি. ২.১৮৮ আদযো) আরভি. থেরস্স ৰিপস্সনাচারোযেৰ, ন পন মহারাহুলোৰাদো ৰিয ৰিতক্কূপচ্ছেদায ৰুত্তোতি অধিপ্পাযো.

অথস্স সত্থা ঞাণপরিপাকং ঞত্ৰাতিআদীসু ভগৰতো কির রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি ‘‘পরিপক্কা খো রাহুলস্স ৰিমুত্তিপরিপাচনীযা ধম্মা, যন্নূনাহং রাহুলং উত্তরি আসৰানং খযে ৰিনেয্য’’ন্তি? অথস্স ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, রাহুল, নিসীদনং, যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৰাৰিহারাযা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা রাহুলো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নিসীদনং আদায ভগৰতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. তেন খো পন সমযেন অনেকানি দেৰতাসহস্সানি ভগৰন্তং অভিৰন্দিত্ৰা অনুবন্ধিতা হোন্তি ‘‘অজ্জ ভগৰা আযস্মন্তং রাহুলং উত্তরি আসৰানং খযে ৰিনেস্সতী’’তি. অথ খো ভগৰা অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি রাহুলো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেত্ৰা ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, রাহুল, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা রাহুলোৰাদং (সং. নি. ৪.১২১) অদাসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘অন্ধৰনে নিসিন্নো চূল়রাহুলোৰাদং কথেসী’’তি.

কোটিসতসহস্সদেৰতাহীতি আযস্মতা রাহুলেন পদুমুত্তরস্স ভগৰতো পাদমূলে পথৰিন্ধররাজকালে পত্থনং ঠপেন্তেন সদ্ধিং পত্থনং ঠপিতদেৰতাযেৰেতা. তাসু পন কাচি ভূমট্ঠদেৰতা, কাচি অন্তলিক্খট্ঠকা, কাচি চাতুমহারাজিকাদিদেৰলোকে, কাচি ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তা, ইমস্মিং পন দিৰসে সব্বা একট্ঠানে অন্ধৰনস্মিংযেৰ সন্নিপতিতা.

আভিদোসিকন্তি পারিৰাসিকং একরত্তাতিক্কন্তং পূতিভূতং. একরত্তাতিক্কন্তস্সেৰ হি নামসঞ্ঞা এসা, যদিদং আভিদোসিকোতি. অযং পনেত্থ ৰচনত্থো – পূতিভাৰদোসেন অভিভূতোতি অভিদোসো, অভিদোসোযেৰ আভিদোসিকো. কুম্মাসন্তি যৰকুম্মাসং. অধিৰাসেত্ৰাতি ‘‘তেন হি, তাত রট্ঠপাল, অধিৰাসেহি স্ৰাতনায ভত্ত’’ন্তি পিতরা নিমন্তিতো স্ৰাতনায ভিক্খং অধিৰাসেত্ৰা. এত্থ চ থেরো পকতিযা উক্কট্ঠসপদানচারিকো স্ৰাতনায ভিক্খং নাম নাধিৰাসেতি, মাতু অনুগ্গহেন পন অধিৰাসেতি. মাতু কিরস্স থেরং অনুস্সরিত্ৰা অনুস্সরিত্ৰা মহাসোকো উপ্পজ্জতি, রোদনেনেৰ দুক্খী ৰিয জাতা, তস্মা থেরো ‘‘সচাহং তং অপস্সিত্ৰা গমিস্সামি, হদযম্পিস্সা ফলেয্যা’’তি অনুগ্গহেন অধিৰাসেসি. পণ্ডিতা হি ভিক্খূ মাতাপিতূনং আচরিযুপজ্ঝাযানং ৰা কাতব্বং অনুগ্গহং অজ্ঝুপেক্খিত্ৰা ধুতঙ্গসুদ্ধিকা ন ভৰন্তি.

অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনেতি পিতরা উয্যোজিতে ইত্থিজনে. পিতা কিরস্স দুতিযদিৰসে সকনিৰেসনে মহন্তং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণস্স পুঞ্জং কারাপেত্ৰা কিলঞ্জেহি পটিচ্ছাদাপেত্ৰা আযস্মতো রট্ঠপালস্স পুরাণদুতিযিকাযো ‘‘এথ তুম্হে ৰধূ, যেন অলঙ্কারেন অলঙ্কতা পুব্বে রট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স পিযা হোথ মনাপা, তেন অলঙ্কারেন অলঙ্করোথা’’তি আণাপেত্ৰা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা কালে আরোচিতে আগন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসিন্নং ‘‘ইদং তে, রট্ঠপাল, মত্তিকং ধনং, অঞ্ঞং পেত্তিকং, অঞ্ঞং পিতামহং; সক্কা, তাত রট্ঠপাল, ভোগে চ ভুঞ্জিতুং, পুঞ্ঞানি চ কাতুং? এহি ত্ৰং, তাত রট্ঠপাল, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ করোহী’’তি যাচিত্ৰা তেন পটিক্খিপিত্ৰা ধম্মে দেসিতে ‘‘অহং ইমং উপ্পব্বাজেস্সামী’’তি আনযিং, সো ‘‘দানি মে ধম্মকথং কাতুং আরদ্ধো, অলং মে ৰচনং ন করিস্সতী’’তি উট্ঠায গন্ত্ৰা তস্স ওরোধানং দ্ৰারং ৰিৰরাপেত্ৰা ‘‘অযং ৰো সামিকো, গচ্ছথ, যং কিঞ্চি কত্ৰান গণ্হিতুং ৰাযমথা’’তি উয্যোজেসি. তীসু ৰযেসু ঠিতা নাটকিত্থিযো থেরং পরিৰারযিংসু. তাসু অযং অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনে অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা’’তি.

ঠিতকোৰ ধম্মং দেসেত্ৰাতি –

‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অরুকাযং সমুস্সিতং;

আতুরং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৰং ঠিতি.

‘‘পস্স চিত্তকতং রূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধং, সহ ৰত্থেহি সোভতি.

‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

‘‘অঞ্জনীৰণ্ণৰা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৰো পাসং, নাসদা ৰাগুরং মিগো;

ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছামি, কন্দন্তে মিগবন্ধকে’’তি. (ম. নি. ২.৩০২; থেরগা. ৭৬৯-৭৭৪) –

ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেত্ৰা.

আকাসং উপ্পতিত্ৰাতি আকাসং পক্খন্দিত্ৰা. কস্মা পন থেরো আকাসেন গতো? পিতা কিরস্স সেট্ঠি সত্তসু দ্ৰারকোট্ঠকেসু অগ্গল়ানি দাপেত্ৰা মল্লে আণাপেসি ‘‘সচে নিক্খমিত্ৰা গচ্ছতি, হত্থপাদেসু নং গহেত্ৰা কাসাযানি হরিত্ৰা গিহিৰেসং গণ্হাপেথা’’তি. তস্মা থেরো ‘‘এতে মাদিসং মহাখীণাসৰং হত্থে ৰা পাদে ৰা গহেত্ৰা অপুঞ্ঞং পসৰেয্যুং, তং নেসং মা অহোসী’’তি চিন্তেত্ৰা আকাসেন অগমাসি. মিগচীরন্তি এৰংনামকং উয্যানং. চতুপারিজুঞ্ঞপটিমণ্ডিতন্তি জরাপারিজুঞ্ঞং, ব্যাধিপারিজুঞ্ঞং, ভোগপারিজুঞ্ঞং, ঞাতিপারিজুঞ্ঞন্তি ইমেহি চতূহি পারিজুঞ্ঞেহি পটিমণ্ডিতং. পারিজুঞ্ঞন্তি চ পরিহানীতি অত্থো. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

