নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

সংযুত্তনিকাযো

মহাৰগ্গো

১. মগ্গসংযুত্তং

১. অৰিজ্জাৰগ্গো

১. অৰিজ্জাসুত্তং

১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘অৰিজ্জা, ভিক্খৰে, পুব্বঙ্গমা অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অন্ৰদেৰ [অনুদেৰ (সী. পী. ক.)] অহিরিকং অনোত্তপ্পং. অৰিজ্জাগতস্স, ভিক্খৰে, অৰিদ্দসুনো মিচ্ছাদিট্ঠি পহোতি; মিচ্ছাদিট্ঠিস্স মিচ্ছাসঙ্কপ্পো পহোতি; মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৰাচা পহোতি; মিচ্ছাৰাচস্স মিচ্ছাকম্মন্তো পহোতি; মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৰো পহোতি; মিচ্ছাআজীৰস্স মিচ্ছাৰাযামো পহোতি; মিচ্ছাৰাযামস্স মিচ্ছাসতি পহোতি; মিচ্ছাসতিস্স মিচ্ছাসমাধি পহোতি.

‘‘ৰিজ্জা চ খো, ভিক্খৰে, পুব্বঙ্গমা কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অন্ৰদেৰ হিরোত্তপ্পং. ৰিজ্জাগতস্স, ভিক্খৰে, ৰিদ্দসুনো সম্মাদিট্ঠি পহোতি; সম্মাদিট্ঠিস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি; সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৰাচা পহোতি; সম্মাৰাচস্স সম্মাকম্মন্তো পহোতি; সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৰো পহোতি; সম্মাআজীৰস্স সম্মাৰাযামো পহোতি; সম্মাৰাযামস্স সম্মাসতি পহোতি; সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতী’’তি. পঠমং.

২. উপড্ঢসুত্তং

২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্যেসু ৰিহরতি নগরকং নাম [নাগরকং নাম (সী.), সক্করং নাম (স্যা. ক.)] সক্যানং নিগমো. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘উপড্ঢমিদং, ভন্তে, ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা’’তি.

‘‘মা হেৰং, আনন্দ, মা হেৰং, আনন্দ! সকলমেৰিদং, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা. কল্যাণমিত্তস্সেতং, আনন্দ, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স – অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেস্সতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরিস্সতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি? ইধানন্দ, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং; সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং …পে… সম্মাৰাচং ভাৰেতি …পে… সম্মাকম্মন্তং ভাৰেতি…পে… সম্মাআজীৰং ভাৰেতি…পে… সম্মাৰাযামং ভাৰেতি…পে… সম্মাসতিং ভাৰেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, আনন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি.

‘‘তদমিনাপেতং, আনন্দ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সকলমেৰিদং ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা. মমঞ্হি, আনন্দ, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পরিমুচ্চন্তি; জরাধম্মা সত্তা জরায পরিমুচ্চন্তি; মরণধম্মা সত্তা মরণেন পরিমুচ্চন্তি; সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পরিমুচ্চন্তি. ইমিনা খো এতং, আনন্দ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সকলমেৰিদং ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা’’তি. দুতিযং.

৩. সারিপুত্তসুত্তং

৩. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সকলমিদং, ভন্তে, ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা’’তি.

‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! সকলমিদং, সারিপুত্ত, ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা. কল্যাণমিত্তস্সেতং, সারিপুত্ত, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স – অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেস্সতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরিস্সতি. কথঞ্চ, সারিপুত্ত, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি?

‘‘ইধ, সারিপুত্ত, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, সারিপুত্ত, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি.

‘‘তদমিনাপেতং, সারিপুত্ত, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সকলমিদং ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা. মমঞ্হি, সারিপুত্ত, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পরিমুচ্চন্তি; জরাধম্মা সত্তা জরায পরিমুচ্চন্তি; মরণধম্মা সত্তা মরণেন পরিমুচ্চন্তি; সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পরিমুচ্চন্তি. ইমিনা খো এতং, সারিপুত্ত, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সকলমিদং ব্রহ্মচরিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা’’তি. ততিযং.

