১. সুদ্ধিকৰগ্গো
১. সুদ্ধিকসুত্তং
৪৭১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং, ৰীরিযিন্দ্রিযং, সতিন্দ্রিযং, সমাধিন্দ্রিযং, পঞ্ঞিন্দ্রিযং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিন্দ্রিযানী’’তি. পঠমং.
২. পঠমসোতাপন্নসুত্তং
৪৭২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং, ৰীরিযিন্দ্রিযং, সতিন্দ্রিযং, সমাধিন্দ্রিযং, পঞ্ঞিন্দ্রিযং. যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং অস্সাদঞ্চ [সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ২.১৭৫] আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. দুতিযং.
৩. দুতিযসোতাপন্নসুত্তং
৪৭৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং, ৰীরিযিন্দ্রিযং, সতিন্দ্রিযং, সমাধিন্দ্রিযং, পঞ্ঞিন্দ্রিযং. যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. ততিযং.
৪. পঠমঅরহন্তসুত্তং
৪৭৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং, ৰীরিযিন্দ্রিযং, সতিন্দ্রিযং, সমাধিন্দ্রিযং, পঞ্ঞিন্দ্রিযং. যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং অস্সাদঞ্চ [সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ২.১৭৫] আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা অনুপাদাৰিমুত্তো হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো’’তি. চতুত্থং.
৫. দুতিযঅরহন্তসুত্তং
৪৭৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং, ৰীরিযিন্দ্রিযং, সতিন্দ্রিযং, সমাধিন্দ্রিযং, পঞ্ঞিন্দ্রিযং. যতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা অনুপাদাৰিমুত্তো হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো’’তি. পঞ্চমং.
৬. পঠমসমণব্রাহ্মণসুত্তং
৪৭৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু ৰা সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু ৰা ব্রাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞত্থং ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি.
‘‘যে চ খো কেচি [যে চ খো তে (স্যা. কং. ক.) সং. নি. ২.১৭৪], ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু চেৰ সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু চ ব্রাহ্মণসম্মতা; তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুতিযসমণব্রাহ্মণসুত্তং
৪৭৭. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সদ্ধিন্দ্রিযং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্রিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্রিযনিরোধং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্রিযনিরোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; ৰীরিযিন্দ্রিযং নপ্পজানন্তি…পে… সতিন্দ্রিযং নপ্পজানন্তি …পে… সমাধিন্দ্রিযং নপ্পজানন্তি…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্রিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্রিযনিরোধং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্রিযনিরোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৰে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু ৰা সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু ৰা ব্রাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞত্থং ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি.
‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সদ্ধিন্দ্রিযং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্রিযসমুদযং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্রিযনিরোধং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্রিযনিরোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; ৰীরিযিন্দ্রিযং পজানন্তি, ৰীরিযিন্দ্রিযসমুদযং পজানন্তি, ৰীরিযিন্দ্রিযনিরোধং পজানন্তি, ৰীরিযিন্দ্রিযনিরোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; সতিন্দ্রিযং পজানন্তি…পে… সমাধিন্দ্রিযং পজানন্তি…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্রিযসমুদযং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্রিযনিরোধং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্রিযনিরোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু চেৰ সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু চ ব্রাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. সত্তমং.
৮. দট্ঠব্বসুত্তং
৪৭৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং. কত্থ চ, ভিক্খৰে, সদ্ধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু – এত্থ সদ্ধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৰে, ৰীরিযিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সম্মপ্পধানেসু – এত্থ ৰীরিযিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৰে, সতিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সতিপট্ঠানেসু – এত্থ সতিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৰে, সমাধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং? চতূসু ঝানেসু – এত্থ সমাধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৰে, পঞ্ঞিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং? চতূসু অরিযসচ্চেসু – এত্থ পঞ্ঞিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিন্দ্রিযানী’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমৰিভঙ্গসুত্তং
৪৭৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সদ্ধিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সদ্ধিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰীরিযিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰীরিযিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সতিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সতিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সমাধিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ৰোস্সগ্গারম্মণং করিত্ৰা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সমাধিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পঞ্ঞিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায, সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পঞ্ঞিন্দ্রিযং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিন্দ্রিযানী’’তি. নৰমং.
১০. দুতিযৰিভঙ্গসুত্তং
৪৮০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ইন্দ্রিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্রিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সদ্ধিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সদ্ধিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰীরিযিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা [সমাপত্তিযা (স্যা. কং. ক.)] অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰীরিযিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সতিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. সো কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সতিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সমাধিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ৰোস্সগ্গারম্মণং করিত্ৰা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. সো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি যং তং অরিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সমাধিন্দ্রিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পঞ্ঞিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায, সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পঞ্ঞিন্দ্রিযং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিন্দ্রিযানী’’তি. দসমং.
সুদ্ধিকৰগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
সুদ্ধিকঞ্চেৰ দ্ৰে সোতা, অরহন্তা অপরে দুৰে;
সমণব্রাহ্মণা দট্ঠব্বং, ৰিভঙ্গা অপরে দুৰেতি.