কুণ্ডধানত্থেরৰত্থু

২১১. ততিযে সলাকং গণ্হন্তীতি সলাকগাহকা. সুনাপরন্তজনপদং গচ্ছন্তেপি পঠমমেৰ সলাকং গণ্হীতি সম্বন্ধো. ছব্বস্সন্তরেতি ছন্নং ৰস্সানং অব্ভন্তরে. মেত্তীতি মিত্তভাৰো. ভেদকে সতীতি ভেদকরণে সতি. গুম্বসভাগতোতি গুম্বসমীপতো, অযমেৰ ৰা পাঠো. ইত্থী হুত্ৰাতি ইত্থী ৰিয হুত্ৰা, মনুস্সিত্থিৰণ্ণং মাপেত্ৰাতি অত্থো. দীঘরত্তানুগতোতি দীঘকালং অনুবন্ধো. এত্তকং অদ্ধানন্তি এত্তকং কালং. হন্দাৰুসোতি গণ্হাৰুসো. অত্থং গহেত্ৰাতি ভূতত্থং গহেত্ৰা, অযমেৰ ৰা পাঠো. কোণ্ডো জাতোতি ধুত্তো জাতো.

মাৰোচ ফরুসং কঞ্চীতি কঞ্চি একপুগ্গলং ফরুসং মা অৰোচ. ৰুত্তা পটিৰদেয্যু তন্তি তযা পরে দুস্সীলাতি ৰুত্তা তম্পি তথেৰ পটিৰদেয্যুং. দুক্খা হি সারম্ভকথাতি এসা কারণুত্তরা যুগগ্গাহকথা নাম দুক্খা. পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তন্তি কাযদণ্ডাদীহি পরং পহরন্তস্স তাদিসাৰ পটিদণ্ডা তৰ মত্থকে পতেয্যুং.

সচে নেরেসি অত্তানন্তি সচে অত্তানং নিচ্চলং কাতুং সক্খিস্সসি. কংসো উপহতো যথাতি মুখৰট্টিযং ছিন্দিত্ৰা তলমত্তং কত্ৰা ঠপিতং কংসতালং ৰিয. তাদিসঞ্হি হত্থেহি পাদেহি দণ্ডেন ৰা পহতম্পি সদ্দং ন করোতি. এস পত্তোসি নিব্বানন্তি সচে এৰরূপো ভৰিতুং সক্খিস্সসি, ইমং পটিপদং পূরযমানো এসো ত্ৰং ইদানি অপ্পত্তোপি নিব্বানং পত্তোসি নাম. সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতীতি ‘‘এৰঞ্চ সতি ত্ৰং দুস্সীলো, অহং সুসীলো’’তি এৰমাদিকো উত্তরিকরণৰাচালক্খণো সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতি, ন ভৰিস্সতিযেৰাতি অত্থো. পরিক্কিলেসেনাতি সংকিলেসহেতুনা.

ৰঙ্গীসত্থেরৰত্থু

২১২. চতুত্থে সম্পন্নপটিভানানন্তি পরিপুণ্ণপটিভানানং. চুতিং যো ৰেদি…পে… সব্বসোতি যো সত্তানং চুতিঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ সব্বাকারেন পাকটং কত্ৰা জানাতি, তং অহং অলগ্গনতায অসত্তং, পটিপত্তিযা সুট্ঠু গতত্তা সুগতং, চতুন্নং সচ্চানং সম্বুদ্ধত্তা বুদ্ধং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো. যস্স গতিন্তি যস্সেতে দেৰাদযো গতিং ন জানন্তি, তমহং আসৰানং খীণতায খীণাসৰং, কিলেসেহি আরকত্তা অরহন্তং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.

উপসেনৰঙ্গন্তপুত্তত্থেরৰত্থু

২১৩. পঞ্চমে সব্বপাসাদিকানন্তি সব্বসো পসাদং জনেন্তানং. কিন্তাযন্তি কিং তে অযং. অতিলহুন্তি অতিসীঘং. যস্স তস্মিং অত্তভাৰে উপ্পজ্জনারহানং মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থি, তং বুদ্ধা ‘‘মোঘপুরিসো’’তি ৰদন্তি অরিট্ঠলাল়ুদাযিআদিকে ৰিয. উপনিস্সযে সতিপি তস্মিং খণে মগ্গে ৰা ফলে ৰা অসতি ‘‘মোঘপুরিসা’’তি ৰদন্তিযেৰ ধনিযত্থেরাদিকে ৰিয. ইমস্সপি তস্মিং খণে মগ্গফলানং অভাৰতো ‘‘মোঘপুরিসা’’তি আহ, তুচ্ছমনুস্সাতি অত্থো. বাহুল্লাযাতি পরিসবাহুল্লায. অনেকপরিযাযেনাতি অনেককারণেন.

