১৪. এতদগ্গৰগ্গো

(১৪) ৩. ততিযএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা

রাহুল-রট্ঠপালত্থেরৰত্থু

২০৯-২১০. ততিযস্স পঠমদুতিযেসু তিস্সো সিক্খাতি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসঙ্খাতা তিস্সো সিক্খা. চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৰাতি সত্তাহং নিরাহারতায একেকস্মিং দিৰসে দ্ৰিন্নং ভত্তচ্ছেদানং ৰসেন চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৰা.

তেসন্তি তেসং তাপসানং. লাবুভাজনাদিপরিক্খারং সংৰিধাযাতি লাবুভাজনাদিতাপসপরিক্খারং সংৰিদহিত্ৰা. সপরিল়াহকাযধাতুকোতি উস্সন্নপিত্ততায সপরিল়াহকাযসভাৰো. সতসহস্সাতি সতসহস্সপরিমাণা. সতসহস্সং পরিমাণং এতেসন্তি সতসহস্সা উত্তরপদলোপেন যথা ‘‘রূপভৰো রূপ’’ন্তি, অত্থিঅত্থে ৰা অকারপচ্চযো দট্ঠব্বো. পাণাতিপাতাদিঅকুসলধম্মসমুদাচারসঙ্খাতো আমগন্ধো কুণপগন্ধো নত্থি এতেসন্তি নিরামগন্ধা, যথাৰুত্তকিলেসসমুদাচাররহিতাতি অত্থো. কিলেসসমুদাচারো হেত্থ ‘‘আমগন্ধো’’তি ৰুত্তো. কিংকারণা? অমনুঞ্ঞত্তা, কিলেসঅসুচিমিস্সত্তা, সব্ভি জিগুচ্ছিতত্তা, পরমদুগ্গন্ধভাৰৰহত্তা চ. তথা হি যে যে উস্সন্নকিলেসা সত্তা, তে তে অতিদুগ্গন্ধা হোন্তি. তেনেৰ নিক্কিলেসানং মতসরীরম্পি দুগ্গন্ধং ন হোতি. দানগ্গপরিৰহনকেতি দানগ্গধুরৰহনকে. মাপকোতি দিৰসে দিৰসে পরিমিতপরিব্বযদানৰসেন ধঞ্ঞমাপকো.

পাল়িযন্তি ৰিনযপাল়িযং. মিগজাতকং আহরিত্ৰা কথেসীতি অতীতে কির বোধিসত্তো মিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা মিগগণপরিৰুতো অরঞ্ঞে ৰসতি. অথস্স ভগিনী অত্তনো পুত্তকং উপনেত্ৰা ‘‘ভাতিক ইমং ভাগিনেয্যং মিগমাযং সিক্খাপেহী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা ‘‘গচ্ছ তাত, অসুকৰেলাযং নাম আগন্ত্ৰা সিক্খেয্যাসী’’তি আহ. সো মাতুলেন ৰুত্তৰেলং অনতিক্কমিত্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা মিগমাযং সিক্খি. সো একদিৰসং ৰনে ৰিচরন্তো পাসেন বদ্ধো বদ্ধরৰং ৰিরৰি. মিগগণো পলাযিত্ৰা ‘‘পুত্তো তে পাসেন বদ্ধো’’তি তস্স মাতুযা আরোচেসি. সা ভাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভাতিক ভাগিনেয্যো তে মিগমাযং সিক্খাপিতো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘মা ত্ৰং পুত্তস্স কিঞ্চি পাপকং আসঙ্কি, সুগ্গহিতা তেন মিগমাযা, ইদানি তং হাসযমানো আগচ্ছিস্সতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘মিগং তিপল্লত্থ’’ন্তিআদিমাহ.

তত্থ মিগন্তি ভাগিনেয্যমিগং. তিপল্লত্থং ৰুচ্চতি সযনং, উভোহি পস্সেহি উজুকমেৰ চ নিপন্নকৰসেন তীহাকারেহি পল্লত্থং অস্স, তীণি ৰা পল্লত্থানি অস্সাতি তিপল্লত্থো, তং তিপল্লত্থং. অনেকমাযন্তি বহুমাযং বহুৰঞ্চনং. অট্ঠক্খুরন্তি একেকস্মিং পাদে দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং ৰসেন অট্ঠহি খুরেহি সমন্নাগতং. অড্ঢরত্তাপপাযিন্তি পুরিমযামং অতিক্কমিত্ৰা মজ্ঝিমযামে অরঞ্ঞতো আগম্ম পানীযস্স পিৰনতো অড্ঢরত্তে আপং পিৰতীতি অড্ঢরত্তাপপাযী. ‘‘অড্ঢরত্তে আপপাযি’’ন্তিপি পাঠো. মম ভাগিনেয্যং মিগং অহং সাধুকং মিগমাযং উগ্গণ্হাপেসিং. কথং? যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি অতিভোতি ভাগিনেয্যো. ইদং ৰুত্তং হোতি – অযঞ্হি তৰ পুত্তং তথা উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একস্মিং উপরিমনাসিকাসোতে ৰাতং সন্নিরুম্ভিত্ৰা পথৰিযং অল্লীনেন একেন হেট্ঠিমনাসিকাসোতেন তথেৰ ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি লুদ্দকং অতিভোতি, ছহি কোট্ঠাসেহি অজ্ঝোত্থরতি ৰঞ্চেতীতি অত্থো. কতমেহি ছহি? চত্তারো পাদে পসারেত্ৰা একেন পস্সেন সেয্যায, খুরেহি তিণপংসুখণনেন, জিৰ্হানিন্নামনেন, উদরস্স উদ্ধুমাতভাৰকরণেন, উচ্চারপস্সাৰৰিস্সজ্জনেন, ৰাতস্স নিরুম্ভনেনাতি. অথ ৰা তথা নং উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো. ছহীতি হেট্ঠা ৰুত্তেহি ছহি কারণেহি. কলাহীতি কলাযিস্সতি, লুদ্দকং ৰঞ্চেস্সতীতি অত্থো. ভোতীতি ভগিনিং আলপতি. ভাগিনেয্যোতি এৰং ছহি কারণেহি ৰঞ্চকং ভাগিনেয্যং নিদ্দিসতি.