৪. জাণুস্সোণিব্রাহ্মণসুত্তং

৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো জাণুস্সোণিং ব্রাহ্মণং সব্বসেতেন ৰল়ৰাভিরথেন [ৰল়ভীরথেন (সী.)] সাৰত্থিযা নিয্যাযন্তং. সেতা সুদং অস্সা যুত্তা হোন্তি সেতালঙ্কারা, সেতো রথো, সেতপরিৰারো, সেতা রস্মিযো, সেতা পতোদলট্ঠি, সেতং ছত্তং, সেতং উণ্হীসং, সেতানি ৰত্থানি, সেতা উপাহনা, সেতায সুদং ৰালবীজনিযা বীজীযতি. তমেনং জনো দিস্ৰা এৰমাহ – ‘‘ব্রহ্মং ৰত, ভো, যানং! ব্রহ্মযানরূপং ৰত, ভো’’তি!!

অথ খো আযস্মা আনন্দো সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসিং. অদ্দসং খ্ৰাহং, ভন্তে, জাণুস্সোণিং ব্রাহ্মণং সব্বসেতেন ৰল়ৰাভিরথেন সাৰত্থিযা নিয্যাযন্তং. সেতা সুদং অস্সা যুত্তা হোন্তি সেতালঙ্কারা, সেতো রথো, সেতপরিৰারো, সেতা রস্মিযো, সেতা পতোদলট্ঠি, সেতং ছত্তং, সেতং উণ্হীসং, সেতানি ৰত্থানি, সেতা উপাহনা, সেতায সুদং ৰালবীজনিযা বীজীযতি. তমেনং জনো দিস্ৰা এৰমাহ – ‘ব্রহ্মং ৰত, ভো, যানং! ব্রহ্মযানরূপং ৰত, ভো’তি!! সক্কা নু খো, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ব্রহ্মযানং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি?

‘‘সক্কা, আনন্দা’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘ইমস্সেৰ খো এতং, আনন্দ, অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৰচনং – ‘ব্রহ্মযানং’ ইতিপি, ‘ধম্মযানং’ ইতিপি, ‘অনুত্তরো সঙ্গামৰিজযো’ ইতিপী’’তি.

‘‘সম্মাদিট্ঠি, আনন্দ, ভাৰিতা বহুলীকতা রাগৰিনযপরিযোসানা হোতি, দোসৰিনযপরিযোসানা হোতি, মোহৰিনযপরিযোসানা হোতি. সম্মাসঙ্কপ্পো, আনন্দ, ভাৰিতো বহুলীকতো রাগৰিনযপরিযোসানো হোতি, দোসৰিনযপরিযোসানো হোতি, মোহৰিনযপরিযোসানো হোতি. সম্মাৰাচা, আনন্দ, ভাৰিতা বহুলীকতা রাগৰিনযপরিযোসানা হোতি, দোস…পে… মোহৰিনযপরিযোসানা হোতি. সম্মাকম্মন্তো, আনন্দ, ভাৰিতো বহুলীকতো রাগৰিনযপরিযোসানো হোতি, দোস… মোহৰিনযপরিযোসানো হোতি. সম্মাআজীৰো, আনন্দ, ভাৰিতো বহুলীকতো রাগৰিনযপরিযোসানো হোতি, দোস… মোহৰিনযপরিযোসানো হোতি. সম্মাৰাযামো, আনন্দ, ভাৰিতো বহুলীকতো রাগৰিনযপরিযোসানো হোতি, দোস… মোহৰিনযপরিযোসানো হোতি. সম্মাসতি, আনন্দ, ভাৰিতা বহুলীকতা রাগৰিনযপরিযোসানা হোতি, দোস… মোহৰিনযপরিযোসানা হোতি. সম্মাসমাধি, আনন্দ, ভাৰিতো বহুলীকতো রাগৰিনযপরিযোসানো হোতি, দোস… মোহৰিনযপরিযোসানো হোতি.

