ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং
ৰিসুদ্ধিভেদৰণ্ণনা
৪৩. অনিচ্চাদিৰসেন ৰিৰিধাকারেন পস্সতীতি ৰিপস্সনা, অনিচ্চানুপস্সনাদিকা ভাৰনাপঞ্ঞা. তস্সা কম্মট্ঠানং, সাযেৰ ৰা কম্মট্ঠানন্তি ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং. তস্মিং ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানে সত্তৰিধেন ৰিসুদ্ধিসঙ্গহোতি সম্বন্ধো.
৪৪. অনিচ্চতাযেৰ লক্খণং লক্খিতব্বং, লক্খীযতি অনেনাতি ৰা অনিচ্চলক্খণং. উদযৰযপটিপীল়নসঙ্খাতদুক্খভাৰো ৰ লক্খণন্তি দুক্খলক্খণং. পরপরিকপ্পিতস্স অত্তনো অভাৰো অনত্ততা, তদেৰ লক্খণন্তি অনত্তলক্খণং.
৪৫. তিণ্ণং লক্খণানং অনু অনু পস্সনা অনিচ্চানুপস্সনাদিকা.
৪৬. খন্ধাদীনং কলাপতো সম্মসনৰসপ্পৰত্তং ঞাণং সম্মসনঞাণং. উপ্পাদভঙ্গানুপস্সনাৰসপ্পৰত্তঞাণং উদযব্বযঞাণং. উদযং মুচ্চিত্ৰা ৰযে পৰত্তং ঞাণং ভঙ্গঞাণং. সঙ্খারানং ভযতো অনুপস্সনাৰসেন পৰত্তং ঞাণং ভযঞাণং, দিট্ঠভযানং আদীনৰতো পেক্খণৰসেন পৰত্তং ঞাণং আদীনৰঞাণং, দিট্ঠাদীনৰেসু নিব্বিন্দনৰসপ্পৰত্তং ঞাণং নিব্বিদাঞাণং. নিব্বিন্দিত্ৰা সঙ্খারেহি মুচ্চিতুকম্যতাৰসেন পৰত্তং ঞাণং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং. মুচ্চনস্স উপাযসম্পটিপাদনত্থং পুন সঙ্খারানং পরিগ্গহৰসপ্পৰত্তং ঞাণং পটিসঙ্খাঞাণং. পটিসঙ্খাতধম্মেসু ভযনন্দীৰিৰজ্জনৰসেন অজ্ঝুপেক্খিত্ৰা পৰত্তং ঞাণং সঙ্খারুপেক্খাঞাণং. পুরিমানং নৰন্নং কিচ্চনিপ্ফত্তিযা, উপরি চ সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মানং অনুকূলং ঞাণং অনুলোমঞাণং.
৪৭. অত্তসুঞ্ঞতায সুঞ্ঞতো. সংযোজনাদীহি ৰিমুচ্চনট্ঠেন ৰিমোক্খো. নিচ্চনিমিত্তাদিনো অভাৰতো অনিমিত্তো. পণিহিতস্স তণ্হাপণিধিস্স অভাৰতো অপ্পণিহিতো.
৪৯. যো নং পাতি, তং মোক্খেতি অপাযাদীহি দুক্খেহীতি পাতিমোক্খং, তদেৰ কাযদুচ্চরিতাদীহি সংৰরণতো সংৰরো, সমাধানোপধারণট্ঠেন সীলঞ্চাতি পাতিমোক্খসংৰরসীলং. মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযানং রূপাদীসু সংৰরণৰসেন পৰত্তং সীলং ইন্দ্রিযসংৰরসীলং. মিচ্ছাজীৰ ৰিৰজ্জনেন আজীৰস্স পরিসুদ্ধিৰসপ্পৰত্তং আজীৰপারিসুদ্ধিসীলং. পচ্চযে সন্নিস্সিতং তেসং ইদমত্থিকতায পচ্চৰেক্খণসীলং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং. চতুব্বিধত্তা দেসনাসংৰরপরিযেট্ঠিপচ্চৰেক্খণৰসেন, পরিসুদ্ধত্তা চ চতুপারিসুদ্ধিসীলং নাম.