এৰং বোধিসত্তো ভাগিনেয্যস্স মিগমাযং সাধুকং উগ্গহিতভাৰং ৰদন্তো ভগিনিং সমস্সাসেসি. সোপি মিগপোতকো পাসে বদ্ধো অনিবন্ধিত্ৰাযেৰ ভূমিযং মহাফাসুকপস্সেন পাদে পসারেত্ৰা নিপন্নো পাদানং আসন্নট্ঠানে খুরেহি এৰ পহরিত্ৰা পংসুঞ্চ তিণানি চ উপ্পাটেত্ৰা উচ্চারপস্সাৰং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সীসং পাতেত্ৰা জিৰ্হং নিন্নামেত্ৰা সরীরং খেল়কিলিন্নং কত্ৰা ৰাতগ্গহণেন উদরং উদ্ধুমাতকং কত্ৰা অক্খীনি পরিৰত্তেত্ৰা হেট্ঠানাসিকাসোতেন ৰাতং সঞ্চরাপেন্তো উপরিমনাসিকাসোতেন ৰাতং সন্নিরুম্ভিত্ৰা সকলসরীরং থদ্ধভাৰং গাহাপেত্ৰা মতকাকারং দস্সেসি, নীলমক্খিকাপি নং সম্পরিৰারেসুং, তস্মিং তস্মিং ঠানে কাকা নিলীযিংসু. লুদ্দো আগন্ত্ৰা উদরে হত্থেন পহরিত্ৰা ‘‘পাতোৰ বদ্ধো ভৰিস্সতি, পূতিকো জাতো’’তি তস্স বন্ধনরজ্জুং মোচেত্ৰা ‘‘এত্থেৰ দানি নং উক্কন্তিত্ৰা মংসং আদায গমিস্সামী’’তি নিরাসঙ্কো হুত্ৰা সাখাপলাসং গহেতুং আরদ্ধো. মিগপোতকোপি উট্ঠায চতূহি পাদেহি ঠত্ৰা কাযং ৰিধুনিত্ৰা গীৰং পসারেত্ৰা মহাৰাতেন ছিন্নৰলাহকো ৰিয ৰেগেন মাতু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, রাহুলো ইদানেৰ সিক্খাকামো, পুব্বেপি সিক্খাকামোযেৰা’’তি এৰং মিগজাতকং আহরিত্ৰা কথেসি.

অম্বলট্ঠিযরাহুলোৰাদং দেসেসীতি ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, রাহুল, ইমং পরিত্তং উদকাৰসেসং উদকাদানে ঠপিতন্তি? এৰং, ভন্তে. এৰং পরিত্তকং খো, রাহুল, তেসং সামঞ্ঞং, যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৰাদে লজ্জা’’তি এৰমাদিনা অম্বলট্ঠিযরাহুলোৰাদং (ম. নি. ২.১০৭ আদযো) কথেসি. গেহসিতং ৰিতক্কং ৰিতক্কেন্তস্সাতি আযস্মা কির রাহুলো ভগৰতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তোৰ পাদতলতো যাৰ উপরি কেসন্তা তথাগতং ওলোকেসি, সো ভগৰতো বুদ্ধৰেসৰিলাসং দিস্ৰা ‘‘সোভতি ভগৰা দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণৰিচিত্তসরীরো ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্ততায ৰিপ্পকিণ্ণসুৰণ্ণচুণ্ণমজ্ঝগতো ৰিয ৰিজ্জুলতাপরিক্খিত্তো কনকপব্বতো ৰিয যন্তসমাকড্ঢিতরতনৰিচিত্তসুৰণ্ণঅগ্ঘিকং ৰিয পংসুকূলচীৰরপ্পটিচ্ছন্নোপি রত্তকম্বলপরিক্খিত্তকনকপব্বতো ৰিয পৰাল়লতাপটিমণ্ডিতসুৰণ্ণঘটিকং ৰিয চীনপিট্ঠচুণ্ণপূজিতসুৰণ্ণচেতিযং ৰিয লাখারসানুলিত্তো কনকথূপো ৰিয রত্তৰলাহকন্তরগতো তঙ্খণমুগ্গতপুণ্ণচন্দো ৰিয অহো সমতিংসপারমিতানুভাৰেন সজ্জিতস্স অত্তভাৰস্স সিরিসম্পত্তী’’তি চিন্তেসি. ততো অত্তানম্পি ওলোকেত্ৰা ‘‘অহম্পি সোভামি, সচে ভগৰা চতূসু মহাদীপেসু চক্কৰত্তিরজ্জং অকরিস্স, ময্হং পরিণাযকট্ঠানন্তরমদস্স, এৰং সন্তে অতিৰিয জম্বুদীপতলং অতিসোভিস্সা’’তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহসিতং ছন্দরাগং উপ্পাদেসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘সত্থু চেৰ অত্তনো চ রূপসম্পত্তিং দিস্ৰা গেহসিতং ৰিতক্কং ৰিতক্কেন্তস্সা’’তি.

