২. পরিযাযসুত্তং
২৩৩. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিংসু. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৰ সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিতুং. যংনূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এতদৰোচুং –
‘‘সমণো, আৰুসো, গোতমো সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেতি – ‘এথ তুম্হে, ভিক্খৰে, পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেথা’তি. মযম্পি খো, আৰুসো, সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেম – ‘এথ তুম্হে, আৰুসো, পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেথা’তি. ইধ নো, আৰুসো, কো ৰিসেসো, কো অধিপ্পযাসো, কিং নানাকরণং সমণস্স ৰা গোতমস্স অম্হাকং ৰা, যদিদং – ধম্মদেসনায ৰা ধম্মদেসনং, অনুসাসনিযা ৰা অনুসাসনি’’ন্তি?
অথ খো তে ভিক্খূ তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিংসু নপ্পটিক্কোসিংসু; অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু – ‘‘ভগৰতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ সাৰত্থিং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অতিপ্পগো খো তাৰ সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিতুং, যংনূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিম্হ. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিম্হ. একমন্তং নিসিন্নে খো অম্হে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এতদৰোচুং –
‘‘সমণো, আৰুসো, গোতমো সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেতি ‘এথ তুম্হে, ভিক্খৰে, পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেথা’তি. মযম্পি খো, আৰুসো, সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেম – ‘এথ তুম্হে, আৰুসো, পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেথা’তি. ইধ নো, আৰুসো, কো ৰিসেসো, কো অধিপ্পযাসো, কিং নানাকরণং সমণস্স ৰা গোতমস্স অম্হাকং ৰা, যদিদং – ধম্মদেসনায ৰা ধম্মদেসনং, অনুসাসনিযা ৰা অনুসাসনি’’ন্তি?
‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিম্হ নপ্পটিক্কোসিম্হ, অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিম্হ – ‘ভগৰতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’’তি.
‘‘এৰংৰাদিনো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এৰমস্সু ৰচনীযা – ‘অত্থি পনাৰুসো, পরিযাযো, যং পরিযাযং আগম্ম পঞ্চ নীৰরণা দস হোন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা চতুদ্দসা’তি. এৰং পুট্ঠা, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ন চেৰ সম্পাযিস্সন্তি, উত্তরিঞ্চ ৰিঘাতং আপজ্জিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৰে, অৰিসযস্মিং. ‘‘নাহং তং, ভিক্খৰে, পস্সামি সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায, যো ইমেসং পঞ্হানং ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেয্য, অঞ্ঞত্র তথাগতেন ৰা তথাগতসাৰকেন ৰা ইতো ৰা পন সুত্ৰা’’.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পরিযাযো, যং পরিযাযং আগম্ম পঞ্চ নীৰরণা দস হোন্তি? যদপি, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো তদপি নীৰরণং, যদপি বহিদ্ধা কামচ্ছন্দো তদপি নীৰরণং. ‘কামচ্ছন্দনীৰরণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি. যদপি, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তং ব্যাপাদো তদপি নীৰরণং, যদপি বহিদ্ধা ব্যাপাদো তদপি নীৰরণং. ‘ব্যাপাদনীৰরণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি. যদপি, ভিক্খৰে, থিনং তদপি নীৰরণং, যদপি মিদ্ধং তদপি নীৰরণং. ‘থিনমিদ্ধনীৰরণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি. যদপি, ভিক্খৰে, উদ্ধচ্চং তদপি নীৰরণং, যদপি কুক্কুচ্চং তদপি নীৰরণং. ‘উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৰরণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি. যদপি, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰিচিকিচ্ছা তদপি নীৰরণং, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু ৰিচিকিচ্ছা তদপি নীৰরণং. ‘ৰিচিকিচ্ছানীৰরণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি. অযং খো, ভিক্খৰে, পরিযাযো, যং পরিযাযং আগম্ম পঞ্চ নীৰরণা দস হোন্তি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পরিযাযো, যং পরিযাযং আগম্ম সত্ত বোজ্ঝঙ্গা চতুদ্দস হোন্তি? যদপি, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু সতি তদপি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু সতি তদপি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু পঞ্ঞায পৰিচিনতি [পৰিচিনাতি (ক.)] পৰিচরতি পরিৰীমংসমাপজ্জতি তদপি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু পঞ্ঞায পৰিচিনতি পৰিচরতি পরিৰীমংসমাপজ্জতি তদপি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৰে, কাযিকং ৰীরিযং তদপি ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি চেতসিকং ৰীরিযং তদপি ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৰে, সৰিতক্কসৰিচারা পীতি তদপি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি অৰিতক্কঅৰিচারা পীতি তদপি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৰে, কাযপ্পস্সদ্ধি তদপি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি চিত্তপ্পস্সদ্ধি তদপি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৰে, সৰিতক্কো সৰিচারো সমাধি তদপি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি অৰিতক্কঅৰিচারো সমাধি তদপি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু উপেক্খা তদপি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু উপেক্খা তদপি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পরিযাযেন দ্ৰযং হোতি. অযং খো, ভিক্খৰে, পরিযাযো, যং পরিযাযং আগম্ম সত্ত বোজ্ঝঙ্গা চতুদ্দসা’’তি. দুতিযং.