৫০. চিত্তৰিসুদ্ধি নাম চিত্তস্স ৰিনীৰরণভাৰাপাদনৰসেন ৰিসোধনতো, চিত্তসীসেন নিদ্দিট্ঠত্তা, ৰিসুদ্ধত্তা চাতি ৰা কত্ৰা.
৫১. ‘‘ধম্মানং সামঞ্ঞসভাৰো লক্খণং, কিচ্চসম্পত্তিযো রসো, উপট্ঠানাকারো, ফলঞ্চ পচ্চুপট্ঠান’’ন্তি এৰং ৰুত্তানং লক্খণাদীনং ‘‘ফুসনলক্খণো ফস্সো, কক্খল়লক্খণা পথৰী’’ত্যাদিনা ৰিত্থারতো, ‘‘নমনলক্খণং নামং, রুপ্পনলক্খণং রূপ’’ন্ত্যাদিনা সঙ্খেপতো চ পরিগ্গহো পচ্চত্তলক্খণাদিৰসেন পরিচ্ছিজ্জ গহণং দুক্খসচ্চৰৰত্থানং দিট্ঠিৰিসুদ্ধি নাম ‘‘নামরূপতো অত্তা নত্থী’’তি দস্সনতো দিট্ঠি চ অত্তদিট্ঠিমলৰিসোধনতো ৰিসুদ্ধি চাতি কত্ৰা.
৫২. পচ্চযপরিগ্গহোতি নামঞ্চ রূপঞ্চ পটিসন্ধিযং তাৰ অৰিজ্জাতণ্হাউপাদানকম্মহেতুৰসেন নিব্বত্ততি. পৰত্তিযঞ্চ রূপং কম্মচিত্তউতুআহারপচ্চযৰসেন, নামঞ্চ চক্খুরূপাদিনিস্সযারম্মণাদিপচ্চযৰসেন, ৰিসেসতো চ যোনিসোমনসিকারাদিচতুচক্কসম্পত্তিযা কুসলং, তব্বিপরিযাযেন অকুসলং, কুসলাকুসলৰসেন ৰিপাকো ভৰঙ্গাদিৰসেন আৰজ্জনং, খীণাসৰসন্তানৰসেন কিরিযজৰনং, আৰজ্জনঞ্চ উপ্পজ্জতীতি এৰং সাধারণাসাধারণৰসেন তীসু অদ্ধাসু নামরূপপ্পৰত্তিযা পচ্চক্খাদিসিদ্ধস্স কম্মাদিপচ্চযস্স পরিগ্গণ্হনং সমুদযসচ্চস্স ৰৰত্থানং কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি নাম ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধান’’ন্ত্যাদিকায (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) সোল়সৰিধায, ‘‘সত্থরিকঙ্খতী’’ত্যাদিকায (ধ. স. ১১২৩; ৰিভ. ৯১৫) অট্ঠৰিধায চ কঙ্খায ৰিতরণতো অতিক্কমনতো কঙ্খাৰিতরণা, অহেতুকৰিসমহেতুদিট্ঠিমলৰিসোধনতো ৰিসুদ্ধি চাতি কত্ৰা.