ইচ্ছামহং, ভিক্খৰেতি ভগৰা কির তং অদ্ধমাসং ন কঞ্চি বোধনেয্যসত্তং অদ্দস, তস্মা এৰমাহ, এৰং সন্তেপি তন্তিৰসেন ধম্মদেসনা কত্তব্বা সিযা. যস্মা পনস্স এতদহোসি – ‘‘মযি ওকাসং কারেত্ৰা পটিসল্লীনে ভিক্খূ অধম্মিকং কতিকৰত্তং করিস্সন্তি, তং উপসেনো ভিন্দিস্সতি, অহং তস্স পসীদিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সনং অনুজানিস্সামি. ততো মং পস্সিতুকামা বহূ ভিক্খূ ধুতঙ্গানি সমাদিযিস্সন্তি, অহঞ্চ তেহি উজ্ঝিতসন্থতপচ্চযা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি, তস্মা এৰমাহ. থেরস্সাতি উপসেনত্থেরস্স. মনাপানি তে ভিক্খু পংসুকূলানীতি ‘‘ভিক্খু তৰ ইমানি পংসুকূলানি মনাপানি অত্তনো রুচিযা খন্তিযা গহিতানী’’তি পুচ্ছতি. ন খো মে, ভন্তে, মনাপানি পংসুকূলানীতি, ভন্তে, ন মযা অত্তনো রুচিযা খন্তিযা গহিতানি, গলগ্গাহেন ৰিয মত্থকতাল়নেন ৰিয চ গাহিতো মযাতি দস্সেতি. পাল়িযং আগতমেৰাতি ৰিনযপাল়িং সন্ধায ৰদতি.

দব্বত্থেরৰত্থু

২১৪. ছট্ঠে অট্ঠারসসু মহাৰিহারেসূতি রাজগহস্স সমন্ততো ঠিতেসু অট্ঠারসসু মহাৰিহারেসু. উপৰিজঞ্ঞাতি আসন্নপসূতিকালা. রহোগতোতি রহসি গতো. সঙ্ঘস্স ৰেয্যাৰচ্চকরণে কাযং যোজেতুকামো চিন্তেসীতি থেরো কির অত্তনো কতকিচ্চভাৰং দিস্ৰা ‘‘অহং ইমং সরীরং ধারেমি, তঞ্চ খো ৰাতমুখে ঠিতপদীপো ৰিয অনিচ্চতামুখে ঠিতং নচিরস্সেৰ নিব্বাযনধম্মং যাৰ ন নিব্বাযতি, তাৰ কিং নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৰেয্যাৰচ্চং করেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘তিরোরট্ঠেসু বহূ কুলপুত্তা ভগৰন্তং অদিস্ৰাৰ পব্বজন্তি, তে ‘ভগৰন্তং পস্সিস্সাম চেৰ ৰন্দিস্সামা’তি চ দূরতোপি আগচ্ছন্তি, তত্র যেসং সেনাসনং নপ্পহোতি, তে সিলাপত্তকেপি সেয্যং কপ্পেন্তি. পহোমি খো পনাহং অত্তনো আনুভাৰেন তেসং তেসং কুলপুত্তানং ইচ্ছাৰসেন পাসাদৰিহারঅড্ঢযোগাদীনি মঞ্চপীঠত্থরণানি নিম্মিনিত্ৰা দাতুং? পুনদিৰসে চেত্থ একচ্চে অতিৰিয কিলন্তরূপা হোন্তি, তে গারৰেন ভিক্খূনং পুরতো ঠত্ৰা ভত্তানিপি ন উদ্দিসাপেন্তি, অহং খো পন তেসং ভত্তানিপি উদ্দিসিতুং পহোমী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তো ‘‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং, ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. সভাগসভাগানন্তি সুত্তন্তিকাদিগুণৰসেন সভাগানং, ন মিত্তসন্থৰৰসেন. থেরো হি যাৰতিকা সুত্তন্তিকা হোন্তি, তে উচ্চিনিত্ৰা উচ্চিনিত্ৰা একতো তেসং অনুরূপমেৰ সেনাসনং পঞ্ঞপেতি. ৰেনযিকাভিধম্মিককম্মট্ঠানিককাযদল়্হিবহুলেসুপি এসেৰ নযো. তেনেৰ পাল়িযং (পারা. ৩৮০) ৰুত্তং – ‘‘যেতে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা, তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতী’’তিআদি.