‘‘ইমিনা খো এতং, আনন্দ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা ইমস্সেৰেতং অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৰচনং – ‘ব্রহ্মযানং’ ইতিপি, ‘ধম্মযানং’ ইতিপি, ‘অনুত্তরো সঙ্গামৰিজযো’ ইতিপী’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

‘‘যস্স সদ্ধা চ পঞ্ঞা চ, ধম্মা যুত্তা সদা ধুরং;

হিরী ঈসা মনো যোত্তং, সতি আরক্খসারথি.

‘‘রথো সীলপরিক্খারো, ঝানক্খো চক্কৰীরিযো;

উপেক্খা ধুরসমাধি, অনিচ্ছা পরিৰারণং.

‘‘অব্যাপাদো অৰিহিংসা, ৰিৰেকো যস্স আৰুধং;

তিতিক্খা চম্মসন্নাহো [ৰম্মসন্নাহো (সী.)], যোগক্খেমায ৰত্ততি.

‘‘এতদত্তনি সম্ভূতং, ব্রহ্মযানং অনুত্তরং;

নিয্যন্তি ধীরা লোকম্হা, অঞ্ঞদত্থু জযং জয’’ন্তি. চতুত্থং;

৫. কিমত্থিযসুত্তং

৫. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘ইধ নো, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অম্হে এৰং পুচ্ছন্তি – ‘কিমত্থিযং, আৰুসো, সমণে গোতমে ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি? এৰং পুট্ঠা মযং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরোম – ‘দুক্খস্স খো, আৰুসো, পরিঞ্ঞত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি. কচ্চি মযং, ভন্তে, এৰং পুট্ঠা এৰং ব্যাকরমানা ৰুত্তৰাদিনো চেৰ ভগৰতো হোম, ন চ ভগৰন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খাম, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোম, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো গারয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’তি?

‘‘তগ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং পুট্ঠা এৰং ব্যাকরমানা ৰুত্তৰাদিনো চেৰ মে হোথ, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খথ, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোথ, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো গারয্হং ঠানং আগচ্ছতি. দুক্খস্স হি পরিঞ্ঞত্থং মযি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. সচে ৰো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘অত্থি পনাৰুসো, মগ্গো, অত্থি পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পরিঞ্ঞাযা’তি, এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরেয্যাথ – ‘অত্থি খো, আৰুসো, মগ্গো, অত্থি পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পরিঞ্ঞাযা’’’তি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, মগ্গো, কতমা পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পরিঞ্ঞাযাতি? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং, ভিক্খৰে, মগ্গো, অযং পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পরিঞ্ঞাযাতি. এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরেয্যাথা’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমঅঞ্ঞতরভিক্খুসুত্তং

৬. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচরিয’ন্তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, ব্রহ্মচরিযং, কতমং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’ন্তি?

‘‘অযমেৰ খো, ভিক্খু, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ব্রহ্মচরিযং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যো খো, ভিক্খু, রাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযঅঞ্ঞতরভিক্খুসুত্তং

৭. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘‘রাগৰিনযো দোসৰিনযো মোহৰিনযো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিস্স নু খো এতং, ভন্তে, অধিৰচনং – ‘রাগৰিনযো দোসৰিনযো মোহৰিনযো’’’তি? ‘‘নিব্বানধাতুযা খো এতং, ভিক্খু, অধিৰচনং – ‘রাগৰিনযো দোসৰিনযো মোহৰিনযো’তি. আসৰানং খযো তেন ৰুচ্চতী’’তি.

এৰং ৰুত্তে সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘অমতং, অমত’ন্তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, অমতং, কতমো অমতগামিমগ্গো’’তি? ‘‘যো খো, ভিক্খু, রাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ৰুচ্চতি অমতং. অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো অমতগামিমগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধী’’তি. সত্তমং.