ভগৰাপি পুরতো গচ্ছন্তোৰ চিন্তেসি – ‘‘পরিপুণ্ণচ্ছৰিমংসলোহিতো দানি রাহুলস্স অত্তভাৰো, রজনীযেসু রূপারম্মণাদীসু চিত্তস্স পক্খন্দনকালো জাতো, নিপ্ফলতায নু খো রাহুলো ৰীতিনামেতী’’তি. অথ সহাৰজ্জনেনেৰ পসন্নে উদকে মচ্ছং ৰিয পরিসুদ্ধে আদাসমণ্ডলে মুখনিমিত্তং ৰিয চ তস্স তং চিত্তুপ্পাদং অদ্দস, দিস্ৰা চ ‘‘অযং রাহুলো ময্হং অত্রজো হুত্ৰা মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ‘অহং সোভামি, ময্হং ৰণ্ণাযতনং পসন্ন’ন্তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহসিতং ছন্দরাগং উপ্পাদেতি, অতিত্থে পক্খন্দো, উপ্পথং পটিপন্নো, অগোচরে চরতি, দিসামূল়্হঅদ্ধিকো ৰিয অগন্তব্বং দিসং গচ্ছতি, অযং খো পনস্স কিলেসো অব্ভন্তরে ৰড্ঢন্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং পস্সিতুং ন দস্সিস্সতি পরত্থম্পি উভযত্থম্পি, ততো নিরযেপি পটিসন্ধিং গণ্হাপেস্সতি, তিরচ্ছানযোনিযম্পি পেত্তিৰিসযেপি অসুরকাযেপি সম্বাধেপি মাতুকুচ্ছিস্মিন্তি অনমতগ্গে সংসারৰট্টে পরিপাতেস্সতি. যথা খো পন অনেকরতনপূরা মহানাৰা ভিন্নফলকন্তরেন উদকং আদিযমানা মুহুত্তম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বা হোতি, ৰেগেন ৰেগেনস্সা ৰিৰরং পিদহিতুং ৰট্টতি, এৰমেৰ অযম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো. যাৰস্স অযং কিলেসো অব্ভন্তরে সীলরতনাদীনি ন ৰিনাসেতি, তাৰদেৰ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযং অকাসি. ততো রাহুলং আমন্তেত্ৰা ‘‘যং কিঞ্চি, রাহুল, রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বন্তি. রূপমেৰ নু খো ভগৰা রূপমেৰ নু খো সুগতাতি. রূপম্পি রাহুল, ৰেদনাপি রাহুল, সঞ্ঞাপি রাহুল, সঙ্খারাপি রাহুল, ৰিঞ্ঞাণম্পি রাহুলা’’তি মহারাহুলোৰাদসুত্তং (ম. নি. ২.১১৩ আদযো) অভাসি. তং দস্সেতুং – ‘‘যং কিঞ্চি রাহুল…পে… কথেসী’’তি ৰুত্তং.

সংযুত্তকে পন রাহুলোৰাদোতি রাহুলসংযুত্তে ৰুত্তরাহুলোৰাদং সন্ধায ৰদন্তি. তত্থ ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং, ভন্তে, ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি থেরেন যাচিতো ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, রাহুল, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা রাহুলোৰাদং (সং. নি. ২.১৮৮ আদযো) আরভি. থেরস্স ৰিপস্সনাচারোযেৰ, ন পন মহারাহুলোৰাদো ৰিয ৰিতক্কূপচ্ছেদায ৰুত্তোতি অধিপ্পাযো.

অথস্স সত্থা ঞাণপরিপাকং ঞত্ৰাতিআদীসু ভগৰতো কির রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি ‘‘পরিপক্কা খো রাহুলস্স ৰিমুত্তিপরিপাচনীযা ধম্মা, যন্নূনাহং রাহুলং উত্তরি আসৰানং খযে ৰিনেয্য’’ন্তি? অথস্স ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, রাহুল, নিসীদনং, যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৰাৰিহারাযা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা রাহুলো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নিসীদনং আদায ভগৰতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. তেন খো পন সমযেন অনেকানি দেৰতাসহস্সানি ভগৰন্তং অভিৰন্দিত্ৰা অনুবন্ধিতা হোন্তি ‘‘অজ্জ ভগৰা আযস্মন্তং রাহুলং উত্তরি আসৰানং খযে ৰিনেস্সতী’’তি. অথ খো ভগৰা অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি রাহুলো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেত্ৰা ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, রাহুল, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা রাহুলোৰাদং (সং. নি. ৪.১২১) অদাসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘অন্ধৰনে নিসিন্নো চূল়রাহুলোৰাদং কথেসী’’তি.

কোটিসতসহস্সদেৰতাহীতি আযস্মতা রাহুলেন পদুমুত্তরস্স ভগৰতো পাদমূলে পথৰিন্ধররাজকালে পত্থনং ঠপেন্তেন সদ্ধিং পত্থনং ঠপিতদেৰতাযেৰেতা. তাসু পন কাচি ভূমট্ঠদেৰতা, কাচি অন্তলিক্খট্ঠকা, কাচি চাতুমহারাজিকাদিদেৰলোকে, কাচি ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তা, ইমস্মিং পন দিৰসে সব্বা একট্ঠানে অন্ধৰনস্মিংযেৰ সন্নিপতিতা.

আভিদোসিকন্তি পারিৰাসিকং একরত্তাতিক্কন্তং পূতিভূতং. একরত্তাতিক্কন্তস্সেৰ হি নামসঞ্ঞা এসা, যদিদং আভিদোসিকোতি. অযং পনেত্থ ৰচনত্থো – পূতিভাৰদোসেন অভিভূতোতি অভিদোসো, অভিদোসোযেৰ আভিদোসিকো. কুম্মাসন্তি যৰকুম্মাসং. অধিৰাসেত্ৰাতি ‘‘তেন হি, তাত রট্ঠপাল, অধিৰাসেহি স্ৰাতনায ভত্ত’’ন্তি পিতরা নিমন্তিতো স্ৰাতনায ভিক্খং অধিৰাসেত্ৰা. এত্থ চ থেরো পকতিযা উক্কট্ঠসপদানচারিকো স্ৰাতনায ভিক্খং নাম নাধিৰাসেতি, মাতু অনুগ্গহেন পন অধিৰাসেতি. মাতু কিরস্স থেরং অনুস্সরিত্ৰা অনুস্সরিত্ৰা মহাসোকো উপ্পজ্জতি, রোদনেনেৰ দুক্খী ৰিয জাতা, তস্মা থেরো ‘‘সচাহং তং অপস্সিত্ৰা গমিস্সামি, হদযম্পিস্সা ফলেয্যা’’তি অনুগ্গহেন অধিৰাসেসি. পণ্ডিতা হি ভিক্খূ মাতাপিতূনং আচরিযুপজ্ঝাযানং ৰা কাতব্বং অনুগ্গহং অজ্ঝুপেক্খিত্ৰা ধুতঙ্গসুদ্ধিকা ন ভৰন্তি.

অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনেতি পিতরা উয্যোজিতে ইত্থিজনে. পিতা কিরস্স দুতিযদিৰসে সকনিৰেসনে মহন্তং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণস্স পুঞ্জং কারাপেত্ৰা কিলঞ্জেহি পটিচ্ছাদাপেত্ৰা আযস্মতো রট্ঠপালস্স পুরাণদুতিযিকাযো ‘‘এথ তুম্হে ৰধূ, যেন অলঙ্কারেন অলঙ্কতা পুব্বে রট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স পিযা হোথ মনাপা, তেন অলঙ্কারেন অলঙ্করোথা’’তি আণাপেত্ৰা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা কালে আরোচিতে আগন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসিন্নং ‘‘ইদং তে, রট্ঠপাল, মত্তিকং ধনং, অঞ্ঞং পেত্তিকং, অঞ্ঞং পিতামহং; সক্কা, তাত রট্ঠপাল, ভোগে চ ভুঞ্জিতুং, পুঞ্ঞানি চ কাতুং? এহি ত্ৰং, তাত রট্ঠপাল, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ করোহী’’তি যাচিত্ৰা তেন পটিক্খিপিত্ৰা ধম্মে দেসিতে ‘‘অহং ইমং উপ্পব্বাজেস্সামী’’তি আনযিং, সো ‘‘দানি মে ধম্মকথং কাতুং আরদ্ধো, অলং মে ৰচনং ন করিস্সতী’’তি উট্ঠায গন্ত্ৰা তস্স ওরোধানং দ্ৰারং ৰিৰরাপেত্ৰা ‘‘অযং ৰো সামিকো, গচ্ছথ, যং কিঞ্চি কত্ৰান গণ্হিতুং ৰাযমথা’’তি উয্যোজেসি. তীসু ৰযেসু ঠিতা নাটকিত্থিযো থেরং পরিৰারযিংসু. তাসু অযং অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনে অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা’’তি.

ঠিতকোৰ ধম্মং দেসেত্ৰাতি –

‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অরুকাযং সমুস্সিতং;

আতুরং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৰং ঠিতি.

‘‘পস্স চিত্তকতং রূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধং, সহ ৰত্থেহি সোভতি.

‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

‘‘অঞ্জনীৰণ্ণৰা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৰো পাসং, নাসদা ৰাগুরং মিগো;

ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছামি, কন্দন্তে মিগবন্ধকে’’তি. (ম. নি. ২.৩০২; থেরগা. ৭৬৯-৭৭৪) –

ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেত্ৰা.

আকাসং উপ্পতিত্ৰাতি আকাসং পক্খন্দিত্ৰা. কস্মা পন থেরো আকাসেন গতো? পিতা কিরস্স সেট্ঠি সত্তসু দ্ৰারকোট্ঠকেসু অগ্গল়ানি দাপেত্ৰা মল্লে আণাপেসি ‘‘সচে নিক্খমিত্ৰা গচ্ছতি, হত্থপাদেসু নং গহেত্ৰা কাসাযানি হরিত্ৰা গিহিৰেসং গণ্হাপেথা’’তি. তস্মা থেরো ‘‘এতে মাদিসং মহাখীণাসৰং হত্থে ৰা পাদে ৰা গহেত্ৰা অপুঞ্ঞং পসৰেয্যুং, তং নেসং মা অহোসী’’তি চিন্তেত্ৰা আকাসেন অগমাসি. মিগচীরন্তি এৰংনামকং উয্যানং. চতুপারিজুঞ্ঞপটিমণ্ডিতন্তি জরাপারিজুঞ্ঞং, ব্যাধিপারিজুঞ্ঞং, ভোগপারিজুঞ্ঞং, ঞাতিপারিজুঞ্ঞন্তি ইমেহি চতূহি পারিজুঞ্ঞেহি পটিমণ্ডিতং. পারিজুঞ্ঞন্তি চ পরিহানীতি অত্থো. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

কুণ্ডধানত্থেরৰত্থু

২১১. ততিযে সলাকং গণ্হন্তীতি সলাকগাহকা. সুনাপরন্তজনপদং গচ্ছন্তেপি পঠমমেৰ সলাকং গণ্হীতি সম্বন্ধো. ছব্বস্সন্তরেতি ছন্নং ৰস্সানং অব্ভন্তরে. মেত্তীতি মিত্তভাৰো. ভেদকে সতীতি ভেদকরণে সতি. গুম্বসভাগতোতি গুম্বসমীপতো, অযমেৰ ৰা পাঠো. ইত্থী হুত্ৰাতি ইত্থী ৰিয হুত্ৰা, মনুস্সিত্থিৰণ্ণং মাপেত্ৰাতি অত্থো. দীঘরত্তানুগতোতি দীঘকালং অনুবন্ধো. এত্তকং অদ্ধানন্তি এত্তকং কালং. হন্দাৰুসোতি গণ্হাৰুসো. অত্থং গহেত্ৰাতি ভূতত্থং গহেত্ৰা, অযমেৰ ৰা পাঠো. কোণ্ডো জাতোতি ধুত্তো জাতো.