৫৩. ততো পচ্চযপরিগ্গহতো পরং তথাপরিগ্গহিতেসু পচ্চত্তলক্খণাদিৰৰত্থানৰসেন, পচ্চযৰৰত্থানৰসেন চ পরিগ্গহিতেসু লোকুত্তরৰজ্জেসু তিভূমিপরিযাপন্নেসু নামরূপেসু অতীতাদিভেদভিন্নেসু খন্ধাদিনযমারব্ভ পঞ্চক্খন্ধছদ্ৰারছল়ারম্মণছদ্ৰারপ্পৰত্তধম্মাদিৰসেন আগতং খন্ধাদিনযং আরব্ভ কলাপৰসেন পিণ্ডৰসেন সঙ্খিপিত্ৰা যং অতীতে জাতং রূপং, তং অতীতেৰ নিরুদ্ধং. যং অনাগতে ভাৰি রূপং, তম্পি তত্থেৰ নিরুজ্ঝিস্সতি. যং পচ্চুপ্পন্নং, তং অনাগতং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তথা অজ্ঝত্তবহিদ্ধসুখুমওল়ারিকহীনপণীতরূপাদযো. তস্মা ‘‘অনিচ্চং অত্তাদিৰসেন ন ইচ্চং অনুপগন্তব্বং খযট্ঠেন খযগমনতো, দুক্খং ভযট্ঠেন ভযকরত্তা, অনত্তা অসারকট্ঠেন অত্তসারাদিঅভাৰেনা’’তি চ ‘‘চক্খুং অনিচ্চং…পে… মনো. রূপং…পে… ধম্মা. চক্খুৰিঞ্ঞাণং…পে… মনোৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’ত্যাদিনা (পটি. ম. ১.৪৮) অতীতাদিঅদ্ধাৰসেন, অতীতাদিসন্তানৰসেন, অতীতাদিখণৰসেন চ সম্মসনঞাণেন হুত্ৰাঅভাৰউদযব্বযপটিপীল়নঅৰসৰত্তনাকারসঙ্খাতলক্খণত্তযসম্মসনৰসপ্পৰত্তেন কলাপসম্মসনঞাণেন লক্খণত্তযং সম্মসন্তস্স পরিমজ্জন্তস্স.
সম্মসনঞাণে পন উপ্পন্নে পুন তেস্ৰেৰ সঙ্খারেসু ‘‘অৰিজ্জাসমুদযা রূপসমুদযো, তণ্হাকম্মআহারসমুদযা রূপসমুদযো, তথা অৰিজ্জানিরোধা রূপনিরোধো, তণ্হাকম্মআহারনিরোধা রূপনিরোধো’’তি (পটি. ম. ১.৫০) এৰং রূপক্খন্ধে ৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারক্খন্ধেসুপি আহারং অপনেত্ৰা ‘‘ফস্সসমুদযা ফস্সনিরোধা’’তি চ এৰং ফস্সং পক্খিপিত্ৰা, ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধে ‘‘নামরূপসমুদযা নামরূপনিরোধা’’তি নামরূপং পক্খিপিত্ৰা পচ্চযসমুদযৰসেন, পচ্চযনিরোধৰসেন চ, পচ্চযে অনামসিত্ৰা পচ্চুপ্পন্নক্খন্ধেসু নিব্বত্তিলক্খণমত্তস্স, ৰিপরিণামলক্খণমত্তস্স চ দস্সনেন খণৰসেন চাতি একেকস্মিং খন্ধে পচ্চযৰসেন চতুধা, খণৰসেন একধা চাতি পঞ্চধা উদযং, পঞ্চধা ৰযন্তি দসদসউদযব্বযদস্সনৰসেন সমপঞ্ঞাসাকারেহি উদযব্বযঞাণেন উদযব্বযং সমনুপস্সন্তস্স আরদ্ধৰিপস্সকস্স যোগিনো ৰিপস্সনাচিত্তসমুট্ঠানো সরীরতো নিচ্ছরণকআলোকসঙ্খাতো ওভাসো, ৰিপস্সনাচিত্তসহজাতা খুদ্দিকাদিপঞ্চৰিধা (ধ. স. অট্ঠ. ১ ধম্মুদ্দেসৰার ঝানঙ্গরাসিৰণ্ণনা) পীতি, তথা কাযচিত্তদরথৰূপসমলক্খণা কাযচিত্তৰসেন দুৰিধা পস্সদ্ধি, বলৰসদ্ধিন্দ্রিযসঙ্খাতো অধিমোক্খো, সম্মপ্পধানকিচ্চসাধকো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গসঙ্খাতো পগ্গহো, অতিপণীতং