৮. ৰিভঙ্গসুত্তং

৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অরিযং ৰো, ভিক্খৰে, অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং দেসেস্সামি ৰিভজিস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সম্মাদিট্ঠি? যং খো, ভিক্খৰে, দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাদিট্ঠি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সম্মাসঙ্কপ্পো? যো খো, ভিক্খৰে, নেক্খম্মসঙ্কপ্পো, অব্যাপাদসঙ্কপ্পো, অৰিহিংসাসঙ্কপ্পো – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাসঙ্কপ্পো.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সম্মাৰাচা? যা খো, ভিক্খৰে, মুসাৰাদা ৰেরমণী, পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী, ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাৰাচা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সম্মাকম্মন্তো? যা খো, ভিক্খৰে, পাণাতিপাতা ৰেরমণী, অদিন্নাদানা ৰেরমণী, অব্রহ্মচরিযা ৰেরমণী – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাকম্মন্তো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সম্মাআজীৰো? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো মিচ্ছাআজীৰং পহায সম্মাআজীৰেন জীৰিতং কপ্পেতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাআজীৰো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সম্মাৰাযামো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাৰাযামো.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সম্মাসতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাসতি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সম্মাসমাধি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাসমাধী’’তি. অট্ঠমং.

৯. সূকসুত্তং

৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সালিসূকং ৰা যৰসূকং ৰা মিচ্ছাপণিহিতং হত্থেন ৰা পাদেন ৰা অক্কন্তং হত্থং ৰা পাদং ৰা ভিন্দিস্সতি [ভেচ্ছতি (ক.)], লোহিতং ৰা উপ্পাদেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? মিচ্ছাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, সূকস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, সো ৰত ভিক্খু মিচ্ছাপণিহিতায দিট্ঠিযা মিচ্ছাপণিহিতায মগ্গভাৰনায অৰিজ্জং ভিন্দিস্সতি, ৰিজ্জং উপ্পাদেস্সতি, নিব্বানং সচ্ছিকরিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? মিচ্ছাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, দিট্ঠিযা.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সালিসূকং ৰা যৰসূকং ৰা সম্মাপণিহিতং হত্থেন ৰা পাদেন ৰা অক্কন্তং হত্থং ৰা পাদং ৰা ভিন্দিস্সতি, লোহিতং ৰা উপ্পাদেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? সম্মাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, সূকস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, সো ৰত ভিক্খু সম্মাপণিহিতায দিট্ঠিযা সম্মাপণিহিতায মগ্গভাৰনায অৰিজ্জং ভিন্দিস্সতি, ৰিজ্জং উপ্পাদেস্সতি, নিব্বানং সচ্ছিকরিস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? সম্মাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, দিট্ঠিযা.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাপণিহিতায দিট্ঠিযা সম্মাপণিহিতায মগ্গভাৰনায অৰিজ্জং ভিন্দতি, ৰিজ্জং উপ্পাদেতি, নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাপণিহিতায দিট্ঠিযা সম্মাপণিহিতায মগ্গভাৰনায অৰিজ্জং ভিন্দতি, ৰিজ্জং উপ্পাদেতি, নিব্বানং সচ্ছিকরোতী’’তি. নৰমং.

১০. নন্দিযসুত্তং

১০. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো নন্দিযো পরিব্বাজকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো নন্দিযো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কতি নু খো, ভো গোতম, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা নিব্বানঙ্গমা হোন্তি নিব্বানপরাযনা নিব্বানপরিযোসানা’’তি?

‘‘অট্ঠিমে খো, নন্দিয, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা নিব্বানঙ্গমা হোন্তি নিব্বানপরাযনা নিব্বানপরিযোসানা. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, নন্দিয, অট্ঠ ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা নিব্বানঙ্গমা হোন্তি নিব্বানপরাযনা নিব্বানপরিযোসানা’’তি. এৰং ৰুত্তে নন্দিযো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম …পে… উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. দসমং.

অৰিজ্জাৰগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

অৰিজ্জঞ্চ উপড্ঢঞ্চ, সারিপুত্তো চ ব্রাহ্মণো;

কিমত্থিযো চ দ্ৰে ভিক্খূ, ৰিভঙ্গো সূকনন্দিযাতি.