মাৰোচ ফরুসং কঞ্চীতি কঞ্চি একপুগ্গলং ফরুসং মা অৰোচ. ৰুত্তা পটিৰদেয্যু তন্তি তযা পরে দুস্সীলাতি ৰুত্তা তম্পি তথেৰ পটিৰদেয্যুং. দুক্খা হি সারম্ভকথাতি এসা কারণুত্তরা যুগগ্গাহকথা নাম দুক্খা. পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তন্তি কাযদণ্ডাদীহি পরং পহরন্তস্স তাদিসাৰ পটিদণ্ডা তৰ মত্থকে পতেয্যুং.

সচে নেরেসি অত্তানন্তি সচে অত্তানং নিচ্চলং কাতুং সক্খিস্সসি. কংসো উপহতো যথাতি মুখৰট্টিযং ছিন্দিত্ৰা তলমত্তং কত্ৰা ঠপিতং কংসতালং ৰিয. তাদিসঞ্হি হত্থেহি পাদেহি দণ্ডেন ৰা পহতম্পি সদ্দং ন করোতি. এস পত্তোসি নিব্বানন্তি সচে এৰরূপো ভৰিতুং সক্খিস্সসি, ইমং পটিপদং পূরযমানো এসো ত্ৰং ইদানি অপ্পত্তোপি নিব্বানং পত্তোসি নাম. সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতীতি ‘‘এৰঞ্চ সতি ত্ৰং দুস্সীলো, অহং সুসীলো’’তি এৰমাদিকো উত্তরিকরণৰাচালক্খণো সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতি, ন ভৰিস্সতিযেৰাতি অত্থো. পরিক্কিলেসেনাতি সংকিলেসহেতুনা.

ৰঙ্গীসত্থেরৰত্থু

২১২. চতুত্থে সম্পন্নপটিভানানন্তি পরিপুণ্ণপটিভানানং. চুতিং যো ৰেদি…পে… সব্বসোতি যো সত্তানং চুতিঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ সব্বাকারেন পাকটং কত্ৰা জানাতি, তং অহং অলগ্গনতায অসত্তং, পটিপত্তিযা সুট্ঠু গতত্তা সুগতং, চতুন্নং সচ্চানং সম্বুদ্ধত্তা বুদ্ধং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো. যস্স গতিন্তি যস্সেতে দেৰাদযো গতিং ন জানন্তি, তমহং আসৰানং খীণতায খীণাসৰং, কিলেসেহি আরকত্তা অরহন্তং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.

উপসেনৰঙ্গন্তপুত্তত্থেরৰত্থু

২১৩. পঞ্চমে সব্বপাসাদিকানন্তি সব্বসো পসাদং জনেন্তানং. কিন্তাযন্তি কিং তে অযং. অতিলহুন্তি অতিসীঘং. যস্স তস্মিং অত্তভাৰে উপ্পজ্জনারহানং মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থি, তং বুদ্ধা ‘‘মোঘপুরিসো’’তি ৰদন্তি অরিট্ঠলাল়ুদাযিআদিকে ৰিয. উপনিস্সযে সতিপি তস্মিং খণে মগ্গে ৰা ফলে ৰা অসতি ‘‘মোঘপুরিসা’’তি ৰদন্তিযেৰ ধনিযত্থেরাদিকে ৰিয. ইমস্সপি তস্মিং খণে মগ্গফলানং অভাৰতো ‘‘মোঘপুরিসা’’তি আহ, তুচ্ছমনুস্সাতি অত্থো. বাহুল্লাযাতি পরিসবাহুল্লায. অনেকপরিযাযেনাতি অনেককারণেন.

ইচ্ছামহং, ভিক্খৰেতি ভগৰা কির তং অদ্ধমাসং ন কঞ্চি বোধনেয্যসত্তং অদ্দস, তস্মা এৰমাহ, এৰং সন্তেপি তন্তিৰসেন ধম্মদেসনা কত্তব্বা সিযা. যস্মা পনস্স এতদহোসি – ‘‘মযি ওকাসং কারেত্ৰা পটিসল্লীনে ভিক্খূ অধম্মিকং কতিকৰত্তং করিস্সন্তি, তং উপসেনো ভিন্দিস্সতি, অহং তস্স পসীদিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সনং অনুজানিস্সামি. ততো মং পস্সিতুকামা বহূ ভিক্খূ ধুতঙ্গানি সমাদিযিস্সন্তি, অহঞ্চ তেহি উজ্ঝিতসন্থতপচ্চযা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি, তস্মা এৰমাহ. থেরস্সাতি উপসেনত্থেরস্স. মনাপানি তে ভিক্খু পংসুকূলানীতি ‘‘ভিক্খু তৰ ইমানি পংসুকূলানি মনাপানি অত্তনো রুচিযা খন্তিযা গহিতানী’’তি পুচ্ছতি. ন খো মে, ভন্তে, মনাপানি পংসুকূলানীতি, ভন্তে, ন মযা অত্তনো রুচিযা খন্তিযা গহিতানি, গলগ্গাহেন ৰিয মত্থকতাল়নেন ৰিয চ গাহিতো মযাতি দস্সেতি. পাল়িযং আগতমেৰাতি ৰিনযপাল়িং সন্ধায ৰদতি.