অঙ্গুলিযা জলমানাযাতি তেজোকসিণচতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অভিঞ্ঞাঞাণেন অঙ্গুলিজলনং অধিট্ঠহিত্ৰা তেনেৰ তেজোধাতুসমাপত্তিজনিতেন অগ্গিজালেন অঙ্গুলিযা জলমানায. অযং মঞ্চোতিআদীসু পন থেরে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৰদন্তে নিম্মিতাপি অত্তনো অত্তনো গতট্ঠানে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৰদন্তি. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতা.

‘‘একস্মিং ভাসমানস্মিং, সব্বে ভাসন্তি নিম্মিতা;

একস্মিং তুণ্হিমাসিনে, সব্বে তুণ্হী ভৰন্তি তে’’তি. (দী. নি. ২.২৮৬);

যস্মিং পন ৰিহারে মঞ্চপীঠাদীনি ন পরিপূরেন্তি, তত্থ অত্তনো আনুভাৰেন পূরেন্তি, তেন নিম্মিতানং অৰত্থুকং ৰচনং ন হোতি সব্বত্থ মঞ্চপীঠাদীনং সব্ভাৰতো. সব্বৰিহারেসু চ গমনমগ্গে সমপ্পমাণে কত্ৰা অধিট্ঠাতি. কতিকসণ্ঠানাদীনং পন নানপ্পকারত্তা তস্মিং তস্মিং ৰিহারে কতিকৰত্তানি ৰিসুং ৰিসুং কথাপেতীতি ৰেদিতব্বং. অনিযমেত্ৰা নিম্মিতানঞ্হি ‘‘একস্মিং ভাসমানস্মি’’ন্তিআদিধম্মতা ৰুত্তা. তথা হি যে ৰণ্ণৰযসরীরাৰযৰপরিক্খারকিরিযাৰিসেসাদীহি নিযমং অকত্ৰা নিম্মিতা হোন্তি, তে অনিযমেত্ৰা নিম্মিতত্তা ইদ্ধিমতা সদিসাৰ হোন্তি. ঠাননিসজ্জাদীসু ভাসিততুণ্হীভাৰাদীসু ৰা যং যং ইদ্ধিমা করোতি, তং তদেৰ করোন্তি. সচে পন নানপ্পকারে কাতুকামো হোতি, কেচি পঠমৰযে, কেচি মজ্ঝিমৰযে, কেচি পচ্ছিমৰযে, তথা দীঘকেসে উপড্ঢমুণ্ডে মিস্সককেসে উপড্ঢরত্তচীৰরে পণ্ডুকচীৰরে, পদভাণধম্মকথাসরভঞ্ঞপঞ্হপুচ্ছনপঞ্হৰিস্সজ্জনরজনপচনচীৰরসিব্বনধোৰনাদীনি করোন্তে, অপরেপি ৰা নানপ্পকারে কাতুকামো হোতি, তেন পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘এত্তকা ভিক্খূ পঠমৰযা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন পরিকম্মং কত্ৰা পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠিতে অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিং ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পকারাযেৰ হোন্তি. পুন অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ আগচ্ছতীতি তেহি সদ্ধিং জনপদকথং কথেন্তো অনিসীদিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানং ৰেল়ুৰনমেৰ পচ্চাগচ্ছতি. পাল়িযন্তি ৰিনযপাল়িযং.