২. ৰিহারৰগ্গো

১. পঠমৰিহারসুত্তং

১১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং পটিসল্লিযিতুং. নম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো, অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেনা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নাস্সুধ কোচি ভগৰন্তং উপসঙ্কমতি, অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেন.

অথ খো ভগৰা তস্স অড্ঢমাসস্স অচ্চযেন পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেন স্ৰাহং, ভিক্খৰে, ৰিহারেন পঠমাভিসম্বুদ্ধো ৰিহরামি, তস্স পদেসেন ৰিহাসিং. সো এৰং পজানামি – ‘মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৰেদযিতং…পে… মিচ্ছাসমাধিপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সম্মাসমাধিপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ছন্দপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ৰিতক্কপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সঞ্ঞাপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ছন্দো চ অৰূপসন্তো হোতি, ৰিতক্কো চ অৰূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ অৰূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৰেদযিতং; ছন্দো চ ৰূপসন্তো হোতি, ৰিতক্কো চ ৰূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ ৰূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৰেদযিতং; অপ্পত্তস্স পত্তিযা অত্থি আযামং [ৰাযামং (সী. স্যা.)], তস্মিম্পি ঠানে অনুপ্পত্তে তপ্পচ্চযাপি ৰেদযিত’’’ন্তি. পঠমং.

২. দুতিযৰিহারসুত্তং

১২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, তেমাসং পটিসল্লিযিতুং. নম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো, অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেনা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নাস্সুধ কোচি ভগৰন্তং উপসঙ্কমতি, অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেন.

অথ খো ভগৰা তস্স তেমাসস্স অচ্চযেন পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেন স্ৰাহং, ভিক্খৰে, ৰিহারেন পঠমাভিসম্বুদ্ধো ৰিহরামি, তস্স পদেসেন ৰিহাসিং. সো এৰং পজানামি – ‘মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৰেদযিতং; মিচ্ছাদিট্ঠিৰূপসমপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সম্মাদিট্ঠিৰূপসমপচ্চযাপি ৰেদযিতং…পে… মিচ্ছাসমাধিপচ্চযাপি ৰেদযিতং; মিচ্ছাসমাধিৰূপসমপচ্চযাপি ৰেদযিতং, সম্মাসমাধিপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সম্মাসমাধিৰূপসমপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ছন্দপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ছন্দৰূপসমপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ৰিতক্কপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ৰিতক্কৰূপসমপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সঞ্ঞাপচ্চযাপি ৰেদযিতং; সঞ্ঞাৰূপসমপচ্চযাপি ৰেদযিতং; ছন্দো চ অৰূপসন্তো হোতি, ৰিতক্কো চ অৰূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ অৰূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৰেদযিতং; ছন্দো চ ৰূপসন্তো হোতি, ৰিতক্কো চ ৰূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ ৰূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৰেদযিতং; অপ্পত্তস্স পত্তিযা অত্থি আযামং [ৰাযামং (সী. স্যা.)], তস্মিম্পি ঠানে অনুপ্পত্তে তপ্পচ্চযাপি ৰেদযিত’’’ন্তি. দুতিযং.

৩. সেক্খসুত্তং

১৩. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘সেক্খো, সেক্খো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, সেক্খো হোতী’’তি?

‘‘ইধ, ভিক্খু, সেক্খায সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি…পে… সেক্খেন সম্মাসমাধিনা সমন্নাগতো হোতি. এত্তাৰতা খো, ভিক্খু, সেক্খো হোতী’’তি. ততিযং.

৪. পঠমউপ্পাদসুত্তং

১৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র তথাগতস্স পাতুভাৰা অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র তথাগতস্স পাতুভাৰা অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযউপ্পাদসুত্তং

১৫. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র সুগতৰিনযা. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র সুগতৰিনযা’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমপরিসুদ্ধসুত্তং

১৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা অনঙ্গণা ৰিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র তথাগতস্স পাতুভাৰা অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা অনঙ্গণা ৰিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র তথাগতস্স পাতুভাৰা অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযপরিসুদ্ধসুত্তং

১৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা অনঙ্গণা ৰিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র সুগতৰিনযা. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা অনঙ্গণা ৰিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্র সুগতৰিনযা’’তি. সত্তমং.