দব্বত্থেরৰত্থু

২১৪. ছট্ঠে অট্ঠারসসু মহাৰিহারেসূতি রাজগহস্স সমন্ততো ঠিতেসু অট্ঠারসসু মহাৰিহারেসু. উপৰিজঞ্ঞাতি আসন্নপসূতিকালা. রহোগতোতি রহসি গতো. সঙ্ঘস্স ৰেয্যাৰচ্চকরণে কাযং যোজেতুকামো চিন্তেসীতি থেরো কির অত্তনো কতকিচ্চভাৰং দিস্ৰা ‘‘অহং ইমং সরীরং ধারেমি, তঞ্চ খো ৰাতমুখে ঠিতপদীপো ৰিয অনিচ্চতামুখে ঠিতং নচিরস্সেৰ নিব্বাযনধম্মং যাৰ ন নিব্বাযতি, তাৰ কিং নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৰেয্যাৰচ্চং করেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘তিরোরট্ঠেসু বহূ কুলপুত্তা ভগৰন্তং অদিস্ৰাৰ পব্বজন্তি, তে ‘ভগৰন্তং পস্সিস্সাম চেৰ ৰন্দিস্সামা’তি চ দূরতোপি আগচ্ছন্তি, তত্র যেসং সেনাসনং নপ্পহোতি, তে সিলাপত্তকেপি সেয্যং কপ্পেন্তি. পহোমি খো পনাহং অত্তনো আনুভাৰেন তেসং তেসং কুলপুত্তানং ইচ্ছাৰসেন পাসাদৰিহারঅড্ঢযোগাদীনি মঞ্চপীঠত্থরণানি নিম্মিনিত্ৰা দাতুং? পুনদিৰসে চেত্থ একচ্চে অতিৰিয কিলন্তরূপা হোন্তি, তে গারৰেন ভিক্খূনং পুরতো ঠত্ৰা ভত্তানিপি ন উদ্দিসাপেন্তি, অহং খো পন তেসং ভত্তানিপি উদ্দিসিতুং পহোমী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তো ‘‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং, ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. সভাগসভাগানন্তি সুত্তন্তিকাদিগুণৰসেন সভাগানং, ন মিত্তসন্থৰৰসেন. থেরো হি যাৰতিকা সুত্তন্তিকা হোন্তি, তে উচ্চিনিত্ৰা উচ্চিনিত্ৰা একতো তেসং অনুরূপমেৰ সেনাসনং পঞ্ঞপেতি. ৰেনযিকাভিধম্মিককম্মট্ঠানিককাযদল়্হিবহুলেসুপি এসেৰ নযো. তেনেৰ পাল়িযং (পারা. ৩৮০) ৰুত্তং – ‘‘যেতে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা, তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতী’’তিআদি.

অঙ্গুলিযা জলমানাযাতি তেজোকসিণচতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অভিঞ্ঞাঞাণেন অঙ্গুলিজলনং অধিট্ঠহিত্ৰা তেনেৰ তেজোধাতুসমাপত্তিজনিতেন অগ্গিজালেন অঙ্গুলিযা জলমানায. অযং মঞ্চোতিআদীসু পন থেরে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৰদন্তে নিম্মিতাপি অত্তনো অত্তনো গতট্ঠানে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৰদন্তি. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতা.

‘‘একস্মিং ভাসমানস্মিং, সব্বে ভাসন্তি নিম্মিতা;

একস্মিং তুণ্হিমাসিনে, সব্বে তুণ্হী ভৰন্তি তে’’তি. (দী. নি. ২.২৮৬);

যস্মিং পন ৰিহারে মঞ্চপীঠাদীনি ন পরিপূরেন্তি, তত্থ অত্তনো আনুভাৰেন পূরেন্তি, তেন নিম্মিতানং অৰত্থুকং ৰচনং ন হোতি সব্বত্থ মঞ্চপীঠাদীনং সব্ভাৰতো. সব্বৰিহারেসু চ গমনমগ্গে সমপ্পমাণে কত্ৰা অধিট্ঠাতি. কতিকসণ্ঠানাদীনং পন নানপ্পকারত্তা তস্মিং তস্মিং ৰিহারে কতিকৰত্তানি ৰিসুং ৰিসুং কথাপেতীতি ৰেদিতব্বং. অনিযমেত্ৰা নিম্মিতানঞ্হি ‘‘একস্মিং ভাসমানস্মি’’ন্তিআদিধম্মতা ৰুত্তা. তথা হি যে ৰণ্ণৰযসরীরাৰযৰপরিক্খারকিরিযাৰিসেসাদীহি নিযমং অকত্ৰা নিম্মিতা হোন্তি, তে অনিযমেত্ৰা নিম্মিতত্তা ইদ্ধিমতা সদিসাৰ হোন্তি. ঠাননিসজ্জাদীসু ভাসিততুণ্হীভাৰাদীসু ৰা যং যং ইদ্ধিমা করোতি, তং তদেৰ করোন্তি. সচে পন নানপ্পকারে কাতুকামো হোতি, কেচি পঠমৰযে, কেচি মজ্ঝিমৰযে, কেচি পচ্ছিমৰযে, তথা দীঘকেসে উপড্ঢমুণ্ডে মিস্সককেসে উপড্ঢরত্তচীৰরে পণ্ডুকচীৰরে, পদভাণধম্মকথাসরভঞ্ঞপঞ্হপুচ্ছনপঞ্হৰিস্সজ্জনরজনপচনচীৰরসিব্বনধোৰনাদীনি করোন্তে, অপরেপি ৰা নানপ্পকারে কাতুকামো হোতি, তেন পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘এত্তকা ভিক্খূ পঠমৰযা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন পরিকম্মং কত্ৰা পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠিতে অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিং ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পকারাযেৰ হোন্তি. পুন অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ আগচ্ছতীতি তেহি সদ্ধিং জনপদকথং কথেন্তো অনিসীদিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানং ৰেল়ুৰনমেৰ পচ্চাগচ্ছতি. পাল়িযন্তি ৰিনযপাল়িযং.

