৩. উদাযিৰগ্গো

১. বোধাযসুত্তং

২০২. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘‘বোজ্ঝঙ্গা, বোজ্ঝঙ্গা’তি, ভন্তে, ৰুচ্চন্তি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, ‘বোজ্ঝঙ্গা’তি ৰুচ্চন্তী’’তি? ‘‘‘বোধায সংৰত্তন্তী’তি খো, ভিক্খু, তস্মা বোজ্ঝঙ্গাতি ৰুচ্চন্তি. ইধ, ভিক্খু, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. ‘বোধায সংৰত্তন্তী’তি খো, ভিক্খু, তস্মা ‘বোজ্ঝঙ্গা’তি ৰুচ্চন্তী’’তি. পঠমং.

২. বোজ্ঝঙ্গদেসনাসুত্তং

২০৩. ‘‘সত্ত ৰো, ভিক্খৰে, বোজ্ঝঙ্গে দেসেস্সামি; তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – ইমে খো, ভিক্খৰে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা’’তি. দুতিযং.

৩. ঠানিযসুত্তং

২০৪. ‘‘কামরাগট্ঠানিযানং, [কামরাগট্ঠানীযানং (সী.)] ভিক্খৰে, ধম্মানং মনসিকারবহুলীকারা অনুপ্পন্নো চেৰ কামচ্ছন্দো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ কামচ্ছন্দো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি. ব্যাপাদট্ঠানিযানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং মনসিকারবহুলীকারা অনুপ্পন্নো চেৰ ব্যাপাদো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ ব্যাপাদো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি. থিনমিদ্ধট্ঠানিযানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং মনসিকারবহুলীকারা অনুপ্পন্নঞ্চেৰ থিনমিদ্ধং উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ থিনমিদ্ধং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লাযং সংৰত্ততি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চট্ঠানিযানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং মনসিকারবহুলীকারা অনুপ্পন্নঞ্চেৰ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি. ৰিচিকিচ্ছাট্ঠানিযানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং মনসিকারবহুলীকারা অনুপ্পন্না চেৰ ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না চ ৰিচিকিচ্ছা ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি.

‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানিযানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং মনসিকারবহুলীকারা অনুপ্পন্নো চেৰ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানিযানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং মনসিকারবহুলীকারা অনুপ্পন্নো চেৰ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতী’’তি. ততিযং.

৪. অযোনিসোমনসিকারসুত্তং

২০৫. ‘‘অযোনিসো, ভিক্খৰে, মনসিকরোতো অনুপ্পন্নো চেৰ কামচ্ছন্দো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ কামচ্ছন্দো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি; অনুপ্পন্নো চেৰ ব্যাপাদো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ ব্যাপাদো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি; অনুপ্পন্নঞ্চেৰ থিনমিদ্ধং উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ থিনমিদ্ধং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি; অনুপ্পন্নঞ্চেৰ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি; অনুপ্পন্না চেৰ ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না চ ৰিচিকিচ্ছা ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি; অনুপ্পন্নো চেৰ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো নুপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো নিরুজ্ঝতি…পে… অনুপ্পন্নো চেৰ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো নুপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো নিরুজ্ঝতি.

যোনিসো চ খো, ভিক্খৰে, মনসিকরোতো অনুপ্পন্নো চেৰ কামচ্ছন্দো নুপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ কামচ্ছন্দো পহীযতি; অনুপ্পন্নো চেৰ ব্যাপাদো নুপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ ব্যাপাদো পহীযতি; অনুপ্পন্নঞ্চেৰ থিনমিদ্ধং নুপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ থিনমিদ্ধং পহীযতি; অনুপ্পন্নঞ্চেৰ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং নুপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতি; অনুপ্পন্না চেৰ ৰিচিকিচ্ছা নুপ্পজ্জতি, উপ্পন্না চ ৰিচিকিচ্ছা পহীযতি.

‘‘অনুপ্পন্নো চেৰ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি…পে… অনুপ্পন্নো চেৰ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতী’’তি. চতুত্থং.

৫. অপরিহানিযসুত্তং

২০৬. ‘‘সত্ত ৰো, ভিক্খৰে, অপরিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি; তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা? যদিদং – সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. কতমে সত্ত? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – ইমে খো, ভিক্খৰে, সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা’’তি. পঞ্চমং.

৬. তণ্হক্খযসুত্তং

২০৭. ‘‘যো, ভিক্খৰে, মগ্গো যা পটিপদা তণ্হক্খযায সংৰত্ততি, তং মগ্গং তং পটিপদং ভাৰেথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, মগ্গো কতমা চ পটিপদা তণ্হক্খযায সংৰত্ততি? যদিদং – সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. কতমে সত্ত? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি. এৰং ৰুত্তে আযস্মা উদাযী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথং ভাৰিতা নু খো, ভন্তে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, কথং বহুলীকতা তণ্হক্খযায সংৰত্তন্তী’’তি?

‘‘ইধ, উদাযি, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং ৰিপুলং মহগ্গতং অপ্পমাণং অব্যাপজ্জং [অব্যাপজ্ঝং (সী. স্যা. পী.)]. তস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং ৰিপুলং মহগ্গতং অপ্পমাণং অব্যাপজ্জং তণ্হা পহীযতি. তণ্হায পহানা কম্মং পহীযতি. কম্মস্স পহানা দুক্খং পহীযতি…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং ৰিপুলং মহগ্গতং অপ্পমাণং অব্যাপজ্জং. তস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং ৰিপুলং মহগ্গতং অপ্পমাণং অব্যাপজ্জং তণ্হা পহীযতি তণ্হায পহানা কম্মং পহীযতি. কম্মস্স পহানা দুক্খং পহীযতি. ইতি খো, উদাযি, তণ্হক্খযা কম্মক্খযো, কম্মক্খযা দুক্খক্খযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. তণ্হানিরোধসুত্তং

২০৮. ‘‘যো, ভিক্খৰে, মগ্গো যা পটিপদা তণ্হানিরোধায সংৰত্ততি, তং মগ্গং তং পটিপদং ভাৰেথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, মগ্গো কতমা চ পটিপদা তণ্হানিরোধায সংৰত্ততি? যদিদং – সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. কতমে সত্ত? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. কথং ভাৰিতা, চ ভিক্খৰে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা কথং বহুলীকতা তণ্হানিরোধায সংৰত্তন্তি?