পিলিন্দৰচ্ছত্থেরৰত্থু

২১৫. সত্তমে পিযানন্তি পিযাযিতব্বানং. মনাপানন্তি মনৰড্ঢনকানং. পিলিন্দোতি পনস্স গোত্তং, ৰচ্ছোতি নামন্তি এত্থ ৰুত্তৰিপরিযাযেনপি ৰদন্তি ‘‘পিলিন্দোতি নামং, ৰচ্ছোতি গোত্ত’’ন্তি. তেনেৰ আচরিযধম্মপালত্থেরেন থেরগাথাসংৰণ্ণনায (থেরগা. অট্ঠ. ১.৮ পিলিন্দৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা) ৰুত্তং – ‘‘পিলিন্দোতিস্স নামং অকংসু, ৰচ্ছোতি পন গোত্তং. তেন সো অপরভাগে পিলিন্দৰচ্ছোতি পঞ্ঞাযিত্থা’’তি. সংসন্দেত্ৰাতি একতো কত্ৰা.

সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰাতি ইদং অঙ্গুত্তরভাণকানং কথামগ্গেন ৰুত্তং. অপরে পন ভণন্তি – অনুপ্পন্নেযেৰ অম্হাকং ভগৰতি সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণগেহে নিব্বত্তিত্ৰা পিলিন্দৰচ্ছোতি পঞ্ঞাতো সংসারে সংৰেগবহুলতায পরিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা চূল়গন্ধারং নাম ৰিজ্জং সাধেত্ৰা আকাসচারী পরচিত্তৰিদূ চ হুত্ৰা রাজগহে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো পটিৰসতি. অথ যদা অম্হাকং ভগৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা অনুক্কমেন রাজগহং উপগতো, ততো পট্ঠায বুদ্ধানুভাৰেন তস্স সা ৰিজ্জা ন সম্পজ্জতি, অত্থকিচ্চং ন সাধেতি. সো চিন্তেসি – ‘‘সুতং খো পন মেতং ‘আচরিযপাচরিযানং ভাসমানানং যত্থ মহাগন্ধারৰিজ্জা ধরতি, তত্থ চূল়গন্ধারৰিজ্জা ন সম্পজ্জতী’তি. সমণস্স পন গোতমস্স আগতকালতো পট্ঠায নাযং মম ৰিজ্জা সম্পজ্জতি, নিস্সংসযং সমণো গোতমো মহাগন্ধারৰিজ্জং জানাতি, যন্নূনাহং তং পযিরুপাসিত্ৰা তস্স সন্তিকে ৰিজ্জং পরিযাপুণেয্য’’ন্তি. সো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচ – ‘‘অহং, মহাসমণ, তৰ সন্তিকে একং ৰিজ্জং পরিযাপুণিতুকামো, ওকাসং মে করোহী’’তি. ভগৰা ‘‘তেন হি পব্বজা’’তি আহ. সো ‘‘ৰিজ্জায পরিকম্মং পব্বজ্জা’’তি মঞ্ঞমানো পব্বজীতি. পরৰম্ভনৰসেনাতি পরেসং গরহনৰসেন.

অকক্কসন্তি অফরুসং. ৰিঞ্ঞাপনিন্তি অত্থৰিঞ্ঞাপনিং. সচ্চন্তি ভূতত্থং. নাভিসজেতি যায গিরায অঞ্ঞং কুজ্ঝাপনৰসেন ন লগাপেয্য, খীণাসৰো নাম এৰরূপমেৰ গিরং ন ভাসেয্য, তস্মা তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.

অনুৰিচিনিত্ৰাতি অনুৰিচারেত্ৰা. চণ্ডিকতং গচ্ছন্তন্তি সীঘগতিযা গচ্ছন্তং.