সুখং, ইন্দৰিস্সট্ঠৰজিরসদিসং তিলক্খণৰিপস্সনাভূতং ঞাণং, সতিপট্ঠানভূতা চিরকতাদিঅনুস্সরণসমত্থা উপট্ঠানসঙ্খাতা সতি, সমপ্পৰত্তৰিপস্সনাসহজাতা উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গভূতা তত্রমজ্ঝত্তুপেক্খা, মনোদ্ৰারে আৰজ্ঝনুপেক্খা চাতি দুৰিধাপি উপেক্খা, ওভাসাদীসু উপ্পন্নেসু ‘‘ন ৰত মে ইতো পুব্বে এৰরূপো ওভাসো উপ্পন্নপুব্বো’’ত্যাদিনা (ৰিসুদ্ধি. ২.৭৩৩) নযেন তত্থ আলযং কুরুমানা সুখুমতণ্হা রূপনিকন্তিচাতি ওভাসাদীসু দসসু ৰিপস্সনুপক্কিলেসেসু উপ্পন্নেসু ‘‘ন ৰত মে ইতো পুব্বে এৰরূপা ওভাসাদযো উপ্পন্নপুব্বা অদ্ধা মগ্গপ্পত্তোস্মি, ফলপ্পত্তোস্মী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৭৩৩) অগ্গহেত্ৰা ‘‘ইমে ওভাসাদযো তণ্হাদিট্ঠিমানৰত্থুতায ন মগ্গো, অথ খো ৰিপস্সনুপক্কিলেসা এৰ, তব্বিনিমুত্তং পন ৰীথিপটিপন্নং ৰিপস্সনাঞাণং মগ্গো’’তি এৰং মগ্গামগ্গলক্খণস্স ৰৰত্থানং নিচ্ছযনং মগ্গামগ্গস্স জাননতো, দস্সনতো, অমগ্গে মগ্গসঞ্ঞায ৰিসোধনতো চ মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি নাম.
৫৪. যাৰানুলোমাতি যাৰ সচ্চানুলোমঞাণা. নৰ ৰিপস্সনাঞাণানীতি (ৰিসুদ্ধি. ২.৭৩৭ আদযো) খন্ধানং উদযঞ্চ ৰযঞ্চ জাননকং উদযব্বযঞাণং, উদযং মুঞ্চিত্ৰা ভঙ্গমত্তানুপেক্খকং ভঙ্গঞাণং, ভঙ্গৰসেন উপট্ঠিতানং সীহাদীনং ৰিয ভাযিতব্বাকারানুপেক্খকং ভযঞাণং, তথানুপেক্খিতানং আদিত্তঘরস্স ৰিয আদীনৰাকারানুপেক্খকং আদীনৰঞাণং, দিট্ঠাদীনৰেসু নিব্বিন্দনৰসেন পৰত্তং নিব্বিদাঞাণং, জালাদিতো মচ্ছাদিকা ৰিয তেহি তেভূমকধম্মেহি মুচ্চিতুকামতাৰসেন পৰত্তং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং, মুচ্চনুপাযসম্পাদনত্থং দিট্ঠাদীনৰেসুপি সমুদ্দসকুণী ৰিয পুনপ্পুনং সম্মসনৰসপ্পত্তং পটিসঙ্খানুপস্সনাঞাণং, চত্তভরিযো পুরিসো ৰিয দিট্ঠাদীনৰেসু তেসু সঙ্খারেসু উপেক্খনাকারপ্পৰত্তং সঙ্খারুপেক্খাঞাণং, অনিচ্চাদিলক্খণৰিপস্সনতায হেট্ঠা পৰত্তানং অট্ঠন্নং ৰিপস্সনাঞাণানং, উদ্ধং মগ্গক্খণে অধিগন্তব্বানং সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মানঞ্চ অনুলোমতো মগ্গৰীথিযং গোত্রভুতো পুব্বে পৰত্তং সচ্চানুলোমিকঞাণসঙ্খাতং নৰমং অনুলোমঞাণন্তি ইমানি নৰ ঞাণানি ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিযা পটিপদাভাৰতো তিলক্খণজাননট্ঠেন, পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন, পটিপক্খতো ৰিসুদ্ধত্তা চ পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি নাম.
