রূপপৰত্তিক্কমৰণ্ণনা
৫২. ইদানি নেসং সম্ভৰৰসেন, পৰত্তিপটিসন্ধিৰসেন, যোনিৰসেন চ পৰত্তিং দস্সেতুং ‘‘সব্বানিপি পনেতানী’’ত্যাদি ৰুত্তং. যথারহন্তি সভাৰকপরিপুণ্ণাযতনানং অনুরূপতো.
৫৩. কমলকুহরগব্ভমলাদিসংসেদট্ঠানেসু জাতা সংসেদজা. উপপাতো নেসং অত্থীতি ওপপাতিকা, উক্কংসগতিপরিচ্ছেদৰসেন চেত্থ ৰিসিট্ঠউপপাতো গহিতো যথা ‘‘অভিরূপস্স কঞ্ঞা দাতব্বা’’তি. সত্ত দসকানি পাতুভৰন্তি পরিপুণ্ণাযতনভাৰেন উপলব্ভনতো. কদাচি ন লব্ভন্তি জচ্চন্ধজচ্চবধিরজচ্চাঘাননপুংসকআদিকপ্পিকানং ৰসেন. তত্থ সুগতিযং মহানুভাৰেন কম্মুনা নিব্বত্তমানানং ওপপাতিকানং ইন্দ্রিযৰেকল্লাযোগতো চক্খুসোতঘানালাভো সংসেদজানং, ভাৰালাভো পঠমকপ্পিকওপপাতিকানং ৰসেনপি. দুগ্গতিযং পন চক্খুসোতভাৰালাভো দ্ৰিন্নম্পি ৰসেন, ঘানালাভো সংসেদজানমেৰ ৰসেন, ন ওপপাতিকানং ৰসেনাতি দট্ঠব্বং. তথা হি ধম্মহদযৰিভঙ্গে ‘‘কামধাতুযা উপপত্তিক্খণে কস্সচি একাদসাযতনানি পাতুভৰন্তি, কস্সচি দস, কস্সচি অপরানিপি দস, কস্সচি নৰ, কস্সচি সত্তা’’তি (ৰিভ. ১০০৭) ৰচনতো পরিপুণ্ণিন্দ্রিযস্স ওপপাতিকস্স সদ্দাযতনৰজ্জিতানি একাদসাযতনানি ৰুত্তানি. অন্ধস্স চক্খাযতনৰজ্জিতানি দস, তথা বধিরস্স সোতাযতনৰজ্জিতানি, অন্ধবধিরস্স তদুভযৰজ্জিতানি নৰ, গব্ভসেয্যকস্স চক্খুসোতঘানজিৰ্হাসদ্দাযতনৰজ্জিতানিসত্তাযতনানি ৰুত্তানি. যদি পন অঘানকোপি ওপপাতিকো সিযা, অন্ধবধিরাঘানকানং ৰসেন তিক্খত্তুং দস, অন্ধবধিরঅন্ধাঘানকবধিরাঘানকানং ৰসেন তিক্খত্তুং নৰ, অন্ধবধিরাঘানকস্স ৰসেন চ অট্ঠ আযতনানি ৰত্তব্বানি সিযুং, ন পনেৰং ৰুত্তানি. তস্মা নত্থি ওপপাতিকস্স ঘানৰেকল্লন্তি. তথা চ ৰুত্তং যমকট্ঠকথাযং ‘‘অঘানকো ওপপাতিকো নত্থি. যদি ভৰেয্য, কস্সচি অট্ঠাযতনানীতি ৰদেয্যা’’তি (যম. অট্ঠ. আযতনযমক. ১৮-২১).
সংসেদজানং পন ঘানাভাৰো ন সক্কা নিৰারেতুং ‘‘কামধাতুযা উপপত্তিক্খণে’’ত্যাদিপাল়িযা (ৰিভ. ১০০৭) ওপপাতিকযোনিমেৰ সন্ধায, সত্তাযতনগ্গহণস্স চ অঞ্ঞেসং অসম্ভৰতো গব্ভসেয্যকমেৰ সন্ধায ৰুত্তত্তা. যং পন ‘‘সংসেদজযোনিকা পরিপুণ্ণাযতনভাৰেন ওপপাতিকসঙ্গহং কত্ৰা ৰুত্তা’’তি অট্ঠকথাৰচনং, তম্পি পরিপুণ্ণাযতনংযেৰ সংসেদজানং ওপপাতিকেসু সঙ্গহৰসেন ৰুত্তং. অপরে পন যমকে ঘানজিৰ্হানং সহচারিতা ৰুত্তাতি অজিৰ্হস্স অসম্ভৰতো অঘানকস্সপি অভাৰমেৰ ৰণ্ণেন্তি, তত্থাপি যথা চক্খুসোতানি রূপভৰে ঘানজিৰ্হাহি ৰিনা পৰত্তন্তি, ন এৰং ঘানজিৰ্হা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিনা পৰত্তন্তি দ্ৰিন্নম্পি রূপভৰে অনুপ্পজ্জনতোতি এৰং ৰিসুং ৰিসুং কামভৰে অপ্পৰত্তিৰসেন তেসং সহচারিতা ৰুত্তাতি ন ন সক্কা ৰত্তুন্তি.