৮. পঠমকুক্কুটারামসুত্তং

১৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ ভদ্দো পাটলিপুত্তে ৰিহরন্তি কুক্কুটারামে. অথ খো আযস্মা ভদ্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভদ্দো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ –

‘‘‘অব্রহ্মচরিযং, অব্রহ্মচরিয’ন্তি, আৰুসো আনন্দ, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, আৰুসো, অব্রহ্মচরিয’’ন্তি? ‘‘সাধু সাধু, আৰুসো ভদ্দ! ভদ্দকো খো তে, আৰুসো ভদ্দ, উম্মঙ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পরিপুচ্ছা. এৰঞ্হি ত্ৰং, আৰুসো ভদ্দ, পুচ্ছসি – ‘অব্রহ্মচরিযং, অব্রহ্মচরিযন্তি, আৰুসো আনন্দ, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, আৰুসো, অব্রহ্মচরিয’’’ন্তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. ‘‘অযমেৰ খো, আৰুসো, অট্ঠঙ্গিকো মিচ্ছামগ্গো অব্রহ্মচরিযং, সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধী’’তি. অট্ঠমং.

৯. দুতিযকুক্কুটারামসুত্তং

১৯. পাটলিপুত্তনিদানং. ‘‘‘ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচরিয’ন্তি, আৰুসো আনন্দ, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং, কতমং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’ন্তি? ‘‘সাধু সাধু, আৰুসো ভদ্দ! ভদ্দকো খো তে, আৰুসো ভদ্দ, উম্মঙ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পরিপুচ্ছা. এৰঞ্হি ত্ৰং, আৰুসো ভদ্দ, পুচ্ছসি – ‘ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচরিযন্তি, আৰুসো আনন্দ, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং, কতমং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’’ন্তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. ‘‘অযমেৰ খো, আৰুসো, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ব্রহ্মচরিযং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যো খো, আৰুসো, রাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’ন্তি. নৰমং.

১০. ততিযকুক্কুটারামসুত্তং

২০. পাটলিপুত্তনিদানং. ‘‘‘ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচরিয’ন্তি, আৰুসো আনন্দ, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং, কতমো ব্রহ্মচারী, কতমং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’ন্তি? ‘‘সাধু সাধু, আৰুসো ভদ্দ! ভদ্দকো খো তে, আৰুসো ভদ্দ, উম্মঙ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পরিপুচ্ছা. এৰঞ্হি ত্ৰং, আৰুসো ভদ্দ, পুচ্ছসি – ‘ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচরিযন্তি, আৰুসো আনন্দ, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং, কতমো ব্রহ্মচারী, কতমং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’’ন্তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. ‘‘অযমেৰ খো, আৰুসো, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ব্রহ্মচরিযং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যো খো, আৰুসো, ইমিনা অরিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো – অযং ৰুচ্চতি ব্রহ্মচারী. যো খো, আৰুসো, রাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ব্রহ্মচরিযপরিযোসান’’ন্তি. দসমং.

তীণি সুত্তন্তানি একনিদানানি.ৰিহারৰগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

দ্ৰে ৰিহারা চ সেক্খো চ, উপ্পাদা অপরে দুৰে;

পরিসুদ্ধেন দ্ৰে ৰুত্তা, কুক্কুটারামেন তযোতি.

৩. মিচ্ছত্তৰগ্গো

১. মিচ্ছত্তসুত্তং

২১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছত্তঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, সম্মত্তঞ্চ. তং সুণাথ. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, মিচ্ছত্তং? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মিচ্ছত্তং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সম্মত্তং? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মত্ত’’ন্তি. পঠমং.