৫৫. ৰিপস্সনায পরিপাকো ৰিপস্সনাপরিপাকো, সঙ্খারুপেক্খাঞাণং. তং আগম্ম পটিচ্চ. ইদানি অপ্পনাউপ্পজ্জিস্সতীতি ‘‘ইদানি অপ্পনাসঙ্খাতো লোকুত্তরমগ্গো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ৰত্তব্বক্খণে. যং কিঞ্চীতি সঙ্খারুপেক্খায গহিতেসু তীসু একং যং কিঞ্চি.
৫৬. ৰিপস্সনায মত্থকপ্পত্তিযা সিখাপ্পত্তা. অনুলোমঞাণসহিততায সানুলোমা. সা এৰ সঙ্খারেসু উদাসীনত্তা সঙ্খারুপেক্খা. যথানুরূপং অপাযাদিতো, সঙ্খারনিমিত্ততো চ ৰুট্ঠহনতো ৰুট্ঠানসঙ্খাতং মগ্গং গচ্ছতীতি ৰুট্ঠানগামিনী.
৫৭. অভিসম্ভোন্তন্তি পাপুণন্তং.
৫৮. পরিজানন্তোতি ‘‘এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ঊনাধিক’’ন্তি পরিচ্ছিজ্জ জানন্তো. সচ্ছিকরোন্তোতি আরম্মণকরণৰসেন পচ্চক্খং করোন্তো. মগ্গসচ্চং ভাৰনাৰসেনাতি মগ্গসচ্চসঙ্খাতস্স সম্পযুত্তমগ্গসঙ্খাতস্স চতুত্থসচ্চস্স সহজাতাদিপচ্চযো হুত্ৰা ৰড্ঢনৰসেন. একস্সেৰ ঞাণস্স চতুকিচ্চসাধনং পদীপাদীনং ৰট্টিদাহাদিচতুকিচ্চদস্সনতো, ‘‘যো, ভিক্খৰে, দুক্খং পস্সতী’’ত্যাদি (সং. নি. ৫.১১০০; ৰিসুদ্ধি. ২.৮৩৯) আগমতো চ সম্পটিচ্ছিতব্বং.
৫৯. দ্ৰে তীণি ফলচিত্তানি পৰত্তিত্ৰাতি মগ্গুপ্পত্তিযা অনুরূপতো দ্ৰে ৰা তীণি ৰা ফলচিত্তানি অপনীতগ্গিম্হি ঠানে উণ্হত্তনিব্বাপনত্থায ঘটেহি অভিসিঞ্চমানমুদকং ৰিয সমুচ্ছিন্নকিলেসেপি সন্তানে দরথপটিপ্পস্সম্ভকানি হুত্ৰা পৰত্তিত্ৰা, তেসং পৰত্তিযাতি ৰুত্তং হোতি. পচ্চৰেক্খণঞাণানীতি মগ্গফলাদিৰিসযানি কামাৰচরঞাণানি, যানি সন্ধায ‘‘ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (মহাৰ. ২৩) ৰুত্তং.
৬০. ইদানি পচ্চৰেক্খণায ভূমিং দস্সেতুং ‘‘মগ্গং ফলঞ্চা’’ত্যাদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘ইমিনাৰ ৰতাহং মগ্গেন আগতো’’তি মগ্গং পচ্চৰেক্খতি. ততো ‘‘অযং নাম মে আনিসংসো লদ্ধো’’তি তস্স ফলং, ততো ‘‘অযং নাম মে ধম্মো আরম্মণতো সচ্ছিকতো’’তি নিব্বানঞ্চ পণ্ডিতো পচ্চৰেক্খতি. ততো ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা পহীনা’’তি পহীনে কিলেসে, ‘‘ইমে নাম অৰসিট্ঠা’’তি অৰসিট্ঠকিলেসে পচ্চৰেক্খতি ৰা, ন ৰা. কোচি সেক্খো পচ্চৰেক্খতি, কোচি ন পচ্চৰেক্খতি. তত্থ কামচারোত্যধিপ্পাযো. তথা হি মহানামো সক্কো ‘‘কো সু নাম মে ধম্মো অজ্ঝত্তং অপ্পহীনো’’তি (ম. নি. ১.১৭৫; ৰিসুদ্ধি. ২.৮১২) অপ্পহীনে কিলেসে পুচ্ছি. অরহতো পন অৰসিট্ঠকিলেসপচ্চৰেক্খণং নত্থি সব্বকিলেসানং পহীনত্তা, তস্মা তিণ্ণং সেক্খানং পন্নরস অরহতো চত্তারীতি একূনৰীসতি পচ্চৰেক্খণঞাণানীতি দট্ঠব্বং.