পিলিন্দৰচ্ছত্থেরৰত্থু

২১৫. সত্তমে পিযানন্তি পিযাযিতব্বানং. মনাপানন্তি মনৰড্ঢনকানং. পিলিন্দোতি পনস্স গোত্তং, ৰচ্ছোতি নামন্তি এত্থ ৰুত্তৰিপরিযাযেনপি ৰদন্তি ‘‘পিলিন্দোতি নামং, ৰচ্ছোতি গোত্ত’’ন্তি. তেনেৰ আচরিযধম্মপালত্থেরেন থেরগাথাসংৰণ্ণনায (থেরগা. অট্ঠ. ১.৮ পিলিন্দৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা) ৰুত্তং – ‘‘পিলিন্দোতিস্স নামং অকংসু, ৰচ্ছোতি পন গোত্তং. তেন সো অপরভাগে পিলিন্দৰচ্ছোতি পঞ্ঞাযিত্থা’’তি. সংসন্দেত্ৰাতি একতো কত্ৰা.

সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰাতি ইদং অঙ্গুত্তরভাণকানং কথামগ্গেন ৰুত্তং. অপরে পন ভণন্তি – অনুপ্পন্নেযেৰ অম্হাকং ভগৰতি সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণগেহে নিব্বত্তিত্ৰা পিলিন্দৰচ্ছোতি পঞ্ঞাতো সংসারে সংৰেগবহুলতায পরিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা চূল়গন্ধারং নাম ৰিজ্জং সাধেত্ৰা আকাসচারী পরচিত্তৰিদূ চ হুত্ৰা রাজগহে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো পটিৰসতি. অথ যদা অম্হাকং ভগৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা অনুক্কমেন রাজগহং উপগতো, ততো পট্ঠায বুদ্ধানুভাৰেন তস্স সা ৰিজ্জা ন সম্পজ্জতি, অত্থকিচ্চং ন সাধেতি. সো চিন্তেসি – ‘‘সুতং খো পন মেতং ‘আচরিযপাচরিযানং ভাসমানানং যত্থ মহাগন্ধারৰিজ্জা ধরতি, তত্থ চূল়গন্ধারৰিজ্জা ন সম্পজ্জতী’তি. সমণস্স পন গোতমস্স আগতকালতো পট্ঠায নাযং মম ৰিজ্জা সম্পজ্জতি, নিস্সংসযং সমণো গোতমো মহাগন্ধারৰিজ্জং জানাতি, যন্নূনাহং তং পযিরুপাসিত্ৰা তস্স সন্তিকে ৰিজ্জং পরিযাপুণেয্য’’ন্তি. সো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচ – ‘‘অহং, মহাসমণ, তৰ সন্তিকে একং ৰিজ্জং পরিযাপুণিতুকামো, ওকাসং মে করোহী’’তি. ভগৰা ‘‘তেন হি পব্বজা’’তি আহ. সো ‘‘ৰিজ্জায পরিকম্মং পব্বজ্জা’’তি মঞ্ঞমানো পব্বজীতি. পরৰম্ভনৰসেনাতি পরেসং গরহনৰসেন.

অকক্কসন্তি অফরুসং. ৰিঞ্ঞাপনিন্তি অত্থৰিঞ্ঞাপনিং. সচ্চন্তি ভূতত্থং. নাভিসজেতি যায গিরায অঞ্ঞং কুজ্ঝাপনৰসেন ন লগাপেয্য, খীণাসৰো নাম এৰরূপমেৰ গিরং ন ভাসেয্য, তস্মা তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.

অনুৰিচিনিত্ৰাতি অনুৰিচারেত্ৰা. চণ্ডিকতং গচ্ছন্তন্তি সীঘগতিযা গচ্ছন্তং.

বাহিযদারুচীরিযত্থেরৰত্থু

২১৬. অট্ঠমে একরত্তিৰাসেন গন্ত্ৰাতি দেৰতানুভাৰেন গন্ত্ৰা. ‘‘বুদ্ধানুভাৰেনা’’তিপি ৰদন্তি. এৰং গতো চ ৰিহারং পৰিসিত্ৰা সম্বহুলে ভিক্খূ ভুত্তপাতরাসে কাযালসিযৰিমোচনত্থায অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে দিস্ৰা ‘‘কহং এতরহি সত্থা’’তি পুচ্ছি. ভিক্খূ ‘‘সাৰত্থিযং পিণ্ডায পৰিট্ঠো’’তি ৰত্ৰা তং পুচ্ছিংসু – ‘‘ত্ৰং পন কুতো আগতো’’তি? সুপ্পারকা আগতোম্হীতি. কদা নিক্খন্তোসীতি? হিয্যো সাযং নিক্খন্তোম্হীতি. দূরতো আগতো, তৰ পাদে ধোৰিত্ৰা তেলেন মক্খেত্ৰা থোকং ৰিস্সমাহি, আগতকালে সত্থারং দক্খিস্সতীতি. অহং, ভন্তে, সত্থু ৰা অত্তনো ৰা জীৰিতন্তরাযং ন জানামি, একরত্তেনেৰম্হি কত্থচি অট্ঠত্ৰা অনিসীদিত্ৰা ৰীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থারং পস্সিত্ৰাৰ ৰিস্সমিস্সামীতি. সো এৰং ৰত্ৰা তরমানরূপো সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা ভগৰন্তং অনোপমায বুদ্ধসিরিযা পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা ‘‘চিরস্সং ৰত মে দিট্ঠো সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণতসরীরো গন্ত্ৰা অন্তরৰীথিযমেৰ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা গোপ্ফকেসু দল়্হং গহেত্ৰা এৰমাহ – ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং, দেসেতু মে সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৰ, বাহিয, অন্তরঘরং পৰিট্ঠোম্হি পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি. তং সুত্ৰা বাহিযো, ‘‘ভন্তে, সংসারে সংসরন্তেন কবল়ীকারাহারো ন নো লদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৰা ময্হং ৰা জীৰিতন্তরাযং ন জানামি, দেসেথ মে ধম্ম’’ন্তি. সত্থা দুতিযম্পি পটিক্খিপিযেৰ. এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘ইমস্স মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসরীরং পীতিযা নিরন্তরং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৰপীতিৰেগেন ধম্মং সুত্ৰাপি ন সক্খিস্সতি পটিৰিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খা তাৰ তিট্ঠতু, একরত্তেনেৰ ৰীসযোজনসতং মগ্গং আগতত্তা দরথোপিস্স বলৰা, সোপি তাৰ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৰিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৰা ততিযং যাচিতো অন্তরৰীথিযং ঠিতোৰ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৰং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৰিস্সতী’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন ধম্মং দেসেতি. ইমমত্থং সংখিপিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘সত্থারং পিণ্ডায পৰিট্ঠ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অন্তরঘরেতি অন্তরৰীথিযং.