২. অকুসলধম্মসুত্তং

২২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অকুসলে চ খো, ভিক্খৰে, ধম্মে দেসেস্সামি, কুসলে চ ধম্মে. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, অকুসলা ধম্মা? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, অকুসলা ধম্মা. কতমে চ, ভিক্খৰে, কুসলা ধম্মা? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, কুসলা ধম্মা’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমপটিপদাসুত্তং

২৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছাপটিপদঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, সম্মাপটিপদঞ্চ. তং সুণাথ. কতমা চ, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপদা? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপদা. কতমা চ, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপদা? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপদা’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযপটিপদাসুত্তং

২৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘গিহিনো ৰাহং, ভিক্খৰে, পব্বজিতস্স ৰা মিচ্ছাপটিপদং ন ৰণ্ণেমি. গিহি ৰা, ভিক্খৰে, পব্বজিতো ৰা মিচ্ছাপটিপন্নো মিচ্ছাপটিপত্তাধিকরণহেতু নারাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং’’.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপদা? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপদা. গিহিনো ৰাহং, ভিক্খৰে, পব্বজিতস্স ৰা মিচ্ছাপটিপদং ন ৰণ্ণেমি. গিহি ৰা, ভিক্খৰে, পব্বজিতো ৰা মিচ্ছাপটিপন্নো মিচ্ছাপটিপত্তাধিকরণহেতু নারাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং.

‘‘গিহিনো ৰাহং, ভিক্খৰে, পব্বজিতস্স ৰা সম্মাপটিপদং ৰণ্ণেমি. গিহি ৰা, ভিক্খৰে, পব্বজিতো ৰা সম্মাপটিপন্নো সম্মাপটিপত্তাধিকরণহেতু আরাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং. কতমা চ, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপদা? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপদা. গিহিনো ৰাহং, ভিক্খৰে, পব্বজিতস্স ৰা সম্মাপটিপদং ৰণ্ণেমি. গিহি ৰা, ভিক্খৰে, পব্বজিতো ৰা সম্মাপটিপন্নো সম্মাপটিপত্তাধিকরণহেতু আরাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. পঠমঅসপ্পুরিসসুত্তং

২৫. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অসপ্পুরিসঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, সপ্পুরিসঞ্চ. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, মিচ্ছাৰাচো, মিচ্ছাকম্মন্তো, মিচ্ছাআজীৰো, মিচ্ছাৰাযামো, মিচ্ছাসতি, মিচ্ছাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো’’.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৰাচো, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৰো, সম্মাৰাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযঅসপ্পুরিসসুত্তং

২৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অসপ্পুরিসঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, অসপ্পুরিসেন অসপ্পুরিসতরঞ্চ. সপ্পুরিসঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি সপ্পুরিসেন সপ্পুরিসতরঞ্চ. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…পে… মিচ্ছাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো’’.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসেন অসপ্পুরিসতরো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…পে… মিচ্ছাসমাধি, মিচ্ছাঞাণী, মিচ্ছাৰিমুত্তি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসেন অসপ্পুরিসতরো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসেন সপ্পুরিসতরো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি…পে… সম্মাসমাধি, সম্মাঞাণী, সম্মাৰিমুত্তি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসেন সপ্পুরিসতরো’’তি. ছট্ঠং.

৭. কুম্ভসুত্তং

২৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুম্ভো অনাধারো সুপ্পৰত্তিযো হোতি, সাধারো দুপ্পৰত্তিযো হোতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চিত্তং অনাধারং সুপ্পৰত্তিযং হোতি, সাধারং দুপ্পৰত্তিযং হোতি. কো চ, ভিক্খৰে, চিত্তস্স আধারো? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং চিত্তস্স আধারো. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুম্ভো অনাধারো সুপ্পৰত্তিযো হোতি, সাধারো দুপ্পৰত্তিযো হোতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চিত্তং অনাধারং সুপ্পৰত্তিযং হোতি, সাধারং দুপ্পৰত্তিযং হোতী’’তি. সত্তমং.