ছব্বিসুদ্ধিকমেনাতি (ৰিসুদ্ধি. ২.৬৬২ আদযো) সীলচিত্তৰিসুদ্ধীনং ৰসেন মূলভূতানং দ্ৰিন্নং, দিট্ঠিৰিসুদ্ধিআদীনং ৰসেন সরীরভূতানং চতুন্নন্তি এতাসং ছন্নং ৰিসুদ্ধীনং কমেন. চতুন্নং সচ্চানং জাননতা, পচ্চক্খকরণতো, কিলেসমলেহি ৰিসুদ্ধত্তা চ ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি নাম.
এত্থাতি ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানে.
ৰিসুদ্ধিভেদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰিমোক্খভেদৰণ্ণনা
৬১. তত্থ তস্মিং উদ্দেসে. সঙ্খারেসু ‘‘যো অত্তাভিনিৰেসো কম্মস্স কারকো ফলস্স চ ৰেদকো এসো মে অত্তা’’তি এৰং অভিনিৰেসো দল়্হগ্গাহো, তং মুঞ্চন্তী ‘‘অনত্তা’’তি পৰত্তা অনুপস্সনাৰ অত্তসুঞ্ঞতাকারানুপস্সনতো সুঞ্ঞতানুপস্সনা নাম ৰিমোক্খমুখং পটিপক্খতো ৰিমুত্তিৰসেন ৰিমোক্খসঙ্খাতস্স লোকুত্তরং মগ্গফলস্স দ্ৰারং হোতি.
৬২. সঙ্খারেসু ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি পৰত্তা অনুপস্সনা অনিচ্চে ‘‘নিচ্চ’’ন্তি (অ. নি. ৪.৪৯; পটি. ম. ১.২৩৬; ৰিভ. ৯৩৯) পৰত্তং সঞ্ঞাচিত্তদিট্ঠিৰিপল্লাসসঙ্খাতং ৰিপল্লাসনিমিত্তং মুঞ্চন্তী পজহন্তী ৰিপল্লাসনিমিত্তরহিতাকারানুপস্সনতো অনিমিত্তানুপস্সনা নাম ৰিমোক্খমুখং হোতীতি সম্বন্ধো.
৬৩. ‘‘দুক্খ’’ন্তি পৰত্তানুপস্সনা সঙ্খারেসু ‘‘এতং মম, এতং সুখ’’ন্ত্যাদিনা নযেন পৰত্তং কামভৰতণ্হাসঙ্খাতং তণ্হাপণিধিং তণ্হাপত্থনং মুঞ্চন্তী দুক্খাকারদস্সনেন পরিচ্চজন্তী পণিধিরহিতাকারানুপস্সনতো অপ্পণিহিতানুপস্সনা নাম.
৬৪. তস্মাতি যস্মা এতাসং তিস্সন্নং এতানি তীণি নামানি, তস্মা যদি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা অনত্ততো ৰিপস্সতি. মগ্গো সুঞ্ঞতো নাম ৰিমোক্খো হোতি আগমনৰসেন লদ্ধনামত্তা.
৬৬. ৰিপস্সনাগমনৰসেনাতি ৰিপস্সনাসঙ্খাতাগমনৰসেন. আগচ্ছতি এতেন মগ্গো, ফলঞ্চাতি ৰিপস্সনামগ্গো ইধ আগমনং নাম.