৫৪. গব্ভে মাতুকুচ্ছিযং সেন্তীতি গব্ভসেয্যকা, তেযেৰ রূপাদীসু সত্ততায সত্তাতি গব্ভসেয্যকসত্তা. এতে অণ্ডজজলাবুজা. তীণি দসকানি পাতুভৰন্তি, যানি ‘‘কললরূপ’’ন্তি ৰুচ্চন্তি, পরিপিণ্ডিতানি চ তানি জাতিউণ্ণায একস্স অংসুনো পসন্নতিলতেলে পক্খিপিত্ৰা উদ্ধটস্স পগ্ঘরিত্ৰা অগ্গে ঠিতবিন্দুমত্তানি অচ্ছানি ৰিপ্পসন্নানি. কদাচি ন লব্ভতি অভাৰকসত্তানং ৰসেন. ততো পরন্তি পটিসন্ধিতো পরং. পৰত্তিকালেতি সত্তমে সত্তাহে, টীকাকারমতেন একাদসমে সত্তাহে ৰা. কমেনাতি চক্খুদসকপাতুভাৰতো সত্তাহাতিক্কমেন সোতদসকং, ততো সত্তাহাতিক্কমেন ঘানদসকং, ততো সত্তাহাতিক্কমেন জিৰ্হাদসকন্তি এৰং অনুক্কমেন. অট্ঠকথাযম্পি হি অযমত্থো দস্সিতোৰ.
৫৫. ঠিতিকালন্তি পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিকালং. পটিসন্ধিচিত্তসহজাতা হি উতু ঠানপ্পত্তা তস্স ঠিতিক্খণে সুদ্ধট্ঠকং সমুট্ঠাপেতি, তদা উপ্পন্না ভঙ্গক্খণেত্যাদিনা অনুক্কমেন উতু রূপং জনেতি. ওজাফরণমুপাদাযাতি গব্ভসেয্যকস্স মাতু অজ্ঝোহটাহারতো সংসেদজোপপাতিকানঞ্চ মুখগতসেম্হাদিতো ওজায রসহরণীঅনুসারেন সরীরে ফরণকালতো পট্ঠায.
৫৬. চুতিচিত্তং উপরিমং এতস্সাতি চুতিচিত্তোপরি. কম্মজরূপানি ন উপ্পজ্জন্তি তদুপ্পত্তিযং মরণাভাৰতো. কম্মজরূপৰিচ্ছেদে হি ‘‘মতো’’তি ৰুচ্চতি. যথাহ –
‘‘আযু উস্মা চ ৰিঞ্ঞাণং, যদা কাযং জহন্তিমং;
অপৰিদ্ধো তদা সেতি, নিরত্থংৰ কলিঙ্গর’’ন্তি. (সং. নি. ৩.৯৫ থোকং ৰিসদিসং);
পুরেতরন্তি সত্তরসমস্স উপ্পাদক্খণে. ততোপরং চিত্তজাহারজরূপঞ্চ ৰোচ্ছিজ্জতীতি অজীৰকসন্তানে তেসং উপ্পত্তিযা অভাৰতো যথানিব্বত্তং চিত্তজং, আহারজঞ্চ ততো পরং কিঞ্চি কালং পৰত্তিত্ৰা নিরুজ্ঝতি. অপরে পন আচরিযা ‘‘চিত্তজরূপং চুতিচিত্ততো পুরেতরমেৰ ৰোচ্ছিজ্জতী’’তি ৰণ্ণেন্তি.
৫৮. রূপলোকে ঘানজিৰ্হাকাযানং অভাৰে কারণং ৰুত্তমেৰ. ভাৰদ্ৰযং পন বহলকামরাগূপনিস্সযত্তা ব্রহ্মানঞ্চ তদভাৰতো তত্থ ন পৰত্ততি. আহারজকলাপানি চ ন লব্ভন্তি অজ্ঝোহটাহারাভাৰেন সরীরগতস্সপি আহারস্স রূপসমুট্ঠাপনাভাৰতো. বাহিরঞ্হি উতুং, আহারঞ্চ উপনিস্সযং লভিত্ৰা উতুআহারা রূপং সমুট্ঠাপেন্তি. জীৰিতনৰকন্তি কাযাভাৰতো কাযদসকট্ঠানিযং জীৰিতনৰকং.
৫৯. অতিরিচ্ছতি সেসব্রহ্মানং পটিসন্ধিযং, পৰত্তে চ উপলভিতব্বরূপতো অৰসিট্ঠং হোতি, মরণকালে পন ব্রহ্মানং সরীরনিক্খেপাভাৰতো সব্বেসম্পি তিসমুট্ঠানানি, দ্ৰিসমুট্ঠানানি চ সহেৰ নিরুজ্ঝন্তি.
৬১. রূপেসু তেৰীসতি ঘানজিৰ্হাকাযভাৰদ্ৰযৰসেন পঞ্চন্নং অভাৰতো. কেচি পন ‘‘লহুতাদিত্তযম্পি তেসু নত্থি দন্ধত্তকরাদিধাতুক্খোভাভাৰতো’’তি ৰদন্তি, তং অকারণং. ন হি ৰূপসমেতব্বাপেক্খা তব্বিরোধিধম্মপ্পৰত্তি তথা সতি সহেতুককিরিযচিত্তেসু লহুতাদীনং অভাৰপ্পসঙ্গতো. ‘‘সদ্দো ৰিকারো’’ত্যাদি সব্বেসম্পি সাধারণৰসেন ৰুত্তং.
রূপপৰত্তিক্কমৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.