অপরিপুণ্ণপত্তচীৰরতায পত্তচীৰরং পরিযেসন্তোতি সো কির ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং করোন্তো ‘‘ভিক্খুনা নাম অত্তনো পচ্চযে লভিত্ৰা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৰা সযমেৰ ভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি একভিক্খুস্সপি পত্তেন ৰা চীৰরেন ৰা সঙ্গহং নাকাসি. তেনস্স ‘‘ইদ্ধিমযপত্তচীৰরং ন উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৰা এহিভিক্খুভাৰেন পব্বজ্জং ন অদাসি. তাৰদেৰ চ পব্বজ্জং যাচিতো ‘‘পরিপুণ্ণং তে পত্তচীৰর’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অপরিপুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি পত্তচীৰরং পরিযেসাহী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. তস্মা সো পত্তচীৰরং পরিযেসন্তো সঙ্কারট্ঠানতো চোল়খণ্ডানি সংকড্ঢতি.

সহস্সমপীতি পরিচ্ছেদৰচনং. একসহস্সং দ্ৰেসহস্সানীতি এৰং সহস্সেন চে পরিচ্ছিন্না গাথা হোন্তি, তা চ অনত্থপদসংহিতা আকাসৰণ্ণপব্বতৰণ্ণাদীনি পকাসকেহি অনিব্বানদীপকেহি অনত্থকেহি পদেহি সংহিতা যাৰ বহুকা হোন্তি, তাৰ পাপিকা এৰাতি অত্থো. একং গাথাপদং সেয্যোতি ‘‘অপ্পমাদো অমতপদং…পে… যথা মতা’’তি (ধ. প. ২১) এৰরূপা একগাথাপি সেয্যোতি অত্থো.

কুমারকস্সপত্থেরৰত্থু

২১৭. নৰমে একং বুদ্ধন্তরং সম্পত্তিং অনুভৰমানোতি সাৰকবোধিযা নিযততায পুঞ্ঞসম্ভারস্স চ সাতিসযত্তা ৰিনিপাতং অগন্ত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সম্পত্তিং অনুভৰমানো. ‘‘একিস্সা কুলদারিকায কুচ্ছিম্হি উপ্পন্নো’’তি ৰত্ৰা তমেৰস্স উপ্পন্নভাৰং মূলতো পট্ঠায দস্সেতুং – ‘‘সা চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সাতি কুলদারিকা. চ-সদ্দো ব্যতিরেকত্থো. তেন ৰুচ্চমানং ৰিসেসং জোতযতি. কুলঘরন্তি পতিকুলগেহং. গব্ভনিমিত্তন্তি গব্ভস্স সণ্ঠিতভাৰৰিগ্গহং. সতিপি ৰিসাখায সাৰত্থিৰাসিকুলপরিযাপন্নত্তে তস্সা তত্থ পধানভাৰদস্সনত্থং ‘‘ৰিসাখঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং যথা ‘‘ব্রাহ্মণা আগতা, ৰাসিট্ঠোপি আগতো’’তি. ভগৰতা এৰং গহিতনামত্তাতি যোজনা. যস্মা রাজপুত্তা লোকে ‘‘কুমারা’’তি ৰোহরীযন্তি, অযঞ্চ রঞ্ঞো কিত্তিমপুত্তো, তস্মা আহ – ‘‘রঞ্ঞো…পে… সঞ্জানিংসূ’’তি.

পঞ্চদস পঞ্হে অভিসঙ্খরিত্ৰাতি ‘‘ভিক্খু, ভিক্খু, অযং ৰম্মিকো রত্তিং ধূপাযতি, দিৰা পজ্জলতী’’তিআদিনা ৰম্মিকসুত্তে (ম. নি. ১.২৪৯) আগতনযেন পঞ্চদস পঞ্হে অভিসঙ্খরিত্ৰা. পাযাসিরঞ্ঞোতি ‘‘নত্থি পরলোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো’’তি (দী. নি. ২.৪১০, ৪১২) এৰংলদ্ধিকস্স পাযাসিরাজস্স. রাজা হি তদা অনভিসিত্তো হুত্ৰা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নসেতব্যনগরং অজ্ঝাৰসন্তো ইমং দিট্ঠিং গণ্হি. পঞ্চদসহি পঞ্হেহি পটিমণ্ডেত্ৰাতি ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, রাজঞ্ঞ, ইমে চন্দিমসূরিযা ইমস্মিং ৰা লোকে পরস্মিং ৰা দেৰা ৰা তে মনুস্সা’’তি এৰমাদীহি (দী. নি. ২.৪১১) পঞ্চদসহি পঞ্হেহি পটিমণ্ডিতং কত্ৰা. সুত্তন্তেতি পাযাসিসুত্তন্তে (দী. নি. ২.৪০৬ আদযো).

মহাকোট্ঠিকত্থেরৰত্থু

২১৮. দসমং উত্তানত্থমেৰ.

ততিযএতদগ্গৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.