৬৭. যথাৰুত্তনযেনাতি পুব্বে ৰুত্তঅনত্তানুপস্সনাদিৰসেন. যথাসকং ফলমুপ্পজ্জমানম্পীতি যথালদ্ধমগ্গস্স ফলভূতং অত্তনো অত্তনো ফলং উপ্পজ্জমানম্পি মগ্গাগমনৰসেন অলভিত্ৰা ৰিপস্সনাগমনৰসেনেৰ তীণি নামানি লভতি ফলসমাপত্তিকালে তদা মগ্গপ্পৰত্তাভাৰেন তস্স দ্ৰারভাৰাযোগতো. আরম্মণৰসেনাতি সব্বসঙ্খারসুঞ্ঞতত্তা, সঙ্খারনিমিত্তরহিতত্তা, তণ্হাপণিধিরহিতত্তা চ সুঞ্ঞতঅনিমিত্তঅপ্পণিহিতনামৰন্তং নিব্বানং আরব্ভ পৰত্তত্তা তস্স ৰসেন. সরসৰসেনাতি রাগাদিসুঞ্ঞতত্তা, রূপনিমিত্তাদিআরম্মণরহিতত্তা, কিলেসপণিধিরহিতত্তা অত্তনো গুণৰসেন. সব্বত্থাতি মগ্গৰীথিযং, ফলসমাপত্তিৰীথিযঞ্চ. সব্বেসম্পীতি মগ্গস্স, ফলস্সপি.
ৰিমোক্খভেদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পুগ্গলভেদৰণ্ণনা
৬৮. সত্তক্খত্তুং সত্তসু ৰারেসু কামসুগতিযং পটিসন্ধিগ্গহণং পরমং এতস্সাতি সত্তক্খত্তুপরমো ন পন অট্ঠমাদিকামভৰগামীত্যধিপ্পাযো. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ন তে ভৰং অট্ঠমমাদিযন্তী’’তি (খু. পা. ৬.৯; সু. নি. ২৩২; নেত্তি. ১১৫). রূপারূপসুগতিভৰং পন সত্তৰারতো পরম্পি গচ্ছতীতি আচরিযা.
৬৯. রাগদোসমোহানন্তি মোহগ্গহণং রাগদোসেকট্ঠমোহং সন্ধাযাতি দট্ঠব্বং.
৭০. খীণা চত্তারো আসৰা এতস্সাতি খীণাসৰো. দক্খিণারহেসু অগ্গত্তা অগ্গদক্খিণেয্যো.
পুগ্গলভেদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমাপত্তিভেদৰণ্ণনা
৭২. সব্বেসম্পীতি চতুন্নম্পি অরিযপুগ্গলানং.
৭৩. চিত্তচেতসিকানং অপ্পৰত্তিসঙ্খাতস্স নিরোধস্স সমাপত্তি নিরোধসমাপত্তি, দিট্ঠেৰ ধম্মে চিত্তনিরোধং পত্ৰা ৰিহরণং. অনাগামীনঞ্চাতি কামরূপভৰট্ঠানং অট্ঠসমাপত্তিলাভীনমেৰ অনাগামীনং, তথা খীণাসৰানঞ্চ. তত্থাতি নিরোধসমাপত্তিযং. যাৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং গন্ত্ৰাতি এৰং সমথৰিপস্সনানং যুগনদ্ধভাৰাপাদনৰসেন যাৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, তাৰ গন্ত্ৰা. অধিট্ঠেয্যাদিকন্তি কাযপটিবদ্ধং ঠপেত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং ঠপিতচীৰরাদিপরিক্খারগেহাদীনং অগ্গিআদিনা অৰিনাসনাধিট্ঠানং, সংঘপটিমাননসত্থুপক্কোসনানং পুরেতরং ৰুট্ঠানং, সত্তাহব্ভন্তরে আযুসঙ্খারপ্পৰত্তিওলোকনন্তি চতুব্বিধং অধিট্ঠানাদিকং পুব্বকিচ্চং কত্ৰা.
সমাপত্তিভেদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উয্যোজনৰণ্ণনা
৭৫. পটিপত্তিরসস্সাদন্তি ঝানসুখফলসুখাদিভেদং সমথৰিপস্সনাপটিপত্তিরসস্সাদং.