বাহিযদারুচীরিযত্থেরৰত্থু

২১৬. অট্ঠমে একরত্তিৰাসেন গন্ত্ৰাতি দেৰতানুভাৰেন গন্ত্ৰা. ‘‘বুদ্ধানুভাৰেনা’’তিপি ৰদন্তি. এৰং গতো চ ৰিহারং পৰিসিত্ৰা সম্বহুলে ভিক্খূ ভুত্তপাতরাসে কাযালসিযৰিমোচনত্থায অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে দিস্ৰা ‘‘কহং এতরহি সত্থা’’তি পুচ্ছি. ভিক্খূ ‘‘সাৰত্থিযং পিণ্ডায পৰিট্ঠো’’তি ৰত্ৰা তং পুচ্ছিংসু – ‘‘ত্ৰং পন কুতো আগতো’’তি? সুপ্পারকা আগতোম্হীতি. কদা নিক্খন্তোসীতি? হিয্যো সাযং নিক্খন্তোম্হীতি. দূরতো আগতো, তৰ পাদে ধোৰিত্ৰা তেলেন মক্খেত্ৰা থোকং ৰিস্সমাহি, আগতকালে সত্থারং দক্খিস্সতীতি. অহং, ভন্তে, সত্থু ৰা অত্তনো ৰা জীৰিতন্তরাযং ন জানামি, একরত্তেনেৰম্হি কত্থচি অট্ঠত্ৰা অনিসীদিত্ৰা ৰীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থারং পস্সিত্ৰাৰ ৰিস্সমিস্সামীতি. সো এৰং ৰত্ৰা তরমানরূপো সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা ভগৰন্তং অনোপমায বুদ্ধসিরিযা পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা ‘‘চিরস্সং ৰত মে দিট্ঠো সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণতসরীরো গন্ত্ৰা অন্তরৰীথিযমেৰ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা গোপ্ফকেসু দল়্হং গহেত্ৰা এৰমাহ – ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং, দেসেতু মে সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৰ, বাহিয, অন্তরঘরং পৰিট্ঠোম্হি পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি. তং সুত্ৰা বাহিযো, ‘‘ভন্তে, সংসারে সংসরন্তেন কবল়ীকারাহারো ন নো লদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৰা ময্হং ৰা জীৰিতন্তরাযং ন জানামি, দেসেথ মে ধম্ম’’ন্তি. সত্থা দুতিযম্পি পটিক্খিপিযেৰ. এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘ইমস্স মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসরীরং পীতিযা নিরন্তরং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৰপীতিৰেগেন ধম্মং সুত্ৰাপি ন সক্খিস্সতি পটিৰিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খা তাৰ তিট্ঠতু, একরত্তেনেৰ ৰীসযোজনসতং মগ্গং আগতত্তা দরথোপিস্স বলৰা, সোপি তাৰ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৰিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৰা ততিযং যাচিতো অন্তরৰীথিযং ঠিতোৰ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৰং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৰিস্সতী’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন ধম্মং দেসেতি. ইমমত্থং সংখিপিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘সত্থারং পিণ্ডায পৰিট্ঠ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অন্তরঘরেতি অন্তরৰীথিযং.

অপরিপুণ্ণপত্তচীৰরতায পত্তচীৰরং পরিযেসন্তোতি সো কির ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং করোন্তো ‘‘ভিক্খুনা নাম অত্তনো পচ্চযে লভিত্ৰা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৰা সযমেৰ ভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি একভিক্খুস্সপি পত্তেন ৰা চীৰরেন ৰা সঙ্গহং নাকাসি. তেনস্স ‘‘ইদ্ধিমযপত্তচীৰরং ন উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৰা এহিভিক্খুভাৰেন পব্বজ্জং ন অদাসি. তাৰদেৰ চ পব্বজ্জং যাচিতো ‘‘পরিপুণ্ণং তে পত্তচীৰর’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অপরিপুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি পত্তচীৰরং পরিযেসাহী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. তস্মা সো পত্তচীৰরং পরিযেসন্তো সঙ্কারট্ঠানতো চোল়খণ্ডানি সংকড্ঢতি.

সহস্সমপীতি পরিচ্ছেদৰচনং. একসহস্সং দ্ৰেসহস্সানীতি এৰং সহস্সেন চে পরিচ্ছিন্না গাথা হোন্তি, তা চ অনত্থপদসংহিতা আকাসৰণ্ণপব্বতৰণ্ণাদীনি পকাসকেহি অনিব্বানদীপকেহি অনত্থকেহি পদেহি সংহিতা যাৰ বহুকা হোন্তি, তাৰ পাপিকা এৰাতি অত্থো. একং গাথাপদং সেয্যোতি ‘‘অপ্পমাদো অমতপদং…পে… যথা মতা’’তি (ধ. প. ২১) এৰরূপা একগাথাপি সেয্যোতি অত্থো.