৮. সমাধিসুত্তং

২৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অরিযং ৰো, ভিক্খৰে, সম্মাসমাধিং দেসেস্সামি সউপনিসং সপরিক্খারং. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, অরিযো সম্মাসমাধি সউপনিসো সপরিক্খারো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসতি [সম্মাসমাধি (সী. স্যা. কং. ক.)]. যা খো, ভিক্খৰে, ইমেহি সত্তহঙ্গেহি চিত্তস্স একগ্গতা সপরিক্খারতা [সপরিক্খতা (সী. পী.)] – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযো সম্মাসমাধি সউপনিসো ইতিপি সপরিক্খারো ইতিপী’’তি. অট্ঠমং.

৯. ৰেদনাসুত্তং

২৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰেদনা. কতমা তিস্সো? সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা, অদুক্খমসুখা ৰেদনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো ৰেদনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং ৰেদনানং পরিঞ্ঞায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং ৰেদনানং পরিঞ্ঞায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. নৰমং.

১০. উত্তিযসুত্তং

৩০. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা উত্তিযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উত্তিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘পঞ্চ কামগুণা ৰুত্তা ভগৰতা. কতমে নু খো পঞ্চ কামগুণা ৰুত্তা ভগৰতা’’’তি? ‘‘সাধু সাধু, উত্তিয! পঞ্চিমে খো, উত্তিয, কামগুণা ৰুত্তা মযা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা – ইমে খো, উত্তিয, পঞ্চ কামগুণা ৰুত্তা মযা. ইমেসং খো, উত্তিয, পঞ্চন্নং কামগুণানং পহানায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমেসং খো, উত্তিয, পঞ্চন্নং কামগুণানং পহানায অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. দসমং.

মিচ্ছত্তৰগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

মিচ্ছত্তং অকুসলং ধম্মং, দুৰে পটিপদাপি চ;

অসপ্পুরিসেন দ্ৰে কুম্ভো, সমাধি ৰেদনুত্তিযেনাতি.

৪. পটিপত্তিৰগ্গো

১. পঠমপটিপত্তিসুত্তং

৩১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছাপটিপত্তিঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, সম্মাপটিপত্তিঞ্চ. তং সুণাথ. কতমা চ, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপত্তি? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপত্তি? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপত্তী’’তি. পঠমং.

২. দুতিযপটিপত্তিসুত্তং

৩২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছাপটিপন্নঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, সম্মাপটিপন্নঞ্চ. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপন্নো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…পে… মিচ্ছাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মিচ্ছাপটিপন্নো. কতমো চ, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপন্নো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপন্নো’’তি. দুতিযং.

৩. ৰিরদ্ধসুত্তং

৩৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৰে, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৰিরদ্ধো, ৰিরদ্ধো তেসং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী. যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৰে, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো আরদ্ধো, আরদ্ধো তেসং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী. কতমো চ, ভিক্খৰে, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৰে, অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৰিরদ্ধো, ৰিরদ্ধো তেসং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী. যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৰে, অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো আরদ্ধো, আরদ্ধো তেসং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী’’তি. ততিযং.

৪. পারঙ্গমসুত্তং

৩৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা অপারা পারং গমনায সংৰত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা অপারা পারং গমনায সংৰত্তন্তী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পারগামিনো;

অথাযং ইতরা পজা, তীরমেৰানুধাৰতি.

‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৰত্তিনো;

তে জনা পারমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তরং.

‘‘কণ্হং ধম্মং ৰিপ্পহায, সুক্কং ভাৰেথ পণ্ডিতো;

ওকা অনোকমাগম্ম, ৰিৰেকে যত্থ দূরমং.

‘‘তত্রাভিরতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৰা কামে অকিঞ্চনো;

পরিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.

‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৰিতং;

আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে রতা;

খীণাসৰা জুতিমন্তো, তে লোকে পরিনিব্বুতা’’তি. চতুত্থং;

৫. পঠমসামঞ্ঞসুত্তং