ইতি অভিধম্মত্থৰিভাৰিনিযা নাম অভিধম্মত্থসঙ্গহৰণ্ণনায
কম্মট্ঠানপরিচ্ছেদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিগমনৰণ্ণনা
(ক) চারিত্তেন কুলাচারেন সোভিতে ৰিসালকুলে উদযো নিব্বত্তি যস্স, তেন, কম্মাদিৰিসযায সদ্ধায অভিৰুদ্ধো পরিসুদ্ধো চ দানসীলাদিগুণানং উদযো যস্স, তেন, নম্পৰ্হযেন নম্পনামকেন, পরানুকম্পং সাসনে সুখোতরণপরিপাচনলক্খণং পরানুগ্গহং, পণিধায পত্থেত্ৰা যং পকরণং পত্থিতং অভিযাচিতং, তং এত্তাৰতা পরিনিট্ঠিতন্তি যোজনা.
(খ) তেন পকরণপ্পসুতেন ৰিপুলেন পুঞ্ঞেন পঞ্ঞাৰদাতেন অরিযমগ্গপঞ্ঞাপরিসুদ্ধেন সীলাদিগুণেন সোভিতা. ততোযেৰ লজ্জিনো ভিক্খূ, ধঞ্ঞানং অধিৰাসভূতং, উদিতোদিতং অচ্চন্তপ্পসিদ্ধং, মূলসোমং নাম ৰিহারং, পুঞ্ঞৰিভৰস্স উদযসঙ্খাতায মঙ্গলত্থায আযুকন্তং মঞ্ঞন্তু, তত্থ নিৰাসিনো ভিক্খূ ঈদিসা হোন্তূত্যধিপ্পাযো.
নিগমনৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চাযং অভিধম্মত্থৰিভাৰিনী নাম.
অভিধম্মত্থসঙ্গহটীকা.
নিগমনকথা
১. রম্মে পুলত্থিনগরে নগরাধিরাজে,
রঞ্ঞা পরক্কমভুজেন মহাভুজেন;
কারাপিতে ৰসতি জেতৰনে ৰিহারে;
যো রম্মহম্মিযৰরূপৰনাভিরামে.
২. সম্পন্নসীলদমসংযমতোসিতেহি,
সম্মানিতো ৰসিগণেহি গুণাকরেহি;
পত্তো মুনিন্দৰচনাদিসু নেকগন্থ-
জাতেসু চাচরিযতং মহিতং ৰিদূহি.
৩. ঞাণানুভাৰমিহ যস্স চ সূচযন্তী,
সংৰণ্ণনা চ ৰিনযট্ঠকথাদিকানং;
সারত্থদীপনিমুখা মধুরত্থসার-
সন্দীপনেন সুজনং পরিতোসযন্তী.
৪. তস্সানুকম্পমৰলম্বিয সারিপুত্ত-
ত্থেরস্স থামগতসারগুণাকরস্স;
যো নেকগন্থৰিসযং পটুতং অলত্থং,
তস্সেস ঞাণৰিভৰো ৰিভৰেকহেতু.
৫. সোহমেতস্স সংসুদ্ধ-ৰাযামস্সানুভাৰতো.
অদ্ধাসাসনদাযাদো, হেস্সং মেত্তেয্যসত্থুনো.
৬. জোতযন্তং তদা তস্স, সাসনং সুদ্ধমানসং.
পস্সেয্যং সক্করেয্যঞ্চ, গরুং মে সারিসম্ভৰং.
৭. দিনেহি চতুৰীসেহি, টীকাযং নিট্ঠিতা যথা.
তথা কল্যাণসঙ্কপ্পা, সীঘং সিজ্ঝন্তু পাণিনন্তি.
ইতি ভদন্তসারিপুত্তমহাথেরস্স সিস্সেন রচিতা
অভিধম্মত্থৰিভাৰিনী নাম
অভিধম্মত্থসঙ্গহটীকা নিট্ঠিতা.