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং ভাৰিতা খো, ভিক্খৰে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৰং বহুলীকতা তণ্হানিরোধায সংৰত্তন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. নিব্বেধভাগিযসুত্তং

২০৯. ‘‘নিব্বেধভাগিযং ৰো, ভিক্খৰে, মগ্গং দেসেস্সামি; তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, নিব্বেধভাগিযো মগ্গো? যদিদং – সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. কতমে সত্ত? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি. এৰং ৰুত্তে আযস্মা উদাযী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথং ভাৰিতা নু খো, ভন্তে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা কথং বহুলীকতা নিব্বেধায সংৰত্তন্তী’’তি?

‘‘ইধ, উদাযি, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং ৰিপুলং মহগ্গতং অপ্পমাণং অব্যাপজ্জং. সো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰিতেন চিত্তেন অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতি; অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং দোসক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতি; অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতি…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং ৰিপুলং মহগ্গতং অপ্পমাণং অব্যাপজ্জং. সো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰিতেন চিত্তেন অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতি; অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং দোসক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতি; অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতি. এৰং ভাৰিতা খো, উদাযি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৰং বহুলীকতা নিব্বেধায সংৰত্তন্তী’’তি. অট্ঠমং.

৯. একধম্মসুত্তং

২১০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যো এৰং ভাৰিতো বহুলীকতো সংযোজনীযানং ধম্মানং পহানায সংৰত্ততি, যথযিদং, ভিক্খৰে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. কতমে সত্ত? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. কথং ভাৰিতা চ, ভিক্খৰে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা কথং বহুলীকতা সংযোজনীযানং ধম্মানং পহানায সংৰত্তন্তি?

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং ভাৰিতা খো, ভিক্খৰে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৰং বহুলীকতা সংযোজনীযানং ধম্মানং পহানায সংৰত্তন্তি.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, সংযোজনীযা ধম্মা? চক্খু, ভিক্খৰে, সংযোজনীযো ধম্মো. এত্থেতে উপ্পজ্জন্তি সংযোজনৰিনিবন্ধা অজ্ঝোসানা…পে… জিৰ্হা সংযোজনীযা ধম্মা. এত্থেতে উপ্পজ্জন্তি সংযোজনৰিনিবন্ধা অজ্ঝোসানা…পে… মনো সংযোজনীযো ধম্মো. এত্থেতে উপ্পজ্জন্তি সংযোজনৰিনিবন্ধা অজ্ঝোসানা. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, সংযোজনীযা ধম্মা’’তি. নৰমং.

১০. উদাযিসুত্তং

২১১. একং সমযং ভগৰা সুম্ভেসু ৰিহরতি সেতকং নাম সুম্ভানং নিগমো. অথ খো আযস্মা উদাযী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ বহুকতঞ্চ মে, ভন্তে, ভগৰতি পেমঞ্চ গারৰো চ হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চ. অহঞ্হি, ভন্তে, পুব্বে অগারিকভূতো সমানো অবহুকতো অহোসিং ধম্মেন [ধম্মে (?)] অবহুকতো সঙ্ঘেন. সো খ্ৰাহং ভগৰতি পেমঞ্চ গারৰঞ্চ হিরিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো. তস্স মে ভগৰা ধম্মং দেসেসি – ‘ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো, ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৰেদনা…পে… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খারা… ইতি ৰিঞ্ঞাণং, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি.

‘‘সো খ্ৰাহং, ভন্তে, সুঞ্ঞাগারগতো ইমেসং পঞ্চুপাদানক্খন্ধানং উক্কুজ্জাৰকুজ্জং সম্পরিৰত্তেন্তো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. ধম্মো চ মে, ভন্তে, অভিসমিতো, মগ্গো চ মে পটিলদ্ধো; যো মে ভাৰিতো বহুলীকতো তথা তথা ৰিহরন্তং তথত্তায উপনেস্সতি যথাহং – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানিস্সামি.

‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো মে, ভন্তে, পটিলদ্ধো, যো মে ভাৰিতো বহুলীকতো তথা তথা ৰিহরন্তং তথত্তায উপনেস্সতি যথাহং – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানিস্সামি…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো মে, ভন্তে, পটিলদ্ধো, যো মে ভাৰিতো বহুলীকতো তথা তথা ৰিহরন্তং তথত্তায উপনেস্সতি যথাহং – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানিস্সামি. অযং খো মে, ভন্তে, মগ্গো পটিলদ্ধো, যো মে ভাৰিতো বহুলীকতো তথা তথা ৰিহরন্তং তথত্তায উপনেস্সতি যথাহং – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানিস্সামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, উদাযি! এসো হি তে, উদাযি, মগ্গো পটিলদ্ধো, যো তে ভাৰিতো বহুলীকতো তথা তথা ৰিহরন্তং তথত্তায উপনেস্সতি যথা ত্ৰং – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানিস্সসী’’তি. দসমং.

উদাযিৰগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

বোধায দেসনা ঠানা, অযোনিসো চাপরিহানী;

খযো নিরোধো নিব্বেধো, একধম্মো উদাযিনাতি.